SKKN Một số biện pháp giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 4-5 tuổi thông qua việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

Nội dung tài liệu: SKKN Một số biện pháp giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 4-5 tuổi thông qua việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

1. B: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ. I/ Cơ sở lí luận: Trẻ 4- 5 tuổi tư duy đã chuyển sang kiểu tư duy trực quan hình tượng.. Bên cạnh kiểu tư duy trực quan hình tượng thì ngôn ngữ của trẻ 4-5 tuổi cũng phát triển rất mạnh nhất là phát triển lời nói mạch lạc, văn học giúp trẻ phát triển lời nói mạch lạc, giúp trẻ nâng cao khả năng biểu đạt diễn đạt một vẫn đề nào đó có hình ảnh, giàu tính tạo hình và tính biểu cảm. Trẻ thường gắn tình cảm suy nghĩ của mình vào sự vật hiện tượng vào trong nộ dung tác phẩm văn học. Trẻ tích lũy được vốn biểu tượng trong khi hoạt động, sau đó trong những thời điểm và hoàn cảnh cụ thể trẻ sẽ có những liên tưởng cần thiết. Vì vậy khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học cô cần lưu ý đặc điểm tâm lý này để khắc sâu giáo dục lòng nhân ái cho trẻ. Đặc biệt ở lứa tuổi mẫu giáo nhỡ. Trẻ luôn có nhu cầu được người khác quan tâm và cũng luôn bày tỏ tình cảm của mình đối với mọi người xung quanh và xúc động ngỡ ngàng trước những điều tưởng chừng như rất đơn giản cũng có thể làm cho trẻ xúc động một cách sâu sắc. Việc cho trẻ tiếp cận với tác phẩm văn học ngoài kiến thức còn tạo cho trẻ một năng lực cảm nhận cái đẹp, một thái độ cảm nhận cuộc sống, một phong cách sống. II/ Cơ sở thực tiễn Được sự quan tâm sát sao kịp thời của lãnh đạo UBND Q.Long Biên, Phòng GD & ĐT Q. Long Biên , sự quan tâm phối kết hợp của chính quyền địa phương , trường Mầm non Phúc Lợi đó được xây mới và bàn giao vào tháng 7 năm 2013 và đó được công nhận Trường Mầm Non đạt chuẩn quốc gia vào tháng 11/2013 với diện tích 3.514m2 với 14 phũng học và đặc biệt là có các phũng chức năng, cơ sở vật chất đầy đủ khang trang, đó cũng là một niềm vinh dự cho nhà trường và là niềm khích lệ động viên tập thể cán bộ giáo viên nhân viên nhà trường luôn cố gắng phấn đấu hết mình để nhiều năm liền trường đạt tập thể lao động tiờn tiến cấp Quận. Năm học 2022-2023: - Tổng số giáo viên và nhân viên : 42 CBGVNV - Biên chế : 19 đồng chí - Hợp đồng quận : 16 đồng chí - Trình độ : + Chuẩn : 100% + Trên chuẩn : 61% - Tổng số trẻ: 440 cháu/13 lớp Trong quá trình thực hiện tôi đã gặp những khó khăn, thuận lợi sau: 2.1) Thuận lợi: - Được sự quan tâm lãnh đạo sát sao kịp thời của UBND Q.Long Biên, Phòng GD & ĐT Q.Long Biên,sự quan tâm phối kết hợp của chính quyền địa phương. 3
2. - Ban giám hiệu nhà trường quan tâm, tạo điều kiện cho giáo viên được tham gia các lớp học bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ sư phạm do phòng giáo dục và trường tổ chức. - Nhà trường đầu tư đầy đủ cho lớp 1 số đồ dùng hiện đại như máy vi tính, vô tuyến , đài casset , đàn, dàn DVD. Bên cạnh đó nhà trường đã kết nối mạng nên việc tìm tòi về các tài liệu : Giỏo dục lũng nhõn ỏi cho trẻ em( TS : Khuất Thu Hồng- Viện nghiên cứu phát triển xã hội ) Đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục mầm non - Giáo viên có sáng tạo, có ý thức trách nhiệm cao trong công việc,phát huy tính tích cực chủ động của trẻ - Có sự quan tâm ủng hộ của đa số các bậc phụ huynh học sinh trong các hoạt động dạy và học của cô và trẻ.Trẻ ham học hỏi, nhanh nhẹn,thích khám phá những điều mới lạ. 2.2) Khó khăn: Mặc dù có những thuận lợi cơ bản, tuy nhiên trong quá trình thực hiện “Một số biện pháp giáo dục lòng nhân ái cho trẻ mẫu giáo 4- 5 tuổi thông qua việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học”. của lớp vẫn có những khó khăn: - Hình thành lòng nhân ái cho trẻ không phải là một hoạt động học độc lập mà giáo viên phải linh hoạt tích hợp vào các nội dung khác để giáo dục và hình thành cho trẻ . - Đa số trẻ bố mẹ đều làm nông nghiệp và công nhân, trẻ ít có điều kiện tham gia các hoạt động và hướng dẫn con cùng tham gia . - Trẻ đi học không đều nên kiến thức hay bị gián đoạn. - Đồ dùng, tài liệu tạo hoạt cảnh hay tình huống chưa nhiều và đa dạng. - Trẻ tiếp thu kiến thức chưa đồng đều. III/ Các biện pháp thực hiện 1) Biện pháp 1: Lập kế hoạch Việc lập kế hoạch hoạt động giúp giáo viên chủ động tổ chức thực hiện cho trẻ để đạt mục đích yêu cầu tiết học đặt ra.. Khi lập kế hoạch, phải lấy trẻ làm trung tâm đưa ra các tình huống, các giả thiết,các hoạt cảnh để trẻ được “ nhập vai ” và nếu ý kiến hướng giải pháp của trẻ Chính vì vậy việc lập kế hoạch giúp giáp viên lựa chọn tác phẩm có định hướng, không lan man và truyền tải tới trẻ đúng và phù hợp nhất . Thời gian Chủ đề thực hiện Tác phẩm văn học Nội dung học thực hiện chủ đề Trường mầm non Bài thơ : Cô cấp dưỡng - Tên bài thơ, nội dung bài thơ - Đọc diễn cảm 13/9- bài thơ 4
3. 1/10/2022 - Thể hiện lòng biết ơn tới các cô cấp dưỡng. Trung thu ( Chủ đề Vui tết trung thu - Giáo dục trẻ : phát sinh ) Trò chơi dân gian biết chia sẽ , rủ các bạn cùng chơi, hòa đồng cùng các bạn Bản thân bé và gia Bài thơ : Lấy tăm cho bà - Truyền tải nội đình Truyện : Bông hoa cúc dung bài thơ , câu 4-3/12/2022 trắng truyện : Sự kính trọng lễ phép với người lớn, thương mẹ khi mẹ ốm và làm tất cả để mẹ vui lòng 6-31/12/2023 Nghề nghiệp Truyện : Nghề của bố - Dạy trẻ biết quan tâm chú ý tới người khác , và nghề nào cúng đáng quý 3-21/1/2023 Thế giới thực vật Thơ : Bó hoa tặng cô - Thể hiện tính cảm dành tặng cô giáo Tết- mùa xuân Bài hát : Bé đi chúc tết - Giáo dục trẻ : Biết quan tâm hỏi 24/1- thăm và chúc mọi 18/2/2023 người khi tết đến . Trò chơi dân gian Các TCDG Tính kỷ luật , đoàn kết phối hợp khi chơi 21/2- Thế giới động vật Truyện : Hươu con tìm bạn - Giúp đỡ nhau 18/3/2023 , Đôi bạn tốt khi gặp khó khăn 21/3- Giao thông Truyện : Một chuyến tham - Biết chia sẽ cảm 8/4/2023 quam thông , giúp đỡ khi người khác gặp khó khăn 15/4- Quê hương đất - Xem video tư liệu vè Bác - Tình cảm của 27/5/2023 nước Bác Hồ Bác dành cho mọi người và mọi người dành cho Bác . 5
4. 2)Biện pháp 2: Một số biện pháp giáo dục lòng nhân ái cho trẻ thông qua việc làm quen với tác phẩm văn học 2.1/ Khêu gợi hứng thú lòng đam mê đối với tác phẩm” người giáo viên phải tìm mọi biện pháp, mọi hình thức dạy học sao cho phù hợp với năng lực nhận thức của trẻ. Đặc biệt là gây hứng thú bất ngờ, nhằm khêu gợi lòng ham mê của trẻ đối với những tác phẩm văn học. 2.2/ Sử dụng tình huống nghệ thuật để khắc sâu lòng nhân ái cho trẻ. - Khi đã hứng thú say mê với tác phẩm văn học thì giáo dục lòng nhân ái cho trẻ thông qua những tác phẩm văn học, trẻ cảm nhận được nội dung giáo dục của nó một cách sâu sắc và đầy đủ, tấ cả các tác phẩm văn học đều có tính giáo dục cao trong quá trình dạy cô giáo đã làm nổi bật nội dung giáo dục của tác phẩm đó. Nhưng chọn thế nào, nội dung gì để giáo dục lòng nhân ái theo tôi mới là khó. Chính những cái khó đó là những hình tượng có giá trị cao. - Ví dụ truyện “Xin lỗi con gái” . Qua câu truyện tôi đã giúp trẻ khắc sâu hình ảnh nhân vật ( bé Môi Đen ) là một cô bé tốt bụng giàu lòng nhân ái yêu thương các con vật - Ví dụ truyện: “ Hai chiếc khăn” Qua câu truyện Hai chiếc khăn giáo dục cho trẻ biết quan tâm, chia sẽ yêu thương mọi người xung quanh : - Ví dụ bài thơ: “Quả chuối nhỏ” bé cảm nhận được tình yêu thương mọi người dành cho mình và từ đó bé lại muốn quan tâm , chia sẽ , hỏi han mọi người trong gia đình và khi đến lớp bé muốn quan tâm chia sẻ đồ chơi với các bạn hỏi thăm cô giáo, các bạn trong lớp Ví dụ truyện : “ Giúp đỡ người khác là đúng hay sai ” . Qua đó giáo dục trẻ ( trong trường: Trẻ lớp tôi là lớp mẫu giáo nhỡ khi thấy các em lớp bé khóc khi ra sân tập thể dục, làm rơi dép, các con biết dỗ em, nhặt dép giúp em, như vậy là trẻ đã có sự quan tâm chia sẽ mặc dù các em đó không phải là các bạn của lớp mình ) 2.3:Tận dụng các tác phẩm văn học mọi lúc mọi nơi để giáo dục lòng nhân ái cho trẻ ” - Giáo dục lòng nhân ái cho trẻ thông qua việc làm quen với tác phẩm văn học không có nghĩa chỉ giáo dục ngay trên tiết học mà phải biết vận dụng các tác phẩm văn học ở mọi lúc, mọi nơi để giáo dục lòng nhân ái cho trẻ. + Vào lúc đón và trả trẻ + Hoạt động ngoài trời: Ví dụ: cho trẻ tới thăm vườn cây ăn quả, vườn rau của trường Cô cho trẻ đọc các bài thơ: Hoa kết trái, Quả chuối nhỏ, Cây dây leo, vè loại quả ... Bài hát : Quả cam quả chuối, Lý cây xanh, Oản tù tì ( lời mới ) , cây cam cây quýt, Em yêu cây xanh, Qua những bài hát bài thơ đó trẻ gọi tên các loại cây, loại hoa , biết được màu sắc, hình dáng, ích lợi.. + Hoạt động góc: 6
5. 2.4: Tổ chức hoạt động làm quen văn học qua đó giáo dục lòng nhân ái cho trẻ - Tôi cho trẻ làm quen với truyện “ Ngôi nhà mùa đông” 3/ Biện pháp 3:”Tuyên truyền phối hợp với phụ huynh” a.Nhà trường, gia đình kết hợp với nhau chặt chẽ, thường xuyên liên tục việc hình thành giáo dục lòng nhân ái cho trẻ không những trong phạm vi nhà trường mà còn phải kết hợp với gia đình nói rõ cho phụ huynh thấy được tầm quan trong của việc giáo dục đức thẩm mỹ cho trẻ để có những biện pháp phối kết hợp với phụ huynh. - Trao đổi với phụ huynh những bài thơ, câu truyện học trong chương trình, yêu cầu phụ huynh kiểm tra trẻ những bài thơ câu truyện bằng hình thức đọc. kể. - Phối hợp với phụ huynh sưu tầm tranh ảnh, bộ môn văn học, làm đồ chơi, sáng tác thơ, truyện có tính chất giáo dục cao. b. Xây dựng góc tuyên truyền - Xây dựng góc tuyên truyền là biện pháp hữu ích đối với công tác giáo dục giữa gia đình và nhà trường (Góc bé yêu văn học) thực sự có tác dụng được mọi người thường xuyên chú ý. 4) Biện pháp 4:”Tích cực sưu tầm các bài thơ câu truyện có nội dung giáo dục lòng nhân ái đồng thời khích thích trẻ hoạt động nghệ thuật ” - Đây là biện pháp không thể thiếu được đối với giáo viên mầm non. Để làm tốt việc này đòi hỏi giáo viên phải tâm đắc với nghề có ý thức học hỏi sáng tạo chịu khó nghiên cứ thì mới có vốn kiến thức hiểu biết cho mình. Để có những bài thơ câu truyện nhằm phục vụ cho môn làm quen văn học góp phần không nhỏ trong việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ. - Chính vì vậy tôi đã tích cực sưu tầm một số bài thơ câu truyện có nội dung về tình yêu thương lòng nhân ái để giáo dục và hình thành cho trẻ . - Thơ : 03 bài Bài thơ: Vòng tay thơm Bé mới đến trường Nói còn bập bẹ Gọi cô gọi mẹ Bé biết hai người Nhẩm tính bé cười Bốn bàn tay đẹp Tay cô múa rẻo Tay mẹ nâng niu Bàn tay cô, mẹ Bốn bàn tay thơm Bài thơ: Bầu trời của bé Cả nhà cùng hồi hộp Bé cất tiếng chào đời! Mẹ ru bé : à ơi 7
6. Bố ra vào tất bật Ông bà mừng khôn xiết Bác, chú, dì ùa thăm Bé bỗng thành trung tâm Của chia sẻ, chăm chút Nụ cười và ánh mắt Một bầu trời yêu thương Bài thơ: Quả chuối nhỏ Quả chuối nhỏ Bé bóc vỏ Mời bố ăn Bố mỉm cười Nhường phần mẹ Mẹ lặng lẽ Đưa biếu bà Bà cười xòa Dành tặng bé ờ lạ thế Quả chuối nhỏ Cả nhà vui Ăn chẳng hết. Truyện : 05 truyện( Những câu chuyện về tình yêu thương – lòng nhân ái) 3/ Truyện : Hai chiếc khăn 4/ Truyện : Xin lỗi con gái nhé! 5/ Truyện : Tiếng chuông điện thoại IV : KẾT QUẢ THỰC HIỆN Từ những biện pháp mà tôi đã đưa vào sử dụng trong quá trình hình thành lòng nhân ái cho trẻ nói trên, kết quả cho thấy : 1. Đối với giáo viên : - Giáo viên mạnh dạn không còn e ngại khi hình thành lòng nhân ái, hay giáo dục đạo đức lễ giáo cho trẻ nữa . - Giáo viên tích cực sưu tầm các bài thơ câu truyện làm phong phú thêm góc sách cho lớp - Giáo viên thấy được tầm quan trọng của việc hình thành lòng nhân ái cho trẻ , thường xuyên tổ chức các hoạt động , tạo tình huống để trẻ được tải nghiệm 2. Đối với trẻ : - Hình thành ở trẻ lòng nhân ái , trẻ biết giúp đỡ người khác cần phải trở thành việc làm thường ngày chứ không phải chỉ vì mình muốn mình thích thì mới làm . 8
7. - Trong các hoạt động trẻ có sự quan tâm đến bạn bè, chơi thân thiện và có trách nhiệm, luôn vui vẻ,... 3. Đối với phụ huynh : - Phụ huynh đã có nhận thức sâu sắc hơn về việc giáo dục hình thành lòng nhân ái cho con em mình - Phụ huynh tích cực sưu tầm các cuốn sách có nội dung về lòng nhân ái tình yêu thương cùng trao đổi kết hợp với giáo viên rèn luyện cho trẻ C : KẾT THÚC VẤN ĐỀ I. Kết luận Giáo dục lòng nhân ái cho trẻ thông qua cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là một việc làm cần thiết mà cũng rất khó khăn nó không thể thực hiện một sớm, một chiều mà cần phải có thời gian. Vì vậy mà người giáo viên trực tiếp giảng dạy phải thực sự thưong yêu trẻ, luôn mẫu mực là tấm gương sáng cho trẻ noi theo, phải có nhiều sáng tạo trong giảng dạy nhằm truyền thụ kiến thức cho trẻ một cách đầy đủ, dễ hiểu nhất, trong giáo dục lòng nhân ái không những bộ môn văn học mà có thể vận dụng bất cứ môn học nào, giáo dục lòng nhân ái nó xuyên suốt trong quá trình giảng dạy và thực hiện mọi lúc, mọi nơi. Vì vậy chúng ta là người giáo viên được Dảng nhà nước giao cho trọng trách hết sức vinh quang nhưng cũng rất khó khăn, đó là giáo dục đào tạo con người có ích cho xã hội. Bởi vậy ngay từ đầu các cháu phải đựoc dạy dỗ một cách toàn diện về các mặt “ Đức- Trí-Thể-Mĩ ”. Đặc biệt trong cơ chế hiện nay khoa học đang phát triển mạnh mẽ rất cần đến những con người vừa có tài, vừa có đức và lòng nhân ái. Có như vậy mới hoàn thành được mục tiêu đào tạo con người mới từ thuở còn thơ. Trên đây là một số biện pháp trong việc giáo dục lòng nhân ái cho trẻ 3-4 tuổi thông qua việc cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học. Vì điều kiện thời gian có hạn, năng lực người viết còn nhiều hạn chế và đây là lần đầu tiên nghiên cứu khoa học nên đề tài không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong sự góp ý chân thành của thày cô và các bạn đồng nghiệp để đề tài được hoàn thiện hơn. II. Bài học kinh nghiệm - Để các biện pháp có hiệu quả và đạt được kết quả trê, tôi đã rút ra được một số kinh nghiệm sau + Giáo viên cần tích sưu tầm các bài hát, bài thơ câu truyện, các hoạt động, thiết kế các trò chơi, hoạt cảnh, tình huống theo chủ đề xuyên suốt cho cả năm học theo 1 hệ thống phù hợp với độ tuổi, nhận thức của trẻ lớp mình. + Tăng cường làm đồ dùng đồ chơi, tranh truyện minh họa, các laoij rối, sa bàn,...đảm bảo kích cỡ, phù hợp với nội dung truyện đảm bảo tính khoa học, sư phạm, thẩm mỹ, tính hiệu quả và tính ứng dụng rộng rãi. + Trau dồi bản thân để năng cao nghiệp vụ sư phạm và nghệ thuật lên lớp. Thường xuyên bồi dưỡng những kiến hức cơ bản có liên quan đến lòng nhân ái 9
8. tranh áp dụng một cách máy móc dập khuôn trong quá tình tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học . III. Khuyến nghị- Đề xuất - Sở Giáo dục và Đào tạo – Phòng Giáo dục Quận Long Biên thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn giáo dục và hình thành lòng nhân ái ở trẻ để chúng tối có dịp trao đổi học hỏi kinh nghiệm của nhau - Các cấp lãnh đạo quan tâm đầu tư hơn đến cơ sở vật chất của trường Mầm non Phúc Lợi để giáo viên tổ chức và trẻ được trải nghiệm , mở lòng mình với con người , thiên nhiên , quê hương , trường , lớp cô giáo và các bạn . Trên đây là một vài kinh nghiệm của tôi trong quá trình hình thành cho trẻ về lòng nhân ái tình yêu thương lớp mẫu giáo bé Kính mong sự đóng góp ý kiến của Hội đồng xét duyệt, của các bạn đồng nghiệp để bản sáng kiến kinh nghiệm của tôi được hoàn chỉnh hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn ! 10
9. D : Tài liệu tham khảo 1.“ Văn học và trẻ em” Nhiều tác giả - NXB Kim Đồng 1982. 2. “ Giáo trình văn học trẻ em” Lã Thị Bắc Lý. NXB đại học sư phạm Hà Nội 2002. 3. “ Phương pháp đọc kể diễn cảm thơ truyện cho trẻ lứa tuổi mần non. NXB GDHN 2006. 4. “ Văn học thiếu nhi với việc giáo dục trẻ lứa tuổi mầm non” Lã Thị Bắc Lý. 5. “Giáo dục trẻ mẫu giáo qua truyện và thơ – Nguyễn Thu Thuỷ NXB GD Hà Nội năm 1976. 6. Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non ( từ lọt lòng đến 6 tuổi) Nguyễn Ánh Tuyết (chủ biên) Nguyễn Như Mai- Đinh Kim Thoa. NXB Đại Học sư phạm Hà Nội 2003. 13