Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh Lớp 5

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh Lớp 5

1. 2.4. Với Phòng Giáo dục & Đào tạo. ............................................................18 Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết, không sao chép nội dung của người khác.....................................................................................................18 TÀI LIỆU THAM KHẢO
2. PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1.1 Cơ sở lí luận Trong chương trình Tiểu học, môn Tiếng Việt có vị trí đặc biệt quan trọng và được chia thành các phân môn, mỗi phân môn đều có nhiệm vụ rèn cho học sinh một số kĩ năng nhất định. Trong các phân môn, Tập đọc là phân môn mang tính chất tổng hợp vì ngoài nhiệm vụ rèn kĩ năng đọc cho học sinh, còn có nhiệm vụ trau dồi kiến thức về Tiếng Việt (như phát âm, từ ngữ, câu văn.) kiến thức về văn học, đời sống và giáo dục tình cảm, thẩm mỹ. Đọc trở thành một đòi hỏi cơ bản đầu tiên đối với mỗi người đi học. Đầu tiên, trẻ phải học đọc, sau đó phải đọc để học. Đọc giúp các em chiếm lĩnh được một ngôn ngữ để dùng trong giao tiếp và học tập. Đọc là một công cụ để học tập các môn học khác. Đọc tạo điều kiện để học sinh có khả năng tự học và tinh thần học tập cả đời. Có đọc tốt học sinh mới có hứng thú, động cơ học tập tốt. Dạy Tập đọc có 2 yêu cầu chính là: Rèn kỹ năng đọc và cảm thụ nội dung bài tập đọc. Cảm thụ tốt giúp cho việc đọc diễn cảm tốt. Ngược lại, việc đọc diễn cảm tốt giúp cho việc cảm thụ bài văn sâu sắc hơn. Học sinh có đọc thông thạo được thì các em mới hiểu được tường tận về về nội dung và nắm được ý nghĩa giáo dục của bài. Điều đó khẳng định rằng trong tiết Tập đọc, việc rèn kỹ năng đọc, đặc biệt là kỹ năng đọc diễn cảm cho học sinh là rất cần thiết. 1.2. Cơ sở tâm lý học Trẻ em cấp Tiểu học, đặc điểm nổi bật của tư duy là chuyển từ tính trực quan cụ thể sang tính trừu tượng khái quát. Ở lứa tuổi này, trẻ học tập còn thụ động, ý thức tự giác chưa cao, còn phụ thuộc vào giáo viên. Trong giờ học Tập đọc, học sinh phải kết hợp các hoạt động như: nghe, đọc, hiểu, Các em luôn mong muốn mình sẽ đọc tốt, hiểu bài, được cô khen. Tuy nhiên không phải học sinh nào cũng có thể dễ dàng đọc đúng, đọc hay được bởi khả năng của một 1 số em còn hạn chế. Đọc là một dạng hoạt động ngôn ngữ, là quá trình chuyển từ dạng thức chữ viết sang lời nói có âm thanh và thông hiểu nó.Đọc đòi hỏi học sinh phải tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không có lỗi. Đọc không thừa, không sót từng âm, vần, tiếng đồng thời phải thể hiện đúng hệ thống ngữ âm chuẩn (đọc đúng chính âm) và đọc hay. Đối với học sinh lớp 5, đọc không chỉ là quá trình chuyển từ chữ viết âm thanh hay từ chữ viết sang nghĩa mà là sự tổng hợp của cả hai quá trình này. Vậy dạy đọc cho học sinh lớp 5 chính là dạy“ đọc diễn cảm”. Rèn đọc diễn cảm cho học sinh là cơ sở để tạo đà cho các em học tốt các môn học khác. Các em đọc tốt sẽ viết đúng chính tả, diễn đạt rõ ràng nội dung bài tập làm văn, tìm đúng các từ ngữ theo chủ đề của bài học. Bên cạnh đó các em còn có thể cảm nhận được cái hay, cái đẹp của tác phẩm văn học, từ đó thêm hiểu, thêm yêu ngôn ngữ Việt Nam. Trước đây do cách dậy cũ, giáo viên chỉ nặng về truyền đạt, ít gợi ý để học sinh tìm hiểu, khám phá ra cách đọc. Trong tiết dạy tập đọc học sinh còn thụ động, giờ học khô khan, dẫn đến hiệu quả giờ học chưa cao. Đặc biệt là việc đọc diễn cảm cho học sinh còn hạn chế vì giáo viên chưa coi trọng việc luyện đọc
3. 2 câu văn, đoạn văn. Trong quá trình dạy học, tôi đã trăn trở, suy nghĩ rất nhiều để tìm ra các biện pháp, cách thức giúp học sinh đọc tốt hơn. Bên cạnh tôi luôn có sự giúp đỡ của BGH nhà trường và các cô, chị em đồng nghiệp trong tổ 5. Sau khi thử nghiệm nhiều lần tôi rút ra cho bản thân “Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5”. 2. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU Trong năm học 2022- 2023, từ tháng 9 năm 2022 đến tháng 3 năm 2023. 3. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Giáo viên và học sinh khối 5, trường Tiểu học Thanh Liệt, huyện Thanh Trì. Khách thể nghiên cứu là: Học sinh lớp 5B- Trường Tiểu học Thanh Liệt 4. PHẠM VI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN Sáng kiến kinh nghiệm: “Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5” được nghiên cứu và áp dụng cho học sinh lớp 5B lớp tôi đang trực tiếp chủ nhiệm trong năm học 2022 - 2023.
4. 3 PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Chương 1: Cơ sở lý luận của việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh cuối cấp Tiểu học 1.Mục tiêu của dạy tập đọc cho học sinh lớp 5 Lớp 5 là lớp cuối cấp tiểu học, hoàn thành mục tiêu đặt ra cho môn Tiếng Việt toàn cấp là : Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe, nói, đọc, viết ) để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi. Thông qua việc dạy và học Tiếng Việt góp phần rèn luyện các thao tác của tư duy. Cung cấp cho học sinh những kiến thực sơ giản về Tiếng Việt và những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, về văn hóa và văn học của Việt Nam và nước ngoài. Bồi dưỡng tình yêu Tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sang, giàu đẹp của Tiếng Việt và hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Để đạt được mục tiêu trên, giáo viên cần có những biện pháp hợp lý, tổ chức tốt các hoạt động học tập, giúp học sinh hào hứng tham gia chiếm lĩnh kiến thức, làm giàu vốn ngôn ngữ của cá nhân. Điều này liên quan trực tiếp đến việc rèn kĩ năng đọc và đặc biệt là kĩ năng đọc diễn cảm. Thông qua việc đọc, học sinh có thể chiếm lĩnh tri thức, đồng thời có những cảm nhận nhất định về nội dung văn bản từ đo hình thành những Ở lớp 5, mục tiêu dạy học của phân môn Tập đọc lớp 5 được xác định như sau: a. Về kiến thức Hình thành và phát triển ở HS các kỹ năng sử dụng tiếng Việt để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi. Cung cấp kiến thức sơ giản về tiếng Việt, và những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên và con người, văn hóa, văn học của Việt Nam. Bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam. b.Về kĩ năng đọc - Đọc được một bài khoảng 120 tiếng/1 phút. - Đọc thành tiếng và đọc thầm: + Biết đọc phù hợp các loại văn bản khác nhau .Đọc 1 màn kịch, vở kịch ngắn có giọng đọc phù hợp với nhân vật. + Đọc diễn cảm bài thơ đã thuộc hoặc một đoạn văn đã đọc. + Đọc thầm với tốc độ nhanh hơn lớp 4. - Đọc hiểu:
5. 4 + Biết tìm đại ý, tóm tắt bài văn, chia đoạn, rút đoạn. + Nhận ra các mối quan hệ giữa các nhân vật, sự kiện trong bài. + Bước đầu đánh giá nhân vật, chi tiết và ngôn ngữ trong các bài tập đọc có giá trị văn chương. - Kĩ năng phụ trợ :Biết dùng từ điển, biết ghi chép các thông tin đã đọc, thuộc lòng 1 số bài văn vần và đoạn văn xuôi. c. Về thái độ Từ những mẩu chuyện, bài văn, bài thơ hấp dẫn trong sách giáo khoa, bồi dưỡng cho học sinh tư tưởng, tình cảm và tâm hồn lành mạnh, trong sáng; tình yêu cái đẹp, cái thiện và thái độ ứng xử đúng mực trong cuộc sống; hứng thú đọc sách và yêu thích tiếng Việt. d. Cấu trúc chương trình Tập đọc lớp 5 Phân môn Tập đọc lớp 5 với 40 bài văn xuôi, 4 vở kịch (trích) 18 bài thơ dùng để dạy tập đọc, học sinh lớp 5 tiếp tục được rèn luyện để có kỹ năng đọc trơn, đọc thầm với tốc độ nhanh hơn, nâng cao thêm một bước về kỹ năng đọc diễn cảm đã được luyện tập ở lớp 4 (thể hiện tình cảm, thái độ qua giọng đọc phù hợp với sự việc, hình ảnh cảm xúc, tính cách nhân vật trong bài). Qua phần hướng dẫn sư phạm cuối mỗi bài đọc (gồm các nội dung giải nghĩa từ, câu hỏi và bài tập tìm hiểu bài) phân môn tập đọclớp 5 tiếp tục giúp học sinh rèn kỹ năng đọc, hiểu văn bản ở mức cao hơn, cụ thể là: - Nhận biết đề tài hoặc chủ đề đơn giản của bài. - Nắm được dàn ý của bài, biết tóm tắt đoạn, bài. - Hiểu được dàn ý của bài, biết tóm tắt đoạn, bài. - Biết phát hiện và và bước đầu biết nhận định về giá trị của một số nhân vật,, hình ảnh trong các bài đọc có giá trị văn chương. - Làm quen với thao tác đọc lướt để nắm ý hoặc chọn ý Nội dung các bài tập đọc trong sách giáo khoa Tiếng việt 5, ngoài việc phản ánh một số vấn đền cơ bản về đạo đức, phẩm chất của con người như ở sách giáo khoa Tiếng việt 5, còn đề cập các vấn đề về trẻ em và quyền trẻ em, bảo vệ môi trường giáo dục dân số, giới tính, ca ngợi tình đoàn kết hữu nghị giữa các dân tộc... Thông qua ngôn ngữ văn học và những hình tượng giàu thẩm mỹ, nhân văn, các bài tập đọc có tác dụng giáo dục tư tưởng, tình cảm và trau dồi nhân cách cho học sinh. Đọc diễn cảm là đỉnh cao của quá trình luyện đọc. Theo tôi muốn đạt được đặc trưng nhiệm vụ của phân môn thì người giáo viên phải biết được quy luật của việc cảm thụ văn chương là phải đi từ việc tìm hiểu nghệ thuật đến nội dung, từ chỗ hiểu nội dung thông qua dấu hiệu nghệ thuật mới có khả năng xây dựng tốt tư tưởng tình cảm cho học sinh và thể hiện những tình cảm đó thông qua giọng đọc. Muốn vậy trước hết người giáo viên phải thấy được cái hay cái đẹp của bài văn, biết rung động trước cái đẹp, biết khai thác những dấu hiệu nghệ thuật thông qua đó bộc lộ nội dung. Đồng thời tìm hiểu kỹ phần hướng dẫn luyện đọc có liên quan đến cách đọc. Mỗi bài tập đọc là một tác phẩm văn học đã được chọn lọc cả về nội dung và hình thức mang tính tư tưởng cao. Bằng cách sử dụng ngôn ngữ phù hợp với biện pháp nghệ thuật và lối hư cấu đầy sáng tạo các tác giả đã vẽ ra
6. 5 bức tranh sôi động về cuộc sống. Những cảnh đẹp về đất nước, những anh hùng trong lao động chiến đấu và sản xuất. Qua giọng đọc diễn cảm giúp cho người nghe tái hiện lại bức tranh phong phú bằng trí tưởng tượng. Vậy việc rèn đọc diễn cảm cho học sinh từ bậc tiểu học rất cần thiết và quan trọng nó góp phần giáo dục tư tưởng tình cảm tốt đẹp đối với đất nước dân tộc, con người, xã hội, thiên nhiên. Đây cũng chính là mục tiêu của đọc diễn cảm ở học sinh lớp 5. 2.Tầm quan trọng của việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 Giáo dục tiểu học đang thực hiện nhưng đổi mới toàn diện và đồng bộ để góp phần trang bị học vấn và cơ sở khả năng thích ứng chủ động sáng tạo cho con người mới trong điều kiện công nghiệp hóa – hiện đại hóa. Trong những đổi mới về giáo dục thì đổi mới phương pháp dạy học có vị trí quan trọng, vì hoạt động dạy học là hoạt động chủ yếu của nhà trường. Đổi mới phương pháp dạy học thực chất là sáng tạo về phương pháp. Hơn nữa ở bậc học càng thấp vai trò của phương pháp dạy học càng quan trọng. Đặc biệt bậc tiểu học là nền tảng của công trình tri thức. Hiện nay, ở Việt Nam nếu so với các nước trên thế giới thì chúng ta không thua kém về nội dung chương trình học trong khi đó lại hạn chế hơn về phương pháp. Đây là một trở ngại lớn trong việc nâng cao chất lượng của quá trình dạy học nói chung. Đặc biệt là phân môn Tiếng Việt, trong đó phân môn tập đọc chiếm vị trí rất quan trọng. Phân môn tập đọc góp phần không nhỏ trong việc hình thành kỹ năng đọc – hiểu cho học sinh được rèn luyện ngay từ những năm đầu cấp cho đến cuối cấp. Ngay từ lúc bước chân tới trường các em đã chiếm được học tập đọc sau đó đọc để học các môn khác. Đọc giúp cho các em lĩnh được các ngôn ngữ dùng trong giao tiếp và học tập. Khi đã đọc thông viết thạo thì các em sẽ tiếp thu được các môn học khác một cách dễ dàng. Từ đó học sinh mới hoàn thiện được năng lực giao tiếp bằng ngôn ngữ của chính bản thân mình. Khi đã đọc hiểu được sẽ giúp các em hiểu biết nhiều hơn hướng cho các em yêu thích cái hay, cái đẹp. Do đó, việc dạy tập đọc có ý nghĩa to lớn vì nó bao gồm các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển. Tập đọc là một phân môn thực hành. Học Tập đọc, học sinh được rèn 4 kĩ năng: đọc đúng, đọc nhanh (đọc lưu loát, trôi chảy), đọc có ý thức (đọc hiểu) và đọc hay (đọc diễn cảm). Bốn kĩ năng của đọc được hình thành trong hai hình thức đọc: đọc thành tiếng và đọc thầm. Chúng được rèn luyện đồng thời và hỗ trợ lẫn nhau. Đọc đúng là tiền đề của đọc nhanh cũng như cho phép thông hiểu nội dung văn bản.Vì vậy, trong dạy học không thể xem nhẹ kĩ năng nào. Đối với học sinh Tiểu học thì có kĩ năng đọc diễn cảm còn là điều kiện cần thiết để rèn luyện tính tự giác trong quá trình đọc. Rèn kĩ năng đọc chính là rèn cho học sinh kĩ năng đọc đúng, đọc nhanh, đọc hay. Học sinh có đọc tốt mới có thể hiểu được những gì được đọc.
7. 6 Chương 2 Thực trạng rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 ở trường Tiểu học Thanh Liệt 1. Thuận lợi - Giáo viên say mê, nhiệt tình trong giảng dạy, luôn tìm tòi, học hỏi, hết lòng vì học sinh, có kĩ năng, phương pháp sư phạm. - Giáo viên rất coi trọng giờ Tập đọc. - Đa số học sinh thích học Tập đọc, thích học thuộc lòng, một số học sinh đọc diễn cảm tốt, hiểu và cảm nhận được nội dung, ý nghĩa của bài đọc, biết thể hiện cảm xúc của mình. - Phụ huynh học sinh quan tâm, sát sao với việc học của con em mình nên các em chăm chỉ và có ý thức học tốt. 2. Khó khăn Đôi khi giáo viên con lo lắng cho đúng thời gian 1 tiết dạy mà chỉ vận dụng các phương pháp dạy học truyền thống quen thuộc làm tiết tập đọc thường chưa tạo nhiều hứng thú cho học sinh. Quan niệm về việc đọc của phụ huynh chỉ dừng lại ở việc con em mình đọc đúng từ, không quan tâm việc các con đọc ngắt, nghỉ hơi cũng như giọng đọc của con em mình. Vì vậy dù phụ huynh có quan tâm thì việc rèn đọc của các con tại nhà cũng chỉ dừng lại ở việc đọc đúng từ. Một số học sinh còn nhút nhát, chưa bạo dạn, tự tin khi đọc. Khả năng đọc của các em chưa đồng đều, vốn hiểu biết ít, chưa chịu khó suy nghĩ. Một số em chưa tập trung học tập, chỉ chú ý được trong thời gian ngắn, dễ bị phân tán tư tưởng bởi những thứ xung quanh. Một số học sinh chỉ thích đọc những bài văn vần vì chúng dễ nhớ, dễ đọc hơn, thích đọc những bài đọc có cốt truyện, có tình tiết li kì, nhân vật có hành động mà chưa hào hứng khi học đọc những bài văn xuôi thể loại trữ tình, miêu tả. Đọc văn xuôi, học sinh thường ngắt giọng sai ở những câu dài, có cấu trúc phức tạp. Đọc thơ, học sinh mắc lỗi ngắt nhịp do các em không tính đến nghĩa mà chỉ đọc theo nhịp sao cho cân đối. Học sinh còn đọc ngọng tiếng có âm đầu l/n, tiếng có thanh sắc/ thanh ngã. Đầu năm học, tôi được phân công chủ nhiệm lớp 5B. Tôi đã quan tâm theo dõi các em đọc và có nhận xét: Ưu điểm: Các em chăm chỉ học và nhiều em mạnh dạn trong giờ học, 8 em có chất giọng đọc hay. Nhược điểm: Nhiều học sinh đọc bài chưa được tự nhiên còn sợ bạn cười. Một số cách đọc Đọc diễn Đọc rõ Đọc Đọc Đọc ngọng Đọc ngắt hơi cảm ràng rành chậm, ngọng thanh hỏi, không đúng mạch nhỏ l,n thanh sắc chỗ Số 5 em 14 em 12em 5 em 2 em 9 em HS
8. 7 Qua kết quả khảo sát của học sinh, tôi thấy một số em đọc bài to rõ ràng, có kĩ năng đọc tương đối tốt song bên cạnh đó trong tổng số học sinh của lớp có nhiều em vừa đọc ê a nhát gừng, vừa đọc sai tiếng, từ, phụ âm. Có những em đọc liến thoắng nên không chú ý phát âm dẫn đến đọc sai phụ âm l/n , ngọn thanh hỏi và thanh sắc. Nhiều em đọc chưa trôi chảy, lưu loát, chưa diễn cảm. Như vậy, ở đây đã nảy sinh một khó khăn: Các em đọc chưa đúng, sai lẫn phụ âm đầu rất nhiều thì không thể đọc diễn cảm, đọc hay được. Qua tìm hiểu tôi nhận thấy: Sở dĩ học sinh chưa đọc đúng văn bản là do một số nguyên nhân sau: 1. Do vốn từ ngữ còn hạn chế, các em chưa hiểu rõ các từ ngữ trong văn bản dẫn đến ngắt nghỉ không đúng văn bản và đọc lặp từ hoặc vấp nhiều. 2. Do chưa nhận thức được về tầm quan trọng của môn học nên chưa có ý thức rèn luyện. 3. Do môi trường sống, tiếp xúc trong gia đình, phụ huynh chưa có ý thức sửa cho con em mình. 4. Vì chưa hiểu hết nghĩa một số từ ngữ nên chưa hiểu được nội dung văn bản. Từ những thực trạng về việc dạy và học Tập đọc của học sinh lớp 5 như đã nêu trên, tôi xin mạnh dạn đưa ra những biện pháp để rèn kĩ năng luyện đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 mà tôi đã áp dụng.
9. 8 Chương 3: Một số biện pháp rèn đọc diễn cảm cho học sinh lớp 5 ở trường Tiểu học Thanh Liệt 1. Biện pháp 1: Nắm chắc mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học bài tập đọc Mục tiêu của giờ học là cái đích mà thầy trò cần đạt được sau giờ học, nó sẽ được cụ thể hóa thành các nội dung dạy học. Tôi xác định kết thúc giờ Tập đọc học sinh phải có được kĩ năng đọc nào và các em hiểu thêm được điều gì. Cụ thể, tôi trả lời các câu hỏi sau: + HS cần đọc bài đọc trong thời gian bao lâu (để xác định tốc độ đọc, luyện kĩ năng đọc nhanh). + Những từ ngữ, câu nào học sinh cần luyện đọc (đọc đúng và diễn cảm) và vì sao lại chọn những từ, câu đó để luyện đọc. Nắm được mục tiêu giờ học, tôi chủ động lên kế hoạch bài dạy phù hợp, linh hoạt hơn khi lên lớp. Tôi sẽ luôn nắm bắt và xử lí nhanh các tình huống.Tôi luôn chú ý đến mục đích rèn kĩ năng đọc cho học sinh, đó là: học sinh đọc trơn toàn bài, đọc đúng các từ khó. Tôi thường đọc trước nội dung bài với đúng giọng cần thiết, xác định từ khó trong bài và gạch chân bằng bút chì trong sách giáo khoa (VD: các từ có âm đầu l/n, các từ có vần khó ). Với các câu khó đọc, tôi đọc và xác định cách ngắt nghỉ rồi gạch ( / ) vào trong sách để lưu ý khi hướng dẫn học sinh luyện đọc. Ví dụ 1: Dạy bài: “Tà áo dài Việt Nam”. Tôi chọn những tiếng, từ có âm đầu l/n (vì học sinh lớp tôi còn phát âm sai ): phụ nữ, lấp ló, năm thân. Tôi viết những từ này lên bảng, yêu cầu học sinh luyện đọc cá nhân, đồng thanh. Ví dụ 2 : Dạy bài “ Những con sếu bằng giấy”. Tôi cho HS luyện đọc những từ sau: Xa-xa-cô Xa- xa-ki, Hi-rô-xi-ma, Na-ga-xa-ki, lâm bệnh nặng. Đọc câu: Nằm trong bệnh viện / nhẩm đếm từng ngày còn lại của cuộc đời mình, cô bé ngây thơ tin vào một truyền thuyết nói rằng / nếu gấp đủ một nghìn con sếu bằng giấy treo quanh phòng, em sẽ khỏi bệnh. ( chú ý ngắt nghỉ và nhấn giọng ) Ví dụ 3 : Dạy bài: “ Đất nước ” - Tiếng Việt lớp 5 tập II. “ Trời xanh đây / là của chúng ta Núi rừng đây / là của chúng ta Những cánh đồng / thơm mát Những ngả đường / bát ngát Những dòng sông đỏ nặng phù sa.” Ngắt nhịp nghỉ hơi đúng không chỉ có nghĩa trong việc giúp học sinh đọc lưu loát, không vấp và thiếu hơi mà còn có ý nghĩa làm tăng hiệu quả trong diễn tả nội dung, tính chất của bài đọc. - Việc xác định rõ được mục tiêu, nội dung dạy học cũng là điểm tựa giúp tôi lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học sao cho linh hoạt . + Hướng dẫn đọc từng đoạn trước lớp: Học sinh nối tiếp nhau đọc từng đoạn trong bài.
10. 9 + Hướng dẫn đọc từng đoạn trong nhóm: Ở hoạt động này, tôi tạo thói quen làm việc nhóm cho học sinh. Học sinh nối tiếp nhau đọc và theo dõi sách giáo khoa để nhận xét, góp ý cho bạn về cách đọc; đọc với âm lượng vừa phải để không ảnh hưởng nhiều đến các nhóm khác. + Hướng dẫn đọc đồng thanh (đoạn hoặc cả bài): Viêc đọc đồng thanh được vận dụng linh hoạt tùy thuộc từng bài Tập đọc. Dự kiến thời gian cho từng hoạt động dạy học: Việc phân bố thời gian trong một tiết dạy là một việc tưởng dễ nhưng lại không dễ chút nào, nó ảnh hưởng lớn đến sự thành công của tiết dạy. Giờ Tập đọc có nhiệm vụ luyện kĩ năng đọc và kĩ năng tìm hiểu văn bản. Cả hai kĩ năng đều cần được coi trọng. Do đó , khi lên kế hoạch bài dạy tôi luôn chú ý cân đối thười gian đổi mới hoạt động cho phù hợp. 2.Biện pháp 2: Chú trọng tới việc chuẩn bị của giáo viên và học sinh trước mỗi giờ học. 2.1 Chuẩn bị của giáo viên - Chuẩn bị đồ dùng trực quan Đối với học sinh tiểu học, khả năng tư duy trừu tượng của các em chưa được hình thành nên đồ dùng trực quan là cần thiết đển giúp các em dễ dàng hơn trong việc nắm nội dung bài học. VD: Khi dạy bài: : Tà áo dài Việt Nam ( Sách TV lớp 5 tập 2 trang 122) mà có chiếc áo dài tứ thân và áo dài năm thân; áo dài hiện nay để cho học sinh so sánh tìm hiểu trang phục của phụ nữ VN thì tốt biết mấy. Do đó tôi đi sưu tầm tranh các loại áo trên. Hay khi dạy bài: “ Mùa thảo quả” (Sách TV lớp 5 tập 1 trang 113). Nếu có thảo quả để học sinh quan sát thì các em sẽ thấy ngay được thảo quả hình bầu dục, lúc chín đỏ, tỏa mùi thơm ngào ngạt. - Giáo viên chuẩn bị kĩ bài học trước khi lên lớp Nhiều năm làm công việc giảng dạy, tôi thấy nếu mình soạn bài kĩ và chú trọng vào việc tự rèn đọc của bản thân thì giờ dạy sẽ thành công . Vì vậy trước giờ dạy tôi đọc kĩ văn bản bài tập đọc, sau đó tôi đọc nội dung hướng dẫn và hệ thống câu hỏi SGK rồi tôi nghiên cứu xem các em hay mắc lỗi ở đâu. Từ đó tội xác định trọng tâm rèn đọc cho học sinh ( rèn đọc từ khó, ngắt nghỉ ở câu thơ hay câu văn dài hoặc rèn đọc ở các câu hội thoại, câu cảm...) Tôi nhận thấy người GV đọc mẫu tốt chính là chuẩn cách đọc để giúp học sinh dễ dàng phát hiện ra cách đọc. Trong giờ dạy học tập đọc, tôi cũng đọc mẫu và yêu cầu học sinh theo dõi tìm chỗ nghỉ hơi, nhấn giọng. VD: Bài: “ Tiếng rao đêm” (Sách Tiếng Việt lớp 5 tập 2 trang 30). Tôi viết sẵn câu văn dài ra bảng phụ rồi đọc mẫu và cho học sinh luyện đọc. “Ai nấy bàng hoàng/ vì trong cái bọc chăn còn vương khói mà người ấy đang ôm khư khư/ là một đứa bé mặt mày đen nhẻm/ thất thần/ khóc không thành tiếng.” Khi học sinh đọc đúng chỗ ngắt giọng và nhấn giọng sẽ làm nổi bật ấn tượng về nhân vật anh thương binh là người bình thường nhưng có hành động cao cả
11. 10 VD: Bài: “Những cánh buồm ”. (Sách Tiếng Việt lớp 5 tập 2 trang 140). “ Cha ơi ! Sao xa kia chỉ thấy nước, thấy trời Không thấy nhà, không thấy cây, không thấy người ở đó ? ” Để bộc lộ sự ngây thơ, háo hức, khao khát hiểu biết của người con trước biển cả vô tận, trước bao điều mới lạ ở một nơi rất xa, tôi hướng dẫn học sinh đọc với giọng tò mò, giọng muốn được khám phá, nhấn giọng ở những từ in đậm và cao giọng ở cuối câu hỏi. Với những bài có dẫn lời nói hoặc lời đối thoại của nhân vật, việc thể hiện tốt lời nói, ngữ điệu theo từng tuyến nhân vật sẽ làm tăng hiệu quả biểu đạt của tác phẩm. Vì vậy khi gặp các bài này, tôi luôn yêu cầu học sinh đọc trước, tìm cách đọc những câu đối thoại hoặc lời dẫn trong bài, thể hiện giọng đọc theo từng tuyến nhân vật được nói rõ trong từng câu nói. VD: Bài “Nghĩa thầy trò ” (Sách Tiếng Việt lớp 5 tập 2 trang 79). Toàn bài đọc với giọng nhẹ nhàng, trang trọng. Đây là một bài văn ca ngợi truyền thống tôn sư trọng đạo của nhân dân ta nhắc nhở mọi người cần giữ gìn và phát huy truyền thống tốt đẹp đó. Nên những việc làm và lời nói của cụ giáo Chucủa các môn sinh, của cụ đồ xưa đều là những tấm gương sáng về nghĩa thầy trò cho học sinh học tập và noi theo. Vậy cần thể hiện giọng đọc sao cho hiệu quả nhất? Theo tôi khi đọc lời cụ giáo Chu: “ Thầy cảm ơn các anh. Bây giờ, nhân có đông đủ môn sinh, thầy muốn mời tất cả các anh theo thầy tới thăm một người mà thầy mang ơn rất nặng ”. Cần đọc với giọng ôn tồn, thân mật, nhấn giọng ở những từ “ Cảm ơn, mời tất cả, mang ơn rất nặng ”. Lời cụ giáoChu nói với cụ đồ già (Người thầy đã dạy cho cụ từ thuở vỡ lòng) cần đọc tôn kính, lễ phép để thể hiện rõ tình cảm kính trọng, biết ơn của người học trò cũ. Qua bài này, giáo viên cần cho học sinh biết cụ giáo Chu trong bài chính là cụ Chu Văn An - một thầy giáo nổi tiếng đời Trần. Qua đó học sinh càng thấy được vấn đề đạo đức mà tác giả đề cập đến là truyền thống tôn sư trọng đạo được mọi thế hệ người Việt Nam gìn giữ bồi đắp và nâng cao. Người thầy giáo và nghề dạy học luôn được xã hội tôn vinh. 2.2 Chuẩn bị của học sinh GV yêu cầu HS soạn bài qua các bước sau: - Đọc văn bản nhiều lần ( ít nhất 5 lần) - Chia đoạn và tìm ý chính và cách đọc mỗi đoạn - Gạch 1 gạch dưới từ phát âm khó hoặc dễ đọc ngọng, 2 gạch dưới từ cần hiểu nghĩa. - Trả lời miệng câu hỏi dưới mỗi bài. - Nêu nội dung chính của bài - Trao đổi với bạn cùng bàn về sự chuẩn bị bài của mình ở nhà tong giờ truy bài. 3.Biện pháp 3: Đọc mẫu và tích cực quan sát cách đọc của học sinh a. Đọc mẫu: Đọc mẫu chính là đọc lần thứ nhất. Bước đọc mẫu rất quan trọng vì cách tiếp xúc trực tiếp, ấn tượng đầu tiên rất quan trọng. Nó quyết định học sinh yêu