Đề cương Sáng kiến kinh nghiệm Biện pháp phát triển năng lực viết sáng tạo cho học sinh Lớp 5 trong dạy học văn tả cảnh

Nội dung tài liệu: Đề cương Sáng kiến kinh nghiệm Biện pháp phát triển năng lực viết sáng tạo cho học sinh Lớp 5 trong dạy học văn tả cảnh

1. 1.4. Đối tượng nghiên cứu Biện pháp phát triển năng lực viết văn sáng tạo góp phần nâng cao chất lượng dạy học văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5. 1.5. Phạm vi nghiên cứu - Đề tài chỉ nghiên cứu các biện pháp phát triển năng lực sử dụng viết văn sáng tạo góp phần nâng cao chất lượng dạy học văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5 thông qua giờ học Tập đọc, Tập làm văn, các tiết củng cố Tiếng Việt và các buổi sinh hoạt Câu lạc bộ tiếng Việt. - Đề tài chỉ tập trung khảo sát thực trạng và thử nghiệm kết quả nghiên cứu tại trường tiểu học mà tác giả đang công tác trên địa bàn thành phố Vinh, Nghệ An PHẦN 2: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN 2.1.1. Năng lực là gì? Năng lực là sự tích hợp của nhiều thành tố như tri thức, kĩ năng, khả năng hợp tác, sự sẵn sàng hoạt động, khả năng huy động những nguồn tin của học sinh để đánh giá, giải quyết những vấn đề trong cuộc sống. 2.1.2. Thế nào là viết sáng tạo? Viết sáng tạo là một trong các yêu cầu của dạy học tạo lập văn bản trong xu hướng hiện đại, nhằm góp phần hình thành cho học sinh năng lực chung là năng lực sáng tạo (creative competence), một năng lực cốt lõi rất cần cho HS khi phải đối mặt với những thách thức và sự thay đổi liên tục của cuộc sống hiện đại. Trong viết văn sáng tạo, "người viết phải tạo ra một sản phẩm không giống với sản phẩm mà người khác đã tạo ra trước đó". Sản phẩm (bài viết, văn bản) sáng tạo được thể hiện trên cả phương diện nội dung và hình thức. 2.1.3. Đặc điểm tư duy và tưởng tượng của học sinh lớp 5 trong dạy học viết văn sáng tạo Tư duy của HS tiểu học là tư duy hình tượng trực quan, tư duy cụ thể Đặc điểm tư duy của trẻ tiểu học Tư duy là hạt nhân của hoạt động trí não, kỹ năng này bắt đầu phát triển từ giai đoạn ấu thơ. Giai đoạn cuối cấp tiểu học, khả năng tư duy đã khá phát triển, trẻ đã có ý thức, ghi nhớ, tư duy tổng hợp, phát tán và đánh giá đối với các tranh vẽ, ký hiệu, ngữ nghĩa và hành vi.. Từ đặc điểm tư duy của học sinh thấy được rằng, việc phát triển năng lực viết sáng tạo sẽ giúp các em phát triển tư duy một cách tốt nhất. 2.2. CƠ SỞ KHOA HỌC 3
2. 2.2.1. Thực trạng Trong quá trình dạy văn tả cảnh lớp 5E, tôi nhận thấy một số khó khăn mà các em còn gặp phải như sau: Vốn kiến thức và kinh nghiệm viết văn tả cảnh của học sinh còn hạn chế. Các em chưa có được những kiến thức về kiểu bài, học sinh không phân biệt được kể khác với tả. Học sinh chưa có được kĩ năng quan sát thực tế cảnh vật, khả năng quan sát của học sinh không được thường xuyên rèn luyện, quá trình quan sát còn hời hợt thiếu định hướng, thiếu tinh tế chính vì vậy học sinh chưa tìm ra được đặc điểm nổi bật của cảnh để tả khiến câu văn khô khan, thiếu hình ảnh. Khả năng liên tưởng của học sinh còn hạn hẹp. Vốn từ ngữ của học sinh còn nghèo nàn, không hiểu nghĩa từ, dùng sai từ đồng nghĩa. Học sinh chưa biết bộc lộ cảm xúc trong quá trình miêu tả, chưa viết được câu văn có hình ảnh, chưa biết sử dụng biện pháp tu từ đã học vào việc viết văn. Vì vậy các em chưa sử dụng được các từ ngữ hay, sinh động để làm nổi bật sự vật được nói đến trong bài. 2.2.2. Kết quả khảo sát thực trang 2.2.3. Một số giải pháp để giải quyết thực trạng Biện pháp 1: Hệ thống hóa vốn từ phong phú cho học sinh thông qua lập sổ tay từ vựng. Đề tài tập trung xây dựng hệ thống các bài tập để mở rộng vốn từ từ học sinh qua việc quan sát, lựa chọn các hình ảnh đẹp, nổi bật của sự vật. Từ những điều mà các em quan sát, trao đổi, chia sẻ, em sẽ chọn các từ ngữ hay, đẹp, sinh động về sự vật định tả đưa vào sổ tay của mình. Để lập sổ tay từ vựng, tác giả đi theo các chủ đề, mỗi chủ đề là các sự vật có liên quan đến nhau. Ví dụ: Khi quan sát hình ảnh mặt trời, các em có thể tìm thêm các từ ngữ tả mây, ánh nắng, gió, Khi các em đã nắm được các đặc điểm của sự vật, các em có kho tàng các từ ngữ hay về sự vật đó thì việc đặt câu sẽ hay hơn. Biện pháp 2: Rèn cho học sinh năng lực viết câu sinh động, hấp dẫn thông qua việc sử dụng các biện pháp nghệ thuật. Trong phân môn Luyện từ và câu các em được học các biện pháp nghệ thuật như so sánh, nhân hóa, các bộ phận phụ như trạng ngữ, định ngữ, bổ ngữ, Việc sử dụng những từ ngữ nói trên sẽ làm cho câu văn đầy đủ nghĩa, câu văn giàu hình ảnh, người đọc sẽ hình dung rõ hơn về sự vật định tả. 4
3. Rèn cho học sinh năng lực viết câu văn sáng tạo qua sử dụng các biện pháp nghệ thuật, các từ ngữ gợi tả, gợi cảm và thành phần phụ trong câu sẽ góp phần giúp học sinh viết câu đúng, hay và hấp dẫn, các em sẽ thể hiện được cái riêng củ bản thân trong bài văn của mình. Biện pháp 3: Rèn cho học sinh năng lực viết, liên kết đoạn văn. Khi các em viết được câu văn hay, sinh động thì việc các em sử dụng các câu văn đó liên kết lại với nhau để thành đoạn văn tả về một sự vật là một việc vô cùng quan trọng. Suy cho cùng tất cả các mục địch hướng đến trong phân môn Tập làm văn là các em có thể viết được đoạn, bài văn đạt yêu cầu hay một sản phẩm của chính các em. Trong đoạn văn các em cần xác định được sự vât chính được nói đến, các sự vật liên quan trong đoạn. Trong đoạn văn câu nào viết trước, câu nào viết sau, trình bày thế nào cho hay. Đề tài này sẽ làm được điều nêu ở trên. Biện pháp 4: Rèn kĩ năng phát hiện lỗi và sửa lỗi Khi hoàn thiện một bài văn, việc học sinh xem lại, soát lỗi và sửa lỗi cho mình, cho bạn sẽ giúp các em củng cố, khắc sâu hơn trong học Tập làm văn. Trong đề tài sẽ xây dựng hệ thống các bước phát hiện lỗi và sửa lỗi giúp học sinh hoàn thiện bài văn của mình, từ đó các em được hoàn thiện hơn trong năng lưc viết văn của bản thân. 2.2.4. Khảo sát kết quả thu được III. KẾT LUẬN 3.1. Kết luận Việc vận dụng các biện pháp vào quá trình dạy học sẽ và đạt kết quả nhất định. Nhiều học sinh đã có những cảm nhận tinh tế và viết được các câu văn giàu cảm xúc. Bài văn cảu các em làm nổi bật được sự vật được tả. Từ bài văn làm đúng trở thành bài văn hay, diễn đạt sinh động, có hình ảnh, có cảm xúc, không sao chép, không vay mượn văn của người khác. Dạy văn là quá trình đầy phức tạp, công phu. Dạy văn là dạy cho con người biết yêu cuộc đời trong toàn bộ tính hiện thực của nó; biết lấy từ nó nguồn sống cho mình để có thể sống phù hợp với nó, nâng nó lên cao đẹp hơn. Sức sống của bài văn được nuôi bởi thái độ của chủ thể đối với cuộc sống. Việc thay đổi cách dạy văn hiện nay là việc làm cần thiết và có tính cấp bách. Đề xuất của tác giải nhằm góp một chút nhỏ vào công cuộc đổi mới phương phá dạy học Tập làm văn văn nói chung và việc dạy học viết sáng tạo ở tiểu học nói riêng. 5