Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi

1. Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. CƠ SỞ LÝ LUẬN Các chương trình giáo dục mầm non trên thế giới nói chung cũng như ở Việt Nam ta nói riêng đặt vấn đề “Phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non từ 0-6 tuổi” ở vị trí đặc biệt quan trọng. Ngôn ngữ là công cụ để trẻ giao tiếp, học tập và vui chơi, ngôn ngữ giữ vai trò quyết định sự phát triển tâm lí của trẻ. Bên cạnh đó ngôn ngữ còn là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển về đạo đức và chuẩn mực văn hóa. . Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, cấp học đặt nền móng cho các cấp học sau này với mục tiêu là giúp trẻ phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ vào học lớp 1. Trong quá trình phát triển ngôn ngữ cho trẻ thì người giáo viên có vai trò giúp trẻ uốn nắn để phát triển một cách tích cực nhất. Mặt khác, trên bước đường phát triển về kĩ năng ngôn ngữ và giao tiếp của trẻ giáo viên chính là người phát hiện và hình thành những kĩ năng ngôn ngữ đồng thời cũng là người quan sát, đánh giá khả năng ngôn ngữ của trẻ. Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ luôn đồng hành với sự tương tác sự giúp đỡ của người lớn và môi trường xung quanh. Yếu tố mô phỏng, bắt chước ngôn ngữ của người lớn là một trong những yếu tố quan trọng hình thành và phát triển ngôn ngữ của trẻ. Quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ là phải để trẻ học nói bằng cách nói qua môi trường sống thực của chính bản thân trẻ chính vì vậy mà việc tạo cơ hội để trẻ thực hành nói là rất cần thiết. Trẻ em không thụ động trong việc phát triển ngôn ngữ, trẻ em học lẫn nhau, học với nhau trong khi chơi cùng nhau, học ngôn ngữ khi nghe người lớn nói chuyệnvới nhau, học trong sinh hoạt giao tiếp hàng ngày với những người xung quanh, học trên tivi và trên các phương tiện thông tin đại chúng... Ngôn ngữ có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của trẻ. Sự phát triển toàn diện của trẻ bao gồm cả sự phát triển về đạo đức, chuẩn mực hành vi văn hóa. Ngôn ngữ phát triển giúp trẻ mở rộng giao tiếp, giúp trẻ có những điều kiện học hỏi những gì tốt đẹp xung quanh. Giáo viên bằng lời cũng dễ dàng hơn trong việc giải thích, nêu gương, thuyết phục trẻ, giáo dục hành vi đạo đức cho trẻ. Chính vì vậy , ngôn ngữ là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện. II. THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Để nắm được thực trạng vấn đề nghiên cứu tôi đã dự một số hoạt động nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ như: Khám phá khoa học; Làm quen với văn học ...cho trẻ ở lớp mẫu giáo lớn trường mầm non Hoa Thủy Tiên và nhận thấy một số điểm như sau: - Nghệ thuật lên lớp của giáo viên mới còn hạn chế, chưa linh hoạt khi tổ chức các hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ nên chưa thu hút được sự tập trung chú ý của trẻ. - Vốn từ của trẻ còn hạn chế, chưa mạnh dạn tự tin trong giao tiếp. 2/23
2. Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi - Nhiều trẻ phát âm còn ngọng. - Trẻ chưa mạnh dạn trả lời câu hỏi của cô - Trường Mầm non tôi đang giảng dạy là trường Mầm non đạt chuẩn quốc gia mức độ 2. Trường có 20 lớp với gần 700 học sinh và 47 giáo viên phụ trách các lớp trong đó 70% giáo viên có trình độ đạt chuẩn, Trường mới được xây dựng khang trang đồ dùng hiện đại, chất lượng giảng dạy ngày càng cao, phụ huynh tin tưởng và gửi con đến lớp ngày một đông. Năm học 2015-2016 tôi được Ban giám hiệu phân công phụ trách lớp 5-6 tuổi là lớp mẫu giáo lớn A1 của trường. 1. Thuận lợi - Tôi đã nhận được sự quan tâm của BGH nhà trường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị đồ dùng, đồ chơi cũng như không ngừng tạo mọi điều kiện được tham gia kiến tập, tập huấn chuyên môn phục vụ cho việc dạy và học. - Với bản thân, nắm vững phương pháp, nội dung, yêu cầu cần đạt của trẻ luôn yêu nghề mến trẻ, có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc, luôn luôn học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn - Với phụ huynh: Phụ huynh quan tâm đến các con, luôn nhiệt tình đóng góp đầy đủ và ủng hộ các phong trào của nhà trường. Đa số phụ huynh phối kết hợp tốt với giáo viên trong việc chăm sóc giáo dục trẻ 2.Khó khăn: - Khả năng tiếp thu của trẻ trong lớp không đồng đều. Một số trẻ còn nhút nhát, chưa mạnh dạn tự tin trong giao tiếp. - Một số cháu phát âm còn ngọng, chưa chuẩn chữ l-n. - Một số phụ huynh phát âm chưa chuẩn, còn nói tiếng địa phương nên họ không phát hiện ra lỗi phát âm của trẻ và không quan tâm đến việc chuẩn mực ngữ âm tiếng Việt: chữ b phát âm là bê, chữ q phát âm quờ, hay chữ s phát âm ét sì....... III. MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ 5-6 TUỔI. - Trước những thuận lợi và khó khăn trên tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp để tháo gỡ khó khăn- phát huy những thuận lợi để giúp trẻ phát triển ngôn ngữ một cách tích cực và hiệu quả nhất. 1. Xây dựng kế hoạch phát triển ngôn ngữ cho trẻ. S T CHỦ ĐỀ HÌNH NỘI DUNG T THỨC 1 - Trường mầm -Thông qua Thực hiện khảo sát sự phát triển ngôn ngữ non tiết học, trò cho trẻ 5-6 tuổi qua một số hoạt động: Làm Bản thân. chơi. quen văn học, làm quen chữ cái, khám phá khoa học 2 - Giao thông - Bài hát, - Luyện nghe âm thanh ngôn ngữ cho trẻ -Thế giới động bài thơ, ca nhằm phát triển thính giác vì cơ quan thính vật dao, đồng giác là cửa ngõ âm thanh của ngôn ngữ - Quê hương đất dao, câu - Tổ chức các trò chơi âm nhạc: Tai ai tinh, ai 3/23
3. Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi nước, trường chuyện.. đoán giỏi, ai nhanh nhất, tiểu học - Bác - Qua trò - Cô đọc thơ diễn cảm cho trẻ nghe bài thơ: Hồ. chơi Em yêu nhà em, bác Hồ của em,.. - Bản thân - Qua các nội dung trên tôi sửa sai lỗi phát âm nói ngọng, nói từ địa phương cho trẻ. 3 - Gia đình -Thông qua - Nghề nghiệp các hoạt - Giàu vốn từ cho trẻ, nâng cao khả năng hiểu - Thế giới động: Khám nghĩa của từ, trẻ nói to rõ ràng mạch lạc, nói thực vật. phá khoa có sự diễn cảm, có văn hóa. - Quê hương đất học, các trò - Phát triển vốn từ cho trẻ thông qua trò chơi: nước. chơi, Ai nhanh nhất, ai đoán giỏi, cái gì đã thay đổi, - Đóng kịch chiếc túi kì diệu, hãy nói nhanh 4 - Tất cả các chủ - Đọc thuộc đề. thơ, đồng - Tôi rèn cho trẻ nói to rõ ràng mạch lạc, tự dao, ca dao, tin trong giao tiếp thông qua các bài thơ: Gà - Kể lại học chữ, mèo đi câu cá, nàng tiên ốc,... chuyện - Những giờ dạy trẻ kể chuyện, giao tiếp cô - Đóng dạy các mẫu câu cho trẻ dần dần trẻ nói được kịch. các mẫu câu tiếng việt và có khả năng nói - Bài hát đúng ngữ pháp. + Ví dụ: Truyện Kiến thi an toàn giao thông, chú dê Đen, bạn mới - Tôi xây dựng những giờ đóng kịch cho trẻ nói mạch lạc, nói đúng ngữ pháp ví dụ: Tập đóng kịch câu truyện “Chú dê đen”. + Ví dụ: Câu truyện: “Ông Gióng”, “Cây tre trăm đốt” - Việc xây dựng kế hoạch phát triển ngôn ngữ giúp tôi trong khi rèn trẻ không bị chồng chéo công việc, với trẻ lớp tôi thì phát âm chuẩn hơn nói rõ ràng mạch lạc và có một số vốn từ phong phú giúp trẻ mạnh dạn tự tin trong giao tiếp. 2. Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua việc trang trí lớp và xây dựng môi trường chữ. 2.1.Trong lớp học: Trang trí môi trường lớp học cho trẻ hoạt động là một việc làm vô cùng quan trọng. Bởi môi trường phòng học được chia ra nhiều mảng nhỏ để trang trí các góc chơi và bảng chủ đề cho trẻ, nơi trẻ hoạt động mỗi ngày. Việc trang trí môi trường học tập cho trẻ tạo điều kiện cho trẻ tiếp xúc với những chữ cái đã học và những chữ cái mới. Qua mỗi chủ đề tôi thay đổi các mảng trang trí và tên cho các góc chơi, tạo nhiều góc mở cho trẻ hoạt động một cách tích cực. Mỗi lần thay đổi trang trí môi trường lớp học tôi nhận thấy trẻ rất thích và quan sát xem cô đang làm gì 4/23
4. Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi mới cho lớp mình? Chính vì vậy mà việc trang trí lớp và tạo môi trường học tập có ý nghĩa rất to lớn đối với việc học tập cũng như hoạt động của trẻ. Nếu các góc được trang trí đẹp, mới lạ, môi trường học tập đa dạng, đồ dùng đồ chơi phong phú, có nhiều góc mở sẽ thu hút sự quan tâm chú ý của trẻ. Nắm được đặc điểm tâm lý đó của trẻ tôi thường xuyên thay đổi các hình ảnh trang trí ở các góc chơi theo chủ đề. Để thu hút sự chú ý và tạo hứng thú cho trẻ khi hoạt động ở các góc, tôi cùng trẻ trao đổi thảo luận để lựa chọn tên gọi cho các góc chơi và đặt tên cho chủ đề chơi của mỗi nhánh khác nhau khi chuyển sang một chủ đề mới. Nhờ vậy mà mục đích cung cấp các từ mới, ôn luyện các chữ cái đã học đạt được hiệu quả rất cao. Ví dụ: Khi đến chủ đề: “Nghề nghiệp”tôi cùng trẻ trò chuyện về nghề nghiệp của những người thân trong gia đình trẻ, về nơi làm việc, và những công việc phải làm, sau đó gợi ý để trẻ đặt tên cho góc phân vai. Trẻ suy nghĩ và đưa ra các ý kiến của bản thân như: Người nội trợ tài ba, Đầu bếp giỏi cô cùng trẻ thống nhất lựa chọn tên “Người nội trợ tài ba” cho góc phân vai. Trẻ được làm quen với từ “Tài ba” biết từ bắt đầu bằng chữ “n” và trong từ có chữ cái a, ơ, ư đã được học. Tương tự như vậy trẻ cùng cô thảo luận và đưa ra tên gọi cho các góc khác. Đối với góc xây dựng trẻ có thể đưa ra các tên gọi như: Kỹ sư xây dựng, kỹ sư nhí, .Khi tiến hành trang trí tên góc tôi sử dụng kiểu chữ in thường, cỡ chữ và màu sắc phù hợp với hình ảnh trang trí bên dưới và dán vừa tầm nhìn của trẻ giúp trẻ dễ quan sát. Đặc điểm của trẻ nhỏ là “Dễ nhớ, mau quên” vì vậy mà các kiến thức mới cung cấp cho trẻ nếu không thường xuyên ôn luyện trẻ sẽ nhanh chóng quên ngay khi lĩnh hội kiến thức khác. Ở dưới mỗi hình ảnh trang trí tại các góc tôi đều gắn các từ tương ứng để giúp trẻ ôn luyện các từ, các chữ cái đã học ở mọi lúc mọi nơi giúp trẻ ghi nhớ lâu hơn các chữ cái, các từ đã học. Ví dụ: Chủ đề “ Giao thông” khi trang trí góc chủ đề tôi gắn các từ “ xe máy”, “ xe ô tô”, “ tàu hỏa”, “ máy bay”, “thuyền buồm”, “ ca nô” Bên cạnh các hình ảnh tương ứng. Hay ở chủ điểm “ Thế giới thực vật” bên cạnh hình ảnh từng luống rau, cây, hoa, đều có các từ tương ứng như: Vườn rau, cây chuối, 5/23
5. Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi Trang trí bảng chủ đề thế giới thực vật Ở các góc khác tranh ảnh cũng được gắn các từ tương ứng tùy theo từng chủ đề. Ví dụ: Trên mỗi mặt hàng được bày bán tại “Siêu thị của bé” cũng đều có từ tương ứng như trên rổ rau củ quả có từ “rau củ quả”, rổ đựng hộp sữa chua có từ “sữa chua”, đĩa bánh trôi nước có từ: “ bánh trôi nước”, hộp nem hải sản có từ “nem hải sản”, hộp xúc xích có từ: “ xúc xích”, ” . Hay ở góc học tập có các hộp đựng đồ dùng cũng được gắn các từ tương ứng: hộp kéo, bút chì, đất nặn . 6/23
6. Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi Trang trí góc bán hàng Hàng ngày khi tham gia chơi ở các góc trẻ được nhìn thấy các từ , thứ tự các chữ cái trong từng từ dần dần trẻ ghi nhớ các từ đó, trẻ có thể sao chép đồ chữ cái đã học ở góc làm quen chữ cái giúp trẻ nhớ được chính xác cấu tạo của chữ và, “đọc” các chữ một cách thành thạo. Thông qua hoạt động chơi góc trẻ được ôn luyện, củng cố chữ cái một cách nhẹ nhàng thoải mái giúp trẻ nhận biết phát âm đúng chữ cái, nắm được nhiều từ mới góp phần thúc đẩy ngôn ngữ phát triển. 2.2. Tạo môi trường chữ ngoài lớp học. - Môi trường bên ngoài lớp học là nơi trẻ thường tiếp xúc khi đến lớp. Trẻ hoạt động với góc thiên nhiên, mảng tuyên truyền, khu vực cất đồ dùng cá nhân như: Tủ đồ dùng, giá dép, giá phơi khăn Ở khu vực cửa lớp tôi xây dựng góc tuyên truyền: tuyên truyền về dinh dưỡng, về các dịch bênh, cách nuôi dạy trẻ, về bộ chuẩn phát triển trẻ 5 tuổi, về phòng tránh tai nạn gây thương tích cho trẻ. Ở đây tôi cũng đều sử dụng kiểu chữ in thường, kiểu chữ mà trẻ được cung cấp trong hoạt động có chủ đích. Khi trẻ tham gia hoạt động ở môi trường bên ngoài lớp học trẻ cũng có rất nhiều cơ hội được tiếp xúc với các từ mới và ôn luyện các chữ cái đã được học. Bên cạnh đó khu vực để đồ dùng cá nhân cũng là nơi hàng ngày trẻ hoạt động: cất và lấy đồ dùng cá nhân nên có tác dụng củng cố từ và ôn luyện chữ cái rất hiệu quả. Nơi để đồ dùng cá nhân của trẻ tôi dán ảnh kèm theo tên của trẻ ở từng ngăn tủ. Hàng ngày trẻ biết lấy và cất đồ dùng đúng vị trí ngăn tủ nào là của mình, ngăn tủ nào là của bạn, mặt khác trẻ còn biết tên của mình, của bạn có những chữ cái gì. 7/23
7. Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi Khăn rửa mặt lau miệng của trẻ, tôi đã đánh dấu kí hiệu bằng 29 chữ cái, đây là đồ dùng trẻ sử dụng hàng ngày, trẻ biết khăn nào kí hiệu chữ nào tên mình, khăn nào kí hiệu chữ nào tên bạn và trẻ biết chọn đúng khăn có kí hiệu tên của mình để dùng, biết thứ tự các chữ cái theo thứ tự từ trái sang phải... Khăn của trẻ có kí hiệu chữ cái riêng. Môi trường bên ngoài lớp tôi có góc thiên nhiên phong phú, mỗi loại cây, loại hoa đều có biển tên, cũng là kiểu chữ in thường, mỗi khi trẻ ra lau lá, tưới cây đều được tiếp xúc với các chữ cái đã học trên biển tên của cây. Tạo môi trường chữ góc thiên nhiên. 8/23
8. Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi Qua việc sử dụng môi trường chữ bên trong lớp học và bên ngoài lớp học đã giúp trẻ nhớ các chữ cái đã học, được tiếp xúc với chữ cái mới , giúp trẻ nhận biết và phát âm chuẩn góp phần phát triển ngôn ngữ mỗi ngày. 3. Thông qua hoạt động ứng dụng công nghệ thông tin cho trẻ làm quen với chữ cái. Hoạt động học “ Làm quen với chữ cái” là thời gian mà giáo viên dạy trẻ nhận biết 29 chữ cái theo kiểu chữ in thường và chữ viết thường. Dưới sự hướng dẫn của cô trẻ tìm được chữ cái trong từ hoặc qua trò chơi dạy trẻ nhớ được tên âm chữ cái thông qua thẻ chữ, trò chơi. Dạy trẻ làm quen chữ cái là một hoạt động quan trọng, là cơ sở ban đầu giúp trẻ tập tô, ghép vần khi vào tiểu học do vậy trước khi tiến hành hoat động cho trẻ làm quen với chữ cái tôi thường chuẩn bị rất kỹ lưỡng về mọi mặt.Việc chuẩn bị chu đáo trang thiết bị đồ dùng đồ chơi của cô và trẻ là điều kiện quan trọng để tạo ra hiệu quả của giờ học. Tạo tâm lí thoải mái vui tươi cho trẻ trước khi bước vào giờ học. Chuẩn bị môi trường: Bổ sung những đồ dùng đồ chơi, tài liệu cho việc khai thác, bố trí sắp xếp và trang trí các khu vực hoạt động giúp trẻ dễ dàng nhận ra các hoạt động nhận biết chữ, tìm chữ, trò chơi chữ cái để có thể thực hiện và sử dụng dễ dàng các phương tiện hoạt động. Tìm ra những cách gây hứng thú nhằm thu hút trẻ vào tiết học như: Tổ chức trò chơi, xem hình ảnh trên powerpoit, Tôi làm các giáo án điện tử để tự làm cho mình một số bài giảng và đưa ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy tại lớp như: Làm quen với chữ chữ cái o, ô, ơ; Làm quen với chữ cái a, ă, â, Làm quen với chữ cái l, m. n ; Làm quen chữ cái v-r Sử dụng CNTT trong hoạt động làm quen chữ cái 9/23
9. Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi Ở hoạt động học làm quen chữ cái có sử dụng các bài giảng điện tử trẻ lớp tôi rất hứng thú. Ngoài ra việc sử dụng công nghệ thông tin vào các môn học khác khiến trẻ tích cực tham gia vào bài học hơn. Phần ôn luyện củng cố các chữ cái vừa được làm quen thông qua các trò chơi động tĩnh xen kẽ. + Trò chơi tĩnh: Thi xem ai nhanh; đồ chữ và tô chữ cái; Ghép nét chữ, Tìm chữ cái trong từ; Gạch chân chữ cái; Thỏ tìm chuồng, Ví dụ: Trò chơi “ Thi xem ai nhanh” Mục đích: . Giúp cho trẻ nhận biết nhanh và phát âm các chữ cái đã học. . Luyện cho khả năng phản xạ nhanh. Chuẩn bị: Mỗi trẻ có những thẻ chữ cái đã học, thẻ chữ của cô to hơn của trẻ Cách chơi: Cho trẻ ngồi hình chữ u. Cho trẻ trẻ chơi với các hình thức khác nhau. Lần 1 cô giơ thẻ chữ cái trẻ goi tên thật nhanh. Lần 2 cô gọi tên chữ trẻ giơ thẻ chũ cái và nêu đặc điểm của chữ cái đó. Lần 3 cô nêu đặc điểm trẻ gọi tên chữ. Ví dụ: Trò chơi “ Ghép nét chữ” Mục đích: Củng cố cho trẻ kiến thức về đặc điểm cấu tạo của các chữ cái đã học. Chuẩn bị: Mỗi trẻ 1 rổ trong đó có các nét chữ cái rời. Cách chơi: Cho trẻ ngồi hình chữ u để rổ ra trước mặt. Cô gọi tên chữ cái trẻ tìm các nét tương ứng để ghép thành chữ cái cô yêu cầu thi xem bạn nào ghép nhanh và đúng. + Trò chơi động: Tìm nhà, Hoa tìm lá, lá tìm hoa; Tìm hoa lá cho cây Ví dụ: Trò chơi “Tìm nhà” Mục đích: Trẻ nhận biết và phát âm chính xác các chữ cái vừa học Chuẩn bị: Nhà có gắn kí hiệu là các chữ cái vừa được làm quen, thẻ chữ cái, Sắc xô Cách chơi: Mỗi trẻ cầm 1 thẻ chữ cái mà mình thích cô bắt nhịp cho trẻ hát 1 bài hát trong chủ điểm khi cô lắc sắc xô nhanh trẻ phải chạy thật nhanh về nôi nhà có kí hiệu là các chữ cái giống chữ cái trên thẻ của mình và phát âm to chữ cái phải. đó. Luật chơi: Ai không tìm đúng nhà thì phải tìm lại cho đúng. Một nội dung khác có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ là dạy trẻ một số kĩ năng tiền biết đọc- viết của trẻ. Năm học 2013-2014 bộ giáo dục và đào tạo quy định không dạy trẻ mẫu giáo lớn tập tô chữ cái do đó tôi dạy trẻ tư thế ngồi, cách cầm bút, cách lật giở sách từng trang từ đầu đến cuối quyển sách Thông qua một số hoạt động khác như Tạo hình, Trò chơi với chữ cái, Trò chơi học tập,...Trong quá trình đó tôi thường chú ý bao quát chung các trẻ trong lớp, lưu ý để sửa tư thế ngồi, cách cầm bút cho trẻ, khoảng cách từ mắt đến vở sao cho phù hợp, tạo điều kiện ánh sáng tốt. Hoạt động cho trẻ làm quen với chữ cái góp một phần rất quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ, trẻ lớp tôi không chỉ được làm quen với những chữ cái mới mà còn được làm giàu vốn từ, được rèn luyện các kĩ năng tiền biết đọc, biết viết. 10/23
10. Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi 4. Thông qua hoạt động cho trẻ làm quen văn học. Hoạt động cho trẻ “Làm quen với văn học” là một trong những hoạt động góp phần quan trọng trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Tổ chức hoạt động này tôi sử dụng nhiều hình thức khác nhau: Kể chuyện cho trẻ nghe, dạy trẻ kể lại chuyện, dạy trẻ đóng kịch ( kể chuyện theo trí nhớ, kể chuyện miêu tả, kể chuyện theo chủ đề, kể chuyện sáng tạo ) vì vậy trẻ rất hứng thú khi được tham gia vào hoạt động. Làm quen văn học là một phương tiện hiệu quả mạnh mẽ không chỉ đối với việc giáo dục trí tuệ, đạo đức, thẩm mĩ mà nó có ảnh hưởng vô cùng to lớn đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ. 4.1. Kể chuyện, đọc thơ cho trẻ nghe. Kể chuyện, đọc thơ cho trẻ nghe là quá trình trẻ học tiếng nói của tác phẩm văn học, giúp trẻ cảm nhận được cái đẹp của ngôn từ nói chung mà thực sự là cảm nhận cái đẹp của tiếng nói mẹ đẻ, cảm nhận được cái đẹp của nội dung và hình thức nghệ thuật của tác phẩm văn học. Đây chính là phương tiện vô cùng quan trọng để hình thành và phát triển nhân cách của trẻ. Trước khi kể chuyện, đọc thơ cho trẻ nghe tôi thường nghiên cứu, lựa chọn các bài thơ, câu chuyện có nội dung phù hợp với lứa tuổi của trẻ, lựa chọn cách thể hiện giọng điệu của từng nhân vật, chuẩn bị đầy đủ đồ dùng minh họa . Khi tiến hành kể chuyện, đọc thơ cho trẻ nghe để thu hút sự chú ý của trẻ tôi thường lựa chọn các hình thức khác nhau giới thiệu tên bài thơ câu chuyện sẽ kể. Đặc điểm tư duy của trẻ là tư duy trực quan hình tượng nên việc sử dụng kết hợp các đồ dùng trực quan là rất cần thiết. Vì vậy bằng những nguyên vật liệu dễ kiếm dễ tìm như vải vụn, lõi giấy vệ sinh giấy gói quà tôi hướng dẫn trẻ làm thành các nhân vật rối và xem các nhân vật rối do chính tay mình làm ra khiến trẻ rất hứng thú, trẻ lắng nghe và ghi nhớ lâu hơn nội dung bài thơ, câu chuyện cô kể. 11/23
11. Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi Trẻ hứng thú nghe cô kể chuyện Qua mỗi bài thơ câu chuyện được nghe trẻ biết thêm một số từ mới bổ xung vào vốn từ của mình, học thêm được một số mẫu câu mới do vậy mà ngôn ngữ của trẻ ngày càng được phát triển. Ví dụ: Ở chủ đề “ Thế giới thực vật” sau khi được nghe cô kể câu chuyện “ Cây tre trăm đốt” trẻ biết thêm được một số từ mới như: thật thà, tham lam, keo kiệt hay qua câu chuyện quả bầu tiên trẻ biết và hiểu nghĩa một số từ như tốt bụng, độc ác. Qua giọng kể của cô trẻ cảm nhận được tình cảm, sự âu yếm của cậu bé với chim én hay giọng nói thể hiện sự đe dọa của tên địa chủ độc ác khi bắt chim én bay đi và mang hạt bầu tiên về. Qua biện pháp kể chuyện, đọc thơ cho trẻ nghe tôi thấy vốn ngôn ngữ của trẻ phong phú hơn Phát triển ở trẻ khả năng nghe và ghi nhớ có chủ định. Biết trả lời theo câu hỏi của cô. Cung cấp vốn từ và một số mẫu câu mới cho trẻ. 4.2. Dạy trẻ kể lại chuyện. Dạy trẻ kể lại chuyện là một nội dung của chương chình làm quen văn học. Đây là hoạt động giúp trẻ rèn luyện thực hành, trải nghiệm nghệ thuật. Nó có ý nghĩa lớn trong việc phát triển nhân cách, chuẩn bị cho trẻ bước vào lớp 1 trong mọi lĩnh vực nhất là lĩnh vực ngôn ngữ. Dạy trẻ kể lại chuyện bằng nhiều hình thức khác nhau như: Kể chuyện theo tranh, Kể chuyện với đồ chơi, kể lại chuyện văn học, kể chuyện sáng tạo, kể chuyện theo kinh nghiệm chính là đã tạo cơ hội cho trẻ biết cách vận dụng vốn từ của mình và những mẫu câu và cách thể hiện ngữ điệu của giọng nói mà 12/23