Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ 24 -36 tháng bước đầu hình thành kỹ năng tự phục vụ bản thân trong trường Mầm non

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ 24 -36 tháng bước đầu hình thành kỹ năng tự phục vụ bản thân trong trường Mầm non

1. 2 kỹ năng sống và gặp khó khăn khi tham gia vào các hoạt động tập thể. Nếu không được rèn luyện từ sớm, trẻ sẽ thiếu sự tự tin, khả năng thích nghi với môi trường xung quanh và ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện trong tương lai. Giáo viên chưa đưa ra những phương pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ đạt hiệu quả. Với mong muốn dù ở trường hay ở nhà các con cũng cần được chăm sóc và giáo dục tốt nhất, định hướng chỉ dẫn cho các con nhận thức được hành vi đúng sai, biết điều nên làm và không nên làm, trang bị cho trẻ những kỹ năng sống tốt trong đó là cần biết tự phục vụ bản thân nhằm giúp trẻ sớm có ý thức làm chủ bản thân, có ý thức tự giác hơn trong mọi hoạt động nên tôi nghiên cứu lựa chọn “Một số biện pháp giúp trẻ 24 -36 tháng bước đầu hình thành kỹ năng tự phục vụ bản thân trong trường mầm non” làm bài sáng kiến năm học 2024-2025. 3. Phạm vi và đối tượng áp dụng của sáng kiến: 3.1 Phạm vi, thời gian áp dụng sáng kiến: Đề tài được thực hiện từ tháng 9 năm 2024 đến tháng 5 năm 2025 tại nhóm trẻ 24-36 tháng D4 trường mầm non Đông Yên A. 3.2 Đối tượng nghiên cứu: Một số biện pháp giúp trẻ 24 -36 tháng bước đầu hình thành kỹ năng tự phục vụ bản thân trong trường mầm non 4. Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu nhằm tìm ra các biện pháp hiệu quả giúp trẻ 24-36 tháng tuổi bước đầu hình thành kỹ năng tự phục vụ trong trường mầm non. Cụ thể, sáng kiến này hướng đến các mục tiêu sau: Xây dựng môi trường giáo dục phù hợp, tạo điều kiện để trẻ thực hành kỹ năng tự phục vụ hàng ngày. Giúp trẻ từng bước rèn luyện sự tự lập, tự giác trong sinh hoạt cá nhân như ăn uống, vệ sinh cá nhân, mặc quần áo, dọn dẹp đồ chơi. Tạo hứng thú cho trẻ thông qua các hoạt động trải nghiệm, trò chơi rèn luyện kỹ năng tự phục vụ. Nâng cao nhận thức và tăng cường sự phối hợp giữa giáo viên và phụ huynh trong việc rèn luyện kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. Đánh giá hiệu quả của các biện pháp thông qua sự thay đổi trong thói quen và hành vi của trẻ trước và sau khi áp dụng.
2. 3 PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Thực trạng vấn đề: 1.1 Cơ sở lý luận của đề tài: Kỹ năng tự phục vụ là những kỹ năng cơ bản giúp trẻ thực hiện các hoạt động sinh hoạt cá nhân một cách độc lập, bao gồm các thói quen trong ăn uống, vệ sinh, mặc quần áo, dọn dẹp cá nhân và giao tiếp xã hội với môi trường xung quanh. Đây là một phần quan trọng trong quá trình phát triển kỹ năng sống của trẻ, giúp trẻ hình thành tính tự lập, tự tin và ý thức trách nhiệm ngay từ nhỏ. Ở độ tuổi 24-36 tháng, trẻ đang trải qua giai đoạn phát triển quan trọng về thể chất và nhận thức. Việc rèn luyện kỹ năng tự phục vụ có vai trò quan trọng trong giai đoạn này, bởi vì: Phát triển tính tự lập của trẻ, đó là khi trẻ biết tự chăm sóc bản thân, trẻ sẽ tự tin và chủ động hơn trong cuộc sống hàng ngày. Rèn luyện kỹ năng vận động là các hoạt động như tự xúc ăn, tự mặc quần áo, rửa tay giúp phát triển vận động tinh (khả năng điều khiển các cử động nhỏ của bàn tay) và vận động thô (khả năng kiểm soát cơ thể). Hình thành thói quen tốt: Trẻ biết giữ gìn vệ sinh cá nhân, gọn gàng, có trách nhiệm với những việc mình làm. Phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề: Khi trẻ tự thực hiện các công việc cá nhân, trẻ sẽ học cách tự suy nghĩ, tìm ra cách làm phù hợp, từ đó hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề. Cải thiện khả năng giao tiếp và hợp tác: Khi tham gia các hoạt động tự phục vụ trong nhóm, trẻ học cách chia sẻ, hợp tác với bạn bè. Việc rèn luyện kỹ năng tự phục vụ cho trẻ cần được thực hiện theo nguyên tắc: Đầu tiên là hướng dẫn trẻ thực hiện từng bước một. Trẻ nhỏ cần được dạy kỹ năng theo từng bước cụ thể, từ dễ đến khó. Học thông qua thực hành và trải nghiệm, trẻ học hiệu quả nhất khi được thực hành trực tiếp trong môi trường thực tế. Tiếp đến là khuyến khích và động viên trẻ. Khi được khen ngợi và khuyến khích kịp thời, đúng lúc sẽ giúp trẻ có động lực rèn luyện kỹ năng tự lập. Ngoài ra cần tạo môi trường phù hợp để trẻ có thể tự phục vụ ví dụ như đặt giá treo quần áo vừa tầm với trẻ, chuẩn bị dụng cụ ăn uống phù hợp với tay cầm của trẻ. Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 24-36 tháng tuổi đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển toàn diện của trẻ. Đây không chỉ là quá trình rèn luyện những thói quen sinh hoạt đơn thuần mà còn giúp trẻ hình thành tính tự lập, tư duy tự chủ và kỹ năng giải quyết vấn đề ngay từ khi còn nhỏ. Do đó, việc xây dựng các biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ trong giai đoạn này là cần thiết, giúp trẻ có ý thức trách nhiệm hơn với cuộc sống của mình và tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển trong tương lai.
3. 4 1.2. Cơ sở thực tiễn: Tại trường mầm non Đông Yên A nơi tôi công tác, việc chăm sóc và giáo dục trẻ luôn được nhà trường chú trọng. Kế hoạch giáo dục được xây dựng phù hợp với từng độ tuổi, trong đó có việc lồng ghép các kỹ năng sống, đặc biệt là kỹ năng tự phục vụ cho trẻ nhà trẻ (24-36 tháng). Tuy nhiên, việc thực hiện vẫn còn gặp nhiều thách thức. Năm học 2024-2025 tôi được nhà trường phân công phụ trách nhóm nhà trẻ 24-36 tháng tuổi D4. Lớp tôi có 2 giáo viên và 20 học sinh, trong đó có 12 học sinh nam và 08 học sinh nữ. Trong quá trình tổ chức kỹ năng tự phục vụ cho trẻ tôi nhận thấy có những thuận lợi và khó khăn sau: 1.2.1. Thuận lợi: * Về phía nhà trường: Luôn được sự hướng dẫn và chỉ đạo sát sao về chuyên môn, sự quan tâm tạo điều kiện về mọi mặt của ban giám hiệu nhà trường, tổ chuyên môn khối nhà trẻ. Phòng học rộng rãi thoáng mát, được trang trí các góc mở thuận tiện cho việc trẻ tham gia vào các hoạt động. Cơ sở vật chất của trường phục vụ cho các hoạt động dạy học và vui chơi của cô và trẻ rất đầy đủ theo quy định Trường có khuôn viên rộng rãi nhiều cây xanh sạch sẽ thoáng mát. * Về phía trẻ: Trẻ đi học chuyên cần, khoẻ mạnh, nhanh nhẹn, tích cực tham gia vào các hoạt động. Tỉ lệ trẻ ăn bán trú tại lớp là 100% nên cô có nhiều thời gian giáo dục các kỹ năng tự phục vụ cho trẻ tại lớp. * Về phía giáo viên: Bản thân tôi luôn cố gắng, nỗ lực tìm tòi, học hỏi bạn bè đồng nghiệp, tự bồi dưỡng nâng cao chuyên môn nghiệp vụ. Là một giáo viên luôn tâm huyết với nghề, yêu mến trẻ. Đặc biệt tôi rất tâm huyết việc dạy trẻ các kỹ năng tự phục vụ để trẻ mạnh dạn, tự tin và có thể tự phục vụ bản thân mọi lúc, mọi nơi. Lớp có 2 giáo viên đều đạt trình độ chuẩn trở lên, có lòng nhiệt tình, yêu nghề, mến trẻ. Nắm vững phương pháp chăm sóc giáo dục trẻ. * Về phía phụ huynh: Đa số phụ huynh đều trẻ tuổi nên rất nhiệt tình với lớp. Quan tâm đến trẻ giúp đỡ cô giáo trong các hoạt động của lớp. 1.2.2. Khó khăn: * Về phía trẻ:
4. 5 Trẻ 24-36 tháng tuổi còn rất nhỏ, nhiều trẻ lần đầu đến lớp nên chưa quen với nề nếp sinh hoạt ở trường, gặp khó khăn trong việc hòa nhập và thích nghi. Do đặc điểm tâm sinh lý và sự bao bọc của gia đình, kỹ năng tự phục vụ của trẻ còn rất hạn chế, cần nhiều thời gian và sự kiên nhẫn để rèn luyện. Trẻ còn bị ảnh hưởng từ các thiết bị hiện đại như: Điện thoại, ti vi, internet nên đa số trẻ không hứng thú với hoạt động giáo dục kỹ năng tự phục vụ. * Về phía giáo viên: Chưa đưa ra các phương pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ có hiệu quả * Về phía phụ huynh: Nhiều phụ huynh còn chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn luyện kỹ năng tự phục vụ cho trẻ. Còn ôm ấp, bao bọc, nuông chiều con dẫn đến trẻ chưa mạnh dạn, tự tin; chưa biết cách rèn cho con một số kỹ năng tự phục vụ bản thân . 1.2.3 Số liệu điều tra trước khi thực hiện đề tài: Vào đầu năm học 2024- 2025, tôi khảo sát thực tế về khả năng thực hiện các kỹ năng tự phục vụ của trẻ và kết quả kết quả như sau: Số trẻ khảo sát: 20 trẻ Nội dung khảo sát Đạt Chưa đạt Số Tỉ lệ Số Tỉ lệ lượng % lượng % Kỹ năng tự cất đồ dùng cá nhân (cất ba lô, cất 5 25 15 75 dép ) Kỹ năng cầm thìa xúc cơm 6 30 14 70 Kỹ năng tự lấy cốc uống nước 5 25 15 75 Kỹ năng bê ghế, cất và lấy ghế 4 20 16 80 Kỹ năng lấy và cất đồ dùng đồ chơi đúng nơi 7 35 13 65 quy định Kỹ năng tập xếp hàng chờ đến lượt 5 25 15 75 Bảng 1: Bảng khảo sát kỹ năng tự phục vụ của trẻ khi chưa áp dụng giải pháp Từ những số liệu trên cho thấy việc thực hiện kỹ năng tự phục vụ của trẻ lớp tôi rất thấp. Vì vậy, tôi đã mạnh dạn tìm các phương pháp, trang bị các kiến thức về việc rèn luyện cho trẻ các kỹ năng tự phục vụ nhằm giúp trẻ có thể tự phục vụ bản thân mình. Tôi đã thực hiện các biện pháp sau: 2. Các biện pháp: 2.1. Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch lồng ghép kỹ năng tự phục vụ cho trẻ xuyên suốt năm học Việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ không chỉ dừng lại ở những hoạt động cố định mà cần được lồng ghép xuyên suốt trong mọi hoạt động hằng ngày của trẻ.
5. 6 Kế hoạch giáo dục kỹ năng tự phục vụ cần được xây dựng một cách khoa học, bám sát chương trình giáo dục mầm non, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 24-36 tháng tuổi. Tôi đã xây dựng kế hoạch rèn kỹ năng tự phục vụ theo từng tháng trong năm học, đảm bảo tính hệ thống, logic, từ đơn giản đến phức tạp, từ những kỹ năng cơ bản đến những kỹ năng nâng cao hơn. Qua đó, trẻ có cơ hội rèn luyện và hình thành thói quen tự phục vụ một cách tự nhiên, không áp đặt. Tôi đã xây dựng kế hoạch các hoạt động cụ thể, lồng ghép giáo dục kỹ năng tự phục vụ vào các hoạt động trong ngày như: hoạt động góc, hoạt động ngoài trời, hoạt động ăn, ngủ, vệ sinh cá nhân, hoạt động chiều giúp trẻ hình thành kỹ năng và thực hành một cách thường xuyên. Khi đưa các kỹ năng vào từng tháng rõ ràng, cụ thể như vậy giúp tôi dễ dàng định hướng được tháng này cần dạy trẻ những kỹ năng gì mới mà không bị lặp lại hay bị bỏ sót các kỹ năng mà trẻ chưa được học. Với cách dạy như vậy tôi thấy trẻ dễ nhớ hơn là dạy một lúc nhiều kỹ năng. Dưới đây là bảng kế hoạch rèn kỹ năng tự phục vụ cho trẻ theo từng tháng cụ thể trong năm học với nội dung và biện pháp mà tôi đã xây dựng để dạy trẻ lớp tôi. Tháng Nội dung Biện pháp - Hướng dẫn trẻ làm quen với - Trẻ bước đầu hình thành thói nội quy lớp học. quen nền nếp trong lớp. - Biết xếp hàng khi tham gia - Trong giờ thể dục sáng, giờ học hoạt động, biết vứt rác đúng phát triển vận động, hoạt động vệ nơi quy định. sinh. Cô hướng dẫn trẻ biết xếp hàng đúng vị trí, không chen lấn, xô Tháng đẩy, biết vứt rác đúng nơi quy định. 9/2024 - Nhận biết ký hiệu đồ dùng cá - Cô dán ký hiệu vào cốc, hướng nhân. dẫn trẻ nhận biết ký hiệu của trẻ trên cốc, khăn mặt. - Trẻ có kĩ năng ngồi bô khi có - Cô hướng dẫn trẻ ngồi bô và biết nhu cầu đi vệ sinh thưa khi có nhu cầu - Tiếp tục rèn kỹ năng tháng 9 - Trong giờ đón trẻ- trả trẻ, cô - Rèn cho trẻ kỹ năng tự cất ba hướng dẫn trẻ cách cởi giày, đi Tháng lô; Trẻ biết cách đi giày, cởi giày, cất dép; hướng dẫn trẻ cất ba 10/2024 giày, cất dép đúng nơi quy lô đúng tủ của trẻ. định - Trong giờ ăn, hoạt động góc tại góc bế em, cô hướng dẫn trẻ cách
6. 7 - Tập cho trẻ kỹ năng cầm thìa cầm thìa bằng tay phải, cách sử dụng thìa đúng cách. - Tiếp tục rèn kỹ năng tháng 10 - Cô hướng dẫn trẻ kỹ năng bê ghế, - Rèn cho trẻ kỹ năng bê ghế, cách lấy và cất ghế; đứng lên ngồi lấy và cất ghế; cách đứng lên xuống ghế đúng cách trong các giờ ngồi xuống ghế đón, trả trẻ; Trong giờ học, giờ ăn, trong các giờ hoạt động vui chơi. - Trong các giờ hoạt động học, - Rèn trẻ biết lấy và cất đồ hoạt động góc, hoạt động vui chơi. dùng đúng nơi quy định Cô hướng dẫn trẻ cách lấy, cất đồ Tháng dùng đúng nơi quy định. Dạy trẻ 11/2024 bết giữ gìn đồ dùng, đồ chơi trong lớp học - Dạy trẻ biết xếp hàng, lần lượt - Rèn trẻ biết xếp hàng chờ đến chờ đến lượt, không chen lấn, xô lượt đẩy nhau. - Tiếp tục rèn kỹ năng tháng 11 - Cô hướng dẫn trẻ cách thực hiện - Rèn cho trẻ thực hiện một số một số thao tác đơn giản rửa tay, thao tác đơn giản trong rửa tay, rửa mặt trong các hoạt động vệ Tháng rửa mặt. sinh, hoạt động chiều. 12/2024 - Tập cho trẻ cách đóng, mở - Cô hướng dẫn cho trẻ cách đóng, cửa mở cửa đúng cách vào các hoạt động chiều. - Tiếp tục rèn kỹ năng tháng 12 - Cô tổ chức các trò chơi, các hoạt - Khuyến khích trẻ tham gia động thực hiện theo nhóm, đội. Tháng các hoạt động tập thể để rèn kỹ Hình thành tinh thần hợp tác, giúp 1/2025 năng tự phục vụ. đỡ bạn bè - Dạy trẻ cách xử lý khi ho, khi - Hướng dẫn trẻ biết che miệng khi sổ mũi ho, lấy giấy/khăn lau khi hỉ mũi - Tiếp tục rèn kỹ năng tháng 01 - Cô hướng dẫn trẻ biết cách cài Tháng - Tập cho trẻ cách cài khuy áo, khuy áo, móc áo trong giờ hoạt 2/2025 móc áo động góc tại góc kỹ năng hoặc qua các buổi chiều. - Tiếp tục rèn kỹ năng tháng 02 - Cô hướng dẫn trẻ biết cách cởi áo, Tháng - Rèn trẻ kỹ năng cách cởi áo, mặc áo, gập khăn đúng cách trong 3/2025 mặc áo, cách gập khăn hoạt động góc, hoạt động chiều.
7. 8 - Qua các hoạt động nhóm, đội. Cô - Dạy trẻ cách hợp tác cùng hướng dẫn trẻ cách chơi, hợp tác bạn trong các hoạt động tập cùng bạn, qua đó trẻ hiểu được ý thể. nghĩa của sự đoàn kết, chia sẻ. - Tiếp tục rèn kỹ năng tháng 03 - Qua quá trình học tập, rèn luyện - Luyện tập cho trẻ tự giác thực trong các hoạt động tại lớp, trẻ hiện nội quy lớp học. hình thành thói quen tuân thủ nội Tháng quy một cách tự giác. 4/2025 - Củng cố lại các kỹ năng tự - Cô thường xuyên củng cố, ôn phục vụ cho trẻ luyện lại, cho trẻ thực hiện các kỹ năng tự phục vụ. Tháng - Củng cố, ôn luyện lại các kỹ - Cô củng cố, ôn luyện lại, cho trẻ 5/2025 năng tự phục vụ thực hiện các kỹ năng tự phục vụ. Bảng kế hoạch dạy trẻ kỹ năng theo từng tháng Kế hoạch này giúp tôi và đồng nghiệp có cái nhìn tổng thể, dễ dàng triển khai giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ một cách hiệu quả, khoa học. Nhờ việc rèn luyện liên tục và thường xuyên, trẻ không chỉ hình thành thói quen tốt mà còn chủ động, tự tin hơn trong các hoạt động hàng ngày, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện sau này. 2.2 Biện pháp 2: Xây dựng môi trường "học mà chơi, chơi mà học” phong phú, an toàn, hiệu quả để trẻ hình thành và phát triển kỹ năng tự phục vụ Như chúng ta đều biết, môi trường có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ ở độ tuổi nhà trẻ (24-36 tháng). Môi trường không chỉ là không gian vật lý mà còn là bầu không khí tâm lý, là nơi trẻ được vui chơi, học tập, giao tiếp và trải nghiệm để từng bước trưởng thành. Chính vì vậy, tôi luôn tâm niệm rằng việc xây dựng một môi trường "học mà chơi” phong phú, an toàn và thân thiện là yếu tố then chốt để hỗ trợ trẻ phát triển toàn diện, đặc biệt là các kỹ năng tự phục vụ. * Môi trường trong lớp học: Môi trường lớp học đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành kỹ năng tự phục vụ và nhận thức của trẻ. Đây là nơi trẻ tiếp xúc hằng ngày và có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Vì vậy, ngay từ đầu năm học, tôi cùng giáo viên trong lớp đã bàn bạc, sắp xếp và tổ chức không gian lớp học theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, an toàn- sáng- xanh - sạch - đẹp. Trong năm học 2024-2025 lớp tôi được giao làm lớp điểm chuyên đề “Xây dựng môi trường lấy trẻ làm trung tâm” để các đồng chí giáo viên trong trường
8. 9 đến tham quan và học hỏi, lớp đã nhận được đánh giá cao từ các đồng chí ban giám hiệu cũng như các đồng chí giáo viên trong trường. (Minh họa ở phụ lục 1: Hình ảnh 1) Các góc chơi được bố trí theo hướng mở, sử dụng đồ dùng, đồ chơi phù hợp với độ tuổi của trẻ. Chúng tôi tận dụng nguyên vật liệu thiên nhiên và phế thải để trang trí lớp học, vừa tiết kiệm chi phí vừa góp phần bảo vệ môi trường. Không bày biện quá nhiều đồ chơi trong mỗi góc mà lựa chọn những đồ dùng phù hợp với từng chủ đề, giúp trẻ có thể dễ dàng tiếp cận và sử dụng. (Minh họa ở phụ lục 1: Hình ảnh 2) Đặc biệt, tôi đã xây dựng góc kỹ năng tự phục vụ trong lớp. Đây là nơi trẻ có thể thực hành những kỹ năng đơn giản như tập cầm thìa, cách cài khuy áo, cởi áo, mặc áo, lau mặt, gập khăn Giáo viên luôn quan sát, hỗ trợ và khuyến khích trẻ trong quá trình thực hành. Do đặc điểm lứa tuổi còn nhỏ, kỹ năng của trẻ chưa hoàn thiện nên cần cho trẻ luyện tập thường xuyên thông qua các hoạt động hằng ngày. (Minh họa ở phụ lục 1: Hình ảnh 3) Tại các góc chơi, trẻ đã hình thành dần một số kỹ năng tự phục vụ như: Tên góc Kỹ năng tự phục vụ - Trẻ biết giữ gìn vệ sinh cá nhân, biết lau tay vào khăn Góc chơi với hình và khi bị dính màu, dính hồ dán. màu - Trẻ biết lấy và cất đồ dùng đúng nơi quy định - Trẻ biết giữ gìn sách truyện Góc truyện thơ của bé - Biết lật, mở trang sách; chơi hoà đồng cùng bạn Góc hoạt động với đồ - Trẻ biết lấy và cất đồ dùng đúng nơi quy định, chơi vật cùng bạn - Trẻ biết xúc cơm cho búp bê ăn, biết cho búp bê uống Góc bế em sữa biết mô phỏng một số hoạt động thường ngày của người lớn - Trẻ biết cách gập khăn, cách cầm thìa, cách cởi áo, Góc kỹ năng mặc áo Trong nhà vệ sinh, chúng tôi đặt các hình ảnh minh họa hướng dẫn trẻ rửa tay, lau mặt đúng cách. Có những hình ảnh bạn trai- bạn gái cho trẻ nhận biết khu vực đi vệ sinh của mình. Ngoài ra chúng tôi còn trang trí bằng các hình ảnh ngộ nghĩnh, đáng yêu, trên tường có treo những chậu cây xanh tạo cho trẻ sự thân thiện, thoải mái. * Xây dựng môi trường bên ngoài lớp học:
9. 10 Không gian bên ngoài lớp học đóng vai trò quan trọng trong việc giúp trẻ phát triển kỹ năng tự phục vụ và giao tiếp xã hội. Đây là nơi trẻ được khám phá thế giới xung quanh, rèn luyện sự tự lập thông qua các hoạt động vui chơi và trải nghiệm thực tế. Vì vậy, tôi cùng các giáo viên trong trường đã phối hợp với phụ huynh để tạo ra một môi trường ngoài trời an toàn, sạch đẹp và phù hợp với trẻ nhỏ. Chúng tôi tận dụng những vật liệu thân thiện với môi trường để thiết kế các góc chơi đa dạng như góc thiên nhiên, khu trải nghiệm, khu vận động ngoài trời. Những khu vực này không chỉ giúp trẻ có thêm không gian vận động mà còn tạo cơ hội để các bé làm quen với những hoạt động tự phục vụ như tự rửa tay sau khi chơi, biết sắp xếp đồ chơi gọn gàng sau khi sử dụng, và hình thành thói quen tự giác trong sinh hoạt hằng ngày. Bên cạnh đó, khu vực vui chơi ngoài trời được bố trí các thiết bị phù hợp với lứa tuổi như cầu trượt, bập bênh, xích đu... Giáo viên thường xuyên hướng dẫn trẻ cách sử dụng đồ chơi một cách an toàn, biết chia sẻ và nhường nhịn bạn bè. Khi tham gia các hoạt động ngoài trời, trẻ cũng được học cách tự chăm sóc bản thân như đội mũ khi trời nắng, mặc áo khoác khi trời lạnh, tự đi giày dép đúng cách trước khi ra sân chơi. Ngoài ra, tôi cùng đồng nghiệp còn thiết kế góc vườn nhỏ để trẻ có thể tham gia trồng cây, chăm sóc rau xanh. Qua đó, trẻ học được cách quan sát sự phát triển của cây cối, biết tưới nước, nhổ cỏ và chăm sóc cây hàng ngày. Những hoạt động này giúp trẻ phát triển kỹ năng tự phục vụ một cách tự nhiên, đồng thời rèn luyện tính kiên nhẫn, trách nhiệm và tình yêu thiên nhiên. (Minh họa ở phụ lục 1: Hình ảnh 4) Việc xây dựng một môi trường ngoài trời an toàn, phong phú không chỉ giúp trẻ có thêm cơ hội vui chơi mà còn hỗ trợ đắc lực cho quá trình rèn luyện kỹ năng tự phục vụ, tạo tiền đề quan trọng cho sự phát triển toàn diện của trẻ. * Xây dựng môi trường tâm lý - xã hội: Trường mầm non là một môi trường hoàn toàn mới mẻ đối với trẻ, khác xa với không gian gia đình quen thuộc. Vì vậy, làm thế nào để tạo cho trẻ cảm giác an toàn cả về thể chất và tinh thần là điều vô cùng quan trọng. Là một giáo viên mầm non, tôi luôn dành sự quan tâm, yêu thương, gần gũi, động viên và chia sẻ với trẻ. Khi nhận được sự chăm sóc tận tình từ cô giáo, trẻ sẽ cảm thấy an tâm, sẵn sàng bộc lộ ý muốn và suy nghĩ của bản thân, từ đó tích cực tham gia các hoạt động của lớp. (Minh họa ở phụ lục 1: Hình ảnh 5)
10. 11 Mỗi đứa trẻ đều có đặc điểm riêng về thể chất và tâm lý, khả năng tiếp nhận kinh nghiệm cũng khác nhau. Có trẻ chăm chỉ, thích tự làm, nhưng cũng có trẻ ỷ lại, lười vận động. Vì vậy, giáo viên cần kiên trì hướng dẫn, khuyến khích để trẻ phát triển tính tự lập. Điều quan trọng là luôn đặt niềm tin vào trẻ, tin rằng trẻ có khả năng hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Chính niềm tin của cô giáo và bạn bè sẽ trở thành động lực giúp trẻ nỗ lực thực hiện tốt hơn những kỹ năng tự phục vụ trong cuộc sống hằng ngày. 2.3. Biện pháp 3: Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mọi lúc, mọi nơi Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 24-36 tháng không thể thực hiện rời rạc mà cần được lồng ghép vào các hoạt động sinh hoạt, vui chơi và học tập hằng ngày. Thông qua sự hướng dẫn nhẹ nhàng, thực hành thường xuyên và những tình huống thực tế, trẻ sẽ dần hình thành thói quen tự lập, biết tự chăm sóc bản thân và hỗ trợ những công việc đơn giản phù hợp với lứa tuổi. Tôi giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ qua 1 số hoạt động trong ngày như sau: * Hướng dẫn trẻ thực hiện các kỹ năng tự phục vụ trong sinh hoạt hằng ngày: Trong giờ đón trẻ, trả trẻ: Tôi hướng dẫn trẻ kỹ năng tự cất, lấy ba lô: Mỗi trẻ đều có một ngăn tủ riêng để đựng đồ dùng cá nhân. Tôi hướng dẫn trẻ nhận biết ngăn tủ của mình bằng các hình ảnh của trẻ. Tôi hướng dẫn để trẻ biết cách mở tủ tự lấy và cất ba lô đúng chỗ. (Minh họa ở phụ lục 2: Hình ảnh 6) Tự cởi, cất dép đúng cách: Tôi hướng dẫn trẻ nhận biết dép có quai và không có quai. Tôi hướng dẫn trẻ cách cởi với mỗi loại dép và hướng dẫn trẻ cách để dép đúng. (Minh họa ở phụ lục 2: Hình ảnh 7) Trong giờ ăn: Trẻ ở độ tuổi này vẫn đang trong quá trình tập cầm thìa, vì vậy tôi khuyến khích trẻ tự xúc ăn, không ép buộc nhưng cũng không làm thay. Khi trẻ gặp khó khăn, tôi kiên nhẫn hướng dẫn, động viên và giúp trẻ từng bước hoàn thiện kỹ năng. (Minh họa ở phụ lục 2: Hình ảnh 8) Sau giờ ăn: Khi ăn xong, tôi hướng dẫn trẻ tự lau miệng, uống nước, xúc miệng và cất bát thìa đúng nơi quy định. Trẻ biết tự xếp ghế ngay ngắn và lau sạch bàn ăn của mình. Những việc này giúp trẻ rèn luyện tinh thần trách nhiệm và hình thành thói quen gọn gàng, ngăn nắp ngay từ nhỏ. (Minh họa ở phụ lục 2: Hình ảnh 9)
11. 12 Tự lấy cốc uống nước: Tôi hướng dẫn trẻ nhận biết cốc của mình, tự lấy cốc uống nước khi khát và cất cốc đúng chỗ sau khi dùng xong. Để trẻ dễ nhận biết cốc của mình, tôi dán nhãn có hình ảnh hoặc ký hiệu riêng cho từng bé trên giá để cốc. (Minh họa ở phụ lục 2: Hình ảnh 10) Giờ ngủ: Trẻ tự lấy gối đi ngủ và cất gối sau giờ ngủ: Trước và sau giờ ngủ trưa, tôi hướng dẫn nhắc nhở trẻ tự lấy gối, cất vào đúng vị trí đã quy định. Điều này giúp trẻ hình thành ý thức gọn gàng, ngăn nắp. (Minh họa ở phụ lục 2: Hình ảnh 11) Những thói quen này tuy đơn giản nhưng giúp trẻ rèn luyện sự tự lập ngay từ nhỏ, đồng thời tạo cho trẻ sự tự tin khi được tự làm những việc cá nhân. * Kết hợp kỹ năng tự phục vụ trong các hoạt động học tập, vui chơi Bên cạnh việc hướng dẫn trong sinh hoạt hằng ngày, tôi còn lồng ghép giáo dục kỹ năng tự phục vụ vào các hoạt động học tập và vui chơi nhằm giúp trẻ có cơ hội thực hành liên tục trong nhiều tình huống khác nhau. Trong giờ học: Khi tổ chức hoạt động học tập, tôi luôn nghiên cứu để lồng ghép các nội dung giáo dục kỹ năng tự phục vụ, ứng dụng công nghệ thông tin như AI, Powerpoint vào các giờ học như: Nhận biết tập nói, phát triển vận động, hoạt động thơ- truyện thông qua giờ học trẻ sẽ học được những kiến thức và kỹ năng cơ bản cần thiết. Khi trẻ đã nắm được những kiến thức và kỹ năng cơ bản cần thiết tôi rèn cho trẻ thói quen tự lấy và cất đồ dùng đồ chơi đúng nơi quy định. Ví dụ: Trong giờ học phát triển thể chất làm quen với vòng: Chỉ cần nghe tiếng nhạc tập trung, trẻ sẽ biết đứng xếp hàng tập thể dục ngay ngắn. Với những trẻ chưa biết, tôi nhẹ nhàng hỏi trẻ “Con có thấy các bạn đang làm gì không? Rồi dắt bạn đó ra xếp hàng với các bạn trong lớp hoặc nhờ một bạn đã biết dắt bạn chưa biết ra xếp hàng. Với dụng cụ vòng thể dục, tôi sẽ để ở vị trí thuận tiện rồi hướng dẫn trẻ xếp hàng, lần lượt lấy không để trẻ chen lấn, tranh giành nhau. Dần dần trẻ sẽ chủ động xếp hàng khi có nhạc thể dục và hình thành thói quen tự lấy dụng cụ học tập. (Minh họa ở phụ lục 2: Hình ảnh 12) Ví dụ: Trong giờ hoạt động truyện: Khi kể cho trẻ nghe câu chuyện: “Vệ sinh buổi sáng” tôi đưa ra những câu hỏi gợi mở cho trẻ như: Bạn nhỏ trong câu chuyện đã làm gì khi thức dậy vào buổi sáng? Vì sao phải đánh răng? Vì sao phải rửa mặt? Thông qua câu chuyện giáo dục trẻ biết cách phục vụ mình không chờ đợi, dựa dẫm vào người khác. Và để làm được điều đó trẻ phải học hỏi hàng ngày, thực hiện thường xuyên để hình thành được các kỹ năng tự phục vụ.