Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động dạy trẻ kể chuyện sáng tạo

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động dạy trẻ kể chuyện sáng tạo

1. Một số biện pháp giúp trẻ 5 -6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo A. ĐẶT VẤN ĐỀ Như chúng ta đã biết phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục mầm non. Ngôn ngữ là công cụ để trẻ giao tiếp, học tập và vui chơi. Ngôn ngữ giữ vai trò quyết định sự phát triển của tâm lý trẻ em. Bên cạnh đo ngôn ngữ còn là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển về đạo đức, tư duy nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn hoá. Đối với trẻ mầm non nói chung và trẻ 5-6 tuổi nói riêng, trẻ rất nhạy cảm với nghệ thuật ngôn từ. Âm điệu, hình tượng của các bài hát ru, đồng dao, ca dao, dân ca sớm đi vào tâm hồn tuổi thơ. Những câu chuyện cổ tích, thần thoại đặc biệt hấp dẫn trẻ. Chính vì vậy cho trẻ tiếp xúc với văn học và đặc biệt là hoạt động dạy trẻ kể chuyện sáng tạo là con đường phát triển ngôn ngữ cho trẻ tốt nhất, hiệu quả nhất. Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là phát triển khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày có lô gíc, có trình tự, chính xác và có hình ảnh nội dung. Thông qua việc trẻ kể chuyện sáng tạo giúp trẻ phát triển năng lực tư duy, óc tưởng tượng sáng tạo, biết yêu quý cái đẹp, hướng tới cái đẹp. Khi trẻ kể chuyện, ngôn ngữ của trẻ phát triển, trẻ phát âm rõ rang mạch lạc, vốn từ phong phú. Trẻ biết trình bày ý kiến, suy nghĩ, kể về một sự vật hay sự kiện nào đó bằng chính ngôn ngữ của trẻ. Việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu phát triển toàn diện cho trẻ mầm non. Do vậy, là một giáo viên mầm non, luôn tâm huyết với nghề dạy trẻ. Tôi nhận thấy trẻ em rất thông minh và linh hoạt. Tôi luôn mong muốn truyền đạt thật nhiều kiến thức cho trẻ. Chính vì điều đó tôi đã luôn trăn trở, tìm tòi và sáng tạo, để tìm ra những cách thức hay, những phương pháp tốt nhất cho bài giảng của mình giúp trẻ được thoải mái, tự tin thể hiện khả năng của mình qua đó trẻ sẽ phát triển ngôn ngữ một cách tốt nhất. Đặc biệt là thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo. Từ đó tôi đã đi sâu nghiên cứu và lựa chọn đề tài: “Một số biện pháp giúp trẻ 5-6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động dạy trẻ kể chuyện sáng tạo” 1/18
2. Một số biện pháp giúp trẻ 5 -6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. Cơ sở lý luận Sự phát triển ngôn ngữ của trẻ là một quá trình từ thấp đến cao với các giai đoạn mang những đặc trưng khác nhau tuỳ thuộc vào độ tuổi của trẻ. Trẻ 5-6 tuổi sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc chịu ảnh hưởng lớn của việc tích cực hoá vốn từ, ngôn ngữ của trẻ đã trở nên được mở rộng hơn, có trật tự hơn, mặc dù cấu trúc còn chưa hoàn thiện. Khả năng nói trình bày ý nghĩa, hiểu ngôn ngữ hoàn cảnh của trẻ cũng đã bắt đầu phát triển. Bằng các hình tượng văn học mở ra cho trẻ cuộc sống với xã hội và thiên nhiên, các mối quan hệ qua lại của con người. Những hình tượng đó giúp trẻ nhận thức được tính rõ ràng, chính xác của từ ngữ trong tác phẩm văn học. Với nhiệm vụ khơi dậy ở trẻ tình yêu đối với từ ngữ nghệ thuật thông qua cách đọc kể diễn cảm, cao hơn nữa là biết dùng ngôn ngữ của mình để kể chuyện sáng tạo. Đây là một nhiệm vụ rất phức tạp, yêu cầu khi kể chuyện sáng tạo trẻ phải tự nghĩ ra một nội dung câu chuyện, tạo ra cấu trúc logic được thể hiện trong hình nói tương ứng (lời nói kết hợp với sử dụng đồ dùng trực quan). Yêu cầu này đòi hỏi trẻ phải có vốn từ phong phú, các kỹ năng tổng hợp, kỹ năng truyền đạt ý nghĩ của mình một cách chính xác, tập trung chú ý và nói biểu cảm. Những kỹ năng này trẻ lĩnh hội được trong quá trình nhận thức có hệ thống bằng con đường luyện tập thường xuyên hàng ngày. II. Cơ sở thực tiễn 1. Đặc điểm, tình hình chung Năm học 2020 -2021, tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp mẫu giáo lớn A3 với tổng số 32 trẻ. Tôi nhận thấy trẻ lứa tuổi này rất thông minh. Khi được tham gia vào hoạt động văn học cụ thể là hoạt động kể chuyện sáng tạo trẻ cảm thấy vui vẻ và hứng thú, nhưng ngược lại trẻ chưa được trang bị kiến thức, trải nghiệm cho nên trẻ còn nhút nhát, mất tự tin chưa dám thể hiện sự sáng tạo của mình phải phụ thuộc vào sự giúp đỡ hướng dẫn của cô. Khi thực hiện nghiên cứu đề tài này tôi gặp những thuận lợi và khó khăn: 2. Thuận lợi - khó khăn 2.1. Thuận lợi Được sự quan tâm tạo điều kiện của ban giám hiệu nhà trường, ban giám hiệu thường xuyên tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và các đợt lên chuyên đề văn học, hội thi đồ dùng đồ chơi cho chị em đồng nghiệp học tập và rút kinh nghiệm. Bản thân là giáo viên có trình độ đại học về chuyên môn, nhiệt tình yêu nghề mến trẻ. Có khả năng đọc kể diễn cảm cho trẻ nghe và biết định hướng cho trẻ kể chuyện sáng tạo có hiệu quả, tạo được môi trường hoạt động ở lớp tương 2/18
3. Một số biện pháp giúp trẻ 5 -6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo đối phong phú. Chính vì vậy tôi luôn được sự tín nhiệm và tin cậy của phụ huynh. Đa số học sinh lớp tôi, các con đều thích đến lớp, đi học đều và rất hứng thú tham gia vào hoạt động văn học đặc biệt là tiết dạy trẻ kể chuyện sáng tạo. Cở sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động làm quen văn học được ban giám hiệu đầu tư tương đối đầy đủ. Cha mẹ học sinh luôn quan tâm, ủng hộ nhiệt tình các hoạt động, phong trào của trường, lớp. Các bậc phụ huynh kết hợp thường xuyên với giáo viên để chăm sóc, giáo dục trẻ đạt kết quả tốt. 2.2 Khó khăn Khi dạy trẻ kể chuyện sáng tạo giáo viên chưa biết vận dụng tích hợp các môn học khác và chưa đầu tư sưu tầm các câu chuyện ngoài chương trình. Một số trẻ còn nói ngọng, còn nhút nhát ngại tiếp xúc với bạn bè, một số trẻ lần đầu tiên được đến trường nên chưa hòa đồng được với bạn bè trong , % trẻ biết kể chuyện sáng tạo còn rất thấp. Đồ dùng trực quan còn ít chưa đa dạng phong phú, thẩm mỹ chưa đạt, giá trị sử dụng chưa cao. Đặc biệt là đồ dùng cho trẻ hoạt động còn rất ít. Phụ huynh phần lớn là lao động, nên rất khó khăn trong việc hỗ trợ đóng góp kinh phí để tạo góc hoạt động văn học cho trẻ. Một số ít phụ huynh thiếu quan tâm đến việc học tập của con em mình, lại còn xem nhẹ các môn học nhất là văn học. 3. Thực trạng Ngay từ đầu năm học, trước khi thực hiện nghiên cứu đề tài, tôi tiến hành kiểm tra kiến thức, kỹ năng về văn học của 32 trẻ của lớp dựa vào tiêu chí đánh giá đạt được kết quả như sau: TT Nội dung, tiêu chí Số Kết quả khảo sát trẻ Đạt Tỷ lệ Chưa Tỷ lệ % đạt % 1 Tự tin trong giao tiếp 32 16 50 16 50 2 Kỹ năng hợp tác cho trẻ 32 14 44 18 56 Trẻ hứng thú tham gia kể 3 32 17 53 15 47 chuyện 4 Biết kể chuyện sáng tạo 32 12 38 20 62 5 Ngôn ngữ rõ ràng, mạch lạc 32 20 63 12 37 3/18
4. Một số biện pháp giúp trẻ 5 -6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo Qua khảo sát tôi thấy kiến thức về văn học của trẻ lớp tôi còn chưa đồng đều, nhiều hạn chế Hầu như trẻ chưa có khả năng tưởng tượng, cảm thụ, nhận thức, sự sáng tạo qua tác phẩm văn học gây rất nhiều khó khăn cho trẻ khi phát triển ngôn ngữ. Khi trẻ không nhận thức được, không nói lên được suy nghĩ, ý tưởng cảm nhận của mình về tác phẩm văn học thì trẻ sẽ không hiểu được nội dung của tác phẩm đó, từ đó ngôn ngữ của trẻ cũng bị hạn chế. Chính vì vậy, việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo được xác định là một trong các nhiệm vụ quan trọng được tiến hành trong quá trình hình thành và phát triển toàn diện nhân cách trẻ. III. Những biện pháp thực hiện 1. Xây dựng ngân hàng nội dung, hoạt động giáo dục phát triển ngôn ngữ theo chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 5 - 6 tuổi hoạt động kể chuyện sáng tạo Tổ chức cho trẻ hoạt động kể chuyện sáng tạo là một hoạt động vô cùng quan trọng ở trường mầm non. Hoạt động này được đổi mới đồng bộ tất cả về mặt nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức. Vào đầu năm học, khối tôi xây dựng ngân hàng nội dung, hoạt động giáo dục phát triển ngôn ngữ khối mẫu giáo lớn THỜI MỤC TIÊU NỘI DUNG - HOẠT ĐỘNG GIAN 1. Nghe hiểu lời nói 1.1.Thực hiện được các *Thơ : yêu cầu trong hoạt động - Bàn tay cô giáo, ước mơ của Tý, Bé tập thể, ví dụ” các bạn học toán, Gà học chữ, Trăng ơi từ đâu có tên bắt đầu bằng chữ tới ... Tháng cái H đứng sang bên *Truyện : 9,10 phải, các bạn có tên bắt - Thỏ trắng biết lỗi, món quà của cô đầu bằng chữ D đứng giáo, mèo con và quyển sách, cô bé sang bên trái ” hoa hồng 1.2. Hiểu nghĩa từ khái *Đồng dao ,ca dao : quát: Phương tiện giao - Thằng Bờm, chú Cuội thông, động vật, thực - Rềnh rềnh ràng ràng, đi cầu đi quán Cả năm vật, đồ dùng (đồ dùng ... gia đình , ...) *Làm quen chữ cái : 1.3. Lắng nghe và nhận xét - Làm quen chữ cái: o,ô,ơ; a,ă,â. Cả năm ý kiến của người đối thoại . - Trò chơi ôn luyện các chữ cái . 4/18
5. Một số biện pháp giúp trẻ 5 -6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo 2.Sử dụng lời nói trong *Hoạt động khác: cuộc sống hàng ngày: - Làm theo các yêu cầu, chỉ dẫn của 2.1 Kể rõ ràng, có trình giáo viên trong các hoạt động sinh tự về sự việc, hiện tượng hoạt. Giáo viên đưa ra các câu hỏi nào đó để người nghe có Cả năm trong các hoạt động thể hiểu được . - Phát hiện tình tiết sai trong chuyện. 2.8. Sử dụng các từ: - Lắng nghe và gọi tên âm thanh thiên Cảm ơn, xin lỗi, xin nhiên trong cuộc sống ... Tháng phép, dạ, vâng...phù hợp - Kể chuyện sáng tạo: 9,10,11 với tình huống . + Nghĩ kết cho câu chuyện 2.9. Điều chỉnh giọng + Nghĩ tình tiết cho câu chuyện nói phù hợp với ngữ + Kể sáng tạo về đồ vật, con vật .. Cả năm cảnh ... + Kể chuyện theo tranh 3. Làm quen với việc + Kể chuyện theo tình huống đọc viết + Kể lại câu chuyện theo trí tưởng 3.1. Chọn sách, truyện Tháng tượng của trẻ, theo cách của trẻ . để “đọc “ và xem 9,10,11 - Tạo cho trẻ thói quen đọc sách, đọc 3.2. Kể chuyện theo truyện vào một thời kỳ nhất định trong Tháng tranh minh họa và kinh ngày (Đọc sách, truyện cho trẻ trước 9,10,2,4. nghiệm của bản thân khi ngủ trưa ) 3.3. Biết cách đọc sách, - Giới thiệu cho trẻ về cuốn sách đọc truyện từ trái sang truyện mới . phải, từ trên xuống - Trò chuyện về cách gữi gìn sách, dưới, từ đầu câu chuyện truyện đế cuối truyện . - Phân biệt phần mở đầu và kết thúc 3.4 Nhận ra kí hiệu của sách truyện . thông thường: Nhà vệ - “Đọc “truyện qua các tranh vẽ Tháng sinh, nơi nguy hiểm, lối - Làm sách truyện tự tạo 9, 10 ra, cấm lửa, biển báo - Trò chuyện và dạy trẻ nhận biết các giao thông ký hiệu thông thường trong cuộc sống, 3.5. Nhận dạng chữ cái biển chỉ dẫn ... trong bảng chữ cái tiếng Cả năm - Nhận biết các chữ cái trong thẻ tên, việt. nhận dạng tập phát âm chữ cái trong 3.6. Tô và đồ chữ ,sao thẻ tên . chép một số kí hiệu, chữ Cả năm - Trò chơi: Nghe tiếng nói đoán tâm cái, tên của mình trạng, làm theo chỉ dẫn 5/18
6. Một số biện pháp giúp trẻ 5 -6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo 2. Tạo môi trường hoạt động cho trẻ kể chuyện sáng tạo. Tạo môi trường cho trẻ hoạt động là rất cần thiết trong chương trình đổi mới Hiện nay, nếu cô tạo được môi trường cho trẻ hoạt động tốt thì sẽ kích thích trẻ phát triển ngôn ngữ, tham gia vào các hoạt động và kết quả đạt được rất cao. Vì thế ngay từ đầu năm học tôi đã đi sâu vào tạo môi trường bằng cách đưa hình ảnh nhân vật của các câu chuyện nổi bật vào góc văn học và một số góc trong và ngoài lớp học thể hiện trên các mảng tường. Vẽ và sưu tầm một số bộ truyện tranh ngoài chương trình để đưa vào giảng dạy, vận động phụ huynh đóng góp truyện tranh đưa vào góc văn học cho trẻ hoạt động thường ngày. Những câu chuyện được thể hiện trên các mảng tường trong không gian to đã giúp trẻ dễ tri giác, trẻ được thảo luận, bàn bạc về câu chuyện đó. Từ đó trẻ biết vận dụng những kiến thức đó vào kể chuyện sáng tạo một cách dễ dàng. Ngoài việc tạo những bức tranh trên mảng tường, những tập truyện tranh chữ to tôi còn đi sâu làm một số đồ dung trực quan cho trẻ hoạt động như: một số con rối dẹt có bánh xe, có cử động tay chân và tận dụng những truyện tranh cũ, những sản phẩm vẽ của trẻ, cắt dán bồi bìa cứng cho trẻ ghép tranh kể chuyện sáng tạo hoặc cắt dời các con vật cho trẻ tự chọn các con vật đó để kể chuyện sáng tạo theo ý tưởng của mình. Điều đặc biệt hơn nữa tôi đầu tư suy nghĩ và làm ra các loại rối tay cho trẻ hoạt động. Thực tế tôi nhận thấy đồ dung làm bằng rối tay hầu như ở các lớp không có cho trẻ hoạt động, qua nghiên cứu tìm tòi tôi đã vận dụng làm từ các quả bóng, chổi rơm, đĩa nhựa đồ chơi để làm mặt con rối sau đó dùng vải hoặc len móc làm váy, thân tay để khi trẻ sử dụng không bị thô và cứng. Các khuôn mặt có thể thay đổi tuỳ theo nội dung, nhân vật của câu chuyện trẻ kể. Qua cách nghĩ và làm như vậy tôi đã tạo ra một góc văn học với đầy đủ chủng loại về đồ dung trực quan đa dạng phong phú, đã giúp trẻ hứng thú tham gia vào hoạt động và nhiều ý tưởng hay khi trẻ kể chuyện sáng tạo. Bên cạnh đó trong giờ hoạt động ngoài trời tôi còn tận dụng những bức tranh tường ở trong trường bằng cách gợi mở cho trẻ cùng nhau kể chuyện về những bức tranh đó hoặc có các con vật trong sân trường tôi cũng gợi mở cho trẻ thi nhau kể chuyện về các con vật đó hình thức này đã giúp trẻ em có nhiều ý tưởng sáng tạo hay và có ý thức thi đua để đạt kết quả tốt. Tôi luôn tận dụng diện tích phòng học, chú ý bố trí sắp xếp các học cụ, đội hình để tạo môi trường học tốt và thoải mái cho trẻ. 6/18
7. Một số biện pháp giúp trẻ 5 -6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo Khi thực hiện các hoạt động làm quen văn học thể loại truyện kể mà trọng tâm là dạy kể chuyện sáng tạo thì tôi luôn tận dụng không gian lớp học để trưng bày các dụng cụ kể chuyện, sắp đặt tranh và các con rối sao cho trẻ dễ sử dụng, kích thích trẻ hoạt động tích cực hơn. Bản thân tôi trước khi tổ chức hoạt động cũng phải tự luyện giọng kể, cách sử dụng tranh, sách tranh, rối mô hình... để giúp trẻ cảm thụ được tác phẩm văn học đó là một cách tốt nhất. Tạo môi trường cho trẻ kể chuyện sáng tạo là một việc làm vô cùng quan trọng bởi nó là chỗ dựa, là cơ sở vững chắc cho trẻ kể chuyện sáng tạo. Đòi hỏi cô giáo phải biết tạo cảm xúc cho trẻ bằng các con vật ngộ nghĩnh, đáng yêu, đồng thời cũng phải biết hướng lái, gợi mở cho trẻ có cảm xúc tích cực khi tham gia hoạt động kể chuyện sáng tạo. Qua nội dung các bức tranh, các nhân vật, các con rối trẻ được xem và nói lên nhận xét của mình về các đồ dung đó. Như vậy ngôn ngữ cuả trẻ được phát triển một cách phong phú và đa dạng. 3. Dạy trẻ cách sử dụng nhân vật phù hợp với ngôn ngữ lời kể sáng tạo. Bên cạnh một môi trường hoạt động với đầy đủ các loại đồ dung trực quan đa dạng phong phú, thu hút sự hứng thú tham gia kể chuyện sáng tạo của trẻ thì chúng ta còn phải dạy trẻ cách sử dụng nhân vật phù hợp với ngôn ngữ lời kể sáng tạo. Khi dạy trẻ sáng tạo tôi đã chuẩn bị cho trẻ những tập truyện tranh sưu tầm bằng cách đọc kể cho trẻ nghe ở các giờ đón, giờ trả trẻ và giở chơi hang ngày. Đây là hình thức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, là cơ sở cho trẻ có kiến thức vững vàng khi thực hiện kể chuyện sáng tạo. Qua cách làm quen như vậy trẻ biết đánh giá, nhận xét về đặc điểm tính cách của các nhân vật thông qua ngôn ngữ nói của mình. Ví dụ: Gà con xinh đẹp đáng yêu, sói già gian ác, bà tiên ông bụt thì tốt bụng còn phù thuỷ thì độc ác. Bên cạnh đó tôi còn định hướng cho trẻ quan sát các tranh chuyện, cho trẻ xem qua đĩa hình các câu chuyện. Đồng thời kết hợp tri giác với đàm thoại giữa cô và trẻ, giúp trẻ nhận xét đánh giá nội dung truyện một cách chính xác và nói lên ý tưởng của mình qua sự nhận thức. Tôi dạy trẻ kể chuyện theo từng nhóm, theo thời gian thực hiện một tuần hoặc hai tuần, kết hợp lồng ghép các môn học khác, các trò chơi để củng cố và khắc sâu kiến thức, mở rộng vốn hiểu biết về thế giới xung quanh cho trẻ Sau đây là một số cách dạy trẻ sử dụng đồ dùng trực quan. Dạy trẻ sử dụng rối tay: dạy trẻ sử dụng từng con một, kết hợp với lời nói, ngôn ngữ biểu cảm cùng với cách diễn rối qua cử động các con rối đi lại. 7/18
8. Một số biện pháp giúp trẻ 5 -6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo Dạy trẻ ghép tranh kể chuyện: chọn những tranh mà trẻ thích ghép thành một dải câu chuyện sau đó kể từng tranh kết hợp với lời nói chỉ dẫn thông qua các nhân vật trong tranh. Dạy trẻ ghép các nhân vật kể chuyện: chọn những nhân vật mà trẻ thích, sau đó ghép các nhân vật với nhau tạo thành một câu chuyện theo ý tưởng của trẻ. Dạy trẻ kể chuyện bằng sa bàn: chọn những nhân vật mà trẻ thích kết hợp di chuyển các nhân vật đó trên sa bàn. Nói đến đâu đưa nhân vật ra đến đó, lời kể đi theo nhân vật sử dụng. Qua cách dạy trẻ tôi đã tiến hành tổ chức một giờ hoạt động có chủ đích kể chuyện sáng tạo, chủ điểm thế giới động vật như sau: Bước 1: Hát bài “ Gà trống mèo con và cún con”. Hỏi trẻ trong bài hát có những con vật gì? Bước 2: Nghe cô kể mẫu chuyện sáng tạo của cô, cô sử dụng rối kể 1 lần. Đàm thoại với trẻ về câu chuyện của cô (tên nhân vật, đặc điểm nhân vật, đặt tên cho câu chuyện). Bước 3: Trẻ đi chọn đồ dùng trực quan mà trẻ yêu thích. Cô gợi mở ý tưởng cho trẻ bằng cách mượn một con vật mà trẻ đã chọn và kể ngắn gọn vài câu để trẻ biết cách kể chuyện sáng tạo. Bước 4: Trẻ kể chuyện sáng tạo theo nhóm, cá nhân. Cô cho trẻ đánh giá và nhận xét câu chuyện của bạn kể. Theo dõi cách sử dụng đồ dung trực quan của trẻ để cô góp ý nhận xét. Qua cách làm này, bước đầu tôi đã thành công trong việc thực hiện dạy trẻ kể chuyện sáng tạo, giúp trẻ linh hoạt sử dụng đồ dung trực quan kết hợp với ngôn ngữ nói rõ ràng mạch lạc, có kỹ năng tổng hợp về “ mắt nhìn, miệng nói, tai nghe, tay sử dụng”. Sau đây là một số câu chuyện của trẻ khi thực hiện kể chuyện sáng tạo: * Câu chuyện “Con lợn nhựa của tôi” tác giả Đăng Dũng với đồ dùng là một con lợn nhựa được cháu thể hiện như sau: Chủ nhật tớ được về quê thăm bà. Ở quê bà tớ nuôi rất nhiều lợn, các con lợn rất to và ăn rất nhiều rau với cám. Thấy tớ thích con lợn đó, bà tớ liền mua cho tơ một con lợn, nhưng đó là con lợn nhựa. Con lợn nhựa của tớ nó chẳng ăn được gì mà nó chỉ giúp tớ cất tiền. Đến tết ai mừng tuổi là tớ cho vào con lợn nhựa này để gửi mẹ mua quần áo. Tớ rất yêu quý co lợn nhựa này của tớ. * Câu chuyện “Bác Voi tốt bụng” của cháu trí, Thiện, Hải Anh và Thu Hiền. Đồ dùng là con gà, vịt, voi từ sản phẩm vẽ của trẻ bồi bìa cứng và làm rối tay, câu chuyện được các bé thể hiện như sau: 8/18
9. Một số biện pháp giúp trẻ 5 -6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo + Bạn vịt bầu ơi có đoi chơi với tớ là gà trống không. + Ừ hôm nay trời đẹp chúng mình cùng đi chơi nhé. + Chúng mình đến vườn hoa kia chơi nhé! ở đó có nhiều trò chơi thích lắm. + Hai bạn gà, vịt mải chơi đến khi trời tối không biết đường về nữa, cả hai cùng khóc hu hu + Lúc đó bác voi xuất hiện và nói đừng khóc nữa lên đây bác đưa về. + Hai bạn cùng trèo lên lưng bác voi đưa về, từ đó hai bạn không dám đi chơi xa. Ở câu chuyện này ba cháu sử dụng rối rất tốt. Các cháu đã biết kết hợp với nhau sử dụng các nhân vật phù hợp ăn khớp với lời kể. Ngôn ngữ của các cháu được thể hiện một cách rất tự nhiên và phong phú. Trong quá trình nghiên cứu và tiến hành kể chuyện sáng tạo đến nay ở lớp tôi đa số trẻ đã kể chuyện sáng tạo theo ý tưởng của mình mà kgông cần sự gợi ý của cô. Từ những việc làm đó không những trẻ sử dụng thành thạo đồ dung trực quan về các con vật mà còn biết vận dụng sử dụng đồ dùng trực quan ở các chủ đề khác. Thông qua các câu truyện sáng tạo của trẻ, trẻ sử dụng các ngữ điệu,ngắt nghỉ để truyền đạt thái độ, tình cảm của mình đối với tác phẩm. Trẻ bắt chước giọng kể diễn cảm của cô, trẻ có thể hiểu được một từ dùng với đồ vật này lại có thể vào các đồ vật khác nữa. Từ đó ngôn ngữ của trẻ phát triển mạnh mẽ, vốn từ được làm giàu thêm và qua đó trẻ cảm nhận được sự phong phú của ngôn ngữ mẹ đẻ. 4. Chú ý rèn nề nếp, rèn kỹ năng và kích thích sự sáng tạo của trẻ: Việc tổ chức các hoạt động ở trường mầm non nói chung và tổ chức cho trẻ học hoạt động kể chuyện sáng tạo nói riêng được diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau. Do đó việc tổ chức cho trẻ thảo luận nhóm cũng phải được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau nhằm rèn luyện kỹ năng thảo luận nhóm để phục vụ tốt hơn cho hoạt động kể chuyện sáng tạo và các tiết học khác. Có rất nhiều hình thức tổ chức cho trẻ hoạt động thảo luận nhóm sau đây tôi xin đưa ra một số hình thức cơ bản thường tổ chức ở các trường mầm non như sau: Hoạt động có chủ đích của trẻ ở trường mầm non đó là các tiết học, với những đặc trưng của tiết học giáo viên có thể sử dụng các bước của quy trình thảo luận nhóm cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi học hoạt động kể chuyện sáng tạo áp dụng vào các môn học khác để giúp trẻ hình thành những kỹ năng cơ bản nhất của hoạt động kể chuyện sáng tạo. 9/18
10. Một số biện pháp giúp trẻ 5 -6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo Tăng cường tổ chức hoạt động nhóm: Tạo cho trẻ việc làm theo cặp hoặc nhóm lớn, nhóm nhỏ, trẻ có nhiều cơ hội học hỏi lẫn nhau, đàm phán với bạn, học cách lựa chọn giải quyết vấn đề cùng nhau, hoạt động nhóm sẽ cho giáo viên quan sát trẻ ở các môi trường khác nhau. Chia nhóm, tạo nhóm nên linh hoạt: Dựa trên sự lựa chọn của trẻ ,mong muốn cùng chung nhu cầu hoặc yêu cầu, sở thích, hứng thú. Dựa trên sự lựa chọn của giáo viên mong muốn nhóm trẻ cần hợp tác để giải quyết nhiệm vụ, yêu cầu, tạo thói quen làm việc cho trẻ. Để nhóm trẻ hoạt động hiệu quả, giáo viên cần làm việc với mỗi nhóm nhỏ để đảm bảo trẻ có thể thực hiện nhiệm vụ một cách độc lập . VD: Trong truyện “Cây rau của thỏ út ” tôi cho trẻ sử dụng bộ đồ chơi sáng tạo là “Hộp quà kì diệu” tôi cho đại diện của nhóm lên bấm đèn chọn bức tranh có nội dung câu chuyện và nhóm đó phải kể lại chuyện tương ứng với bức tranh Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của lứa tuổi mầm non nên nó có ý nghĩa lớn đối với hoạt động kể chuyện sáng tạo. Khi tổ chức cho trẻ chơi giáo viên chia lớp thành nhiều nhóm nhỏ để tổ chức cho trẻ chơi dưới hình thức thi đua, chơi cùng nhau, chơi cạnh nhau, nhóm này giao lưu liên kết với các nhóm khác cho trẻ cùng nhau thảo luận để tìm ra nội dung chơi, chủ đề chơi, luật chơi, cách chơi phù hợp với nhiệm vụ. Hoạt động ngoài trời: Khi tổ chức cho trẻ quan sát giáo viên sử dụng hình thức quan sát theo nhóm, tôi tổ chức cho trẻ quan sát cùng một đề tài, nhưng mỗi nhóm quan sát một bộ phận khác nhau sau đó giáo viên cho trẻ trình bày những gì mình vừa được quan sát, được nhìn. Như thế trẻ không chỉ được nghe các bạn nói mà trẻ còn được nhìn thấy sự vật thật từ đó sẽ hình thành biểu tượng chính xác hơn về sự vật hiện tượng. 5. Lồng ghép các môn học khác khi dạy trẻ kể chuyện sáng tạo. Theo phương pháp dạy học tích hợp, với môn làm quen văn học có thể lồng ghép, kết hợp với tất cả các môn khác và giúp cho các bộ môn khác trở lên sinh động hơn. Ví dụ như: * Môn âm nhạc hoạt động bổ trợ đề tài: Câu truyện “Nhổ củ cải” . Cho trẻ vận động theo bài “ Củ cải trắng”. * Môn tìm hiểu môi trường xung quanh chủ đề: Động vật nuôi trong gia đình, câu truyện “ Gà trống, mèo con và cún con ”. Trẻ biết tên, đặc điểm, nơi sống của một số con vật nuôi trong gia đình. * Môn toán: Tên bài dạy: Cao hơn- thấp- hơn, câu chuyện “ Cây khế”, trẻ áp dụng được sự so sánh đặc điểm về ngoại hình của hai anh em . 10/18
11. Một số biện pháp giúp trẻ 5 -6 tuổi phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động kể chuyện sáng tạo * Môn làm quen chữ cái: Luyện phát âm qua trò chơi tìm chữ l- n- m cho trẻ phát âm. Với lời kể diễn cảm, hấp dẫn đã làm rung động người nghe, nhưng biết tích hợp các môn học khác thì còn hay hơn vì nó làm thay đổi không khí, làm thay đổi trạng thái khi kể chuyện. Bằng những lời ca, lời đối thoại, những câu đố, những bài đồng dao, ca dao hay một số trò chơi xen lẫn. Ví dụ: Bài thơ “Thỏ bông bị ốm” “Ong và bướm”, “Cá vàng bơi” .hoặc cho trẻ đọc thuộc các câu đố về con chó, mèo, lợn, cá, gà hay một số bài đồng dao, ca dao “Vè chim”, “Đi cầu đi quán” . Âm nhạc là môn bổ trợ cho rẻ làm quen với tác phẩm văn học, dễ gây ấn tượngcho người xem, vì thế tôi cho trẻ hát thuộc các bài hát: “ Thương con mèo”, “Một con vịt”, “đố biết con gì”, “Trời nắng trời mưa” giúp trẻ khi kể chuyện về con vật nào trẻ có thể hát về các con vật đó phù hợp với nội dung câu chuyện. Trò chơi là hình thức chuyển tiếp giữa các lần kể hay thay cho phần củng cố câu chuyện mà các tiết dạy thường áp dụng. Tôi cho trẻ chơi một số trò chơi ở dạng động như trò chơi: Mèo và chim sẻ, gà gáy vịt kêu, trời nắng trời mưa, cáo và thỏ Việc tích hợp các môn học khác, các trò chơi vào cho trẻ kể chuyện sáng tạo là việc cung cấp thêm một số kiến thức bổ trợ cho câu chuyện sinh động hơn. Ở lứa tuổi này tâm lý của trẻ thường mau nhớ chóng quên. Vì vậy vào giờ đón trả trẻ tôi đưa trẻ vào góc văn học để hướng dẫn trẻ kiến thức mới và củng cố kiến thức cũ. Đây là hình thức cho trẻ trải nghiệm những gì mình có sẵn và học tập ở cô và bạn, trẻ cảm thấy thoải mái và tự tin hơn. Việc tích hợp các môn học khác cô giáo phải linh hoạt, lựa chọn nội dung sao cho phù hợp với nội dung câu chuyện, giúp trẻ tham gia vào hoạt động một cách tích cực nhất và ngôn ngữ của trẻ được phát triển mạnh mẽ nhất. 6. Tổ chức ôn luyện mọi lúc mọi nơi, ôn luyện thông qua lễ hội Ôn luyện mọi lúc mọi nơi cũng là biện pháp giúp trẻ ổn định, thông qua cách hoạt động tổ chức ngày lễ hội tổ chức cho trẻ hoạt động kể chuyện, đóng kịch, theo một chương trình biểu diễn văn nghệ mà 100% trẻ được tham gia nhằm giúp trẻ hứng thú với bộ môn làm quen với văn học thể loại truyện kể cho trẻ. Ví dụ : Ngày hội 8-3 trẻ kể về “ Em bé quàng khăn đỏ” hay ngày tết 1-6 kể về Bác Hồ với thiếu nhi, hay ngày 22-12 trẻ kể chuyện sáng tạo về chú bộ đội, hoặc hội thi bé kể chuyện giỏi. 11/18