Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp rèn viết chính tả cho học sinh Lớp 5 ở trường Tiểu học Y Ngông – Huyện Krông Ana – Tỉnh Đắk Lắk

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp rèn viết chính tả cho học sinh Lớp 5 ở trường Tiểu học Y Ngông – Huyện Krông Ana – Tỉnh Đắk Lắk

1. - Điều tra, khảo sát đối tượng học sinh. - Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động ( nghiên cứu bài viết của học sinh ). - Phương pháp trò chuyện. - Phương pháp thống kê. - Kiểm tra đánh giá, tổng kết kinh nghiệm. - Các công văn hướng dẫn tăng cường Tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số. II. Phần nội dung. 1. Cơ sở lí luận. Trong môn tiếng Việt nói chung và môn chính tả nói riêng không thể thiếu trong quá trình học tập của học sinh. Nhằm giúp các em đạt được kiến thức trong chương trình bậc học. Việc rèn học sinh viết đúng chính tả trong môn Tiếng việt là những nội dung cơ bản của việc dạy học theo hướng đổi mới hiện nay. Biện pháp rèn kĩ năng viết đúng chính tả trong môn tiếng Việt có một vị trí rất quan trọng giúp cho các em củng cố kĩ năng viết đúng, đủ và đảm bảo tốc độ trong môn chính tả nói riêng và góp phần quan trọng cho các môn học khác nói chung đó cũng là một việc làm mà mỗi giáo viên cần quan tâm. Qua việc rèn kĩ năng viết đúng chính tả của học sinh dân tộc thiểu số ở vùng đặc biệt khó khăn đa số là con em đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 99% việc giáo viên có thể dễ dàng phát hiện ra những ưu điểm hoặc thiếu sót về kiến thức, kĩ năng và tư duy của hoc sinh để đưa ra biện pháp giúp các em khắc phục những hạn chế trong khi viết. Tuy nhiên trong dạy học mỗi giáo viên cần trang bị cho mình những kỹ năng phát âm chuẩn xác nhất thì sẽ giúp các em viết bài tốt hơn. Để rèn kĩ năng viết đúng chính tả đạt hiệu quả cao, giáo viên cần phải tìm hiểu những nguyên nhân dẫn đến các em viết còn sai chính tả nhiều; tham khảo các
2. tài liệu hướng dẫn dạy vùng, miền. Từ đó đưa ra những biện pháp rèn viết cho các em viết một cách đúng nhất. 2. Thực trạng. 2.1. Thuận lợi, khó khăn. * Thuận lợi. Được sự quan tâm của Đảng và nhà nước đầu tư cho cơ sở vật chất trường học nên lớp học khang trang, sạch sẽ, thoáng mát; các em có đầy đủ sách vở và đồ dùng học tập đảm bảo cho việc học tập. Phần đa học sinh sống cùng địa bàn nên việc quản lí các em cũng như việc liên lạc thông tin hai chiều có nhiều thuận lợi. Một số gia đình học sinh cũng rất quan tâm đến việc học tập của con em đã tạo điều kiện cho các em đi học 2 buổi/ ngày. Ngoài ra, còn được sự quan tâm sát sao của nhà trường đến việc học tập cũng như các phong trào của lớp. Bản thân vừa làm công tác chủ nhiệm vừa trực tiếp giảng dạy ở khối lớp 5 nhiều năm nên việc theo dõi, nắm bắt đối tượng viết còn sai lỗi chính tả nhiều rất thuận lợi. Được sự quan tâm giúp đỡ của đồng nghiệp, Ban lãnh đạo nhà trường đã tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi hoàn thành tốt nhiệm vụ. * Khó khăn. Đa số các em thuộc gia đình có hoàn cảnh khó khăn, một số bố mẹ ít quan tâm đến viêc học hành của con cái, vê mùa nương rẫy các em thường hay nghỉ học theo bố mẹ đi làm. Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến việc học tập của các em. Do sự bất đồng trong ngôn ngữ tiếng phổ thông; các em thường giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ. Một số em chưa hiểu được tầm quan trọng của việc học tập, ý thức học tập của các em chưa cao, dẫn đến khi nghe viết tiếng việt rất khó khăn. 2.2. Thành công, hạn chế.
3. * Thành công. Việc dạy học ở nhà trường đã nâng cao được chất lượng học môn chính tả cho học sinh lớp 5 giúp các em nắm chắc quy tắc viết chính tả, tự tin, mạnh dạn hơn trong học tập. Mặt khác, kích thích được phong trào thi đua học tập trong lớp. Đa số các em có tiến bộ rõ rệt về kĩ năng nghe viết; tỉ lệ học sinh viết tốt càng được phát huy, hiệu quả giáo dục từng bước được nâng dần lên quan các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, sinh hoạt tập thể, giao lưu học sinh dân tộc thiểu số. * Hạn chế. Kĩ năng viết chính tả của đối tượng trong lớp không đồng đều, dẫn đến giáo viên cần phải tốn nhiều thời gian để lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học. Môi trường giao tiếp của các em chủ yếu là ngôn ngữ tiếng mẹ đẻ vì thế việc nói và viết Tiếng Việt còn hạn chế. Việc học sinh nắm chưa vững cấu tạo âm, vần, các thanh điệu dẫn đến việc học sinh chủ quan trong khi viết chính tả. 2.3. Mặt mạnh, mặt yếu. * Mặt mạnh. Các giải pháp, biện pháp giảng dạy của giáo viên đưa ra phù hợp với từng đối đối tượng học sinh, điều kiện học tập của các em, phát huy được tính chủ động tích cực của học sinh trong học tập. Học sinh yêu thích môn học, cần cù chịu khó, ham học hỏi và có tinh thần tự giác trong học tập. * Mặt yếu.
4. Giáo viên còn phát âm theo tiếng địa phương , kĩ năng vận dụng thay đổi hình thức tổ chức dạy học còn chưa linh hoạt. .Học sinh của lớp đều là người dân tộc thiểu số, một số em chưa thực sự nắm bắt được quy luật trong khi viết chính tả, cũng như kĩ năng đọc, viết còn hạn chế, thậm chí một số phụ âm đầu, nguyên âm, vần trong tiếng việt các em viết còn nhầm lẫn nên việc dạy viết chính tả gặp rất nhiều khó khăn. 2.4. Các nguyên nhân, các yếu tố tác động. Học sinh chủ yếu là người dân tộc thiểu số, hoàn cảnh gia đình các em còn gặp rất nhiều khó khăn. Gia đình chưa thực sự quan tâm đến việc học tập của con em mình và cho rằng giáo dục học sinh là nhiệm vụ của nhà trường. Điều này ảnh hưởng không nhỏ tới việc phối hợp với gia đình trong việc giáo dục các em. Một số em ý thức học tập chưa cao, còn hay nhút nhát khả năng tiếp thu chậm đi học chưa chuyên cần, hay nghỉ học để phụ giúp việc gia đình dẫn đến các em sẽ hạn chế trong việc học tập. 2.5. Phân tích, đánh giá các vấn đề về thực trạng mà đề tài đã đặt ra. Năm học 2014- 2015 được sự phân công của Ban lãnh đạo nhà trường giao nhiệm vụ làm công tác chủ nhiệm lớp 5A. Ngay từ đầu năm học tôi đã làm quen và nắm bắt được đối tượng học sinh trong lớp, Đa số các em là con em đồng bào dân tộc thiểu số, có hoàn cảnh khó khăn. Trình độ học lực của các em không đồng đều, có những em có kĩ năng đọc viết tiếng Việt rất tốt. Tuy nhiên việc viết đúng chính tả là một phân môn tương đối khó. Cho nên, khi dạy viết chính tả cho các em bước đầu học sinh còn lúng túng trong việc nghe viết làm sao cho chính xác và hiểu được tiếng, từ mình viết là gì, thực tế các em thường đọc như thế nào thì viết thế đấy dẫn đến khi tiếp thu bài học các em thường bị thụ động.
5. Giáo viên đã sử dụng nhiều hình thức, tổ chức dạy học trong giờ dạy nhưng vẫn chưa đem lại hiệu quả cao. Giáo viên chưa thấy hết vai trò quan trọng của việc dạy học như thế nào để có hiệu quả đôi khi còn ngại phát âm nhiều lần chuẩn xác những từ khó viết để học sinh đọc, viết. Hầu hết gia đình các em thuộc diện có hoàn cảnh khó khăn. Một số em thường nghỉ học để phụ giúp gia đình lao động. Đi học không chuyên cần làm cho các em bị hổng kiến thức các môn học nói chung cũng như môn Tiếng Việt nói riêng. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến các em gặp khó khăn trong việc tiếp thu và kĩ năng viết chính tả. Gia đình chưa thật sự quan tâm đến việc học tập của các em; thường ngày ở nhà, các em giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ mà ít khi sử dụng tiếng Việt chỉ khi nào đến lớp thì các em mới sử dụng tiếng Việt. Bởi vì thế việc đọc và phát âm chưa chính xác tiếng việt dẫn đến khi viết bài là rất khó đối với các em. Trong giảng dạy người giáo viên cần tìm ra những phương pháp, hình thức tổ chức dạy học tối ưu nhất có thể áp dụng cho đối tượng học sinh của lớp mình ; thì chắc chắn rằng hiệu quả sẽ cao hơn. Vì có áp đụng thay đổi cách dạy học thì mới tạo ra sự hứng thú học tập cho các em đồng thời sẽ thúc đẩy tinh thần học tập tốt hơn. Được sự quan tâm, chỉ đạo, hướng dẫn sát sao của nhà trường, sự góp ý của bạn bè đã giúp cho các giải pháp trong đề tài được thực hiện hiệu quả tại đơn vị. Bên cạnh đó, việc tăng thời lượng môn Tiếng Việt cũng như sự cố gắng của học sinh là một yếu tố không nhỏ giúp đề tài thực hiện thành công. 3. Giải pháp, biện pháp. 3.1. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp. Đưa ra các giải pháp, biện pháp phù hợp với việc viết chính tả trong chương trình và phù hợp với thực tế học sinh trong trường, góp phần nâng cao chất lượng
6. dạy và học phân môn chính tả cũng như các môn học trong chương trình. Bổ sung thêm kĩ năng viết tiếng Việt chính xác theo ngôn ngữ phổ thông trong và hỗ trợ cho các em trong việc học các môn học khác. Tạo được môi trường giáo dục không khí vui tươi, khích lệ học sinh tích cực, chủ động trong học tập. 3.2. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp. 3.2.1. Khảo sát phân loại đối tượng học sinh. Ngay từ đầu năm học để nắm bắt được đối tượng học sinh trong lớp về kĩ năng viết của từng em, tôi đã tiến hành khảo sát chất lượng đầu năm như sau: Thống kê một số lỗi cơ bản mà học sinh thường mắc. TT TSHS Các loại lỗi Số lượng Tỉ lệ (%) 1 18 Sót dấu, sai dấu thanh 15 72% 2 18 Sai phụ âm đầu, âm cuối. 16 88,9% 3 18 Không viết hoa đầu câu 6 33,3% 4 18 Không viết hoa danh từ 12 riêng 66,7% Danh từ chung 5 18 Viết hoa tùy tiện 4 22,2% Qua kết quả khảo sát ở trên, tôi tiến hành tìm hiểu nguyên nhân các em viết chính tả còn tồn tại một số lỗi cơ bản mà học sinh thường mắc ; do rất nhiều nguyên nhân như khả năng đọc, kĩ năng nghe viết chưa thành thạo Tiếng Việt, cách nhận
7. biết danh từ riêng còn lúng túng và kĩ năng nắm vững các quy tắc viết chính tả còn hạn chế vì thế dẫn đến khi viết bài còn phải mắc những lỗi cơ bản thường gặp. 3.2.2. Xây dựng kế hoạch giúp học sinh rèn viết đúng chính tả. Từ kết quả khảo sát và phân loại đối tượng học sinh vào từng nhóm của những loại lỗi để xây dựng một kế hoạch dạy học cho từng tiết học phù hợp với khả năng tiếp thu của các em. Giáo viên cần tiến hành xây dựng kế hoạch giúp học sinh rèn viết chính tả qua những tiết học chính khóa, tiết luyện tiếng Việt và những buổi phụ đạo học sinh yếu. Nhằm tìm ra biện pháp dạy học cho phù hợp với đối tượng học sinh đạt hiệu quả cao. Trong khi Trong khi xây dựng kế hoạch dạy học cho phù hợp với nội dung chương trình thì việc đầu tiên cần khắc phục những loại lỗi mà các em thường mắc lỗi nhiều nhất để giúp các em có kĩ năng viết chính xác tốt hơn. Ngoài những buổi học chính khóa, những tiết luyện. Giáo viên còn giúp học sinh ghi nhớ vào những tiết sinh hoạt tập thể, hoặc những tiết sinh hoạt 15 phút đầu giờ. Trong dạy học giáo viên cần linh hoạt lựa chọn các phương pháp, hình thức dạy học cho phù hợp với từng đối tượng học sinh. Cần phải xác định được mục tiêu cần đạt theo Chuẩn kiến thức kĩ năng của bài dạy trong môn chính tả. Từ đó xây dựng kế hoạch dạy học cụ thể cho từng bài, từng nội dung. 3.3.3. Rèn viết dấu thanh. Để giúp cho các em có một kĩ năng viết tốt nhất, cần chú ý tới mức độ yêu cầu kiến thức vừa sức đối với các em. Cần khắc phục tính ngại khó, tính không kiên trì, thiếu tin tưởng vào khả năng học tập của mình. Trong giảng dạy giáo viên chú ý thái độ học tập của những em khả năng viết còn chậm, viết thường hay mắc lỗi chính tả nhiều. Hướng dẫn kịp thời để giúp cho các em hoàn thành nhiệm vụ trong học tập. Tiếng Việt có 6 thanh (ngang, huyền, sắc, hỏi, ngã, nặng) thì nhiều học sinh không phân biệt được 6 thanh này. Trong lỗi viết dấu thanh có những em khi viết
8. tiếng việt những tiếng có dấu thì các em lại không viết dấu, còn tiếng có dấu thì các em lại viết dấu vào ; hoặc viết dấu thanh còn lẫn lộn giữa dấu thanh sắc, với thanh huyền, thanh hỏi với thanh ngã.. Do ảnh hưởng của cách phát âm tiếng địa phương, tiếng dân tộc thiểu số dẫn đến các em đọc như thế nào thì viết thế đấy. Ví dụ : Khi dạy bài chính tả nghe viết“ Anh bộ đội Cụ Hồ gốc Bỉ” ( Sách tiếng việt lớp 5 tập 1 trang 38). Có những em thường viết lẫn lộn dấu thanh sau đây: + hang ngủ ( hàng ngũ ) + Phan Lắng ( Phan Lăng ) + khuât phục ( khuất phục ) + Chình nghĩa ( chính nghĩa ) Muốn học sinh viết đúng dấu thanh, giáo viên phải là người phát âm rõ tiếng, đúng chuẩn, đồng thời chú ý luyện sửa phát âm đúng chuẩn, nhiều lần cho các em bằng nhiều hình thức khác nhau. Ghi nhớ mối liên hệ giữa âm thanh ngôn ngữ và ký hiệu chữ viết cho học sinh để phân biệt các dấu thanh. Sử dụng phương pháp này đòi hỏi rất nhiều thời gian, tuy nhiên có thể kết hợp nó với các phương pháp khác để chữa lỗi bằng cách thi đố tiếng vừa đọc có thanh gì bằng một số câu hỏi. Tiếng em vừa đọc có dấu thanh hay không ? Nếu có dấu thanh thì đó là dấu thanh gì ? Khi đọc tiếng có dấu thanh cách phát âm có khác với tiếng không có dấu thanh hay không ? Trong trường hợp học sinh viết sai dấu thanh hỏi và thanh ngã đối với học sinh là rất phức tạp. Do đó giáo viên phải kiên trì từng bước cung cấp cho học sinh ghi nhớ một số tiếng từ có dấu thanh thường đi kèm với nhau như: Tiếng có dấu hỏi đi với tiếng có dấu hỏi: đủng đỉnh, bủn rủn, lẩn thẩn, lỏng lẻo Tiếng có dấu sắc đi với tiếng có dấu hỏi : sáng sủa, rẻ rúng, hối hả Tiếng có dấu huyền đi với tiếng có dấu ngã : mỡ màng, não nùng, dễ ràng Tiếng có dấu ngã đi với tiếng có dấu ngã : lõm bõm, lõa xõa, lẵng nhẵng
9. Tiếng có dấu nặng đi với tiếng có dấu ngã: nũng nịu, thõng thẹo, rộng rãi.. Tuy nhiên biện pháp này cần phải được rèn luyện thường xuyên để giúp cho các em ghi nhớ cách viết chính tả đối với những tiếng có dấu thanh này. Ngoài ra cần hướng dẫn học sinh cách luyện viết tiếng từ và cách so sánh giữa tiếng viết đúng dấu thanh, và tiếng viết thiếu dấu thanh để giúp cho các em hiểu nghĩa của chúng. Ngoài việc học sinh viết những bài chính tả trong sách giáo khoa và làm các bài tập phân biệt dấu thanh có thể giáo viên cho học sinh viết thêm một số bài sưu tầm vào phiếu học tập để các em tự điền dấu Ví dụ : em hãy điền dấu thanh gì vào những chữ in nghiêng dưới đây ? “ Thấy cha ngày cang đau nặng, con trai cụ khẩn khoan xin đựa cụ đi bệnh viên. Anh noi mãi, nể lời, cụ mơi chịu đi.” ( Trích SGK lớp 5 tập 1) 3.3.4. Rèn viết phụ âm đầu, âm cuối. Trong tiếng Việt việc rèn viết đúng phụ âm đầu cần phải xuyên suốt trong quá trình học tập của các em, không chỉ trong thời gian ngắn học sinh có thể viết chính xác các phụ âm đầu mà phải trải qua một thời gian rất dài từ khối lớp thấp đến khối lớp cao. Việc ghi nhớ viết đúng phụ âm đầu cần được rèn luyện thường xuyên không những chỉ một phân môn chính tả mà tất cả các môn học khác. Qua việc phát hiện lỗi viết sai của các em thể hiện trên bài viết là chủ yếu. Ví dụ : Khi dạy bài chính tả nghe viết “ Dòng kinh quê hương” ( sách tiếng việt 1 trang 65) . Học sinh viết lẫn lộn một số chữ cái ghi các âm đầu sau đây: + c/q: cuê hương ( quê hương ) + ng/ngh: nghân lên ( ngân lên ) + gi/ r : rọng hò ( giọng hò ) + ch/tr: chong không gian ( trong không gian) + s/x: màu sanh ( màu xanh)
10. Có những em khi viết chưa phân biệt được khi nào thì viết âm c và khi nào thì viết âm k sự nhầm lẫn ở đây là do các em chưa nắm vững quy tắc viết chính tả của hai âm này. Vì thế mà dẫn đến viết sai trong trường hợp này giáo viên cần đưa ra những tiếng có phụ âm c luôn đi với âm nào hoặc những tiếng có phụ âm q thường đi kèm với âm nào để học sinh dễ dàng nhận biết quy tắc và cách viết của hai con chữ này. o, ô, ơ Âm c a , ă, â Âm q u u.ư Từ sơ đồ trên các em sẽ nhận biết được rõ hơn về âm q chỉ đi kèm với âm đệm là âm u; còn âm c có thể đi kèm với các con chữ o,ô,ơ, a ,ă, â, u ,ư. Để phân biệt âm đầu tr/ch: Giáo viên giúp các em ghi nhớ đa số các từ chỉ đồ vật trong nhà và tên con vật đều bắt đầu bằng ch, ví dụ: chăn, chiếu, chảo, chổi, chai, chày, chén, chum, chạn, chõ, chĩnh, chuông, chiêng, choé, chồn, chí, chuột, chó, chuồn chuồn, châu chấu, chào mào, chiền chiện, chẫu chàng, chèo bẻo, chìa vôi Ví dụ : Khi dạy bài chính tả nghe viết “ Mùa thảo quả’ Để củng cố kĩ năng viết đúng phụ âm đầu giáo viên có thể tổ chức các trò chơi học tập để giúp cho các em có kĩ năng nhớ và viết đúng hơn. Trò chơi : Hãy điền âm tr hoặc âm ch vào chỗ chấm cho thích hợp Ngày qua, ......ong sương thu ẩm ướt và mưa rây bụi mùa đông, những ....ùm hoa khép miệng bắt đầu kết .....ái. Thảo quả ....ín dần. Dưới đáy rừng, tựa như đột ngột, bỗng rực lên những ....ùm thảo quả đỏ....on ....ót, như ....ứa lửa,.....ứa nắng. ( Ngày qua, trong sương thu ẩm ướt và mưa rây bụi mùa đông, những chùm hoa khép miệng bắt đầu kết trái. Thảo quả chín dần. Dưới đáy rừng, tựa như đột ngột, bỗng rực lên những chùm thảo quả đỏ chon chót, như chứa lửa, chứa nắng) Hình thức chơi thi đua giữa các nhóm trong thời gian nhất định nhóm nào điền đúng và nhanh nhất là nhóm đó thắng cuộc.
11. Thông qua trò chơi các em sẽ khắc phụ được những lỗi viết sai của mình và đồng thời kích thích tinh thần học tập của các em. Để phân biệt âm đầu s/x: Đa số các từ chỉ tên cây và tên con vật đều bắt đầu bằng s: Sả, si, sồi, sứ, sung, sắn, sim, sao, su su, sa nhân, sơn trà, sậy, sấu, sến, sầu riêng, so đũa sam, sán, sáo, sâu, sên, sếu, sò, sóc, sói, sứa, sáo sậu, săn sắt, sư tử, sơn dương, san hô * Ghi nhớ một số mẹo luật chính tả: Một số hiện tượng chính tả mang tính quy luật đối với hàng loạt từ có thể giúp cho học sinh khắc phục lỗi chính tả một cách rất hữu hiệu. Ngay từ lớp 1, các em đã được làm quen với luật chính tả đơn giản như: các âm đầu k, gh, ngh chỉ kết hợp với các nguyên âm i, e, ê, iê, ie. Do các em chưa nắm vững quy viết chính tả ; như âm ng ( đơn ) thường đi với con chữ nào ? âm ngh ( ghép ) thường đi với con chữ nào dẫn đến các em khi viết thường mắc lỗi. Để khắc sâu kiến thức giáo viên kiểm tra kiến thức bằng phiếu học tập như sau: - Hãy viết những tiếng từ có âm ng hoặc - Thực hiện viết : âm ngh Ngoài sân, nghỉ hè, bé nghe hát, bạn Nga, đi ngủ, củ nghệ.... + Em hãy nhận xét âm ng( đơn ) thường - âm ng ( đơn) thường đi với con chữ đi với con chữ nào ? o,ô,ơ,a,u,ư +Em hãy nhận xét âm ngh (ghép) + âm ngh ( ghép ) thường đi với con thường đi với con chữ nào ? chữ e,ê,i. Trong tiếng việt vốn từ ngữ rất đa dạng và phong phú bởi vậy nếu chỉ cần viết sai phụ âm đầu thì nghĩa của từ đó làm cho người đọc cũng rất khó hiểu, vì thế việc rèn viết đúng là một việc làm của người giáo viên ai cũng mong đợi điều đó . Tuy nhiên trong thực tế đối với việc rèn viết đúng chính tả cho học sinh đồng bào dân