SKKN Một số biện pháp xây dựng tập thể sư phạm đoàn kết nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục tại Trường Mẫu giáo

Nội dung tài liệu: SKKN Một số biện pháp xây dựng tập thể sư phạm đoàn kết nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục tại Trường Mẫu giáo

1. 3 dìu dắt, giúp đỡ, động viên các đ/c giáo viên mới, chỉ bảo một cách tận tình, cặn kẽ. Ban giám hiệu Nhà trường có vai trò rất lớn trong việc xây dựng mối đoàn kết nội bộ. Nó được thể hiện ở mối quan hệ giữa BGH và đội ngũ giáo viên, nhân viên. Khi phân công công việc hay giải quyết những vấn đề quan trọng trong nhà trường, tránh tạo ra những áp lực, ức chế đối với CB, GV, NV. Sự thoải mái về tư tưởng sẽ là động lực cho đội ngũ nhiệt tình và yêu mến công việc hơn. Đây là cơ sở để nâng cao chất lượng giáo dục chung toàn trường, xây dựng đội vững vàng về chuyên môn. Với cách làm dân chủ, công khai phù hợp của nhà trường đã tạo sự nhất trí cao nên đội ngũ CB-GV-GV cảm thấy vui vẻ, thoải mái với sự phân công của nhà trường nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả trong việc giảng dạy, tạo được mối quan hệ đoàn kết, tinh thần tương trợ, giúp đỡ lẫn nhau, dìu dắt nhau cùng tiến bộ. 3. Biện pháp 3: Công tác giáo dục chính trị - tư tưởng - đạo đức Chi bộ Đảng lãnh đạo toàn diện mọi hoạt động của nhà trường và các đoàn thể, ban giám hiệu nhà trường luôn có sự phối kết hợp chặt chẽ với ban chấp hành công đoàn, để làm tốt công tác xây dựng tập thể sư phạm. Với cương vị là người đứng đầu trong nhà trường có vai trò rất lớn trong việc xây dựng mối đoàn kết nội bộ, bản thân phải luôn có lập trường chính trị, tư tưởng vững vàng, gương mẫu chấp hành nghiêm chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật Nhà nước. Có đạo đức, lối sống trong sáng, lành mạnh, giản dị, hoà nhã với đồng nghiệp, có uy tín trong đồng nghiệp, học sinh, phụ huynh và nhân dân. Luôn giữ gìn đoàn kết nội bộ, giúp đỡ đồng nghiệp cùng hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, nêu cao tinh thần trách nhiệm trong công việc, luôn giữ uy tín cho ngành và trường có như vậy sẽ mới làm gương cho đội ngũ CB-GV-NV trong nhà trường noi theo... Trong những năm gần đây có một số nhỏ bộ phận CB-GV-NV trong ngành giáo dục có những biểu hiện suy thoái, xuống cấp về đạo đức, gây mất đoàn kết nội bộ, hoặc sử dụng mạng Zalo, Facebook phát ngôn bừa bãi, chia sẻ những nội dung thông tin không chính thống, không đảm bảo chuẩn mực và tác phong, ảnh hưởng đến uy tín nhà giáo và ngành giáo dục...đây cũng là những trăn trở băn khoăn, lo lắng của những người làm cán bộ quản lý. Nhận thức được tầm quan trọng và là nhiệm vụ cấp thiết hàng đầu của những người làm công tác quản lý giáo dục. Để quy tụ được một tập thể đoàn kết thống nhất cao, trước hết thường xuyên quan tâm, động viên mỗi CB-GV-NV trong nhà trường phải luôn xác định rõ nhiệm vụ của mình, tư tưởng vững vàng, có tinh thần tương thân, tương ái, đoàn kết với đồng nghiệp, luôn nêu cao tinh thần thẳng thắn phê bình và tự phê bình.
2. 4 Trong các cuộc họp nhà trường phối hợp với công đoàn thường xuyên tuyên truyền, quán triệt đến đội ngũ CB- GV-NV các chủ trương, đường lối của Đảng, pháp luật nhà nước, nhất là Luật Giáo dục và các chế độ hiện hành của nhà nước đối với nhà giáo... Bên cạnh đó tôi thường xuyên quan tâm tạo mọi điều kiện cho tất cả đội ngũ trong nhà trường tham gia học các lớp bồi dưỡng chính trị hè, các lớp triển khai Nghị quyết do các cấp có thẩm quyền tổ chức, tạo điều kiện thuận lợi cho 01 đ/c theo học lớp trung cấp lý luận chính trị. Giới thiệu 01 quần chúng ưu tú đi học lớp cảm tình đảng. Môi trường làm việc trong trường mầm non đều là nữ giới thì nhiều lúc sẽ không tránh khỏi những va chạm trong công việc, mỗi người có mỗi tính cách khác nhau, không ai, giống ai, cũng có một vài cô trong quá trình thực hiện nhiệm vụ thể hiện thái độ gắt gỏng, khó chịu, dùng lời lẽ chưa hay, to tiếng với đồng nghiệp. Khi gặp phải những tình huống này người cán bộ quản lý phải xử lý tình huống hết sức tình tịnh, linh hoạt, trước hết phân tích đúng, sai trao đổi nhẹ nhàng với chị em để chị em khắc phục sửa chữa, lần sau nếu vẫn còn tình trạng này xảy ra thì sẽ có biện pháp mạnh hơn đưa vào trong các cuộc họp để cho các cô khác rút kinh nghiệm không phạm phải. Cho nên trong các năm học qua và năm học 2021-2022 đã tạo nên một tập thể có niềm tin, có nhận thức sâu sắc về nhận thức chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống, chấp hành tốt pháp luật nhà nước, không ngừng học tập để nâng cao nghiệp vụ chuyên môn có trách nhiệm với nghề, và không có bất cứ trường hợp nào xảy ra về vi phạm đạo đức nhà giáo. Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường luôn có đạo đức lối sống lành mạnh, trong sáng, tạo được sự tin yêu, tín nhiệm của phụ huynh và nhân dân. 4. Biện pháp 4: Xây dựng tập thể vững mạnh về chuyên môn. Chuyên môn có vai trò quyết định đến chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ trong nhà trường. Hiệu trưởng phải quản lý chặt chẽ về công tác chuyên môn, không phó thác, giao hết trách nhiệm cho phó hiệu trưởng quản lý mà phải luôn đi sâu đi sát cùng với phó hiệu trưởng để chỉ đạo thực hiện tốt công tác chuyên môn trong nhà trường. Chất lượng chăm sóc, giáo dục trong trường do đội ngũ giáo viên trong nhà trường quyết định, họ chính là những nhân tố của quá trình thực hiện kế hoạch nhiệm vụ của nhà trường. Để xây dựng đội ngũ vững mạnh, đoàn kết về chuyên môn thì BGH nhà trường cần làm tốt những nội dung sau: Nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường cần phải làm tốt công tác bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường đáp ứng với yêu cầu giáo dục trong giai đoạn hiện nay. Củng cố, xây dựng đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên có phẩm chất đạo đức, nghề nghiệp, có lòng nhiệt tình, có
3. 5 kiến thức về chuyên môn vững vàng, có trình độ nghiệp vụ đảm bảo theo quy định. Xây dựng kế hoạch tổ chức các hội thi của giáo viên và học sinh như : Thi trang trí môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm; Thi giáo viên giỏi cấp trường; Thi bé khéo tay... qua các hội thi cũng là cơ sở để đánh giá năng lực của mỗi giáo viên, đó cũng là động lực để cho đội ngũ thi đua lành mạnh với nhau trong công tác chăm sóc giáo dục. Việc tổ chức các hội thi trong nhà trường có tác dụng thúc đẩy sự phấn đấu vươn lên của các giáo viên, nhân viên, họ tự khẳng định mình trước tập thể, tạo mối quan hệ thân ái với đồng nghiệp giúp nhau cùng tiến bộ. Chỉ đạo và thực hiện nghiêm túc nội dung chương trình theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Thường xuyên tổ chức sinh hoạt chuyên môn trong nhà trường theo quy định, đổi mới hình thức sinh hoạt sinh hoạt chuyên môn không áp đặt, rập khuôn mà tạo cơ hội cho đội ngũ được bàn bạc trao đổi đưa ra nhiều phương pháp, giải pháp hay sáng tạo trong giảng dạy. BGH nhà trường thường xuyên dự giờ thăm lớp nhằm giúp đỡ giáo viên tiến bộ hơn trong giảng dạy. Luôn tạo các điều kiện thuận lợi nhất cho giáo viên được dự giờ trao đổi kinh nghiệm lẫn nhau trong công tác giảng dạy. Đầu tư mua sắm trang bị đầy đủ trang thiết bị, đồ dùng đồ chơi đảm bảo cho công tác giảng dạy tại các điểm trường. Quan tâm bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin cho giáo viên, nhân viên. Mỗi người có khả năng nhận thức khác nhau, có người thì tiếp cận nhanh về công nghệ thông tin, nhưng cũng có người tiếp cận chưa tốt, còn lúng túng... Để giúp cho đội ngũ ứng dụng tốt công nghệ thông tin trong công việc, BGH nhà trường luôn gần gũi, trò chuyện cởi mở để đội ngũ mạnh dạn trao đổi, thảo luận, những vấn đề đang vướn mắc trong việc thiết kế bài giảng điện tử, thực hiện hồ sơ sổ sách... luôn chỉ bảo hướng dẫn một cách tận tình hết khả năng của mình. Bên cạnh đó một điều kiện thuận lợi là tất cả các lớp đều được lắp đặt ti vi đầy đủ, CB-GV đều trang bị cho mình một máy tính laptop cá nhân, kể cả những giáo viên hợp đồng, cho nên việc ứng dụng CNTT trong công tác chăm sóc giáo dục ngày càng được hoàn thiện hơn. Động viên kịp thời những giáo viên có tinh thần trách nhiệm cao trong công tác giảng dạy, có những giáo viên khi BGH, đồng nghiệp dự giờ giảng dạy đạt kết quả chưa cao nhưng không lấy đó làm nhụt đi ý chí, mà các đ/c đó đã mạnh dạn đề xuất với BGH nhà trường dự giờ thêm để giúp đỡ để bản thân tiến bộ hơn trong giảng dạy. 5. Biện pháp 5: Chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ, giáo viên, nhân viên.
4. 6 Đời sống tinh thần, vật chất của đội ngũ ổn định thì mới có thể yên tâm công tác. Để thực hiện tốt điều này hiệu trưởng cần phải phối kết hợp với ban chấp hành công đoàn trong công tác chăm lo nâng cao đời sống, xây dựng mối quan hệ lao động hài hoà, đoàn kết trong đơn vị. Thực hiện đầy đủ các chính sách hiện hành đối với cán bộ, giáo viên và người nhân viên, chi, trả đầy đủ các chế độ chính sách cho cán bộ, giáo viên, nhân viên đảm bảo quyền lợi về vật chất như nâng lương đúng kỳ hạn, nâng lương trước hạn, thanh toán tiền phép, tiền công tác phí, tiền tăng giờ của giáo viên kiêm thư ký hội đồng sư phạm..., chế độ nghỉ dưỡng sức, trợ cấp khó khăn, chế độ thai sản, tiền lương... đảm bảo theo quy định của Bộ luật lao động hiện hành và các quy định của pháp luật. Trong trường có nhiều giáo viên, nhân viên có hoàn cảnh khó khăn, một số chị em nuôi con nhỏ một mình, là người cán bộ quản lý tôi luôn nắm bắt được, tâm tư, nguyện vọng của CB-GV-NV, thấu hiểu hoàn cảnh của họ cùng với BCH công đoàn, chị em đồng nghiệp quan tâm lắng nghe, sẻ chia động viên về tinh thần và là chỗ dựa vững chắc họ để giúp họ vượt qua những khó khăn để hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Đồng thời quan tâm giúp đỡ, động viên gia đình cán bộ, giáo viên, nhân viên ốm đau, gặp hoạn nạn. Qua đó sẽ thấy được tình yêu thương, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong cuộc sống cũng như trong công việc ngày càng gắn kết bền nhau hơn. Ngoài ra trong các ngày hội, ngày lễ phối hợp nhà trường phối hợp cùng công đoàn tổ chức các hoạt động thi đua chào mừng ngày hội, ngày lễ như: 20/10, 20/11, 8/3, và trích một phần kinh phí để hỗ trợ cho đội ngũ coi như tạo động lực động viên tinh thần cho chị em. 6. Biện pháp 6: Công bằng trong công tác thi đua, khen thưởng Bên cạnh việc chăm lo đời sống vật chất cho đội ngũ thì phong trào thi đua khen thưởng trong nhà trường cũng hết sức quan trọng, bởi thi đua, khen thưởng là động lực thúc đẩy cho tập thể, cá nhân cố gắng nỗ lực thực hiện nhiệm vụ được giao. Thi đua luôn là động lực là đòn bẩy quan trọng thúc đẩy mọi hoạt động của nhà trường, tạo sự chuyển biến căn bản nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục toàn diện của nhà trường. Chính vì vậy, ngay từ đầu năm học nhà trường đã quan tâm, chỉ đạo sát sao đến công tác thi đua. Các hoạt động thi đua được cán bộ, giáo viên, nhân viên trong trường tham gia. Đầu năm học khi tổ chức Hội nghị CB-CC-VC nhà trường triển khai công tác thi đua, tổ chức cho đội ngũ CB-GV-NV đăng ký và ký giao uớc thi đua đầu năm, lưu trữ đầy đủ hồ sơ đảm bảo theo quy định. Phong trào thi đua dạy tốt, học tốt được chú trọng và nâng cao trong đội ngũ nhà trường.
5. 7 Muốn làm làm tốt công tác thi đua khen thưởng nhà trường xây dựng tiêu chuẩn thi đua với các tiêu chí cụ thể để CB-GV-NV nhà trường dựa vào các tiêu chí nhận xét đánh giá kết quả công việc của CB-GV-NV trong đơn vị để làm cơ sở đánh giá xếp loại thi đua của từng cá nhân.Có làm tốt công tác thi đua mới thúc đẩy được phong trào thi đua “dạy tốt, học tốt” của nhà trường ngày càng đi lên, đó là động lực cho việc xây dựng tập thể sư phạm vững mạnh toàn diện. Để làm tốt công tác thi đua khen thưởng người hiệu trưởng làm việc phải công bằng, công tâm không vì lợi ích cá nhân của bản thân mà luôn đặt lợi ích của tập thể lên hết. Việc xếp loại thi đua công bằng, khách quan có tác dụng rất tốt tới công tác thi đua khen thưởng trong nhà trường, đội ngũ sẽ lấy đó làm động lực trong công tác thi đua, thi đua một cách lành mạnh, đoàn kết, cùng chia sẽ, giúp đỡ nhau để đạt được các chỉ tiêu đề ra, tuyệt đối không có sự đấu đá tranh dành lẫn nhau. 1.2. Phân tích tình trạng của giải pháp đã biết (nếu là giải pháp cải tiến giải pháp đã biết trước đó tại cơ sở): a. Ưu điểm: Một tập thể vững mạnh luôn là tập thể đoàn kết, nhất trí cao và làm việc có tình, có lý. Đoàn kết là sự tương trợ, tương thân, tương ái giúp đỡ, dìu dắt nhau để hoàn thành tốt nhiệm vụ Đảng và nhà nước giao phó. Thành công của tập thể nhà trường trong tất các hoạt động đều cần phải có sự đoàn kết, hỗ trợ lẫn nhau giữa cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường. Một tập thể sư phạm đoàn kết sẽ là tiền đề để xây dựng một tập thể sư phạm vững mạnh. Tập thể sư phạm đoàn kết có ý nghĩa quyết định tới việc giáo dục thể hệ trẻ vì các cô giáo chính là tấm gương sáng cho học sinh noi theo. Đoàn kết trong tập thể sư phạm sẽ là góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trong nhà trường. Để có được một tập thể vững mạnh, nhất trí cao không phải một sớm một chiều mà đòi hỏi phải trong một quá trình gắn bó, đoàn kết trong công việc cũng như trong cuộc sống hằng ngày. Trong đó vai trò người đứng đầu của một cơ quan đơn vị hết sức quan trọng, muốn quy tập được một tập thể đoàn kết thì người cán bộ quản lý phải có khả năng điều hành đội ngũ, gương mẫu, thẳng thắn, thân thiện, quan tâm, lắng nghe, thấu hiểu, công tâm. Tạo dựng được uy tín với đội ngũ, phụ huynh và nhân dân. b. Hạn chế: Một số giáo viên mới hợp đồng chưa mạnh dạn tự tin trong công việc, chất lượng giảng dạy đạt chưa cao. Một số giáo viên còn lơ là chưa chú trọng trong công việc, chưa nhiệt tình chịu khó trong các hoạt động, làm việc còn ỷ lại, cầm chừng.
6. 8 1.3. Nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những nhược điểm hiện tại (nếu là giải pháp cải tiến giải pháp đã biết trước đó tại cơ sở): Muốn xây dựng tập thể đoàn kết thì mỗi cán bộ quản lý phải xây dựng đội ngũ Ban Giám hiệu đoàn kết, vì Ban Giám hiệu là đầu tàu cho toàn thể cán bộ nhân viên làm gương, nếu Ban giám hiệu không đoàn kết thì nội bộ lủng củng, xử lý công việc cũng như quản lý các hoạt động của nhà trường sẽ không thống nhất, khó đạt được kết quả như mong đợi. Căn cứ vào yêu cầu công tác, chuyên môn đào tạo, năng lực của từng thành viên trong trường, hiệu trưởng bàn bạc, thảo luận với chuyên môn, công đoàn để thống nhất, phân công một cách công bằng, khách quan phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh của từng người. Phân công công việc đúng người, đúng việc sẽ tạo được sự tin tưởng của đội ngũ nhằm phát huy năng lực tạo được niềm tin cho đội ngũ phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Để quy tụ được một tập thể đoàn kết thống nhất cao, trước hết thường xuyên quan tâm, động viên mỗi CB-GV-NV trong nhà trường phải luôn xác định rõ nhiệm vụ của mình, tư tưởng vững vàng, có tinh thần tương thân, tương ái, đoàn kết với đồng nghiệp, luôn nêu cao tinh thần thẳng thắn phê bình và tự phê bình. Nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường cần phải làm tốt công tác bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường đáp ứng với yêu cầu giáo dục trong giai đoạn hiện nay. Củng cố, xây dựng đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên có phẩm chất đạo đức, nghề nghiệp, có lòng nhiệt tình, có kiến thức về chuyên môn vững vàng, có trình độ nghiệp vụ đảm bảo theo quy định. Phối kết hợp với ban chấp hành công đoàn trong công tác chăm lo nâng cao đời sống, xây dựng mối quan hệ lao động hài hoà, đoàn kết trong đơn vị. Xây dựng tập thể sư phạm đoàn kết vững mạnh trong nhà trường là một trong những nhiệm vụ quản lí trường học, đây là công việc đòi hỏi người cán bộ quản lý phải luôn linh hoạt, sáng tạo, nhạy bén, công bằng... trong công tác quản lý của mình. 1.4. Khả năng áp dụng của sáng kiến 8: Áp dụng trong công tác quản lý tại trường. 1.5. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Cơ sở vật chất đảm bảo cho việc dạy và học Ban giám hiệu nhà trường phải tạo được sự đồng thuận thống nhất cao trong các hoạt động. Xây dựng được tập thể đoàn kết vững mạnh, làm tốt công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho đội ngũ trong nhà trường.
7. 9 Biết sẽ chia và lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của CB - GV - NV. Bố trí, phân công công việc đội ngũ CB-GV-NV phù hợp. Đội ngũ CB-GV-NV trong nhà trường đoàn kết thống nhất cao, có tinh thần tương thân, tương tương ái. Trình độ chuyên môn vững vàng. Giáo viên phải có kiến thức, kỹ năng, sự nhiệt tình, năng nổ, có trách nhiệm với công tác chăm sóc giáo dục trẻ. Trang bị đầy đủ trang thiết bị, đồ dùng đồ chơi đảm bảo cho công tác giảng dạy tại các điểm trường. 1.6. Hiệu quả sáng kiến mang lại9: Qua biện pháp tôi đã nghiên cứu, áp dụng trong công tác quản lý tại trường MG... trong thời gian qua đã đạt được những kết quả sau: a.Đối với cán bộ quản lý Đội ngũ Ban giám hiệu luôn đoàn kết, tạo được sự đồng thuận nhất trí cao trong công việc. Có uy tín trong đồng nghiệp, phụ huynh, nhân dân. Xây dựng tập thể sư phạm đoàn kết thống nhất cao. Thường xuyên học tập nâng cao trình độ chuyên môn cũng như công tác quản lý. Quy tập được đội ngũ CB-GV-NV hội đủ năng lực, phẩm chất đạo đức...bố trí sắp xếp sử dụng cán bộ, giáo viên, nhân viên phù hợp với năng lực của mỗi người Nắm bắt được tâm lý, điều kiện, hoàn cảnh của đội ngũ CB -GV- NV. Làm tốt công tác giáo dục tư tưởng chính trị cho đội ngũ trong nhà trường. Tạo mọi điều kiện để CB - GV tham gia học tập nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Thường xuyên tổ chức sinh hoạt chuyên môn trong nhà trường theo quy định, đổi mới hình thức sinh hoạt sinh hoạt chuyên môn không áp đặt, rập khuôn. Chất lượng sinh hoạt chuyên môn ngày càng được nâng cao. Đầu tư mua sắm trang bị đầy đủ trang thiết bị, đồ dùng đồ chơi đảm bảo cho công tác giảng dạy tại các điểm trường. Chăm lo tốt đời sống vật chất, tinh thần cho cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường. Thực hiện đầy đủ, kịp thời, đảm bảo chế độ, chính sách đối với cán bộ, giáo viên, nhân viên. Thực hiện tốt công tác thi đua khen thưởng trong nhà trường. b.Đối với giáo viên, nhân viên. Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên trong nhà trường thực hiện nghiêm túc mọi chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Chấp hành tốt sự phân công của cấp trên.
8. 10 Luôn có đạo đức lối sống lành mạnh, trong sáng, tạo được sự tin yêu, tín nhiệm của phụ huynh và nhân dân. Có tinh thần xây dựng tập thể sư phạm đoàn kết, quan tâm, chia sẽ, giúp đỡ đồng nghiệp, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Nêu cao tinh thần học hỏi, trau dồi chuyên môn nghiệp vụ, có năng lực chuyên môn vững vàng. Ứng dụng tốt công nghệ thông tin vào trong công tác chăm sóc giáo dục. Hưởng ứng và tham gia tốt các phong trào thi đua do nhà trường và các cấp phát động. 2. Những thông tin cần được bảo mật - nếu có: Không có 3. Danh sách những thành viên đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu - nếu có: TT Họ và tên Nơi công tác Nơi áp dụng sáng kiến Ghi chú 1 ....... Trường MG ... Trường MG ... 4. Hồ sơ kèm theo (Bản mô tả nội dung sáng kiến có thể minh họa bằng các bản vẽ, thiết kế, sơ đồ, ảnh chụp mẫu sản phẩm... - nếu có)