Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh Lớp 5 làm tốt bài văn tả cảnh ở phân môn tập làm văn

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh Lớp 5 làm tốt bài văn tả cảnh ở phân môn tập làm văn

1. 3 - Giáo viên: + Một số giáo viên được tham gia chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học, song áp dụng ở lớp mình chưa linh hoạt. + Một số giáo viên dạy còn áp đặt chỉ hướng dẫn học sinh theo yêu cầu của sách mà chưa chú ý đến việc thâm nhập và khám phá cái hay của bài văn. + Đại đa số giáo viên chỉ chú ý đến học ở lớp mà chưa chú ý đến việc hướng dẫn học sinh quan sát thực tế và tìm hiểu thêm sách, báo... + Để đối phó với việc học sinh làm bài chưa hoàn thành, nhiều giáo viên cho học sinh chép bài mẫu. - Học sinh: + Khả năng quan sát của các em còn hạn chế: Chưa xác định rõ đối tượng miêu tả là gì ? Cách thức miêu tả ra sao? Diễn đạt lại nó bằng cách nào? + Nhiều em thường liệt kê, kể lể dài dòng, diễn đạt vụng về, lủng củng, chưa xác định được trọng tâm đề bài cần miêu tả, lỗi chính tả nhiểu. + Các em chưa biết cách dùng các biện pháp nghệ thuật khi miêu tả. + Học sinh chưa nắm được các bước làm bài văn miêu tả. + Một số học sinh thường sẵn sàng học thuộc văn mẫu. + Thời gian dành cho việc học tập, tiếp xúc với môi trường sống ở mức độ hẹp nên việc sử dụng từ ngữ và làm bài chưa được sinh động, chưa phong phú. III. Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến. Từ những thực trạng trên nhiều giáo viên trăn trở: Làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy - học Tập làm văn nhất là văn miêu tả cho học sinh lớp 5 ? Với những lý do trên, tôi chọn và viết đề tài: “Một số biện pháp giúp học sinh lớp 5 làm tốt bài văn tả cảnh ở phân môn Tập làm văn”, nhằm nâng cao chất lượng Tập làm văn cho lớp tôi phụ trách. Sau đó, mục tiêu quan trọng hơn là góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Tiếng Việt và các môn học khác. Để thực hiện đề tài này tôi đã nghiên cứu nắm vững nội dung, chương trình, các phương pháp dạy học tích cực phù hợp đặc trưng bộ môn. Đầu năm học 2019 - 2020 tôi đã khảo sát chất lượng với đề bài văn tả cảnh, thời gian 40 phút và thu được kết quả: - Lớp 5C Trường Tiểu học Hưng Hòa - Cô: Hồ Thị Lam Kiến thức, kỹ năng Sĩ số Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dưới 5 28 2 = 7,1 % 4= 14,3 % 18 = 64,3 % 4 = 14,3 % - Lớp 5D Trường Tiểu học Nghi Ân (nơi áp dụng sáng kiến) - Cô: Cao Thị Thúy Kiến thức, kỹ năng Sĩ số Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dưới 5
2. 4 28 3 = 10,7 % 6= 21,4 % 14 = 50 % 5 = 17,9 % - Lớp 5A TrườngTiểu học Nghi Phú 1 (nơi áp dụng sáng kiến) - Cô: Đặng Thị Dung Kiến thức, kỹ năng Sĩ số Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dưới 5 28 1 = 3,6 % 7= 25 % 17 = 60,7 % 3 = 10,7 % IV. Giải pháp thực hiện. Để đạt được mục tiêu trên chúng tôi đã tiến hành giải quyết các vấn đề chính sau: * Sử dụng các phương pháp dạy học nhằm giúp học sinh nắm được cách miêu tả. * Thay đổi không gian tổ chức các tiết học. * Sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực. * Rèn kĩ năng diễn đạt của học sinh thông qua các hoạt động lồng ghép. Các vấn đề được nêu ở trên cần được giải quyết đồng thời, xen lẫn vào nhau một cách nhịp nhàng và linh động thì hiệu quả sẽ cao hơn rất nhiều. 1. Sử dụng các phương pháp dạy học nhằm giúp học sinh nắm được cách miêu tả. - Học sinh cần nắm được 4 yêu cầu khi làm văn miêu tả: + Cụ thể hóa sự vật (tả cái gì?) + Cá thể hóa sự vật (tả như thế nào?) + Mục đích hóa sự vật (tả với mục đích gì ?) + Cảm xúc hóa sự vật (tả với tư tưởng, tình cảm, thái độ ra sao?) - Học sinh nêu được các bước làm văn miêu tả. + Bước 1: Tìm hiểu đề + Bước 2: Quan sát tìm ý + Bước 3: Sắp xếp ý (lập dàn ý) + Bước 4: Viết bài hoàn chỉnh + Bước 5: Kiểm tra lại bài. - Giáo viên có thể sử dụng các phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp vấn đáp, phương pháp giải quyết vấn đề, động não để hình thành kiến thức mới cho học sinh. Cụ thể: * Bước 1: Tìm hiểu đề - Cách thực hiện: Hướng dẫn học sinh làm những công việc sau: + Đọc kĩ đề. + Phân tích đề. Phân tích đề bằng cách:
3. 5 - Gạch 1 gạch dưới các từ xác định thể loại bài văn. - Gạch 2 gạch dưới từ xác định đối tượng miêu tả. - Gạch một nét đứt dưới các từ xác định giới hạn miêu tả. * Bước 2: Bước quan sát và tìm ý - Tầm quan trọng: Là bước quyết định thành công của bài văn. Với bất kì một đề bài nào tôi cũng lập bảng quan sát và yêu cầu các em ghi kết quả quan sát vào bảng đó: mắt thấy (thị giác), tai nghe ( thính giác), mũi ngửi (khứu giác), tay cầm( xúc giác). + Quan sát theo không gian: xa, gần, trong, ngoài, trái, phải, trước, sau,... + Quan sát theo thời gian: sáng, trưa, chiều, tối, xuân, hạ, thu, đông,... * Bước 3. Sắp xếp ý và lập dàn ý Trình tự miêu tả trong văn tả cảnh có thể là trình tự không gian, có thể là trình tự thời gian tuỳ theo từng cảnh để lựa chọn cho phù hợp. Tôi đưa dàn ý chung cho một bài văn tả cảnh và cả dàn ý cho một đoạn văn tả cảnh để học sinh dựa vào đó viết. * Bước 4: Tạo bài văn Học sinh biết: + Dùng từ, đặt câu, dựng đoạn + Vận dụng phong cách ngôn ngữ văn bản + Bám sát dàn bài để viết thành bài văn hoàn chỉnh. * Bước 5: Kiểm tra lại toàn bộ bài văn. Trong tiết trả bài giáo viên yêu cầu các em thực hiện nghiêm túc 3 bước: + Đọc đi đọc lại bài văn + Tìm lỗi sai hoặc chưa hay về dàn bài, dùng từ, đặt câu, dựng đoạn. + Sửa lại cho đúng, cho hay. 2. Thay đổi không gian tổ chức các tiết học. Việc thay đổi không gian học giúp học sinh có cái nhìn cụ thể và thực tế hơn về cảnh vật cũng như cuộc sống thường ngày đang diễn ra, từ đó giúp các em có những cảm nhận riêng về đối tượng miêu tả, yêu thích khi quan sát, hứng thú hơn khi đến với tiết học. a/. Chọn đối tượng tả. - Bước1: Giáo viên cho học sinh xác định chính xác đối tượng chung trong đề bài. - Bước 2: Liệt kê ra một số đối tượng cụ thể thuộc yêu cầu của đề bài. - Bước 3: Kiểm tra những hiểu biết của mình về các đối tượng cụ thể đó. - Bước 4: Dự đoán những thuận lợi, khó khăn khi quan sát, sắp xếp ý, trình tự tả, sử dụng ngôn từ khi miêu tả với các đối tượng được liệt kê.
4. 6 - Bước 5: Dựa vào bước 3, bước 4, đối tượng nào nhiều ưu điểm hơn thì quyết định chọn đối tượng đó. b/. Xây dựng mở bài trong bài văn tả cảnh. Để học sinh làm tốt phần mở bài giáo viên cần cho học sinh hiểu thế nào là mở bài trực tiếp, mở bài gián tiếp, ưu điểm, nhược điểm của từng loại. c/. Xây dựng phần thân bài khi tả cảnh. Giáo viên hướng dẫn học sinh: + Bám sát dàn bài chi tiết. + Dùng từ gợi tả, gợi cảm và các biện pháp tu từ như so sánh, nhân hóa. + Dùng từ đặt câu có liên kết và các biện pháp tu từ về câu. + Đoạn văn trình bày đúng cách có liên kết đoạn. + Sử dụng đúng các dấu câu. d/. Xây dựng kết bài cho bài văn tả cảnh. Khi viết phần kết bài, giáo viên cần hướng dẫn học sinh hai kiểu kết bài mở rộng và không mở rộng, viết làm sao cho thật cô đọng, ngắn gọn. 3. Sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực. * Tôi thường sử dụng kĩ thuật khăn trải bàn, kĩ thuật mảnh ghép khi xây dựng các bài tập bổ trợ. - Bài tập đưa ra phải có dữ liệu đảm bảo tính chính xác về cấu tạo ngữ pháp, tính nghệ thuật trong ngôn từ và cú pháp, phát huy được sự sáng tạo, sự phong phú trong suy nghĩ của học sinh. Làm cho giờ học trở nên sinh động và có ý nghĩa, học sinh chủ động chiếm lĩnh kiến thức, tự tin trong học tập. a. Bài tập bổ trợ rèn kĩ năng sử dụng từ ngữ. b. Bài tập rèn kĩ năng viết câu có hình ảnh. c. Dạng bài tập cảm thụ cái hay, cái đẹp trong việc dùng từ và biện pháp tu từ trong một số đoạn văn, đoạn thơ hay. 4. Rèn kĩ năng diễn đạt của học sinh thông qua các hoạt động lồng ghép. a/. Cung cấp và khuyến khích học sinh tích luỹ vốn từ ngữ khi học, đọc các bài văn, thơ về cảnh. - Giáo viên cần phân tích, mở rộng việc dùng từ, đặt câu, việc sử dụng các biện pháp nghệ thuật khi học các văn bản nghệ thuật, đặc biệt là tả cảnh. - Hướng dẫn học sinh tích lũy vốn từ ngữ miêu tả nói chung và tả cảnh nói riêng thông qua các tiết dạy: Luyện từ và câu và các tiết họat động ngoại khóa. b/. Bồi dưỡng cho học sinh vốn sống, vốn hiểu biết về cảnh - Tổ chức các câu lạc bộ để học sinh tham gia, thi đua với nhau. - Tích cực yêu cầu học sinh đi quan sát thực tế các cảnh vào các thời điểm khác nhau, ở các vị trí khác nhau qua các buổi hoạt động ngoại khóa. - Bổ sung vốn kiến thức về cảnh qua các tiết tiếng việt có dữ liệu đưa ra liên quan đến cảnh vật, qua tiết địa lý, khoa học
5. 7 - Hướng dẫn học sinh lập từ điển cá nhân về các cảnh vật được quan sát và yêu thích. V. Hiệu quả đạt được. Qua thời gian vận dụng phương pháp dạy học của tôi vào khối 5 trường mình và hai lớp học trường bạn, chất lượng của phân môn được nâng lên rõ rệt. Các em đã nắm được một số vốn kiến thức nhất định để học có hiệu quả phân môn Tập làm văn. Cả lớp đều ham thích môn học, không sợ sệt khi đến tiết Tập làm văn như đầu năm học nữa. Các em rất tự tin khi đến tiết học, tình trạng học sinh làm lạc đề, sai lỗi về chính tả, dùng từ đặt câu...không còn nữa, các em còn biết làm văn có cảm xúc hơn, câu văn chau chuốt hơn... Tạo nên sự gần gũi giữa giáo viên và học sinh, quỹ thời gian dành cho tiết học được giáo viên sử dụng triệt để tạo điều kiện tốt để học sinh học tốt môn Tiếng Việt đặc biệt là phân môn Tập làm văn, góp phần nâng cao chất lượng môn học. Kết quả sau khi áp dụng sáng kiến: Lớp 5C Trường Tiểu học Hưng Hòa - Cô: Hồ Thị Lam Kiến thức, kỹ năng Sĩ số Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dưới 5 28 9 = 32,1 % 10 = 35,7 % 8 = 28,6 % 1= 3,6 % Lớp 5D Trường Tiểu học Nghi Ân( nơi áp dụng sáng kiến) - Cô: Cao Thị Thúy Kiến thức, kỹ năng Sĩ số Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dưới 5 28 7 = 25% 14 = 50 % 6 = 21,4 % 1= 3,6 % Lớp 5A Trường Tiểu học Nghi Phú 1(nơi áp dụng sáng kiến) - Cô: Đặng Thị Dung Kiến thức, kỹ năng Sĩ số Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dưới 5 28 9 = 32,1 % 12 =28,6 % 7= 42,9 % 0 C. KẾT LUẬN. Sau một thời gian áp dụng sáng kiến, tôi ý thức được rằng để giúp học sinh lớp 5 làm được bài văn tả cảnh sinh động, đúng kiểu bài, đòi hỏi giáo viên phải dành nhiều thời gian, công sức nghiên cứu soạn giảng, có lòng nhiệt tình với học sinh và tâm huyết với nghề nghiệp. Thầy cô giáo đã miệt mài, tận tuỵ thì việc mong muốn có nhiều học sinh học tốt môn Tập làm văn sẽ không còn là khó.
6. 8 Rất mong nhận được sự đồng tình, góp ý của quý thầy cô và các cấp lãnh đạo để bản sáng kiến của tôi được hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn !
7. 9 MỤC LỤC TT NỘI DUNG TRANG 1 Phần A: Đặt vấn đề 1 2 Phần B: Nội dung 1 3 I. Thế nào là văn tả cảnh ? 1 4 II. Thực trạng 1 5 III. Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến. 2 6 IV. Giải pháp 3 7 V. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 6 8 Phần C: Kết luận 6 9 Mục lục 7 10 Tài liệu tham khảo 8 11 Một số bài văn của học sinh
8. 10 TÀI LIỆU THAM KHẢO Số thứ tự Tên tài liệu Nhà xuất bản 1 Sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 4+5 NXBGD 2 Vở bài tập Tiếng Việt tập 1,2 lớp 4+5 NXBGD 3 Sách Tiếng Việt nâng cao lớp 4+5 NXBGD 4 88 câu hỏi đáp Tiếng Việt 4+5 NXBGD 5 Thế giới trong ta 6 Đổi mới phương pháp dạy học Tiếng Việt Tiểu học NXBGD 7 Các bài văn hay ở tiểu học NXB Đại học Sư phạm Hà Nội 8 Lê Phương Nga, giáo trình phương pháp dạy học NXB Giáo Tiếng Việt – tập 1 dục 1998 9 Lê Phương Nga, Nguyễn Trí, giáo trình phương pháp NXB Giáo dạy học Tiếng Việt – tập 2 dục 2001. 10 Tạp chí dạy và học ngày nay 11 Tạp chí giáo dục Tiểu học 12 Tạp chí thế giới trong ta.