Sáng kiến kinh nghiệm Sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy văn miêu tả Lớp 5

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy văn miêu tả Lớp 5

1. Tiếng Việt. Nó phản ánh tương đối đầy đủ kết quả học tập các phân môn khác, môn học khác, vốn hiểu biết, kĩ năng và đặc biệt nó thể hiện tình cảm, nhân cách của các em qua bài tập làm văn. Dạy học theo phương pháp cũ, học sinh rất thụ động nắm kiến thức, chỉ học vẹt hoặc sao chép các bài văn nên câu từ rất giống nhau. Chính vì vậy, khi dạy tập làm văn, tôi luôn chú ý tìm tòi phương pháp mới để mang lại hiệu quả học tập cho các em, tôi sẽ sử dụng sơ đồ tư duy để giúp các em học văn miêu tả tốt hơn. Để tìm hiểu hiệu quả của việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy văn miêu tả ở khối lớp 5 trường tiểu học nơi tôi công tác, tôi đã thực hiện khảo sát đối với 33 học sinh lớp 5A5 năm học 2023 - 2024 về thực trạng việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học văn miêu tả và thu được kết quả như sau: (Câu hỏi và kết quả khảo sát xem (PHỤ LỤC 1, 2). Câu hỏi Rất thích Bình thường Không thích Câu 1 45,4% 42% 12% Câu 2 48,5% 42% 9% Câu 3 39% 45,5% 15% Câu 4 51,5% 39% 9% Câu 5 45,4% 39% 15% Kết quả khảo sát trước khi thực hiện các biện pháp (tháng 9/2023) Từ biểu đồ trên, có thể nhận thấy tỉ lệ mức độ “không thích” đối với các vấn đề đưa ra khảo sát còn nhiều. Điều này chứng tỏ việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học văn miêu tả lớp 5 chưa thực sự đem lại hiệu quả như mong đợi, nhiều em còn chưa thực sự cảm thấy hứng thú và dễ dàng khi học văn miêu tả. b. Những ưu điểm và bất cập trong quá trình sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy văn miêu tả lớp 5 tại trường Tiểu học Tản Lĩnh. Từ kết quả khảo sát trên cùng với quá trình dạy học và quan sát học sinh trong các tiết học văn miêu tả, tôi rút ra những ưu điểm và bất cập, khó khăn trong quá trình sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 tại trường Tiểu học Tản Lĩnh, nơi tôi công tác như sau. + Ưu điểm * Giáo viên. - Đội ngũ giáo viên luôn đoàn kết, có tinh thần trách nhiệm cao, thường xuyên trao đổi và học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, cùng nhau dạy tốt. - Được sự quan tâm giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường tạo mọi điều kiện thuận lợi để giáo viên an tâm công tác. - Ban đại diện Hội phụ huynh học sinh của lớp, trường rất nhiệt tình gắn bó với các hoạt động của nhà trường về mọi mặt, góp phần động viên cán bộ - giáo viên - công nhân viên nhà trường hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.
2. - Mối quan hệ giữa nhà trường và gia đình học sinh rất chặt chẽ. * Học sinh. Lớp tôi dạy là lớp bán trú. Học 10 buổi / tuần. Hầu hết các em đi học đúng độ tuổi. Các em là con nông thôn mộc mạc, bình dị. Trong quá trình vận dụng sơ đồ tư duy vào dạy văn miêu tả, tôi nhận thấy có rất nhiều ưu điểm nổi bật, đem lại hiệu quả tích cực. Thứ nhất, học sinh tiếp cận với sơ đồ tư duy với thái độ rất hứng thú, các em rất tích cực và chủ động học hỏi để tự mình tạo ra các sản phẩm đặc sắc của bản thân. Từ đó, cái nhìn của các em đối với phân môn như Tập làm văn lại trở nên thú vị, đầy màu sắc. Thứ hai, sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học văn miêu tả sẽ khiến học sinh không phải tiếp nhận thông tin một cách thụ động mà trái lại các em phải động não, sáng tạo và ghi nhớ một cách logic những kiến thức đã học. Thứ ba, sơ đồ tư duy giúp giáo viên tạo hứng thú cho người học một cách tự nhiên, nhờ đó giúp học sinh tiếp thu được kiến thức nhiều hơn và tích cực hơn trong lớp. Thứ tư, hướng dẫn học sinh sử dụng sơ đồ tư duy giúp các em tăng sự hứng thú, tích cực, chủ động hơn trong việc lập dàn ý tạo lập văn bản. Do đó, việc ứng dụng sơ đồ tư duy vào trong quá trình dạy học văn miêu tả cho học sinh lớp 5 không chỉ lôi cuốn sự hứng thú mà còn khơi dậy niềm đam mê, yêu thích môn Tiếng Việt ở các em. + Bất cập, khó khăn Bên cạnh những ưu điểm nêu trên, việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy văn miêu tả cho học sinh lớp 5 còn nhiều khó khăn và bất cập. - Lớp gồm nhiều thôn. Địa bàn các thôn không ở gần nhau. - Một số học sinh chưa chăm học còn phụ thuộc vào bố mẹ, thầy cô...lười đọc, lười suy nghĩ. - Một số học sinh chưa nắm được phương pháp học tập và mất căn bản kiến thức ở lớp dưới. - Điều kiện học tập như: SGK, dụng cụ học tập, góc học tập ở nhà .chưa có, hoặc còn chưa ngăn nắp, gọn gàng. - Cha mẹ chưa quan tâm đúng mức đến việc học của các em, còn khoán trắng cho nhà trường, chưa tạo điều kiện cho các em học tập. - Bên cạnh đó các trò chơi vô bổ trực tiếp tác động làm ảnh hưởng không ít đến việc học tập của các em. - Các kĩ năng sử dụng sơ đồ tư duy của học sinh còn yếu. Kĩ năng sử dụng sơ đồ tư duy bao gồm: kĩ năng vẽ, kĩ năng đọc và kĩ năng ứng dụng cho thuyết trình.
3. - Đối với kĩ năng vẽ, nhiều học sinh còn lúng túng, không biết vẽ như thế nào hay khi vẽ còn sử dụng quá nhiều kênh chữ cũng như màu sắc và hình vẽ không phù hợp hoặc sắp xếp các nhánh chưa hợp lý, logic - Đối với kĩ năng đọc, tình trạng học sinh khi gặp một sơ đồ tư duy đọc không hiểu, hoặc không biết đọc từ đâu, đọc thế nào cho đúng đang là một vấn đề khó khăn cho giáo viên và học sinh khi dạy và học với sơ đồ tư duy. - Đối với kĩ năng thuyết trình, còn nhiều học sinh có tâm lý “e ngại” hay “sợ” khi thuyết trình trước thầy cô và các bạn. Để giải quyết những vấn đề trên, người giáo viên cần tìm ra những biện pháp phù hợp giúp sơ đồ tư duy thực sự phát huy được tính đa năng, trở thành một công cụ hỗ trợ tuyệt vời trong dạy văn miêu tả. 2. Giải pháp thực hiện sáng kiến để giải quyết vấn đề. a, Khái niệm Sơ đồ tư duy Sơ đồ tư duy là một hình thức ghi chép có thể sử dụng màu sắc, hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng; tóm tắt những ý chính của một nội dung; hệ thống hoá kiến thức nhờ sự kết nối giữa các nhánh. Các ý tưởng được liên kết với nhau khiến sơ đồ tư duy có thể bao quát được các ý tưởng trên phạm vi sâu rộng. Sơ đồ tư duy hay còn gọi là “bản đồ tư duy” (Mind Map) là một công cụ tổ chức tư duy được tác giả Tony Buzan (sinh năm 1942, người Anh, chuyên gia hàng đầu thế giới về nghiên cứu hoạt động của bộ não và là cha đẻ của Mind Map) nghiên cứu và phổ biến rộng rãi. Sơ đồ tư duy là con đường dễ nhất để chuyển tải thông tin vào bộ não rồi đưa thông tin ra ngoài bộ não. Đây là phương tiện ghi chép đầy sáng tạo và rất hiệu quả theo đúng ý nghĩa “sắp xếp ý nghĩ dưới dạng sơ đồ”. Vì vậy, sơ đồ tư duy huy động tối đa tiềm năng của não bộ, giúp cho việc ghi nhớ được lâu bền, giúp học sinh học tập tích cực đồng thời khai thác được tiềm năng sáng tạo, thẩm mĩ và khả năng nhìn nhận vấn đề một cách hệ thống, logic. b. Vai trò của việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy văn miêu tả. Sơ đồ tư duy là một hình thức ghi chép có sử dụng màu sắc, hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng, tóm tắt những ý chính của một nội dung, hệ thống hóa kiến thức theo chủ đề. Vì vậy, sơ đồ tư duy sẽ giúp học sinh trong việc hệ thống và ghi nhớ các kiến thức về văn tả cảnh một cách dễ dàng. Sơ đồ tư duy giúp học sinh trong việc hệ thống hóa kiến thức. Sơ đồ tư duy có cấu trúc là sự liên kết giữa ý tưởng trung tâm với các nhánh nhỏ với nhau, vì vậy nhìn vào sơ đồ tư duy học sinh có thể ghi nhớ, hệ thống hóa kiến thức một cách dễ dàng theo từng bài, từng thể loại văn.
4. Sơ đồ tư duy còn giúp cho việc phát triển tư duy cho học sinh. Với đặc điểm là một kỹ thuật hình họa có sự kết hợp của đường nét, hình ảnh, màu sắc, từ ngữ sẽ rất phù hợp với hoạt động và chức năng của bộ não. Vì thế, sơ đồ tư duy sẽ tạo điều kiện cho học sinh phát triển lối tư duy sáng tạo và mạch lạc. Như vậy, sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học văn miêu tả sẽ giúp học sinh hứng thú hơn với phân môn, kích thích khả năng chủ động tự học, tự trau dồi và phát triển kĩ năng Tiếng Việt. c. Xu hướng đổi mới của phương pháp dạy học hiện nay Từ thực tế của ngành giáo dục nước nhà, cùng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho sự phát triển đất nước, chúng ta đang tiến hành đổi mới phương pháp dạy học chú trọng đến việc phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh. Đây là nguyên tắc nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của quá trình dạy học. Thứ nhất, quan điểm “dạy học hướng vào người học” là quan điểm được đánh giá là tích cực về việc dạy học chú trọng đến người học để tìm ra phương pháp dạy học có hiệu quả. Việc dạy học hướng vào người học, đặt vị trí người học vừa là chủ thể vừa là mục đích cuối cùng của quá trình dạy học, phát huy tối đa tiềm năng của từng người học. Thứ hai, dạy học theo hướng “Hoạt động hoá người học”. Bản chất của việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng “hoạt động hoá người học” là: định hướng hoạt động hoá người học chú trọng đến việc giải quyết các vấn đề: dạy học thông qua hoạt động tự giác, tích cực và sáng tạo của người học. Từ những ưu điểm của việc vận dung sơ đồ tư duy vào dạy văn miêu tả, tôi tìm ra những biện pháp phù hợp giúp sơ đồ tư duy thực sự phát huy được tính đa năng, trở thành một công cụ hỗ trợ tuyệt vời trong dạy văn miêu tả như sau: * Biện pháp 1. Hệ thống kiến thức văn miêu tả lớp 5 Tiếp nối kiến thức văn miêu tả lớp 4, văn miêu tả lớp 5 gồm có 33 tiết văn tả người và tả cảnh, trong đó: + Văn tả cảnh số lượng 18 tiết + Văn tả người số lượng 15 tiết * Biện pháp 2. Học sinh nắm chắc cấu tạo bài văn tả cảnh và tả người Muốn vẽ được sơ đồ tư duy, học sinh phải nắm chắc cấu tạo bài văn tả cảnh và cấu tạo bài văn tả người + Bài văn tả cảnh thường có 3 phần: - Mở bài: Giới thiệu bao quát về cảnh sẽ tả - Thân bài: Tả từng phần của cảnh hoặc sự thay đổi của cảnh theo thời gian - Kết bài: Nêu nhận xét hoặc cảm nghĩ của người viết
5. + Bài văn tả người thường có 3 phần: - Mở bài: Giới thiệu người định tả. - Thân bài: +) Tả ngoại hình (đặc điểm nổi bật): Về tầm vóc, cách ăn mặc, khuôn mặt, mái tóc, cặp mắt, hàm răng. +) Tả tính tình, hoạt động (lời nói, cử chỉ, thói quen, cách cư xử với người khác). - Kết bài: Nêu cảm nghĩ về người được tả. * Biện pháp 3. Hướng dẫn học sinh các bước làm bài văn tả cảnh và tả người Bước 1: Tìm hiểu đề Bước 2: Quan sát tìm ý Bước 3: Sắp xếp ý (lập dàn ý) Bước 4: Viết bài hoàn chỉnh Bước 5: Kiểm tra lại bài. * Biện pháp 4. Truyền cảm hứng học văn qua sơ đồ tư duy Giờ học văn, thay vì cắm cúi ghi chép như cách học truyền thống, mỗi học sinh đều hào hứng cầm bút màu và...vẽ. Hình ảnh “kỳ lạ” này diễn ra tại một tiết học văn sáng tạo: học văn bằng cách vẽ sơ đồ tư duy. * Biện pháp 5. Giới thiệu các phần mềm sử dụng tạo ra sơ đồ tư duy a. Khái niệm về ‘sơ đồ tư duy”: Sơ đồ tư duy (Mind Map) là một hình thức ghi chép sử dụng màu sắc và hình ảnh, để mở rộng và đào sâu các ý tưởng. Kỹ thuật tạo ra loại sơ đồ này được gọi là Mind Mapping và được phát triển bởi Tony Buzan vào những năm 1960. b. Giáo viên biết tải và sử dụng các phần mềm sau Để tạo sự tò mò, hứng thú học tập kích thích sự sáng tạo của học sinh, tôi học hỏi, tìm tòi các phần mềm có thể tạo ra sơ đồ tư duy. Vận dụng linh loạt vào bài học, khơi tò mò ở học sinh, mong muốn được tự làm, tự vẽ... có được sơ đồ tư duy của chính mình. Dưới đây là một số phần mềm, tôi đã sử dụng để tạo ra sơ đồ tư duy: + Microsoft PowerPoint: Đây là phần mền thông dụng Giáo viên và Học sinh tiểu học rất dễ sử dụng, nắm chắc các lệnh trên thanh công cụ dễ dàng tạo ra một sơ đồ tư duy đơn giản nhất liên quan đến bài học. + Một số phần mềm tiêu biểu trong thể loại “phần mềm mind mapping” (mind mapping software). + Phần mềm Buzan’s iMindmap™: một phần mềm thương mại, tuy nhiên có thể tải bản dùng thử 30 ngày. Phần mềm do công ty Buzan Online Ltd. thực hiện. Trang chủ tại www.imindmap.com
6. + Phần mềm Inspiration: sản phẩm thương mại của công ty Inspiration Software, Inc. Sản phẩm có phiên bản dành cho trẻ em (các em từ mẫu giáo đến lớp 5) rất dễ dùng và nhiều màu sắc. Có thể dùng thử 30 ngày. Trang chủ tại www.inspiration.com + Phần mềm Visual Mind: sản phẩm thương mại của công ty Mind Technologies. + Phần mềm dễ sử dụng và linh hoạt trong sắp xếp các nút chứa từ khóa. Có thể dùng thử 30 ngày. Trang chủ tại www.visual-mind.com + Phần mềm FreeMind: sản phẩm hoàn toàn miễn phí, được lập trình trên Java. Các icon chưa được phong phú, tuy nhiên chương trình có đầy đủ chức năng để thực hiện mind mapping. Trang chủ tại: + Ngoài ra, chúng ta còn có thể tham khảo một danh sách các phần mềm loại mind mapping tại địa chỉ sau: * Biện pháp 6. Phát triển kĩ năng sử dụng sơ đồ tư duy cho học sinh a. Kĩ năng vẽ sơ đồ tư duy Một trong những yêu cầu cơ bản khi sử dụng sơ đồ tư duy là cần có một sơ đồ tư duy khoa học, logic và bắt mắt. Để giúp học sinh nâng cao kĩ năng vẽ sơ đồ tư duy, người giáo viên có thể đưa ra một số nguyên tắc làm “kim chỉ nam” khi thiết kế sơ đồ tư duy - Nguyến tắc 1: Lựa chọn dạng sơ đồ tư duy phù hợp. Dạng sơ đồ tư duy sẽ quy định về bố cục, cách sắp xếp các nhánh của sơ đồ tư duy. Ví dụ, sơ đồ cây thường dùng cho dạng bài tổng kết lý thuyết; sơ đồ nhánh (imind map) thường dùng cho văn miêu tả hay đối với văn kể chuyện có thể sử dụng sơ đồ xương cá Minh họa cho việc dùng sơ đồ xương cá
7. - Nguyên tắc 2: Vẽ hình trung tâm. Hình vẽ trung tâm được coi là “linh hồn” của sơ đồ, hình vẽ trung tâm phải mang hình ảnh hoặc nội dung chủ đề chi phối nội dung toàn sơ đồ. Vì vậy, hình trung tâm cần được đặt ở vị trí trung tâm, kích cỡ đủ nhìn, màu sắc và hình ảnh tạo cảm hứng. Sơ đồ vẽ hình trung tâm - Nguyên tắc 3:Vẽ nhánh. Khi vẽ cần xác định được các ý lớn và ý nhỏ (ý con) của các nhánh để sắp xếp một cách khoa học. Bố cục xếp nhánh không nên quá dày hoặc quá thưa, quá lệch, nên cân đối và phù hợp với số lượng các nhánh. Bên cạnh đó, màu sắc lựa chọn cần có ý đồ, phù hợp không gây rối mắt và lựa chọn những hình ảnh phù hợp minh họa cho nội dung viết. Minh họa khi vẽ nhánh sơ đồ tư duy - Nguyên tắc 4: Viết từ khoá. “Từ khoá” biểu thị cho nội dung cô đọng được thể hiện trên mỗi nhánh. Vì vậy, việc lựa chọn từ khoá rất quan trọng. Giáo viên cần giúp học sinh có kĩ năng xác định được từ khoá khi vẽ. Từ khoá khi thể hiện trên sơ đồ nên ngắn gọn, xúc tích. Ví dụ: sử dụng sơ đồ tư duy trong văn miêu tả, giáo viên cần hướng học sinh tới các từ khoá gợi hình, gợi tả thông qua cảm nhận của các giác quan như hình dáng, màu sắc bằng thị giác, mùi
8. hương thông qua khứu giác, âm thanh qua thính giác, hương vị bằng vị giác hay cảm nhận từ xúc giác (nóng, lạnh, sần sùi, nhẵn thín ) - Nguyên tắc 5: Tạo hình ảnh. Nguyên tắc để tạo sơ đồ tư duy tốt cuối cùng là hình ảnh có khả năng truyền tải thông tin nhiều hơn là một từ, một câu hoặc thậm chí là là một bài luận. Vì vậy, hình ảnh minh họa được lựa chọn trong bài vẽ sơ đồ tư duy cần đặc sắc, lột tả được nội dung được minh họa. Minh họa việc tạo hình ảnh phù hợp cho nội dung sơ đồ Sơ đồ tư duy tả cảnh chuẩn bị cho bài “Luyện tập tả cảnh” (SGK Tiếng Việt 5, tập 1, tr.62) b. Kĩ năng đọc hiểu sơ đồ tư duy Đọc hiểu sơ đồ tư duy là một trong những kĩ năng vô cùng quan trọng cần rèn cho học sinh khi làm việc với sơ đồ tư duy trong văn tả cảnh. Để giúp học sinh có được kĩ năng đọc sơ đồ tư duy, giáo viên có thể thực hiện các biện pháp sau: Thứ nhất, giáo viên hướng dẫn học sinh nguyên tắc đọc sơ đồ tư duy theo 3 bước sau: - Bước 1: Hướng dẫn học sinh xác định ý trung tâm. Khi xác định được ý trung tâm là học sinh xác định được chủ đề mà sơ đồ tư duy thể hiện. Đây là bước đầu tiên và cũng là bước quan trọng nhất giúp các em hiểu được nội dung mà một sơ đồ tư duy thể hiện. Ví dụ, khi nhìn vào một sơ đồ cây với tiêu đề “tả cánh đồng”, học sinh sẽ xác định được đối tượng miêu tả của bài là cánh đồng. - Bước 2: Giúp học sinh hiểu mạch tư duy. Muốn đọc hiểu được một sơ đồ tư duy, người đọc cần hiểu được mạch tư duy mà tác giả triển khai, nghĩa là cần xác định được các ý lớn, ý nhỏ được triển khai trong bài theo thứ tự như thế nào. - Bước 3: Hướng dẫn học sinh đọc các nhánh. Sau khi học sinh hiểu được mạch tư duy, cách sắp xếp của tác giả, giáo viên hướng dẫn học sinh đọc các nhánh theo bố cục bài vẽ. Ví dụ, với sơ đồ nhánh cần đọc từ trong ra ngoài (hướng từ vị trí hình trung tâm ra); với sơ đồ cây có thể đọc từ trên xuống dưới
9. hoặc từ dưới lên trên, từ phải sang trái tùy thuộc vào cách vẽ hoặc với sơ đồ xương cá thì cần đọc theo trình tự từ trái sang phải Thứ hai, giáo viên cần cho học sinh “trải nghiệm” với nhiều dạng sơ đồ tư duy khác nhau. Giáo viên cần giúp học sinh làm quen thật nhiều dạng sơ đồ tư duy khác nhau bằng cách tổ chức các buổi “triển lãm” hoặc tham khảo hay nhận xét, đánh giá các sơ đồ tư duy mẫu. Từ đó, học sinh sẽ đúc rút được nhiều kinh nghiệm cho bản thân, hình thành phản xạ nhanh khi gặp các dạng sơ đồ tư duy khác nhau. Tổ chức cho học sinh làm quen với nhiều dạng sơ đồ tư duy c. Kĩ năng sử dụng sơ đồ tư duy trong thuyết trình Thuyết trình vốn là một hoạt động giao tiếp giữa người với người mà mỗi cá nhân phải sử dụng thường xuyên trong cuộc sống. Vì vậy, rèn kĩ năng thuyết trình cho học sinh là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong dạy văn miêu tả. Ví dụ: Trong tiết dạy “Luyện tập tả cảnh” (SGK Tiếng Việt lớp 5, tập 1, trang 62), bài tập 1 yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi. Giáo viên có thể cho học sinh thực hiện thảo luận nhóm vẽ sơ đồ tư duy, sau đó gọi đại diện một số nhóm lên trình bày phần trả lời dưới hình thức thuyết trình của mình kết hợp sử dụng sơ đồ tư duy làm minh họa. Học sinh thực hành thuyết trình kết hợp sơ đồ tư duy
10. Trên thực tế, khi có sự hỗ trợ của sơ đồ tư duy, các bài trình bày, thuyết trình của học sinh trở nên sinh động, hấp dẫn người nghe hơn và chính các em cũng thấy tự tin thể hiện hơn khi nói trước đám đông. * Biện pháp 7. Hướng dẫn học sinh các bước vẽ sơ đồ tư duy Để thiết kế một sơ đồ tư duy dùng trong phương pháp dạy học bằng sơ đồ tư duy, áp dụng với học sinh tiểu học, tránh rối và gây phức tạp với học sinh tôi chia 4 bước cơ bản hướng dẫn học sinh thực hiện như sau: + Bước 1. Xác định từ trung tâm: Từ trung tâm thường là từ chính nhất tên bài học. - VD bài tả người thì từ trung tâm là mở bài, thân bài và kết bài. + Bước 2: Xác định các ý chính của bài. - VD phần mở bài có 2 ý chính * Ý 1. Giới thiệu về người muốn tả * Ý 2. Tầm quan trọng của người đó với em + Bước 3: Xác định ý nhỏ của mỗi ý chính - VD phần thân bài có 3 ý chính * Ý 1. Tả hình dáng bên ngoài: cao hay thấp, béo hay gầy ? * Ý 2. Tả đặc điểm: Người đó có đặc điểm gì nổi bật? * Ý 3. Tả tính tình + Bước 4: Dùng hình ảnh và biểu tượng để minh họa cho các ý, tạo tác động trực quan, dễ nhớ. - VD bài văn tả người
11. * Biện pháp 8. Sử dụng sơ đồ tư duy kết hợp với phương pháp dạy học theo nhóm Sử dụng sơ đồ tư duy trong Tập làm văn giúp cho các thành viên hiểu được nội dung bài học một cách rõ ràng và hệ thống. Sử dụng sơ đồ tư duy kết hợp với phương pháp dạy học theo nhóm góp phần làm các tiết học Tập làm văn trở nên sinh động, không còn “khô khan”, “mệt mỏi”; không khí hợp tác nhóm trở nên sôi nổi, không nặng nề, gò bó và việc hoạt động nhóm cũng hiệu quả hơn. Cách thực hiện biện pháp theo tiến trình như sau: - Bước 1: Giáo viên chia nhóm và giao nhiệm vụ học tập. - Bước 2: Học sinh thảo luận nhóm. - Bước 3: Tổ chức nhận xét, bổ sung. - Bước 4: Nhận xét, đánh giá và chốt kiến thức. Học sinh thảo luận nhóm Trong quá trình sử dụng sơ đồ tư duy kết hợp phương pháp dạy học theo nhóm, giáo viên đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn, nhận xét, bổ sung và đánh giá học sinh, chứ không đơn thuần là người truyền đạt kiến thức văn miêu tả một cách trừu tượng, mang nặng lý thuyết. *Biện pháp 9. Trò chơi sơ đồ tư duy Làm thể nào để học sinh nâng cao năng lực tự học và phát huy tính sáng tạo khi học văn miêu tả có lẽ luôn là điều trăn trở đối với nguời giáo viên. Trò chơi sơ đồ tư duy chính là “công cụ” tuyệt vời để giúp giáo viên giải quyết vấn đề khó khăn đó.