Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp hình thành kĩ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 - 6 tuổi tự lập trong cuộc sống

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp hình thành kĩ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 - 6 tuổi tự lập trong cuộc sống

1. Một số biện pháp hình thành kỹ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống 3. Kiến nghị đề xuất..............................................................................................................18 A. ĐẶT VẤN ĐỀ Trang bị kỹ năng sống cho trẻ Mầm non là điều quan trọng đặc biệt là kĩ năng tự phục vụ, tính tự lập. Tự lập không có nghĩa là bỏ mặc con lầm tất cả mọi thứ. Tự lập là dạy con độc lập trong cuộc sống, độc lập trong sinh hoạt và độc lập trong suy nghĩ. Tuy nhiên, trẻ em ngày nay hầu như không biết hoặc không thích tự phục vụ bản thân trong sinh hoạt đời thường. Nói thì nghe có vẻ nghịch lý nhưng đó lại là sự thật. Trên thực tế cha mẹ nào cũng luôn mong muốn dành cho trẻ những điều tốt đẹp nhất. Tuy nhiên, cha mẹ bảo bọc con mình quá kỹ, khiến trẻ không thích nghi được với môi trường xung quanh, kỹ năng tự phục vụ kém, khả năng tự lập thấp và dẫn đến những sai lệch trong nhận thức lẫn hành động. Các em luôn có sẵn người để giải quyết, giúp đỡ, phục vụ thay mình. Nhiều khi chỉ cần một cuộc điện thoại alo là xong hết. Bố mẹ nào đã tạo cho các em suy nghĩ như vậy, thật là sai lầm. Trong khi chúng ta đang cho rằng phải dạy thế hệ trẻ hôm nay kĩ năng sống nhiều bạn sinh viên khi ra trường còn phải học thêm chứng chỉ kĩ năng mềm để đi xin việc. Hoàn toàn đúng, nhưng đừng xem kỹ năng sống là cái gì đó quá cao siêu. Thực chất của kỹ năng sống chính là giáo dục cho trẻ những việc hàng ngày để chuẩn bị cho cuộc sống tự lập sau này.Vậy cần giáo dục kỹ năng sống cho trẻ bắt đầu từ đâu? Xin thưa kỹ năng sống bắt đầu từ những việc nhỏ nhất, gần gũi nhất trong gia đình và trong trường học. Đấy là tự phục vụ bản thân. Giáo dục Mầm non là bậc học đầu tiên nhưng lại mang tính nền tảng rất quan trọng đối với việc giáo dục trẻ sau này. Tâm hồn trẻ thơ như tờ giấy trắng rất non nớt, rất trong sáng và rất dễ tiếp thu những cái tốt cũng như những cái xấu từ bên ngoài. Tuy nhiên, ở lứa tuổi này nếu chúng ta không biết cách uốn nắn và dạy dỗ trẻ không đến nơi thì sẽ gây khó khăn cho các bậc học sau. Chính vì vậy mà người lớn chúng ta cần phải rèn luyện cho trẻ những thói quen tốt ngay từ nhỏ. Thật vậy, với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế rất nhiều các bậc phụ huynh có ít thời gian để gần gũi, quan tâm và hướng dẫn con cái. Chính vì vậy trẻ thường hay ỉ lại và không thể tự lo cho bản thân. Trẻ em ngày nay đã thông minh hơn, hoạt bát, lém lỉnh hơn nhiều so với trẻ em ngày xưa. Tuy nhiên các cháu lại rất thiếu các kỹ năng sống, thiếu khả năng tự lập và thường hay dựa dẫm vào 2/19
2. Một số biện pháp hình thành kỹ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống người lớn. Khi gặp khó khăn là chúng thường tìm ngay đến người lớn mà không tự mình tìm cách giải quyết. Điều này ảnh hưởng đến sự phát triển nhận thức, tình cảm của trẻ. Vì thế, để đạt được mục tiêu của ngành đưa ra thì giáo viên như tôi phải tìm cách hướng dẫn và chỉ bảo cho trẻ những kĩ năng sống, kĩ năng tự phục vụ, kĩ năng giao tiếp ngay từ bây giờ. “Tuổi nhỏ làm việc nhỏ, tùy theo sức của mình” - Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã dạy thế và điều đó đã được nhấn mạnh ở một trong 5 điều Bác dạy. Việc rèn luyện kĩ năng sống tự phục vụ bản thân ngay từ nhỏ là vô cùng cần thiết đối với trẻ mầm non. Nếu các con không có kĩ năng tự phục vụ bản thân, các con sẽ không thể chủ động và tự lập trong cuộc sống hiện đại. Tự phục vụ bản thân là một trong những kỹ năng quan trọng thúc đẩy trẻ hoàn thiện mình một cách tốt nhất. Khi trẻ biết tự phục vụ, trẻ sẽ thấy quý trọng bản thân, nuôi dưỡng những giá trị sống và hình thành những kĩ năng sống tích cực trong trẻ, giúp trẻ cân bằng cuộc sống trên bốn lĩnh vực nền tảng: thể trạng, tâm hồn, trí tuệ và tinh thần, từ đó xây dựng cho trẻ những kĩ năng sống tự tin, hòa nhập với môi trường xung quanh. Đây còn là cơ hội vàng giúp trẻ nhanh chóng khôn lớn, trưởng thành và tự lập trong cuộc sống. Ở mỗi lứa tuổi, trẻ rất cần có những tác động khác nhau đến kĩ năng sống của trẻ. Chính vì vậy, tôi luôn quan tâm đến những biện pháp dạy kĩ năng tự phục vụ cho trẻ đặc biệt ở lứa tuổi 5 - 6 tuồi bởi trong những nghiên cứu khoa học gần đây về sự phát triển của não trẻ đã chỉ ra rằng: “Trẻ ở lứa tuổi này hoàn toàn có khả năng giao tiếp, khả năng tự kiểm soát thích nghi và thể hiện cảm giác của mình. Trẻ cũng hoàn toàn có khả năng hòa nhập, tự giải quyết vấn đề một cách tự lập, tự phục vụ cho chính mình. Đó chính là tiền đề gieo mầm hạt giống nhằm hình thành kĩ năng tự phục vụ cho trẻ. Song chưa được chú trọng nên trẻ lớp tôi nhiều bé hoàn toàn chưa có những kĩ năng tự phục vụ bản thân. Vậy làm thế nào để có thể có một phương pháp hướng dẫn trẻ những kĩ năng tự phục vụ tốt nhất? Và dạy dưới hình thức nào? Qua tìm tòi nghiên cứu, nhận thức sâu sắc ý nghĩa vai trò quan trọng của các kĩ năng tự phục vụ đối với sự phát triển của trẻ. Cùng với bản năng của một người mẹ, một người làm giáo dục đã thúc đẩy tôi ngay từ đầu năm học sẽ lựa chọn thực hiện đề tài: “Một số biện pháp hình thành kĩ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống”. 3/19
3. Một số biện pháp hình thành kỹ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. Cơ sở lí luận Tự lập là tự làm mọi thứ, tự sống cuộc sống của mình mà không dựa dẫm hay nhờ vào sự giúp đỡ của người khác. Tự lập là một đức tính tốt, người tự lập thường được mọi người yêu quý vì họ luon biết cách tự xoay xở khi khó khăn, là điểm tựa vững chắc cho mọi người xung quanh. Vì vậy giáo dục tính tự lập cho trẻ ngay từ khi còn bé không những tạo ra cho trẻ khả năng tự lập trong sinh hoạt hằng ngày mà còn là một trong những điều kiện quan trọng để hình thành sự tự tin, năng động, sáng tạo, làm cơ sở hình thành các kĩ năng sống sau này, là một trong số những chìa khóa quan trọng để quyết định thành công của một con người. Tuy nhiên để có được tính tự lập cho từng đứa trẻ trước hết phải hình thành được cho trẻ kỹ năng tự phục vụ bản thân trẻ. Vậy kỹ năng tự phục vụ là gì? Kỹ năng tự phụ vụ là những thói quen sinh hoạt hàng ngày tỏng giao tiếp và ứng xử của trẻ đối với bản thân và những người xung quanh. Việc rèn kỹ năng tự phụ vụ cho trẻ vô cùng cần thiết, đặc biệt là đối với lứa tuổi mầm non. Đó là phương tiện không thể thiếu giúp trẻ tăng năng lực hội nhập, tích cực chủ động, sáng tạo, tự tin vững vàng trước mọi khó khăn thử thách. Có thể nói mỗi một đứa trẻ ngay từ khi ra đời đã là một cá thể độc lập, có cá tính và những mong muốn độc lập của riêng mình. Bất kể là cô giáo hay bố mẹ đều không có đặc quyền chi phối và hạn chế hành vi của chúng, vì vậy việc áp dụng các biện pháp giáo dục phù hợp với mục tiêu giảng dạy đòi hỏi phải có sự linh hoạt và mềm dẻo phù hợp với khả năng cũng như hứng thú của trẻ. Dưới góc nhìn của nhà tâm lý học trẻ em thì ngay từ khi trẻ lên 3 trẻ đã ít phụ thuộc hơn vào người khác, trẻ có thể tự chơi trong một khoảng thời gian dài. Ở tuổi này tâm lí trẻ trải qua ” khủng hoảng tuổi lên 3” – trẻ muốn khặng định mình, muốn học làm người lớn, muốn đạt tới tính tự lực vì vậy người lớn cần phải nuôi dưỡng lòng mong muốn độc lập đáp ứng những nhu cầu tự lực và làm phong phú những hoạt động của trẻ một cách phù hợp. Ở trẻ mẫu giáo lớn có sự thay đổi vị thế về tâm lí của trẻ. Trẻ bắt đầu cảm nhận mình là người lớn nhất trong tất cả các trẻ ở trường mầm non. Trẻ hành động phù hợp với các mục đích xa hơn và khả năng kiềm chế của trẻ cũng tốt hơn. Do vậy, trẻ có thể phục tùng các mục đích, nhiệm vụ, yêu cầu của người lớn, song các nhiệm vụ đề ra phải rõ ràng và dễ hiểu, các yêu cầu phải phù hợp với độ 4/19
4. Một số biện pháp hình thành kỹ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống tuổi. Trong khi hành động, trẻ không bị phụ thuộc vào các tình huống trực tiếp trong trò chơi và các hoạt động khác, trẻ hành động phù hợp với các mục đích xa hơn và tự kiềm chế mình trong thời gian lâu hơn. Trẻ mẫu giáo lớn thể hiện tính kiên trì thường xuyên và có ý thức hơn, trẻ đã có thể đánh giá các trở ngại một cách đúng hơn và biết lượng sức mình để khắc phục các trở ngại đó. Sự động viên của người lớn có ảnh hưởng tích cực và làm trẻ tự tin vào sức lực và khả năng của mình. Ngược lại sự đánh giá gay gắt và tiêu cực sẽ làm trẻ nản chí. Hầu hết trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi đều cảm thấy tự tin và thể hiện bản thân mình thông qua những thành tích của bản thân chúng. Trẻ muốn được khẳng định mình, muốn được sống và làm việc như người lớn, muốn nhận thức sự vật hiện tượng xung quanh. Chính sự tự lập đó sẽ giúp trẻ em là những thành viên năng động, có khả năng tự bắt đầu các hoạt động học tập và sinh hoạt hằng ngày, biết hành động một cách chủ động, năng động, hơn là tiếp nhận thụ động thông tin và mệnh lệnh của người khác. Ý thức về bản thân của trẻ cũng được củng cố thêm khi trẻ học được cách tự tay làm mọi việc. Cách học năng động như thế giúp trẻ có khả năng vận dụng biện pháp kiểm soát môi trường và phát triển niềm tin về khả năng làm chủ cuộc sống của trẻ. II. Cơ sở thực tiễn Là một giáo viên với 12 năm kinh nghiệm giảng dạy lớp lớn, khi bắt đầu thực hiện nghiên cứu đề tài sáng kiến, tôi có nhiều thuận lợi nhưng cũng không ít khó khăn sau: 1/ Những thuận lợi và khó khăn 1.1. Thuận lợi - BGH nhà trường luôn tạo điều kiện cho giáo viên học tập nâng cao chuyên môn và mua sắm cũng như bổ sung cơ sở vật chất, đồ dùng, đồ chơi để đảm bảo thực hiện tốt chất lượng giảng dạy. - Bản thân tôi là một giáo viên nhiệt tình với trẻ, tâm huyết với nghề nghiệp, có nhiều năm kinh nghiệm giảng dạy tiếp xúc với trẻ lớp lớn nên nắm rất rõ được tâm sinh lý của trẻ và những xu hướng phát triển của trẻ. - Trường có cơ sở vật chất khang trang, đầy đủ trang thết bị phục vụ cho công tác giảng dạy cũng như chăm sóc trẻ. 1.2 Khó khăn - Hầu hết giáo viên mới chỉ đi vào giáo dục hành vi, chưa chú trọng tới giáo dục khía cạnh nhận thức và thái độ của trẻ. Đồng thời, đây là nội dung 5/19
5. Một số biện pháp hình thành kỹ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống giáo dục còn khá mới mẻ trong chương trình giáo dục cho trẻ mầm non. Vì vậy, rất ít tài liệu để tham khảo tìm hiểu. - Trẻ trong lớp tương đối đông: 42 cháu nên tôi rất vất vả để tổ chức các hoạt động cho cả lớp. Tuy cùng một độ tuổi nhưng khả năng hoà nhập của các cháu không đồng đều. Một số cháu còn nhút nhát, một số bé đi học chưa đều, do sức khoẻ hoặc hạn chế về thể chất như cháu Gia Huy, Hà Phương. Một số cháu lại quá hiếu động như cháu: Chính Phương, Quang Tuyên, Trọng Nghĩa, Khánh Duy, Đức Bình. - Phụ huynh đều bận công việc, rất ít thời gian để trao đổi cùng giáo viên. - Nhiều phụ huynh còn nhầm lẫn giữa sự yêu thương và bao bọc. Đôi khi yêu con quá mà ‘‘che chắn” con quá kĩ. Mặt khác, tại hầu hết những gia đình này, ông bà hay cha mẹ thường có nhiều thời gian rảnh rỗi, thường làm thay trẻ nhiều việc đáng ra trẻ phải tự mình làm lấy. - Phần đông các bậc cha mẹ đồng ý: tự lập là cần thiết ở mỗi con người, ngay từ tuổi ấu thơ, trong công việc cũng như trong suy nghĩ. Nhưng ngay trong những gia đình này, các bậc phụ huynh cũng chưa có biện pháp đúng đắn để giáo dục hình thành cho con tính độc lập. 2/ Điều tra thực trạng Từ những nhận thức của mình về vấn đề giáo dục tính tự lập cho trẻ mẫu giáo, tôi định hướng được nhiệm vụ của mình trong công việc. Và để gặt hái được nhiều kết quả tốt trong quá trình thực hiện, ngay từ đầu năm học tôi đã khảo sát thực tế về một số kĩ năng tự phục vụ đơn giản cần thiết của trẻ, kết quả nhận được như sau: Đạt Chưa đạt Nội dung khảo sát Số Tỷ lệ Số Tỷ lệ lượng % lượng % - Cách lau mặt 15 36 27 64 - Cách rửa tay 15 36 27 64 - Cách xúc miệng 27 64 15 36 - Lau miệng sau khi ăn xong 18 43 24 57 - Tự xúc cơm ăn, không kén chọn thức ăn 30 71 12 29 - Tự xếp, cất bát sau khi ăn 38 90 4 10 - Tự cởi, mặc quần áo, gấp quần áo 15 36 27 64 6/19
6. Một số biện pháp hình thành kỹ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống - Xếp hàng chờ đến lượt 18 43 24 64 - Tự xếp chăn, gối sau khi ngủ dậy 10 24 32 76 - Tự kê dát giường 8 19 34 81 - Tự chải tóc ( buộc tóc) 4 10 38 90 - Tự cất ba lô, cất giày dép 26 62 16 38 - Cách bê ghế 20 48 22 52 - Nhận biết các mối nguy hiểm: vật sắc nhọn, ổ điện, 20 48 22 52 cháy nổ, nước nóng, bắt cóc - Tự nhặt rác và bỏ rác vào thùng 25 60 17 40 Bảng 1. Kết quả khảo sát khả năng tự phục vụ của các cháu trong lớp Để có những biện pháp hay, thiết thực nhằm hướng dẫn trẻ kĩ năng tự phục vụ, đầu tiên tôi sẽ tìm hiểu những nguyên nhân khiến trẻ chưa có khả năng tự phục vụ và ý thức tự phục vụ của trẻ chưa tốt. Nguyên nhân thứ nhất: xuất phát từ phía trẻ, có một số cháu do khả năng tiếp thu chậm hoặc không chịu tập trung khi cô hướng dẫn, điều này sẽ khiến cho giáo viên dễ trở nên bực mình và có thể la mắng trẻ. Đối với những giáo viên có cái tâm thì cố kìm chế bản thân để hướng dẫn cháu đến nơi đến chốn. Nhưng bên cạnh đó lại có những cô sợ bản thân mình kìm chế không được nên đã bỏ cho trẻ tự mày mò hoặc làm luôn giúp trẻ. Việc này cứ thế lâu dần hình thành ở trẻ thói quen ỷ lại, lười làm việc và không biết kĩ năng tự phục vụ. Nguyên nhân thứ 2: xuất phát từ giáo viên, do cô không chịu khó, không kiên trì hướng dẫn cho trẻ những kĩ năng tự phục vụ nên cô hay làm giúp trẻ cho đỡ mất thời gian, đỡ phải bực tức khi cháu làm không được. Việc này lâu dần sẽ khiến cho trẻ có tư tưởng ỷ lại, không chịu làm. Vì trẻ nghĩ: “Mình không làm thì cô cũng làm thôi”. Nguyên nhân thứ 3: lại xuất phát từ phía phụ huynh, do mỗi gia đình Việt Nam ngày nay thường chỉ có 1 đến 2 con, tất cả tình cảm cha mẹ dành trọn cho những đứa con yêu quý của mình. Trẻ luôn được đáp ứng ngay mọi yêu sách, mọi mong muốn của trẻ, ba mẹ và người lớn trong gia đình làm thay trẻ tất cả mọi việc vì họ sợ con vất vả, sợ quá sức của con, sợ con làm không được theo ý mình, sợ mất thời gian Điều này lâu dần hình thanh ở trẻ tính ỷ lại, luôn dựa dẫm vào người khác, thiếu kiên nhẫn và lười lao động. Ngoài ra còn có vô số các nguyên 7/19
7. Một số biện pháp hình thành kỹ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống nhân khác chủ quan hay khách quan đã làm cho trẻ thiếu kĩ năng và thói quen tự phục vụ. III. Một số biện pháp Với những thuận lợi và khó khăn như vậy, cùng với sự nghiên cứu tìm tòi và trải nghiệm của bản thân trong năm học 2020 – 2021 tôi xin được đưa ra một số biện pháp hình thành kĩ năng tự phục vụ, từ đó giúp trẻ 5 -6 tuổi có tính tự lập trong cuộc sống. 1. Lập kế hoạch, đặt mục tiêu hướng dẫn, rèn luyện những kĩ năng cần thiết. Căn cứ vào tình hình thuận lợi và khó khăn, vào đặc điểm phát triển lứa tuổi tôi lập kế hoạch và lồng ghép việc rèn kĩ năng cho trẻ vào các hoạt động, cụ thể như sau: Tháng Nội dung rèn luyện Hoạt động 9 Tự cất balo, cất giày dép Đón trẻ 10 Cách lau lặt, rửa tay, lau miệng Giờ ăn Tự xúc ăn, không kén chọn thức ăn Tự xếp, cất bát sau khi ăn Cách bê ghế 11 Tự nhặt rác và bỏ rác vào thùng Hoạt động học, Cất dọn đồ chơi sau khi chơi xong hoạt động chơi Biết xếp hàng chờ đến lượt 12 Tự kê dát giường Giờ ngủ Tự xếp chăn gối sau khi ngủ dậy 1 Tự cởi, mặc quần áo, cất quần áo Giờ học, trước khi đi ngủ và ngủ dậy 2 Nhận biết các mối nguy hiểm: vật sắc nhọn, ổ Hoạt động học điện, cháy nổ, nước nóng, bắt cóc 3 Tự chải tóc ( buộc tóc) Sau khi ngủ dậy 4 Kỹ năng tự giải quyết tình huống Hoạt động chơi, học 5 Có hành vi văn minh nơi công cộng Đi dạo, đi thăm 8/19
8. Một số biện pháp hình thành kỹ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống Biết nói lời cảm ơn, xin lỗi quan. Sau khi lập kế hoạch xong tooin đưa ra mục tiêu hướng dẫn: 1.1. Hướng dẫn trẻ phát triển kĩ năng tự chăm sóc bản thân: Nhóm kĩ năng tự chăm sóc bản thân gồm: * Kỹ năng tự phục vụ bản thân như: Tự thu dọn đồ chơi, tự cởi và mặc quần áo, tự đi dép, chuẩn bị mũ, áo khoác, khẩu trang khi đi ra ngoài, tự xúc ăn, tự đi lên xuống cầu thang, tự cất ba lô, tự kê bàn ghế trước và sau khi ăn, chuẩn bị và thu dọn thìa bát trước và sau bữa ăn, tự rót nước từ chai vào cốc ( Hình 1: Bé cất dọn đồ dùng sau khi chơi xong) * Kĩ năng tự chăm lo vệ sinh cá nhân như: Tự cho quần áo bẩn vào máy giặt, lau nước trên sàn, lau bụi trên bàn, gạt nước sau khi đi vệ sinh, đi vệ sinh đúng nơi, bỏ rác đúng nơi quy định, tự rửa mặt, rửa tay, chải răng, chải và buộc tóc ( Hình 2: Bé tự lau mặt trước khi ăn cơm) Ngoài ra cần hình thành và rèn luyện cho trẻ kỹ năng hỗ trợ người khác như: Bật tivi, bật quạt, lấy chén ăn cơm, lấy ly uống nước, cất dép đúng quy định, xách phụ đồ, tưới cây, dọn dẹp bàn ghế sau khi ăn xong 1.2 Hướng dẫn trẻ phát triển kĩ năng tự bảo vệ Nhóm kĩ năng tự bảo vệ gồm: * Kĩ năng nhận biết nguy hiểm: Dạy trẻ học cách nhận biết các tình huống hay vật dụng nguy hiểm đồng thời hành động những hành động đúng và kịp thời bảo vệ bản thân qua các tình huống. Các mối nguy hiểm trong nhà như: gas, bàn ủi, điện, nước nóng, dao kéo, các đồ vât bị vỡ, sắc nhọn... Các mối nguy hiểm ngoài xã hội: Quấy rối, bắt cóc, bắt nạt, trộm cắp, cướp, lạc đường... Các mối nguy hiểm bất ngờ: Cháy nổ, kẹt thang máy, chó cắn, ong đốt, ngộ độc Các mối nguy hiểm thiên tai ngoài môi trường: Động đất, lũ lụt, bị sa vào vũng lầy, sông nước ( Hình 3: Giờ học kỹ năng xử lý khi bị bắt cóc) * Kĩ năng tự giải quyết vấn đề Không phải những vấn đề trong cuộc sống đều được giải quyết một cách dễ dàng và bạn sẽ phải truyền đạt điều ấy cho trẻ khi chúng đối mặt với thử thách lớn và không phải lúc nào cũng có người lớn bên cạnh để giúp trẻ giải quyết vấn đề. Khi trẻ gặp phải một vấn đề nào đấy, tôi không thay trẻ giải quyết mọi vấn đề, trừ trường hợp bắt buộc phải làm như thế. Thay vào đó, tôi giúp trẻ tìm kiếm giải pháp thích hợp, điều này sẽ thể hiện sự tin tưởng của mình đối với trẻ, giúp trẻ tự tin vào khả năng của mình và mạnh dạn giải quyết vấn đề. Những việc hằng ngày 9/19
9. Một số biện pháp hình thành kỹ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống mà tôi thực hiện luôn nhằm khuyến khích kĩ năng giải quyết vấn đề của trẻ giúp trẻ có những sáng kiến tốt hơn trong cuộc sống khi chúng lớn lên. Tôi chỉ là chỗ dựa cho học sinh của tôi chứ không phải là người giải quyết vấn đề cho các em. ( Hình 4: Tự mình mở nắp hộp đồ dùng ) 1.3 Hướng dẫn trẻ phát triển kĩ năng thích nghi Thích nghi là một kĩ năng sống quan trọng vì nếu kĩ năng giao tiếp là bước đầu để tiếp xúc với môi trường bên ngoài, với những người xung quanh, thì thích nghi chính là bước tiếp theo để có thể hòa nhập hoặc phản ứng lại với môi trường bên ngoài. Đứa trẻ nếu có kĩ năng giao tiếp tốt có thể đạt được những thành công với những người xung quanh trong việc tham gia vào các hoạt động cùng với họ, là bố mẹ, ông bà hay các bạn của trẻ. Thế nhưng nếu trẻ không có khả năng thích nghi thì cũng khó mà đạt được những kết quả tốt cho cuộc sống của mình. * Kĩ năng thích nghi các loại thức ăn: Tôi thường kể cho trẻ nghe những mẩu chuyện hay những ví dụ điển hình về các bạn trong lớp ăn rất tốt trong các bữa ăn. Đồng thời trước bữa ăn để tạo cảm giác ăn ngon miệng và thích thú khi ăn, tôi giới thiệu tên các món ăn và tác dụng của những loại thực phẩm mà trẻ ăn thật hấp dẫn và thu hút. Trong giờ ăn ở trường tôi luôn tạo không gian thoáng mát, hợp vệ sinh, đảm bảo an toàn cho trẻ để trẻ ăn ngon miệng, luôn động viên khuyến khích để trẻ thi đua ăn hết xuất. Bữa nào trẻ ăn được thì tôi sẽ gắn một bông hoa và một khuôn mặt tươi cười, bữa nào trẻ khó ăn, không tập trung ăn thì sẽ có một khuôn mặt mếu. Đến cuối tuần làm tổng kết và khen ngợi trẻ về các khuôn mặt cười và tặng cho trẻ một món quà nho nhỏ. Nhưng nếu nhiều khuôn mặt buồn thì cũng không nên trách mắng, mà tôi khuyến khích: “ Cô biết là con sẽ làm tốt hơn vào tuần sau.”. * Kĩ năng thích nghi với môi trường Với môi trường sống cũng thế, một môi trường bẩn thỉu và ô nhiễm là không thể chấp nhận được, nhưng một không gian quá sạch sẽ cũng không phải là một điều kiện tốt cho sự phát triển của trẻ. Trẻ có thể nghịch cát, đất trong một chừng mực vừa phải vì điều đó giúp cho các bé vừa thỏa mãn được tính năng động, vừa nâng cao khả năng đề kháng. Dĩ nhiên là nên có sự giám sát của người lớn, nhưng chúng ta chỉ can thiệp khi có những dấu hiệu của sự nguy hiểm, còn đối với một vài cú vấp ngã của trẻ thì cứ để cho trẻ tự đứng lên, điều đó không chỉ giúp trẻ mạnh dạn và tự tin hơn mà còn cho chúng ta tránh được những sự mè nheo của trẻ. Quan điểm của tôi là rèn luyện tính chịu đựng trước khó khăn và 10/19
10. Một số biện pháp hình thành kỹ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống phải tự lập chủ động trong mọi biến cố có thể xảy ra. Qua những bài rèn luyện thể chất, rất ít trẻ mắc bệnh về đường hô hấp như sổ mũi, viêm họng do thay đổi thời tiết. * Kĩ năng thích nghi với đám đông Con người có hai loại tính khí chính là tính hướng nội và tính hướng ngoại, và trong mỗi loại tính cách đó lại có 4 nhóm cá tính khác nhau. Các nhóm này thường có sự phối hợp để tạo nên những mẫu người có cá tính khác nhau. Vì vậy, tôi cho trẻ làm quen với đám đông phải dựa trên tính cách của các trẻ, tùy trẻ thuộc loại tính khí nào! Với trẻ hướng ngoại thì chúng ta không cần lo ngại, vì trẻ thường có xu thế thích đám đông, thích sự ồn ào vui vẻ, náo nhiệt, thích các hoạt động tập thể. Còn với trẻ hướng nội thì trẻ sẽ ngại tiếp xúc với đám đông, có vẻ như rụt rè nhút nhát. Nhưng các bé cũng có những ưu điểm để có thể thành công, đôi khi còn tốt hơn cả trẻ hướng ngoại nếu được sự định hướng đúng cách của người lớn. Tôi giúp trẻ quen dần với đám đông qua việc cho trẻ tham gia các giờ học dã ngoại, tham gia các hoạt động ở trường. Kĩ năng thích nghi là một trong những kĩ năng giúp một đứa trẻ bình thường, không có những năng lực đặc biệt gì nhưng vẫn có thể đạt được những thành công nhất định trong cuộc sống và không gục ngã trước những thách thức khi bước vào đời. Để giúp trẻ hình thành được các kĩ năng trên, tôi từng bước, tùy từng trẻ mà thực hiện: Đối với trẻ nhận thức chậm, hay quên tôi sẽ nói chậm rãi khi hướng dẫn trẻ, dạy trẻ cách truyền đạt thông tin với cô giáo bằng cách ra hiệu khi cần giúp đỡ. Song song đó tôi sẽ đưa ra các đề tài rèn kĩ năng tự phục vụ vào bài giảng hằng ngày và tiếp tục rèn các kĩ năng này ở mọi lúc mọi nơi cho đến khi trẻ thuần thục. Và tôi sẽ cho trẻ thực hiện mỗi ngày để nó dần trở thành thói quen tốt của trẻ. Tận dụng các tình huống cụ thể từ trẻ để rèn kĩ năng cho trẻ, như thế trẻ sẽ nhớ lâu hơn. 2. Cô là tấm gương của trẻ Sau khi đã lập kế hoạch và mục tiêu hướng dẫn trẻ, tôi xác định muốn hình thành kỹ năng cho trẻ thì bản thân cô giáo phải là tấm gương cho trẻ noi theo.Cô phải làm gương từ những việc đơn giản nhất có thể chẳng hạn như: - Khi đến lớp cô giáo cất gọn túi sách, mũ dép và khi trẻ nhìn thấy như vậy trẻ cũng sẽ biết phải sắp xếp gọn gàng như cô. 11/19
11. Một số biện pháp hình thành kỹ năng tự phục vụ, góp phần cho trẻ 5 -6 tuổi tự lập trong cuộc sống - Trong giờ học khi dạy học xong cô cất gọn gàng đồ dùng của cô và nhắc trẻ xếp gọn gàng đồ dùng của trẻ đúng nơi quy định. - Đến giờ ăn trước khi chia cơm cô phải rửa tay và nhắc trẻ rửa tay sạch sẽ, ăn cơm xong nhắc trẻ cất bát, cất ghế đúng nơi quy định và lau miệng, uống nước xúc miệng nước muối. Trong mọi hoạt động học tập, sinh hoạt cô giáo luôn là tấm gương trong việc giữ gìn sạch sẽ môi trường, lớp học. Không vứt rác bừa bãi, thường xuyên cùng trẻ vệ sinh trong và ngoài lớp học, lau dọn đồ dùng đồ chơi, nhổ cỏ, nhặt rác quanh lớp học, sân trường. Từ đó hình thành cho trẻ ý thức vệ sinh chung. 3. Phân công công việc Trong lớp, do số lượng học sinh quá đông nên tôi lập bảng phân công cụ thể trực nhật hàng ngày cho từng cá nhân, hay từng nhóm để bé hiểu rằng mỗi người đều có trách nhiệm với công việc và hình thành thói quen làm việc. Ví dụ: Phân công mỗi tổ trực 1 ngày thực hiện các hoạt động trong ngày như: lau chùi, sắp xếp đồ dùng, đồ chơi trong lớp, kiểm tra vệ sinh cá nhân (rửa mặt, rửa tay, lau mặt), lao động nhặt lá rụng Các tổ còn lại có nhiệm vụ theo dõi, nhận xét. Cô thường xuyên phân công và theo dõi trẻ trực nhật, nói rõ vai trò của những trẻ trực nhật. Người thực hiện nhiệm vụ trực nhật phải làm chu đóa và có trách nhiệm với công việc của mình. Tổ trực nhật tỏng giờ học sẽ lấy đồ dùng phát cho các bạn, thu dọn đồ dùng cau khi học xong. Rèn cho trẻ thói quen nền nếp, sự cố gắng, sáng tạo và đề cao tih thần trách nhiệm của mình với tập thể. Khi tổ chức các hoạt động ở lớp có thể phân công công việc cho các bé. Chẳng hạn như cho bé phụ giúp cô trong giờ ăn: Lấy ghế, lấy khay và khăn ăn. Với trẻ lớn hơn có thể giúp cô kê bàn, chia chén muỗng, giúp cô kê dát giường, trải chiếu, lấy chăn gối chuẩn bị giờ ngủ. (Hình 5: Bảng phân công trực nhật của trẻ) 4. Công tác tuyên truyền phụ huynh 4.1. Xác định việc rèn trẻ ngay từ khi còn nhỏ Việc rèn luyện kĩ năng sống tự phục vụ bản thân ngay từ nhỏ là vô cùng cần thiết đối với trẻ mầm non. Bởi tự phục vụ bản thân là một trong những kĩ năng quan trọng thúc đẩy trẻ hoàn thiện mình một cách tốt nhất, nó giúp trẻ thích ứng nhanh với môi trường xung quanh, phát triển tính nhanh nhẹn, khả năng tư duy, ý thức tự giác và tinh thần tập thể. Trẻ ở lứa tuổi mầm non rất thích tự làm những công việc vừa sức của mình để phục vụ cho bản thân, cũng là vừa để thỏa mãn nhu cầu “muốn làm người lớn” và khặng định mình của trẻ. 12/19