SKKN Một số biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục lấy trẻ làm trung tâm áp dụng hiệu quả cho trẻ 5-6 tuổi ở trong các Trường Mầm non Nông thôn - Ngoại thành

Nội dung tài liệu: SKKN Một số biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục lấy trẻ làm trung tâm áp dụng hiệu quả cho trẻ 5-6 tuổi ở trong các Trường Mầm non Nông thôn - Ngoại thành

1. Mét sè biÖn ph¸p tæ chøc ho¹t ®éng gi¸o dôc “ lÊy trÎ lµm trung t©m” ¸p dông hiÖu qu¶ cho trÎ 5-6 tuæi ë tr­êng mÇm non n«ng th«n – ngo¹i thµnh A/ĐẶT VẤN ĐỀ Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân . Mục tiêu giáo dục mầm non giúp trẻ phát triển thể chất, tình cảm, ngôn ngữ, tư duy, thẩm mỹ, hình thành yếu tố nhân cách trẻ . “Giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” là một quan điểm giáo dục tiến bộ về vị trí của trẻ em và vai trò của giáo viên. Nó góp phần định hướng cho quá trình hoạt động và xây dựng môi trường giáo dục trong trường mầm non. Chương trình “giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” được xây dựng dựa trên hứng thú, nhu cầu, kinh nghiệm và khả năng của trẻ. Chương trình này sẽ tạo cơ hội cho trẻ được phát triển toàn diện, không chỉ chú trọng tới sự phát triển trí tuệ mà còn nuôi dưỡng tâm hồn, phát triển thể chất và khả năng giao tiếp xã hội của trẻ. Chương trình không chỉ quan tâm tới trẻ "học được cái gì" mà còn chú trọng "học như thế nào", tức là cho trẻ những trải nghiệm học tập tích cực để phát triển đam mê ham học hỏi của trẻ và khả năng tự học.Với quan điểm “mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt” và “mỗi đứa trẻ đều có cơ hội được học bằng nhiều cách khác nhau”, vì vậy dạy cho trẻ mầm non cần được tiếp cận với phương pháp “lấy trẻ làm trung tâm”. Đó là phương pháp mà giáo viên cần chú ý đến hứng thú, nhu cầu, khả năng, thế mạnh của mỗi trẻ để hiểu, đánh giá đúng và tôn trọng. Các nhà giáo dục đều phải thừa nhận một điều rằng cách tiếp cận tốt nhất để giáo dục trẻ lứa tuổi mầm non đó là lấy trẻ làm trung tâm và ứng dụng các phương pháp dạy học tích cực để thúc đẩy sự phát triển tính chủ động, khả năng tư duy phản biện và giải quyết vấn đề cho trẻ. Các cách tiếp cận tốt thường thể hiện tính tích hợp cao và kết nối việc học với thực tế đời sống của trẻ. Tổ chức hoạt động cho trẻ theo hướng lấy trẻ làm trung tâm nhiệm vụ quan trọng việc thực chương trình giáo dục mầm non cách hiệu quả, đảm bảo chất lượng phát triển toàn diện phù hợp với cá nhân trẻ, đạt mục tiêu giáo dục đề Thực điều góp phần nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động cho trẻ nhà trường, nâng cao kết dạy học cho giáo viên phù hợp với trẻ tuổi mầm non theo yêu cầu phát triển ngành học Mầm non Việc tổ chức các hoạt động giáo dục theo quan điểm “lấy trẻ làm trung tâm” là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình thực hiện chương trình giáo dục mầm non trong những năm gần đây. Năm học 2017-2018, nhằm thực hiện có chất lượng, đạt hiệu quả nội dung này, Sở, Phòng GD&ĐT đã chỉ đạo các trường mầm non đẩy mạnh việc tổ chức các hoạt động giáo dục trẻ theo quan điểm “Giáo dục lấy trẻ làm trung tâm” phù hợp với điều kiện thực tế của trường, lớp và khả năng của trẻ theo các nội dung của Bộ tiêu chí thực 2
2. Mét sè biÖn ph¸p tæ chøc ho¹t ®éng gi¸o dôc “ lÊy trÎ lµm trung t©m” ¸p dông hiÖu qu¶ cho trÎ 5-6 tuæi ë tr­êng mÇm non n«ng th«n – ngo¹i thµnh hành áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trong trường mầm non. Chất lượng giáo dục mà trẻ lĩnh hội chưa cao? Tại chưa phát huy hết khả năng, tiềm thức đứa trẻ . Trong thực tế trẻ học hình thức cũ, trẻ học bị chi phối nhiều giáo viên, trẻ chưa phát huy hướng lấy trẻ làm trung tâm, nghĩa trẻ chưa thể hết khả năng, nhu cầu hứng thú hoạt động học. Phải xây dựng kế hoạch giảng dạy lựa chọn hình thức tổ chức hoạt động nhằm lấy trẻ làm trung tâm mang lại hiệu quả, sát với thực tế, phù hợp với tình hình nhận thức trẻ lớp Với các trường mầm non nông thôn ngoại thành nơi mà cơ sở vật chất, trang thiết bị đầu tư, trình độ nhận thức của phụ huynh, trẻ . Có nhiều hạn chế .Khi áp dụng quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm trẻ cũng được tiếp cận một cách hoàn chỉnh các quan điểm giáo dục tiến bộ. Tại các trường Mầm non nông thôn ngoại thành. Đội ngũ giáo viên thực chương trình giáo dục mầm non song thực giáo dục “Lấy trẻ làm trung tâm” còn lúng túng, cách lựa chọn biện pháp, hình thức tổ chức hoạt động cho trẻ tích cực hứng thú, chưa có kinh nghiệm thực tiễn việc tổ chức hoạt động theo hướng lấy trẻ làm trung tâm . Đa số dạy trẻ theo hướng lấy giáo viên làm trung tâm, cô hướng dẫn nhiều, nói nhiều, trẻ thực hành trao đổi ít. Từ những thực trạng trên khiến tôi trăn trở suy nghĩ trăn trở làm thế nào để, cho trẻ mầm non nói chung và trẻ 5-6 tuổi nói riêng trong các trường mầm non nông thôn ngoại thành được tiếp cận phương pháp dạy học lấy trẻ làm trung tâm một cách thoải mái, không gò bó, thụ động. Vì vậy tôi quyết định chọn đề tài “Một số biện pháp tổ chức các hoạt động giáo duc “lấy trẻ làm trung tâm “ áp dụng hiệu quả cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non nông thôn ngoại thành ”. để thực hiện và nghiên cứu viết thành sáng kiến kinh nghiệm trong năm học này. 3
3. Mét sè biÖn ph¸p tæ chøc ho¹t ®éng gi¸o dôc “ lÊy trÎ lµm trung t©m” ¸p dông hiÖu qu¶ cho trÎ 5-6 tuæi ë tr­êng mÇm non n«ng th«n – ngo¹i thµnh B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI Theo ý kiến chuyên gia module mầm non , nhà giáo dục phải thừa nhận điều “Cách tiếp cận tốt để giáo dục trẻ lấy trẻ làm trung tâm ứng dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm thúc đẩy phát triển, tính chủ động, khả tư phản biện giải vấn đề trẻ” Để đạt hiệu cao công tác giáo dục không khác đội ngũ giáo viên nhân tố định chất lượng giáo dục . Theo Tiến sĩ Phan Thị Thu Hiền: “Chương trình giáo dục mầm non tốt chương trình lấy trẻ làm trung tâm Có nghĩa xây dựng dựa hứng thú, nhu cầu, kinh nghiệm khả trẻ Chương trình tạo hội cho trẻ phát triển toàn diện, không trọng tới phát triển trí tuệ mà nuôi dưỡng tâm hồn, phát triển thể chất khả giao tiếp xã hội trẻ.” Mỗi đứa trẻ cá thể riêng biệt, Chúng khác thể chất, tình cảm, xã hội, trí tuệ, hoàn cảnh gia đình, văn hóa tâm lý, mà trẻ có nhu cầu, hứng thú, cách học cách tiếp thu khác chúng thành công Ở lứa tuổi mầm non, hoạt động chủ đạo trẻ “Chơi mà học, học mà chơi ” thông qua hoạt động đa dạng phong phú mà trẻ lĩnh hội kiến thức sống xung quanh trẻ nhờ có can thiệp, hổ trợ nhà giáo dục Môi trường giáo dục trường mầm non tổ hợp điều kiện tự nhiên, xã hội cần thiết, trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động chăm sóc, giáo dục, hiệu hoạt động nhằm góp phần thực mục tiêu, nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ Nếu trẻ tạo nhiều hội tự tham gia trải nghiệm khám phá, giải số tình có vấn đề trẻ phát triển tư sáng tạo, giúp trẻ có nhiều hội phát triển ngôn ngữ, tình cảm xã hội, phát triển thẩm mỹ, thể chất, phát triển nhận thức Những lợi ích có liên hệ trực tiếp với phương pháp dạy giáo viên, biện pháp tổ chức hoạt động cho trẻ theo hướng lấy trẻ làm trung tâm Vì cần dạy trẻ theo hình thức “Lấy trẻ làm trung tâm ” Vì người muốn nghe làm mà thân chưa biết, trẻ em vậy, chúng tích cực hoạt động khám phá, tìm tòi, thích học chưa thấy chưa biết Vậy muốn trẻ học tập tích cực giáo viên không nên dạy trẻ trẻ biết mà phải dạy mà trẻ cần, điều mà trẻ thích nghe, giáo viên cần hỗ trợ cho trẻ thực ý tưởng mà trẻ phát minh Thế nên hoạt động phải hướng vào trẻ, nghĩa lấy trẻ làm trung tâm Thông qua số phương pháp sư phạm như: Quan sát, khảo nghiệm, thực hành nhằm thực mục tiêu giáo dục lấy trẻ làm trung tâm hướng đến hình thành phát triển toàn diện cho trẻ . Chính nhiệm vụ giáo viên mầm non phải lựa chọn nội dung, xác định mục tiêu đổi hình thức tổ chức hoạt động, nhằm lôi tham gia tích cực trẻ nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Tổ chức hoạt động đặt trẻ vào trung tâm chương trình giáo dục, có nghĩa tạo hội cho trẻ tham gia vào hoạt động như: Trải nghiệm: Trẻ học qua thực tế, qua việc làm, qua khám phá tìm tòi 4
4. Mét sè biÖn ph¸p tæ chøc ho¹t ®éng gi¸o dôc “ lÊy trÎ lµm trung t©m” ¸p dông hiÖu qu¶ cho trÎ 5-6 tuæi ë tr­êng mÇm non n«ng th«n – ngo¹i thµnh Giao tiếp: Chia sẻ với bạn học từ người Suy ngẫm: Suy nghĩ vận dụng điều lĩnh hội áp dụng vào việc giải vấn đề Trao đổi: Diễn đạt chia sẻ . Các phương pháp “Dạy học tích cực”, “Lấy người học làm trung tâm” đưa lại hiệu cao Theo tiến sĩ Phan Thị Thu Hiền, chuyên gia giáo dục hàng đầu Việt Nam cho biết “Cách tiếp nhận tốt để giáo dục phương pháp dạy học tích cực nhằm thúc đẩy phát triển tính chủ động, khả tư phản biện giải vấn đề cho trẻ cách tiếp cận tốt, thường thể tính tích hợp cao kết nối việc học với thực tế đời sống trẻ” Hiện giới có số mô hình, cách tiếp cận giáo dục đầu đời nhà chuyên gia giáo dục đánh giá cao Điển mô hình có từ lâu có giá trị Montessori (Italy) hay mô hình xây dựng gồm Reggo Emilia (Italy), High Scope (Mỹ) Mỗi mô hình, cách tiếp cận có ưu điểm nhược điểm khác nhau, hầu hết nhà giáo dục hàng đầu giới thừa nhận mô hình kể tốt Điển chương trình High Scope (Mỹ), 70% trẻ thực chương trình đến tuổi đạt 90 + IQ có có 30% trẻ không học mầm non đạt mức độ Tại trường Mầm non Ea Na, vào kế hoạch nhiệm vụ năm học 20162017 trường: Chương trình giáo dục Mầm non theo Thông tư 17/2009/TTBGDĐT ngày 25 tháng năm 2009 Bộ trưởng Bộ Giáo dục Đào tạo Ở lứa tuổi Mầm non: Hoạt động chủ đạo trẻ “Chơi mà học, học mà chơi” thông qua hoạt động đa dạng phong phú mà trẻ lĩnh hội kiến thức sống xung quanh trẻ. Đề tài chú trọng và xoay quanh và các biện pháp nhằm giúp trẻ 5-6 tuổi tham gia học tập hứng thú, tích cực. Với kinh nghiệm còn hạn chế, vốn hiểu biết chưa nhiều nên trong quá trình nghiên cứu và thực hiện các biện pháp chủ yếu đi sâu vào các nội dung như tạo môi trường học tập thuận lợi lấy trẻ làm trung tâm đối với trẻ, chú trọng việc đổi mới về hình thức tổ chức của giáo viên, phát huy tính tích cực tự giác của trẻ, tạo cơ hội để trẻ thể hiện khả năng của bản thân, mạnh dạn tham gia vào các hoạt động, phối kết hợp chặt chẽ cùng với các ban ngành đoàn thể trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ. Thực hiện và ứng dụng bản sáng kiến: Một số biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục “Lấy trẻ làm trung tâm” áp dụng hiệu quả cho trẻ 5-6 tuổi ơ trường mầm non nông thôn – ngoại thành” sẽ mở ra một hướng đi mới cho giáo viên trong việc đổi mới phương pháp, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở trong các truong mầm non vùng nôn thôn – ngoại thành còn gặp nhiều khó khăn . II.CƠ SỞ THỰC TIỄN: 1.Đặc điểm tình hình Nhiệm vụ năm học 2017 – 2018 ngành học mầm non tiếp tục thực hiện giáo dục có chất lượng chương trình giáo dục mầm non mới, tổ chức tốt hoạt động cho trẻ theo hướng lấy trẻ làm trung tâm . Muốn nâng cao chất lượng giáo dục trước hết 5
5. Mét sè biÖn ph¸p tæ chøc ho¹t ®éng gi¸o dôc “ lÊy trÎ lµm trung t©m” ¸p dông hiÖu qu¶ cho trÎ 5-6 tuæi ë tr­êng mÇm non n«ng th«n – ngo¹i thµnh phải nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên giỏi chuyên môn, vững vàng nghiệp vụ, có phẩm chất đạo đức tốt, có kỹ nghiệp vụ sư phạm, nhiệt tình yêu nghề mến trẻ gần gũi trẻ Biết ứng dụng công nghệ thông tin khai thác thông tin mạng nhằm áp dụng vào hoạt động thiết thực cách hợp lý mang tính giáo dục cao . Biết phối hợp chặt chẽ với cha mẹ trẻ để nuôi dưỡng chăm sóc giáo dục trẻ Tăng cường tổ chức hoạt động cho trẻ theo hướng lấy trẻ làm trung tâm Trường mầm non nơi tôi đang công tác là một trường mầm non nông thôn , nằm ở cuối huyện Gia Lâm . Năm 2016 trường được xây giai đoạn 1 gồm 10 phòng học và khu hiệu bộ , trường vẫn còn 2 điểm lẻ nằm rải rác ở 2 thôn trong xã . Năm 2017- 2018 dưới sự chỉ đạo của Ban giám hiệu nhà trường, tôi được sự phân công chủ nhiệm lớp mẫu giáo 5 - 6 tuổi A1 với tổng số trẻ 50 trẻ. Qua điều tra về mặt tâm sinh lý của trẻ cũng như các điều kiện của lớp, tôi thấy những thuận lợi và khó khăn sau: 2. Thuận lợi. * Đối với lớp - Được sự quan tâm của nhà trường, các cấp lãnh đạo đã đầu tư cơ sở vật chất , đủ đồ dùng theo thông tư 02 . - Ban giám hiệu luôn quan tâm, giúp đỡ, khuyến khích sự tìm tòi sáng tạo của giáo viên, luôn tạo điều kiện về cơ sở vật và phương tiện thực hiện các hoạt động cho trẻ. Lớp được trang bị đầy đủ đồ dùng phục vụ các môn học được trang bị ti vi, máy tính đầy đủ thuận lợi cho việc dạy và học. Môi trường lớp học sạch sẽ, thoáng mát, đầy đủ ánh sáng nên trẻ có một môi trường học tập tốt. Tất cả các lớp lớn được học tại khu trưng tâm nên việc trao đổi, học hỏi về chuyên môn, giao lưu giữa cô và trẻ được thuận lợi hơn trước. * Đối với giáo viên - Là giáo viên có chuyên môn nghiệp vụ, yêu nghề mến trẻ, trẻ khỏe nhiệt tình . Đạt trình độ trên chuẩn - Bản thân trực tiếp tham gia khóa học bồi dưỡng thường xuyên qua đợt tập hu ấn module trực tuyến Sở Giáo dục Hà Nội có module mầm non 1D đề cập đến phương pháp giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, thiết kế môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm cách lập kế hoạch quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm . - Bản thân tôi luôn gương mẫu đi đầu trong việc áp dụng các hình thức tổ chức hoạt động lấy trẻ làm trung tâm 6
6. Mét sè biÖn ph¸p tæ chøc ho¹t ®éng gi¸o dôc “ lÊy trÎ lµm trung t©m” ¸p dông hiÖu qu¶ cho trÎ 5-6 tuæi ë tr­êng mÇm non n«ng th«n – ngo¹i thµnh - Để có thể áp dụng tốt nhất tôi luôn say mê học tập nghiên cứu, học hỏi chị em đồng nghiệp để tìm ra các hình thức tổ chức lấy trẻ làm trung tâm hay, hiệu quả thực sự gây hứng thú cho trẻ - Bên cạnh đó tôi còn tích cực học hỏi các hình thức tổ cức lấy trẻ làm trung tâm qua sách báo, mạng internet .phần nào giúp tôi hiểu được tầm quan trọng của việc áp dụng hình thức tổ chức lấy trẻ làm trung tâm - Bản thân được Ban Giám Hiệu phân công phụ trách lớp Mẫu giáo lớn A1 , là tổ trưởng chuyên môn khối mẫu giáo lớn nên thường xuyên được tham dự các buổi kiến tập, tập huấn có áp dụng hình thức tổ chức lấy trẻ làm trung tâm từ đó tôi rút đượ nhiều kinh nghiệm khi dạy trẻ. * Đối với trẻ: - Trẻ khỏe mạnh, nhanh nhẹn, đa số trẻ có tính tự lập cao - Trẻ tỏ ra rất hứng thú khi được tiếp cận phương pháp dạy học lấy trẻ làm trung tâm * Đối với phụ huynh : - Một số phụ huynh hiện nay đều rất trẻ nên nhận thức quan tâm đầu tư cho con cái rất nhiều , phụ huynh cũng đòi hỏi trẻ nhận thức những cái mới mẻ nên cũng dễ dàng khi giáo viên truyền tải hình thức tổ chức lấy trẻ làm trung tâm 3. Khó khăn: - Đa sô giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về phương pháp hình thức dạy trẻ “lấy học sinh làm trung tâm”, còn lúng túng trong việc vận dụng chương trình giáo dục mầm non mới vào thực tế giảng dạy. Tổ chức các hoạt động còn độc lập, tách rời, mang nặng cung cấp kiến thức cho trẻ, chưa phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo ở trẻ, giáo viên chưa biết tạo môi trường để trẻ được học tập, tham quan khám phá ở mọi lúc mọi nơi. - Phương pháp tổ chức các hoạt động trong chương trình còn dựa vào bài soạn mẫu chưa sáng tạo thực hiện, còn cứng nhắc.. - Ở các trường mầm non nông thôn nơi mà cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế đồ dùng, đồ chơi chưa thật sự phong phú về chủng loại, chưa có nhiều đồ chơi phát triển trí tuệ. - Do điều kiện kinh tế của địa phương còn nhiều khó khăn nên việc quan tâm chăm sóc con em của đa số phụ huynh học sinh chưa đáp ứng với nhu cầu giáo dục ngày càng cao hiện nay. Nhu cầu về kinh tế, mưu sinh được quan tâm nhiều hơn nhu cầu học tập. Phụ huynh học sinh chưa nắm rõ quan điểm giáo dục hiện nay, thái độ hợp tác giáo dục trẻ chưa rõ ràng, chưa thống nhất với nhà 7
7. Mét sè biÖn ph¸p tæ chøc ho¹t ®éng gi¸o dôc “ lÊy trÎ lµm trung t©m” ¸p dông hiÖu qu¶ cho trÎ 5-6 tuæi ë tr­êng mÇm non n«ng th«n – ngo¹i thµnh trường. Giáo dục trẻ ở gia đình mang tính áp đặt và thiếu làm gương tốt cho trẻ noi theo. - Lập kế hoạch hoạt động ngày còn theo thói quen cũ. Hệ thống câu hỏi chưa phát huy tích cực của trẻ, chưa tìm hiểu, chưa đánh giá được vốn kiến thức, kỹ năng của trẻ. - Đánh giá trẻ hàng ngày còn chung chung, chưa thể hiện việc quan sát các biểu hiện, các hành vi cũng như việc tiếp thu kiến thức, kĩ năng của trẻ một cách rõ nét. - Ngoài ra, giáo viên chưa mạnh dạn, tự tin để độc lập xây dựng kế hoạch, nên chưa thể hiện nét đặc trưng riêng của mỗi cá nhân, chưa tạo được hứng thú và chưa phát huy được tính tích cực của trẻ. III. MỘT SỐ BIỆN PHÁP 1. Biện pháp 1 : Xây dựng kế hoạch giáo dục lấy trẻ làm trung tâm phù hợp với trường, lớp Xây dựng kế hoạch là một biện pháp quan trọng trong quá trình thực hiện những việc cần làm của người giáo viên. Việc lập kế hoạch giáo dục giúp cho giáo viên thực hiện mục tiêu giáo dục đầy đủ, có hệ thống, giúp giáo viên dự kiến trước nội dung, thời gian để tổ chức các hoạt động một cách hiệu quả. Kế hoạch là cơ sở để thống nhất mọi hoạt động. Giáo viên phải hình dung được rỏ ràng công việc sắp phải làm và hoàn toàn chủ động công việc trong nhóm, lớp, đồng thời đưa các hoạt động vào nề nếp. Giáo viên cần lập kế hoạch thực hiện lấy trẻ làm trung tâm để xác định các nội dung phù hợp nhất đối với trẻ trong nhóm lớp mình. Qua đó, tôi có điều kiện quan tâm đến trẻ hơn, biết những mặt mạnh, tiến bộ của trẻ để có những tác động phù hợp. Để xây dựng được kế hoạch giáo dục lấy trẻ làm trung tâm cần hiểu rõ: * Kế hoạch giáo dục lấy trẻ làm trung tâm là: - Kế hoạch giáo dục căn cứ vào trẻ nghĩa là căn cứ khả năng, nhu cầu học tập, kinh nghiệm sống của trẻ để xác định mục tiêu, cụ thể nội dung. - Tổ chức hoạt động luôn đặt trẻ vào trung tâm của quá trình giáo dục, có nghĩa là tạo mọi cơ hội cho trẻ được tham gia vào các hoạt động: + Trải nghiệm: trẻ được học qua thực tế, qua việc làm, qua khám phá tìm tòi + Giao tiếp: Chia sẻ với bạn và học từ mọi người + Suy ngẫm: suy nghĩ và vận dụng những điều đã lĩnh hội được vào việc giải quyết các tình huống. + Trao đổi: diễn đạt và chia sẻ suy nghĩ và mong muốn 8
8. Mét sè biÖn ph¸p tæ chøc ho¹t ®éng gi¸o dôc “ lÊy trÎ lµm trung t©m” ¸p dông hiÖu qu¶ cho trÎ 5-6 tuæi ë tr­êng mÇm non n«ng th«n – ngo¹i thµnh Giáo viên chỉ là người tạo cơ hội, hướng dẫn, gợi mở giúp trẻ được chiếm lĩnh kiến thức. Giáo dục lấy trẻ làm trung tâm được xem như một quan điểm dạy học chi phối cả mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức và cả quan điểm dạy học. Do vậy, để xây dựng được kế hoạch giáo dục lấy trẻ làm trung tâm một cách hiệu quả, tôi đã quan tâm và thực hiện các việc làm sau: * Xác định mục tiêu: - Xây dựng kế hoạch lấy trẻ làm trung tâm được thể hiện ngay từ việc xác định mục tiêu và cách viết mục tiêu. Vì vậy khi xác định mục tiêu trong kế hoạch bản thân tôi đã căn cứ vào những yếu tố sau: + Khả năng tiếp thu kiến thức, nhu cầu học tập khám phá, sở thích của từng trẻ trong lớp tôi phụ trách, để có được những kết quả trên tôi đã lựa chọn từ việc theo dõi, quan sát trẻ hàng ngày, hằng tuần, hằng tháng + Nội dung giáo dục cho từng độ tuổi (trong chương trình giáo dục mầm non) Ngoài ra, tôi căn cứ vào khả năng, hứng thú của trẻ,; điều kiện nhóm lớp; nhu cầu, mong muốn của cha mẹ trẻ muốn trẻ có những kiến thức, kỹ năng nào để phù hợp với điều kiện sống của trẻ trong cộng đồng để xác định mục tiêu phù hợp khả năng, kinh nghiệm sống của trẻ, đáp ứng được yêu cầu của chương trình, phù hợp vói vùng miền, với trường lớp của tôi. - Việc viết mục tiêu luôn tôi luôn hướng vào trẻ, nghĩa là trẻ sẽ làm được gì? sẽ như thế nào? sau một năm học (kế hoạch năm), sau 1 tháng (kế hoạch tháng trong đó có kế hoạch giáo dục tuần, ngày). Do đó mục tiêu giáo dục nhất là mục tiêu cho một bài (một nội dung) giáo viên đặt ra cần cụ thể, đo được, đạt được, thực tế và có giới hạn về thời gian để có thể dễ dàng xác định trong một khoảng thời gian nhất định mục tiêu đã đạt được chưa. Ví dụ: Mục tiêu giáo dục lĩnh vực Phát triển nhận thức Mục tiêu giáo Mục tiêu tháng Mục tiêu giáo dục ngày dục năm Phát triển nhận Tháng 1 (chủ đề Hoạt động ngoài trời: Quan sát hiện thức Hiện tượng tự tượng đá tan ra thành nước nhiên) Trẻ có khả năng Quan sát, phán - Kiến thức: - Giúp trẻ nhận biết được sự quan sát, so sánh, đoán một số hiện tan ra của đá khi nhiệt độ ấm lên ( quá phân loại, phán tượng tự nhiên trình đá tan thành nước ). đoán, chú ý, ghi đơn giản (trời - Kỹ năng: quan sát, phán đoán hiện nhớ có chủ định sắp mưa, trời tượng đá tan ra thành nước, khả năng so 9
9. Mét sè biÖn ph¸p tæ chøc ho¹t ®éng gi¸o dôc “ lÊy trÎ lµm trung t©m” ¸p dông hiÖu qu¶ cho trÎ 5-6 tuæi ë tr­êng mÇm non n«ng th«n – ngo¹i thµnh nắng to..) sánh và đưa ra kết luận. - Thái độ: có ý thức bảo vệ cơ thể: không nên uống nhiều nước đá và tránh xa nước sôi nóng. * Lựa chọn nội dung giáo dục: - Khi mục tiêu giáo dục đã được xác định tôi dựa vào mục tiêu để cụ thể hóa nội dung của từng lĩnh vực cho từng độ tuổi quy định trong chương trình vì nội dung giáo dục trong chương trình là những vấn đề cốt lõi, cơ bản. Ví dụ nội dung trong lĩnh vực phát triển nhận thức - phần khám phá khoa học: đặc điểm, công dụng và cách sử dụng các đồ dùng gia đình , so sánh sự khác nhau, giống nhau của 2,3 đồ dùng, đặc điểm công dụng một số phương tiện giao thông ... dựa vào mục tiêu giáo viên cụ thể nội dung: đặc điểm, công dụng và cách sử dụng đồ dùng nào? So sánh sự khác nhau và giống nhau thì phải xác định so sánh đồ dùng nào với nhau? Đặc điểm, công dụng của phương tiện giao thông nào? xe máy hay ô tô. - Những nội dung giáo dục trong kế hoạch là những nội dung cụ thể, trẻ muốn biết, gẫn gũi với trẻ, phù hợp với vùng, miền. - Mục tiêu và nội dung liên quan với nhau do đó có mục tiêu thì phải có nội dung. Một mục tiêu có thể có 2-3 nội dung * Lựa chọn hoạt động giáo dục. - Theo Chương trình giáo dục mầm non, hoạt động giáo dục gồm: Hoạt động chơi, hoạt động học, hoạt động ăn, ngủ, vệ sinh cá nhân, hoạt động lao động. - Tổ chức các hoạt động giáo dục lấy trẻ làm trung tâm thì + Người giáo viên là người hướng dẫn, khuyến kích, gợi mở, hỗ trợ và tạo cơ hội nhiều nhất cho trẻ được hoạt động, được trao đổi chia sẻ trình bày ý kiến của mình. Đồng thời giáo viên phải quan sát để đáp ứng nhu cầu ham hiểu biết, tìm tòi, khám phá qua những câu hỏi thắc mắc của trẻ. + Trẻ luôn tích cực, chủ động tham gia các hoạt động, thích làm việc theo cặp, theo nhóm nhóm + Phương pháp, đồ dùng sử dụng, hình thức tổ chức phù hợp, đúng lúc, đúng chỗ để kích thích sự tìm tòi, phám phá của trẻ. Chú trọng cho trẻ được trải nghiệm, giao tiếp và trình báy ý kiến Quan tâm đến hệ thống câu hỏi Có hai dạng câu hỏi chính: Câu hỏi đóng và câu hỏi mở: + Loại câu hỏi đóng: câu trả lời là có hoặc không hoặc chỉ có một câu trả lời đúng duy nhất. Chức năng của loại câu hỏi này thường dùng để đánh giá ở 10
10. Mét sè biÖn ph¸p tæ chøc ho¹t ®éng gi¸o dôc “ lÊy trÎ lµm trung t©m” ¸p dông hiÖu qu¶ cho trÎ 5-6 tuæi ë tr­êng mÇm non n«ng th«n – ngo¹i thµnh mức độ ghi nhớ thông tin, đòi hỏi tư duy rất ít. Loại câu hỏi này thường dùng trong phần kết luận hoặc giới thiệu bài để kiểm tra xem trẻ đã hiểu nhiệm vụ và hướng dẫn cần làm trong phần phát triển bài + Câu hỏi mở là loại câu hỏi có nhiều đáp án cho trả lời. Câu hỏi này đòi hỏi tư duy nhiều thường dùng trong phần giới thiệu và phát triển bài Câu hỏi tốt tạo ra một thách thức về trí tuệ, tìm kiếm hiểu biết và tạo hứng thú cho trẻ. Để có được câu hỏi tốt bản thân tôi đã làm như sau: Chú ý đến mục đích của câu hỏi: hỏi để làm gì? Để hướng dẫn, gợi mở hay để kiểm tra, đánh giá mức độ hiểu, hỏi cái gì? Câu hỏi phải phù hợp với trình độ, khả năng để trẻ có thể trả lời được và cố gắng để trả lời. Câu hỏi từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp. Phân bổ câu hỏi cho tất cả các đối tượng trẻ: trẻ nhút nhát đến trẻ tích cực. - Đặt ít câu hỏi hơn, nhưng câu hỏi phải khiến trẻ suy nghĩ, không hỏi tràn lan. - Dành thời gian để trẻ suy nghĩ trả lời. - Không nên vội đánh giá, hãy động viên, khuyến khích để nhận được câu trả lời tốt hơn từ trẻ. - Khuyến khích trẻ đặt câu hỏi. - Trân trọng câu hỏi và câu trả lời của trẻ. Ví dụ 1 số câu hỏi mở kích thích trẻ suy nghĩ: * Con nghĩ thể nào? .Làm sao con biết? * Tại sao con lại nghĩ như vậy? * Nếu.. thì sao? Nếu không thì sao? *Theo con thì điều gì/cái gì sẽ xảy ra tiếp theo? Nói tóm lại khi xây dựng kế hoạch lấy trẻ làm trung tâm là việc tôi đặt ra các câu hỏi và tìm lời giải đáp để có một kế hoạch hoàn chỉnh phù hợp với trẻ. 1. Hiện tại trình độ của trẻ như thế nào ? Khảo sát, tìm hiểu trẻ. 2. Trẻ cần học gì tiếp theo ? Chọn mục tiêu. 3. Trẻ cần làm gì để đạt những mục tiêu, yêu cầu này ? Dự kiến các công việc / hoạt động cụ thể của trẻ cho trẻ trải nghiệm nhằm vào các mục tiêu đã đặt ra. 4. Những học liệu nào được dùng để thực hiện kế hoạch này ? Chọn học liệu, chuẩn bị đồ dùng, đồ chơi cho trẻ và cô. 2. Biện pháp 2: Xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm 2.1. Xây dựng môi trường xã hội trong lớp lành mạnh trong sáng. Mỗi đứa trẻ là một cá thể riêng biệt, chúng khác nhau về thể chất, tình cảm, xã hội, trí tuệ, hoàn cảnh gia đình, văn hóa và tâm lý. Do đó, mỗi trẻ em có hứng thú, cách học và tốc độ học tập khác nhau và chúng đều có thể thành công. Trẻ 11
11. Mét sè biÖn ph¸p tæ chøc ho¹t ®éng gi¸o dôc “ lÊy trÎ lµm trung t©m” ¸p dông hiÖu qu¶ cho trÎ 5-6 tuæi ë tr­êng mÇm non n«ng th«n – ngo¹i thµnh học bằng chơi tốt nhất khi có người lớn hỗ trợ và mở rộng những gì chúng đang hứng thú và đang thực hiện. Song song với việc lập kế hoạch giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, mỗi nhà trường cũng cần phải xây dựng môi trường hoạt động cho trẻ được trải nghiệm. Môi trường giáo dục trong trường mầm non là tổ hợp những điều kiện tự nhiên – xã hội cần thiết, trực tiếp ảnh hưởng đến hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ ở trường mầm non. Hiệu quả của những hoạt động này nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ chăm sóc giáo dục trẻ. Có nhiều cách phân loại môi trường giáo dục: Có quan điểm cho rằng, môi trường giáo dục mầm non bao gồm môi trường tự nhiên (như các điều kiện không khí, ánh sáng, nguồn nước, cây xanh, địa điểm trường) và môi trường xã hội (bao gồm: bầu không khí giao tiếp trong trường mầm non, phong cách làm việc, mối quan hệ giữa con người với con người, giữa trường mầm non với các tổ chức kinh tế, xã hội, văn hóa khác ). Một quan điểm khác lại phân chia môi trường giáo dục thành môi trương vật chất và môi trường xã hội. Môi trường vật chất trong trường mầm non bao gồm các trang thiết bị, đồ dùng, đồ chơi, không gian phục vụ cho việc tổ chức các hoạt động sinh hoạt hằng ngày của trẻ. Môi trường vật chất tạo cho trẻ những cơ hội tốt để trẻ thỏa mãn nhu cầu hoạt động và phát triển toàn diện về mặt thể chất, trí tuệ thẩm mĩ, đạo đức, xã hội. Môi trường xã hội được hiểu là toàn bộ những điều kiện xã hội như chính trị, văn hóa, các mối quan hệ giúp trẻ hình thành nhân cách của mình. Môi trường xã hội đặc biệt được nhấn mạnh ở đây là môi trường giao tiếp trong trường mầm non, bao gồm sự giao tiếp giữa cô và trẻ, giữa trẻ với trẻ và giữa trẻ với những người xung quanh. Môi trường này vừa mang tính chất sư phạm, vừa mang tính chất gia đình. Việc phân loại môi trường có thể khác nhau, song đều quan trọng đối với giáo dục mầm non. Theo tôi, môi trường đó cần phải cung ứng các điều kiện cần thiết để kích thích và phục vụ trẻ hoạt động một cách tích cực, chăm sóc trẻ tốt qua đó, nhân cách trẻ sẽ được phát triển tốt và thuận lợi. Từ những quan điểm trên bản thân tôi đã nhận thức được việc xây dựng môi trường giáo dục phù hợp sẽ là phương tiện, là điều kiện để họ phát triển phù hợp với từng trẻ và từng lứa tuổi. Đối với phụ huynh và xã hội, quá trình xây dựng môi trường giáo dục sẽ thu hút được sự tham gia của các bậc phụ huynh và sự đóng góp của cộng đồng xã hội để thỏa mãn mong đợi của họ đối với sự phát triển của trẻ trong từng giai đoạn, trong từng thời kì. Trường mầm non là môi trường thuận lợi để hình thành các kỹ năng xã hội cho trẻ: Đảm bảo môi trường giao tiếp thân thiện, hòa đồng, ấm cúng, cởi mở giữa cô và trẻ, giữa trẻ với trẻ, giữa trẻ với môi trường xung quanh. Quan hệ giữa cô và trẻ, người lớn với trẻ phải thể hiện tình cảm yêu thương, thái độ tôn 12