Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi học tốt hoạt động làm quen với chữ viết

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi học tốt hoạt động làm quen với chữ viết

1. I. ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tên đề tài, sáng kiến “Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi học tốt hoạt động làm quen với chữ viết” 2. Lý do chọn đề tài Cấp học mầm non đóng vai trò là mắt xích đầu tiên, vô cùng quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân. Đây chính là giai đoạn đặt nền móng ban đầu cho việc hình thành nhân cách và phát triển toàn diện của mỗi con người. Lứa tuổi mầm non được xem là “giai đoạn vàng” trong quá trình phát triển. Ở thời điểm này, mọi thứ đều bắt đầu: trẻ bắt đầu ăn, nói, nghe, nhìn, vận động bằng đôi tay, đôi chân của mình Những hành vi đầu đời tưởng chừng đơn giản ấy lại góp phần hình thành nên các thói quen - cả tốt lẫn chưa tốt - ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển sau này. Giáo dục mầm non không chỉ là chăm sóc mà còn là bước đầu quan trọng trong việc giáo dục và rèn luyện nhân cách, giúp trẻ có nền tảng vững chắc cho các cấp học tiếp theo. Giáo dục mầm non là nền tảng đầu tiên đặt viên gạch vững chắc cho sự phát triển sau này của trẻ. Trong đó, việc giúp trẻ 5 - 6 tuổi làm quen với chữ viết đóng vai trò vô cùng quan trọng, bởi đây không chỉ là bước khởi đầu cho quá trình học tập ở bậc tiểu học mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ngôn ngữ, tư duy logic và kỹ năng giao tiếp của trẻ. Theo chương trình giáo dục mầm non, hoạt động làm quen chữ viết không nhằm mục đích dạy trẻ viết thành thạo, mà chủ yếu giúp trẻ nhận diện mặt chữ, làm quen với cách phát âm và bước đầu tạo hứng thú với việc học tập. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều trẻ gặp khó khăn trong việc ghi nhớ chữ cái, nhầm lẫn giữa các chữ có hình dạng tương tự, hay thậm chí cảm thấy nhàm chán khi tiếp xúc với hoạt động này. Nguyên nhân có thể xuất phát từ phương pháp giảng dạy chưa thực sự hấp dẫn, môi trường học tập chưa đủ kích thích trí tò mò của trẻ hoặc do sự thiếu liên kết giữa giáo viên, phụ huynh và trẻ trong quá trình rèn luyện. Bên cạnh đó, đặc điểm tâm lý của trẻ 5 - 6 tuổi là dễ bị thu hút bởi những yếu tố trực quan, sinh động và mang tính trải nghiệm. Vì vậy, nếu giáo viên chỉ sử dụng phương pháp dạy học truyền thống như đọc - viết - nhắc lại thì trẻ sẽ nhanh chóng mất hứng thú, dẫn đến tiếp thu kém và không đạt hiệu quả mong muốn. Để giúp trẻ học tốt hoạt động làm quen chữ viết, giáo viên cần áp dụng những biện pháp sáng tạo, kết hợp giữa học và chơi, sử dụng nhiều hình thức đa dạng để khơi gợi sự tò mò và kích thích trí tưởng tượng của trẻ.
2. 2 Việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em giữ vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách của mỗi trẻ. Trẻ không chỉ lớn lên về mặt thể chất, mà còn cần được nuôi dưỡng về mặt tinh thần, trong đó ngôn ngữ là một yếu tố không thể thiếu. Ngôn ngữ chính là phương tiện giúp trẻ học tập, giao tiếp và tham gia vào các hoạt động vui chơi tại trường mầm non. Thông qua những hoạt động học tập và vui chơi phong phú, khả năng tư duy, nhận thức và ngôn ngữ của trẻ dần được phát triển. Đặc biệt, trong các hoạt động phát triển ngôn ngữ, việc cho trẻ làm quen với chữ viết đóng vai trò rất quan trọng. Đây không chỉ là nền tảng để trẻ chuẩn bị bước vào lớp Một mà còn là phương tiện hỗ trợ giáo dục toàn diện cho trẻ về đạo đức, trí tuệ và thẩm mỹ. Hoạt động làm quen chữ viết không tồn tại một cách tách biệt, mà là một phần thiết yếu trong chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ 5 - 6 tuổi. Thông qua hoạt động này, trẻ không chỉ học cách nhận biết, phát âm chữ cái, mà còn phát triển vốn từ, khả năng diễn đạt và tư duy ngôn ngữ - những kỹ năng cần thiết cho hành trang vào bậc tiểu học. Hoạt động làm quen với chữ viết đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển toàn diện của trẻ mầm non. Thông qua hoạt động này, trẻ không chỉ mở rộng vốn từ và phát triển ngôn ngữ, mà còn rèn luyện khả năng phát âm đúng, đọc chuẩn các chữ cái và tiếng mẹ đẻ. Bên cạnh đó, việc làm quen với chữ viết còn góp phần kích thích sự phát triển của các giác quan, nâng cao khả năng quan sát, cũng như tăng cường trí nhớ có chủ đích - những yếu tố nền tảng cho việc học tập sau này của trẻ. Để trẻ có được kiến thức sơ đẳng về chữ cái là 1 hoạt động cần thiết giúp trẻ hiểu biết và có hứng thú với ngôn ngữ viết. Hoạt động làm quen với chữ viết không chỉ giúp trẻ tiếp cận ngôn ngữ một cách gần gũi, mà còn mở rộng vốn từ ngữ, giúp trẻ hiểu thêm về thế giới xung quanh. Qua đó, trẻ từng bước nhận ra mối liên hệ giữa lời nói và chữ viết - nền tảng quan trọng để phát triển kỹ năng đọc và viết ở những cấp học tiếp theo. Hơn thế nữa, hoạt động làm quen chữ viết là tiền đề, là hành trang vững vàng, giúp trẻ tự tin hơn khi bước vào lớp Một. Năm học 2024 - 2025, tôi được phân công đứng lớp mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi A3 với tổng số trẻ là 28 trẻ và 2 giáo viên/lớp. Qua điều tra tôi nhận thấy hầu hết các cháu còn nhút nhát, chưa tự tin. Đến lớp đa số trẻ chưa tích cực tham gia vào các hoạt động, khả năng chú ý của trẻ chưa cao, ngôn ngữ của trẻ phát triển chưa đồng đều, nói không đủ câu, không đủ ý. Với tình hình thực tế của lớp tôi như vậy, bản thân tôi luôn trăn trở, suy nghĩ làm như thế nào, bằng biện pháp gì để giúp trẻ nhận biết được 29 chữ cái và phát âm đúng. Ý thức được tầm quan trọng
3. 3 của hoạt động làm quen với chữ viết cho trẻ là rất cần thiết, giúp trẻ nhận biết được các chữ cái trong bảng chữ cái Tiếng Việt, phát âm đúng các chữ cái đã học. Chính vì lý do đó bản thân tôi luôn tìm hiểu, sáng tạo và chủ động thực hiện đề tài “Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi học tốt hoạt động làm quen chữ viết” làm đề tài nghiên cứu và thực hiện trong năm học 2024 - 2025. 3. Phạm vi và đối tượng áp dụng sáng kiến Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu thực trạng của việc tổ chức các hoạt động làm quen chữ viết nhằm giúp trẻ 5 - 6 tuổi học tốt hoạt động làm quen chữ viết tại trường mầm non Ngọc Mỹ A. Đối tượng nghiên cứu: Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi lớp A3 học tốt hoạt động làm quen chữ viết 4. Mục đích nghiên cứu Mục tiêu của đề tài là đưa ra những biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi học tốt hoạt động làm quen chữ viết. Thông qua các biện pháp này, trẻ có thể nhận diện đúng các chữ cái trong bảng chữ cái tiếng Việt, phát âm chính xác và lôi cuốn tạo hứng thú, yêu thích khi tham gia vào hoạt động làm quen chữ viết. Hình thành kỹ năng tiền đọc, tiền viết, làm nền tảng cho quá trình học tập sau này. Trẻ hứng thú và chủ động tham gia vào các hoạt động học chữ viết thông qua nhiều hình thức phong phú như trò chơi, trải nghiệm thực tế và ứng dụng công nghệ trong giáo dục. Qua đó, trẻ phát triển tư duy ngôn ngữ, tăng cường khả năng quan sát, ghi nhớ và diễn đạt suy nghĩ bằng lời nói một cách rõ ràng, mạch lạc. Ngoài ra, nghiên cứu cũng góp phần giúp tôi có thêm những giải pháp giảng dạy sáng tạo, hiệu quả, nâng cao chất lượng giáo dục làm quen chữ viết cho trẻ 5 - 6 tuổi. II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Thực trạng của vấn đề 1.1. Những vấn đề lý luận liên quan đến đề tài Hoạt động làm quen với chữ viết đóng vai trò quan trọng trong chương trình giáo dục mầm non, góp phần phát triển toàn diện ngôn ngữ cho trẻ thông qua các kỹ năng nghe, nói, đọc và viết. Thông qua hoạt động này, trẻ được tiếp xúc với hình dạng và âm thanh của các chữ cái, học cách kết hợp chữ cái để tạo thành tiếng, từ, câu đơn giản. Những trải nghiệm đầu tiên với chữ viết không chỉ giúp trẻ hình thành nền tảng ngôn ngữ vững chắc để sẵn sàng bước vào lớp Một, mà còn khơi dậy sự tò mò, hứng thú và niềm yêu thích học tập. Đây là giai đoạn quan trọng giúp trẻ xây dựng thái độ tích cực đối với việc đọc và viết, tạo đà cho quá trình học tập sau này. Bên cạnh đó cho trẻ làm quen với chữ viết còn giúp
4. 4 trẻ phát triển tính chủ định của các quá trình tâm lí như tri giác, trí nhớ, tư duy, tưởng tượng. Qua các bài học làm quen chữ viết trẻ nhận biết được các chữ cái, ghi nhớ được các âm của chữ cái, các từ, tập so sánh để nhớ chữ cái góp phần phát triển các thao tác trí tuệ như phân tích, so sánh, tổng hợp. Mặt khác, hoạt động làm quen chữ viết là loại hoạt động được thiết kế một cách tích hợp mang tính chuyên biệt bằng các trải nghiệm theo khả năng của trẻ nhằm giúp trẻ phát triển năng lực và thái độ cần thiết. Việc tổ chức cho trẻ làm quen với chữ viết trong trường mầm non được thực hiện một cách tích hợp và tự nhiên, bắt đầu từ những trải nghiệm gần gũi, quen thuộc và có ý nghĩa đối với trẻ. Thông qua môi trường chữ viết phong phú, sinh động cùng các hoạt động trải nghiệm hấp dẫn, trẻ được khơi gợi hứng thú, từ đó dần hình thành nhận thức và tình yêu đối với chữ viết. Chính vì vậy, hoạt động làm quen với chữ viết không chỉ là bước chuẩn bị cho việc học đọc, học viết sau này mà còn là phương tiện giáo dục quan trọng, góp phần hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ ngay từ những năm đầu đời. Hoạt động làm quen chữ viết không phải là điều mới mẻ trong chương trình giáo dục mầm non, mà là một phần quen thuộc và thường xuyên trong công việc giảng dạy của mỗi giáo viên. Tuy nhiên, quá trình hình thành và rèn luyện kỹ năng chữ viết cho trẻ luôn đòi hỏi sự kiên trì, sáng tạo và linh hoạt, bởi đây là giai đoạn trẻ bắt đầu làm quen với các khái niệm ngôn ngữ đầu tiên. Trong quá trình đó, giáo viên giữ vai trò vô cùng quan trọng - là người dẫn dắt, kết nối trẻ với những kiến thức mới một cách nhẹ nhàng, gần gũi và hiệu quả. Từ những trải nghiệm thực tế trong công tác giảng dạy, tôi luôn trăn trở, tìm kiếm những phương pháp mới để tạo hứng thú cho trẻ trong các hoạt động làm quen chữ viết. Tôi tích cực soạn giáo án điện tử, ứng dụng công nghệ thông tin vào bài giảng, đồng thời sưu tầm và vận dụng các trò chơi phong phú, sáng tạo nhằm tăng tính tương tác. Ngoài ra, tôi học cách lồng ghép các bài hát, vần điệu quen thuộc vào nội dung bài học, thiết kế môi trường chữ cái sinh động, hấp dẫn, giúp trẻ cảm thấy gần gũi, yêu thích và chủ động tham gia vào hoạt động học tập. Chính vì vậy tôi đã mạnh dạn đưa ra một số biện pháp, hình thức tổ chức hoạt động làm quen với chữ viết cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi. Trẻ được tiếp cận với hoạt động một cách nhẹ nhàng, thoải mái. Qua đó tạo được một không khí hoạt động mà ở đó mọi trẻ đều hăng hái tham gia hoạt động, mang lại hiệu quả cao. Năm học 2024 - 2025 tôi được phân công phụ trách lớp mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi A3 với số lượng là 28 học sinh trên 2 giáo viên. Khi thực hiện đề tài này tôi nhận được những thuận lợi và gặp phải một số khó khăn sau:
5. 5 1.2 Thuận lợi Được sự quan tâm của các cấp, các nghành đầu tư về cơ sở vật chất, khuôn viên nhà trường viên của trường rộng rãi, thoáng mát tạo điều kiện tốt cho trẻ trong mọi hoạt động. Trường đã đạt trường chuẩn quốc gia. Ban giám hiệu nhà trường luôn tạo mọi điều kiện giúp giáo viên thực hiện nhiệm vụ chăm sóc và giáo dục trẻ, đặc biệt luôn tạo điều kiện để tôi được học tập và bồi dưỡng về chuyên môn qua các buổi kiến tập của Huyện, của Trường từ đó tôi học hỏi được rất nhiều từ đồng nghiệp. Hai giáo viên đứng lớp mẫu giáo lớn 5 tuổi A3 đều đạt trình độ trên chuẩn, luôn yêu nghề, mếm trẻ, nhiệt tình, năng động. Môi trường chăm sóc giáo dục trẻ thân thiện, thoải mái. Nhà trường liên tục đầu tư cơ sở vật chất, thuận lợi cho việc tổ chức vận động cho trẻ. Đồ dùng đầy đủ theo VBHN số 01/VBHN-BGDĐT Bản thân tôi luôn được sự giúp đỡ của Ban giám hiệu cùng với đồng nghiệp trong các hoạt động, giáo viên yêu nghề, mến trẻ, nhiệt tình, tích cực học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ. Số trẻ trong lớp đảm bảo số trẻ theo yêu cầu, đa số trẻ trong lớp ngoan, đi học đều, có nề nếp, có ý thức học tập. Đa số trẻ đều học qua lớp mẫu nhỡ 4 - 5 tuổi nên trẻ tương đối ngoan, có nề nếp trong các hoạt động. Phần lớn phụ huynh trong lớp luôn dành sự quan tâm đến các con, đồng hành cùng nhà trường trong mọi hoạt động. Sự ủng hộ nhiệt tình cả về tinh thần lẫn cơ sở vật chất của phụ huynh đã góp phần tạo nên môi trường học tập và vui chơi thuận lợi, giúp các con phát triển toàn diện hơn khi đến trường. 1.3 Khó khăn Một số trẻ mới đi học năm đầu tiên nên còn rụt rè, thiếu mạnh dạn trong giao tiếp. Nhiều cháu còn nói ngọng, nói lắp, và khả năng nhận thức giữa các trẻ có sự chênh lệch khá rõ rệt. Chính điều này đã gây không ít trở ngại trong việc truyền đạt kiến thức cũng như tổ chức các hoạt động học tập một cách hiệu quả. Số lượng học sinh nam và nữ trong lớp không tương đối trong đó số học sinh là 28 trẻ: 18 nam và 11 trẻ nữ, chiếm gần 2/3 tổng số học sinh vì vậy các cháu rất hiếu động. Đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt động làm quen chữ viết trong lớp học tuy đã tương đối đầy đủ về số lượng, nhưng vẫn còn hạn chế về tính phong phú và sáng tạo. Điều này phần nào ảnh hưởng đến mức độ hứng thú và sự say mê của trẻ.
6. 6 Một số phụ huynh chưa thật sự quan tâm đến việc học của trẻ ở độ tuổi mẫu giáo, thậm chí còn xem nhẹ giai đoạn này. Ngược lại, cũng có phụ huynh quá nóng vội, tự ý dạy trẻ đọc - viết trước chương trình, dẫn đến tình trạng tiếp thu của trẻ không đồng đều, gây khó khăn cho giáo viên trong việc tổ chức hoạt động học tập phù hợp với khả năng của từng em. Những thực trạng trên không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và khả năng tiếp thu của trẻ đó là sự bất cập giữa gia đình và nhà trường. 1.4. Thực trạng khảo sát trước khi thực hiện đề tài Sáng kiến khinh nghiệm được thực hiện từ tháng 9/2024 đến tháng 4/2025. Tại lớp mãu giáo lớn A3 Trường mầm non Ngọc Mỹ A. Từ thực trạng trên, tôi tiến hành khảo sát khả năng làm quen với chữ viết của từng trẻ nhằm đánh giá mức độ nhận thức và kỹ năng ban đầu, từ đó có biện pháp phù hợp cho hoạt động này. Kết quả khảo sát đầu năm lớp có 28/28 trẻ như sau: Mức độ đánh giá Khả năng STT Tốt Khá Trung bình Chưa đạt của trẻ SL % SL % SL % SL % Trẻ nhận biết 1 được các chữ 3 11% 5 18% 8 29% 12 42% cái. Trẻ phát âm chữ 2 cái rõ ràng chính 5 18% 6 21% 9 32% 8 29% xác. Trẻ nhận ra chữ 3 cái trong từ, câu 3 11% 8 29% 10 35% 7 25% trọn vẹn. Trẻ yêu thích và chủ động trong 4 các hoạt động 6 21% 7 25% 7 25% 8 29% làm quen với chữ cái. Qua bảng khảo sát, tôi nhận thấy các biện pháp được áp dụng còn mang tính truyền thống, thiếu linh hoạt, sáng tạo nên chất lượng phát triển kỹ năng của trẻ chủ yếu dừng lại ở mức trung bình và yếu, chiếm tỷ lệ khá cao. Vì vậy tôi đã mạnh dạn đưa ra một số biện pháp nâng cao chất lượng cho trẻ 5 - 6 tuổi ở hoạt động làm quen chữ viết.
7. 7 2. Các biện pháp thực hiện 2.1. Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch và tạo môi trường "Làm quen chữ viết". a. Xây dựng kế hoạch. Việc xây dựng lập kế hoạch là rất quan trọng giúp tôi định hướng rõ ràng nhiệm vụ chuyên môn của mình trong cả năm học. Kết hợp với tổ chuyên môn khối 5 tuổi dựa vào chương trình giáo dục mầm non, các kênh tham khảo tôi đưa ra dự kiến mục tiêu giáo dục của khối, của lớp và dự kiến nội dung ngân hàng của lớp, trên cơ sở đó tôi đã đưa ra được mục tiêu đánh giá phù hợp với sự tiến bộ của trẻ. Chính vì vậy tôi cùng đồng chí trong lớp đã cùng với tổ chuyên môn dự kiến xây dựng nội dung hoạt động làm quen chữ viết cho từng tháng của năm học đảm bảo phù hợp với khả năng và sự phát triển của trẻ. Tôi đã dự kiến xây dựng kế hoạch nội dung như sau: STT Tháng Tên hoạt động học - Làm quen các nét: Nét thẳng, nét ngang, nét xiên trái, 1 Tháng 9 nét xiên phải. - Làm quen chữ viết: o, ô, ơ. - Trò chơi với chữ viết: o, ô, ơ. 2 Tháng 10 - Làm quen chữ viết: a, ă, â. - Trò chơi với chữ viết: a, ă, â. - Làm quen chữ viết: e, ê. 3 Tháng 11 - Trò chơi với chữ viết: e, ê. - Làm quen chữ viết: u, ư. - Trò chơi với chữ viết: u, ư. 4 Tháng 12 - Làm quen chữ viết: i, t, c. - Trò chơi với chữ viết: i, t, c. - Làm quen chữ viết: b, d, đ. 5 Tháng 1 - Trò chơi với chữ viết: b, d, đ. - Làm quen chữ viết: h, k 6 Tháng 2 - Trò chơi với chữ viết: h, k - Làm quen chữ cái: m, n, l. 7 Tháng 3 - Trò chơi với chữ viết: m, n, l. - Làm quen chữ viết: g, y - Trò chơi với chữ viết: g, y 8 Tháng 4 - Làm quen chữ viết: v, r - Trò chơi với chữ viết: v, r - Làm quen chữ viết: s, x 9 Tháng 5 - Trò chơi với chữ viết: s, x
8. 8 Như vậy việc lập kế hoạch rõ ràng cụ thể, lại phù hợp với nhận thức của trẻ đã giúp tôi chủ động hơn trong việc chuẩn bị đồ dùng linh hoạt hơn trong việc dạy trẻ làm quen chữ viết. b. Tạo môi trường chữ viết. Môi trường chữ viết từ lâu đã được xem là yếu tố quan trọng trong việc hình thành kỹ năng đọc - viết cho trẻ, đặc biệt ở lứa tuổi mầm non. Đây không chỉ là công cụ hỗ trợ phát triển ngôn ngữ mà còn góp phần khơi dậy sự hứng thú, tò mò và yêu thích học tập nơi trẻ. Với quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, tôi luôn chú trọng việc xây dựng một môi trường lớp học phong phú, trong đó môi trường chữ viết đóng vai trò không thể thiếu. Trẻ mầm non rất nhạy cảm với cái đẹp và dễ bị thu hút bởi những điều mới lạ, màu sắc tươi sáng hay hình ảnh sinh động. Vì thế, việc thiết kế các góc chữ viết hấp dẫn, phù hợp với nhận thức và sở thích của trẻ là điều tôi luôn quan tâm. Do đó tôi luôn cố gắng tạo môi trường chữ viết trong và ngoài lớp học thật sinh động để cuốn hút trẻ. * Đối với môi trường trong lớp. Để thu hút trẻ đến với hoạt động một cách thoải mái, tự nhiên, không gò bó, tôi đã xây dựng môi trường trong lớp cho trẻ một cách phong phú, đa dạng để hấp dẫn trẻ. Ở trong lớp tôi xây dựng các góc bằng chính sản phẩm của cô và trẻ. Tôi luôn chú trọng xây dựng môi trường đảm bảo sáng, xanh, sạch, đẹp, an toàn, sáng tạo. Khi đến lớp trẻ thường có thói quen quan sát và chú ý đến điều mới lạ cho nên tôi thường xây dựng các góc chơi thật hấp dẫn, đẹp mắt để trẻ hứng thú và cùng cô tham gia vào hoạt đông vui chơi. Tôi đã cùng trẻ thống nhất tên gọi cho các góc chơi. Thông qua việc đặt tên gọi các góc chơi sẽ giúp trẻ ghi nhớ từ đó lâu hơn và phát triển thêm vốn từ. VD: Cô và trẻ cùng thảo luận và đặt tên gọi cho cửa hàng búp bê. Trẻ nghe và đưa ra ý kiến của mình như siêu thị của bé, siêu thị mini, siêu thị của búp bê, búp bê cửa hàng... Qua việc đặt tên gọi khác nhau và quá trình giao tiếp trẻ sẽ tăng khả năng tư duy và phát triển thêm vốn từ. Mặt khác, để trẻ dễ quan sát và nhận biết chữ cái, khi xây dựng tên gọi các góc như: Góc Xây dựng, Kĩ sư tài ba, Bé khéo tay, Bé vui học chữ...Kết hợp sử dụng tiếng anh vào 1 số góc: Góc nấu ăn (Cooking corner). Góc xây dựng(Contruuction). Góc toán(Math)... Tôi thường lựa chọn cỡ chữ to, rõ ràng, dán chữ ở độ cao vừa tầm nhìn của trẻ. Các đồ dùng, đồ chơi tại các góc chơi như các món ăn, hộp đựng hoa lá, rau, củ, quả, các con vật... thì tôi để cỡ chữ nhỏ hơn. Bên cạnh đó tôi cũng lưu ý việc lựa chọn các kiểu chữ cho trẻ phải
9. 9 chuẩn, hầu hết xây dựng môi trường chữ trong lớp tôi thường để dạng chữ in thường, viết thường, in hoa để thuận tiện khi cho trẻ tìm chữ cái và phát âm. (Hình ảnh 2.1.1) VD: Trong tiết làm quen với chữ u, ư. Tôi cho trẻ tìm chữ cái u, ư xung quanh lớp học trẻ chỉ và phát âm. (Hình ảnh 2.1.2) * Tạo môi trường ngoài lớp học. Thực tế cho thấy, bên cạnh các hoạt động có chủ đích, giờ ăn và giờ ngủ, trẻ còn có nhiều khoảng thời gian tham gia vào các hoạt động với môi trường bên ngoài lớp học như: Cóc thiên nhiên, khu vực cất giữ đồ dùng cá nhân, sân chơi Đây là những không gian trẻ thường xuyên tiếp cận và tương tác. Chính vì vậy, đây cũng là những “môi trường học tập mở” rất hiệu quả, giúp trẻ ôn luyện và củng cố chữ cái, từ ngữ một cách tự nhiên và hứng thú. Xuất phát từ nhận thức đó, tôi không chỉ chú trọng xây dựng môi trường chữ trong lớp học, mà còn đặc biệt quan tâm đến việc tạo dựng môi trường chữ phong phú, sinh động bên ngoài lớp - nơi trẻ vừa chơi vừa học một cách nhẹ nhàng và sáng tạo. VD1: Tủ đựng đồ dùng cá nhân của trẻ, tôi luôn gắn ảnh kèm theo tên của trẻ. Như vậy hàng ngày trẻ cất đồ dùng, sử dụng đồ dùng vừa đúng quy định, vừa biết tên của mình, tên của bạn. Biết tên của mình có những chữ gì? VD2: Góc thiên nhiên. Đây là không gian nơi trẻ có thể tiếp cận kiến thức một cách tự nhiên, mọi lúc, mọi nơi, mọi thời điểm trong ngày. Việc tạo ra môi trường chữ viết kèm hình ảnh sinh động không chỉ giúp trẻ hứng thú mà còn hỗ trợ các em hiểu rõ hơn về thế giới thực vật - từ các loài cây, loài hoa, cho đến các giai đoạn phát triển của cây xanh mà còn có thể tri giác các chữ, từ và tập “đọc” tên các cây đó.(Hình ảnh 2.1.3) Trong mỗi môi trường hoạt động của trẻ, tôi luôn chủ động lồng ghép môi trường chữ một cách linh hoạt, phù hợp. Qua đó, trẻ có cơ hội được luyện phát âm, ôn lại chữ cái đã học và làm quen với chữ cái mới một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, không gò bó hay ép buộc. 2.2. Biện pháp 2: Đổi mới hình thức, tổ chức trong hoạt động “Làm quen với chữ viết" Như chúng ta đã biết, trẻ em là một thực thể tự nhiên, giáo dục cần bắt đầu từ chính nhu cầu và đặc điểm riêng của trẻ. Trẻ chính là trung tâm của mọi hoạt động giáo dục, vì vậy để đạt được hiệu quả trong giảng dạy, trước tiên tôi cần thấu hiểu đặc điểm tâm sinh lý của trẻ. Ở lứa tuổi mầm non, khả năng tập trung của trẻ còn hạn chế, trẻ thường bị cuốn hút bởi những điều mới lạ, hấp dẫn và
10. 10 mang tính thẩm mỹ cao. Chính vì thế, việc tạo hứng thú cho trẻ, đặc biệt trong những bộ môn có phần trừu tượng hoặc khô khan, là điều vô cùng quan trọng. Nếu giáo viên chỉ áp dụng cách dạy rập khuôn, cứng nhắc, yêu cầu trẻ ngồi học một cách thụ động như học sinh tiểu học, thì chắc chắn trẻ sẽ cảm thấy mệt mỏi, chán nản, mất tập trung và khó tiếp thu bài. Do đó, đòi hỏi người giáo viên phải luôn đổi mới hình thức tổ chức, khơi gợi sự hứng thú và sáng tạo trong từng hoạt động, để mỗi tiết học trở nên sinh động, gần gũi và phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ nhỏ. Hoạt động làm quen chữ viết chia về 2 hoạt động (hoạt động 1 là làm quen chữ viết, hoạt động 2 là trò chơi chữ cái) đổi mới hình thức tổ chức 2 hoạt động học này tôi đặc biệt chú ý đến một số nội dung sau. * Đối với hoạt động làm quen chữ cái. Ổn định tổ chức. Trước đây, hoạt động ổn định tổ chức chủ yếu xoay quanh việc cho trẻ hát các bài hát theo chủ đề, sự kiện trong tháng, đồng thời phổ biến nội quy, nhắc nhở trẻ ổn định chỗ ngồi và giữ trật tự. Hiện nay, để tạo sự hứng thú và khơi gợi tinh thần hào hứng ngay từ đầu buổi học, tôi đã đổi mới hình thức tổ là ngoài việc hát, trẻ còn được tham gia nhiều hoạt động phong phú như chơi trò chơi vui nhộn, đọc thơ, giải câu đố, xem hoặc thực hiện các màn ảo thuật thú vị Những hoạt động này không bó hẹp theo chủ đề hay sự kiện mà được lựa chọn linh hoạt, phù hợp với sở thích của trẻ, giúp trẻ có tâm thế vui vẻ, sẵn sàng tiếp nhận bài học một cách tự nhiên và hiệu quả nhất. Phương pháp, hình thức tổ chức Trước đây khi vào hoạt động học trẻ thường ngồi học dưới một hình thức từ đầu đến hết hoạt động như vậy trẻ bị gò bó, không thoải mái, mất tập trung trong giờ học. Hiện nay khi áp dụng đổi mới hình thức tổ chức trong hoạt động làm quen chữ viết để tạo hứng thú cho trẻ, tôi luôn thay đổi hình thức như hình vòng cung, chữ u, 3 hàng ngang, cho trẻ ngồi theo nhóm, trẻ không bị ngồi lâu một tư thế tránh sự nhàm chán cho trẻ. VD: Khi trẻ làm quen chữ cái e, ê. Làm quen với chữ e trẻ ngồi hàng ngang, nhưng khi làm quen chữ ê tôi cho trẻ đọc vè loài vật về ngồi hình chữ u. Với hình thức cũ giáo viên phải làm tuần tự các bước như cô đưa chữ cái mới ra phát âm mẫu sau đó trẻ phát âm, cô giới thiệu cấu tạo đặc điểm, số lượng nét trước. Cô phải dạy hết các chữ cái trong cùng 1 nhóm chữ. Chính vì vậy hiệu quả trên trẻ còn chưa hiệu quả.
11. 11 Nhưng với phương pháp đổi mới hình thức tổ chức lấy trẻ làm trung tâm, tôi đưa các chữ cái vào để phù hợp với khả năng của trẻ. Khi cho trẻ làm quen với chữ cái mới cô đưa thẻ chữ ra để trẻ tự phát âm và tìm hiều về chữ cái đó. Bên cạnh đó phần so sánh các chữ cái nếu như các chữ cái gần giống nhau cho trẻ so sánh đặc điểm giống, khác nhau. Còn với những chữ không giống nhau cô cho trẻ nói hướng đi của chữ cái đó chứ không nhất thiết phải cho trẻ nêu số lượng nét của chữ cái đó. VD: Với tiết học cho trẻ làm quen với chữ viết u,ư. Để tạo sự hứng thú cho trẻ, tôi cho cả lớp đứng hình vòng tròn hát và vận động bài hát “nhà mình rất vui”. Làm quen chữ u tôi cho trẻ trải nghiệm ngồi hình chữ u, cho trẻ xem hình ảnh quả đu đủ và hỏi trẻ với hình ảnh “Quả đu đủ” có từ gì tương ứng? Cho trẻ tìm chữ cái đã học và tìm vị trí của chữ cái mới. Tôi gọi 2-3 trẻ lên gọi tên nêu đặc điểm cấu tạo của chữ cái u. Sau đó cô mới giới thiệu chữ cái mới và cô phát âm cho trẻ nghe. Bên cạnh đó cô đổi thẻ chữ to cho trẻ phát âm dưới các hình thức cả lớp, tổ, nhóm, cá nhân, khi trẻ phát âm cô quan sát và sửa sai cho trẻ, cô khái quát lại đặc điểm cấu tạo của chữ u.(Hình ảnh 2.2.1) Khi cho trẻ làm quen với chữ ư, tôi thay đổi hình thức bằng cách chia trẻ về nhóm, khám phá hộp quà bên trong có thẻ chữ ư. Sau đó thảo luận về đặc điểm cách phát âm đưa ra các ý kiến giữa các nhóm. Cho trẻ phát âm chữ cái ê dưới các hình thức cả lớp, tổ nhóm, cá nhân. Cô khái quát lại đặc điểm cấu tạo của chữ ư. Tôi cho trẻ nêu kiểu chữ ê mà trẻ biết.(Hình ảnh 2.2.2) So sánh chữ cái u, ư .Tôi cho trẻ suy nghĩ nêu sự giống và khác nhau của chữ cái u, ư sau đó tôi mới chốt lại. Hoạt động trò chơi chữ cái. Hoạt động này luôn tạo được sự hào hứng cho trẻ nhờ vào việc lồng ghép nhiều trò chơi sinh động, giúp kích thích tính tò mò và tạo tinh thần thi đua tích cực. Thông qua đó, trẻ được ôn luyện và củng cố lại các chữ cái đã học một cách tự nhiên, hiệu quả. Tuy nhiên, nếu giáo viên không linh hoạt trong việc lựa chọn hình thức trò chơi, dễ dẫn đến việc lặp lại nội dung ở các tiết học, khiến trẻ tham gia chỉ vì thích thú mà quên mất mục tiêu trọng tâm là rèn luyện chữ cái. Chính vì vậy, tôi đặc biệt chú trọng đến việc đổi mới hình thức trò chơi ở mỗi nhóm chữ, nhằm tạo sự tươi mới và phù hợp với từng bài học. Để làm được điều này, tôi luôn quan tâm đến việc chuẩn bị đồ dùng giảng dạy phù hợp với kế hoạch giáo dục đã xây dựng.