Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống trong trường Tiểu học

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống trong trường Tiểu học

1. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong trường Tiểu học Chúng ta biết rằng, giáo dục là quá trình kết hợp vai trò chủ đạo của giáo viên với sự tự giác tích cực, tự rèn luyện của học sinh nhằm hình thành ý thức, tính cách và chủ yếu là hành vi thói quen đạo đức với các chuẩn mực xã hội quy định. Nhân cách học sinh được hình thành qua hai con đường cơ bản: Con đường dạy học trên lớp và con đường dạy học ngoài giờ lên lớp như chúng ta thường nói “Học thầy, học bạn”. Thông qua hoạt động cụ thể, với các hoạt động có ý thức, học sinh được rèn luyện tính đoàn kết, tính tập thể, tính sáng tạo Chính trong quá trình sống, học tập, lao động, giao lưu, vui chơi giải trí học sinh đã tự hình thành và phát triển nhân cách của mình. Vì thế, giáo dục kĩ năng sống được tiến hành mọi lúc, mọi nơi. Do vậy, sự kết hợp việc học tập trên lớp với việc rèn luyện kỹ năng thực hành, trải nghiệm vô cùng quan trọng để giúp học sinh hiểu sâu hơn và nắm được bản chất của sự vật hiện tượng, tạo niềm tin và óc sáng tạo cho học sinh, giải quyết tốt nhu cầu tâm lý cho học sinh Tiểu học. Quan điểm chỉ đạo của Bộ GD - ĐT là: “Hoạt động giáo dục bao gồm hoạt động trên lớp và hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm rèn luyện đạo đức, phát triển năng lực, bồi dưỡng năng khiếu, giúp đỡ học sinh yếu về năng lực phẩ chất, phù hợp đặc điểm tâm lý, sinh lý lứa tuổi học sinh Tiểu học. Hoạt động giáo dục trên lớp được tiến hành thông qua việc dạy học các môn học bắt buộc và tự chọn. Hoạt động ngoài giờ lên lớp bao gồm hoạt động ngoại khoá, hoạt động vui chơi, thể dục thể thao, tham quan du lịch, giao lưu văn hoá, hoạt động bảo vệ môi trường, lao động công ích và các hoạt động xã hội khác”. Bởi vậy, thực hiện tốt nội dung thực hành giáo dục kĩ năng sống, tích hợp bộ phận giáo dục kĩ năng sống trong các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cũng chính là nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trong nhà trường. 2. Cơ sở thực tiễn: Chất lượng giáo dục kĩ năng sống, hành vi ứng xử, thói quen trong cuộc sống của học sinh nói chung và của học sinh Tiểu học nói riêng là vấn đề đang được quan tâm. Với sự cạnh tranh của cơ chế thị trường có mặt tích cực là thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế, song lại là mảnh đất tốt cho tư tưởng cơ hội, thực dụng, vụ lợi phát triển dẫn đến sự xuống cấp về đạo đức xã hội. Cách thức giáo dục của gia đình, nếp sống của mỗi gia đình có ảnh hưởng rất quan trọng trong việc hình thành phát triển nhân cách của trẻ. Do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan của mỗi một gia đình như: Do điều kiện nghề nghiệp, công việc làm 3
2. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong trường Tiểu học ăn mà thời gian dạy bảo con cái hạn hẹp, không kiểm soát được quá trình học tập, vui chơi, sử dụng mạng internet, của con cái. Hoặc một số cha mẹ học sinh thiếu gương mẫu, ông bà cha mẹ, chửi mắng lẫn nhau, một số gia đình còn khoán trắng bỏ mặc cho nhà trường và xã hội, thậm chí còn nuông chiều con cái, dẫn đến một số học sinh vô lễ với người lớn, nhiều em không vâng lời ông bà, bố mẹ, lười lao động lười học, trộm cắp, trong giao tiếp nói năng thô lỗ, cục cằn; cử chỉ hành động thiếu lịch thiệp, sống thờ ơ, lãnh cảm, thiếu quan tâm tới mọi người,... Các tổ chức đoàn thể xã hội chưa thực sự quan tâm đầu tư đến vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho thế hệ trẻ. Hoạt động tuyên truyền giáo dục mới chỉ mang tính hình thức; chính quyền và lực lượng an ninh còn chưa thực sự sát sao trong công tác để tạo ra môi trường xã hội lành mạnh, chưa có biện pháp hữu hiệu để giáo dực ý thức người dân đảm bảo vệ sinh môi trường, luật an toàn giao thông ảnh hưởng lớn đến ý thức và hành vi đạo đức và kỹ năng sống của các em. Mục tiêu của giáo dục kỹ năng sống là rèn luyện cách tư duy tích cực, hình thành thói quen tốt thông qua các hoạt động và trải nghiệm. Nhưng thực tế hiện nay, trong nhà trường nhiều kĩ năng trong cuộc sống hàng ngày của học sinh còn rất hạn chế trong giao tiếp như chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi,...hay kĩ năng xác định giá trị... Học sinh Tiểu học phần lớn là ngoan, biết vâng lời cô giáo, thực hiện tốt nội quy, quy định của nhà trường đề ra. Tuy nhiên, đánh giá một cách khách quan mà nói, học sinh hiện nay rất nhạy cảm, rất dễ thích ứng với các hiện tượng tiêu cực ngoài xã hội: hiện tượng nói tục, các hành vi thiếu văn hoá vẫn còn. Đặc biệt học sinh không biết áp dụng kiến thức đã học vào thực tế. Các thông diệp giáo dục về kĩ năng sống chưa được các em quan tâm. *Qua tìm hiểu thực tế, tôi thấy rằng: - Gia đình chưa thật sự quan tâm đến đời sống tinh thần của con cái. - Do tác động mặt trái của cơ chế thị trường vào môi trường sống của học sinh. - Giáo viên chỉ mới quan tâm đến việc truyền thụ kiến thức văn hoá theo sự phân công chuyên môn giảng dạy đúng chương trình quy định, chưa thực sự chú trọng đến việc truyền thụ, chỉ bảo về ý thức đạo đức cho các em. Ngay cả khi dạy môn đạo đức, trong thực tế, chỉ cung cấp cho các em về mặt lý thuyết mà coi nhẹ thực hành và ít liên hệ, ít phát triển về kiến thức giáo dực ý thức đạo đức cho các em (hạn chế trong việc tích hợp bộ phận để giáo dục kĩ năng sống). Một số thầy cô còn chưa nhận thức rõ vấn đề này, chưa quán triệt một cách đúng đắn, sâu sắc nội dung cũng như tầm quan trọng 4
3. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong trường Tiểu học của việc giáo dục đạo đức, kĩ năng sống cho cho các em trong quá trình giáo dục, thông qua việc phối kết hợp giữa: nhà trường – gia đình – xã hội, đặc biệt còn chưa thực sự quan tâm giáo dục kịp thời mỗi khi học sinh có cử chỉ, hành vi, nói năng sai trái và nhiều những vấn đề lối sống, thói quen, nếp sống. - Việc rèn kĩ năng sống qua việc tích hợp vào các môn học còn hạn chế. - Rèn kĩ năng sống qua các tiết sinh hoạt lớp, hoạt động giáo dục, vui chơi còn chưa sâu sát. - Giáo viên khuyến khích động viên học sinh chưa kịp thời khi các em có tiến bộ (dù là nhỏ nhất.) - Công tác tuyên truyền các bậc cha mẹ thực hiện dạy các em các kĩ năng sống cơ bản chưa nhiều. Qua tiến hành khảo sát ở trường Tiểu học nơi tôi công tác, đầu năm học 2021 – 2022, với chủ đề “ Kĩ năng của em”; kết quả như sau: Tổng số Kĩ năng tốt Có hình thành kĩ năng Kĩ năng chưa tốt học sinh SL % SL % SL % 870 204 22,4 312 34,32 354 43.28 Thực hành thảo luận nhóm Tổng Biết cách lắng nghe, Chưa biết cách lắng nghe, hay tách ra số học hợp tác khỏi nhóm sinh SL % SL % 870 400 48 470 52 Ứng xử tình huống trong chơi trò chơi tập thể Tổng Biết cách ứng xử hài hòa, khá Hay cãi nhau, xô đẩy bạn khi chơi. số học phù hợp. sinh SL % SL % 870 650 78 220 22 Qua kết quả trên, việc rèn kĩ năng sống cho học sinh là vấn đề cần quan tâm. Nhà trường là nơi tốt nhất để hình thành nhân cách cho học sinh. Là một giáo viên Tiểu học, trong thời gian qua, tôi đã giáo dục kĩ năng sống như sau và bước đầu thấy có hiệu quả: II. CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC. 5
4. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong trường Tiểu học 1. Về giáo dục nhận thức: 1.1. Căn cứ hướng dẫn của cấp trên: Tôi đã xây dựng kế hoạch, triển khai nội dung giáo dục kĩ năng sống mọi lúc, mọi nơi gắn với nội dung thực hành kĩ năng sống, tích hợp bộ phận trong các môn học, các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp một cách thiết thực và hiệu quả. 1. 2. Tự nghiên cứu, học tập: Học tập các văn bản về nội dung của chương trình thực hành giáo dục kĩ năng sống, chương trình môn đạo đức, nội dung tích hợp giáo dục kĩ năng sông trong các môn học khác (tích hợp bộ phận). Lồng ghép cuộc vận dộng học tập về tư tưởng tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh để nhận thức sâu sắc hơn về vai trò của mình trong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh. 1.3. Công tác tuyên truyền: Để nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống thì phải thực hiện tốt công tác tuyên truyền, tạo sự chuyển biến sâu sắc trong tập thể cán bộ giáo viên. Trong các buổi họp chuyên môn tổ, họp hội cha mẹ học sinh, tôi đã luôn dành một phần thời gian xứng đáng để tuyên truyền, triển khai về giáo dục kĩ năng sống. Trong các giờ sinh hoạt lớp hàng tuần đều có biểu dương gương tiêu biểu để nhân rộng điển hình như tấm gương vượt khó, tấm gương thực hiện phong trào “Đôi bạn cùng tiến”... Tổ chức tốt tuyên truyền rộng rãi trong phụ huynh và cộng đồng về tầm quan trọng giáo dục kĩ năng sống. Đưa nội dung thực hành giáo dục kĩ năng sống vào kế hoạch năm học và cụ thể hoá chương trình từng bài theo tuần cụ thể. 2. Thực hiện nghiên cứu chương trình thực hành kĩ năng sống: Trên cơ sở nghiên cứu kĩ nội dung thực hành kĩ năng sống đó tôi có kế hoạch thực hiện một cách nghiêm túc các bài giảng. Trong các tiết dạy nội dung thực hành kĩ năng sống, lựa chọn các kĩ năng sống cần hinh thành phù hợp với điều kiện thực tế của địa phươg, tổ chức cho học sinh được thực hành thông qua các tình huống cụ thể: *Ví dụ: Bài “Người khách lịch sự” Với mục tiêu: - Học sinh thấy từ ích lợi khi là một người khách lịch sự. - Học thực hiện thành thạo các phép lịch sự khi là một người khách. Giáo viên tổ chức cho học sinh thực hiện kĩ năng ứng xử thông qua nội dung đóng vai “người khác lịch sự.”: 6
5. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong trường Tiểu học Chủ nhật, mẹ dẫn Bi đến nhà Bốp chơi. Gặp Bi, Bốp rất vui và rủ Bi cùng chơi đồ chơi. Hai bạn mói chơi quá quên cả giờ về. Đến khi mẹ Bi đến đón thì Bi mới nhớ ra và vội vàng chạy xuống để Bốp phải một mình xếp đồ chơi vào giá. Mẹ hỏi chuyện Bi: - Hôm nay con vào nhà bạn Bốp chơi có vui không? Hai bạn chơi trò gi vậy? Bi trả lời: - Vui lắm mẹ ạ! Bọn con chơi xếp hình, chơi ô tô và chơi trò khám bệnh. Mẹ Bi hỏi tiếp: - Thế chơi xong con có cùng bạn xếp đồ chơi vào giá như cũ không? Bi gãi đầu: - Dạ, con quên mất ạ. Mẹ Bi xoa đầu Bi và căn dặn: - Như thế là không được đâu nhé. Con là khách nên cần lịch sự, chào hỏi các bác, chơi xong thì xếp đồ chơi lại cho gọn gàng. Có như vậy thì bố mẹ Bốp và Bốp mới yêu quý và lần sau muốn con đến chơi nữa chứ. Bi hơi cúi đầu biết lỗi và nói nhỏ: - Da, con biết rồi mẹ ạ. Qua tình huống trên, học sinh được đóng vai, được tự ứng xử tình huống, các em tự nhận thức được kĩ năng ứng xử lịch sự khi đến nhà bạn chơi một cách nhẹ nhàng, tự nhiên và hiệu quả. Giáo viên dựa vào nội dung trong chương trình thực hành giáo dục kĩ năng sống, nêu các tình huống cho học sinh ôn luyện (phù hợp với điều kiện thực tế của dịa phương). *Ví dụ: Trong bài “Người chủ nhà đáng yêu”- Lớp 4 Với mục tiêu: Tạo thiện cảm với khách đến nhà và tiếp khách một cách lịch sự, thân thiện nhất khi bố mẹ không có nhà. - Giáo viên nêu tình huống: Em đang ở nhà một mình thì cú tiếng gọi ngoài cửa. Em ra xem thì thấy đó là mọt người lạ mà em không quen. Em sẽ ứng xử như thế nào? - Giáo viên hướng dẫn học sinh suy nghĩ, tự ứng xử tình huống, tự rút ra bài học: Khi có khách gọi cửa em sẽ ra ngoài xem đó là ai. Nếu là người thân hoặc là người em thực sự thân quen, tin tưởng thì em mở cửa. Nếu là người lạ hoặc là người em chưa tin tưởng thì em sẽ không mở cửa hoặc em gọi điện thoại cho bố mẹ để hỏi. 3. Nâng cao chất lượng giảng dạy môn đạo đức. Muốn nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống thông qua môn đạo đức thì trước tiên giáo viên phải tổ chức dạy – học đảm bảo học đi đôi với hành. 7
6. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong trường Tiểu học Nắm rõ về vai trò của môn đạo đức đối với giáo dục kĩ năng sống, môn đạo đức nhằm giáo dục học sinh bước đầu biết cách sống và ứng xử phù hợp với các chuẩn mực xã hội. Dạy học môn Đạo đức phải kết hợp hài hoà việc trang bị kiến thức với bồi dưỡng tình cảm, niềm tin và hình thành kĩ năng, hành vi chohọc sinh. Chương trình môn Đạo đức bao gồm một hệ thống các chuẩn mực hành vi đạo đức và pháp luật cơ bản, phù hợp với lứa tuổi học sinh Tiểu học trong các mối quan hệ của các em với người khác, với công việc, với cộng đồng, đất nước, nhân loại và môi trường tự nhiên. Quá trình giảng dạy môn Đạo đức, các tiết học cần tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động học tập đa dạng, phong phú..... Từ đó, tạo cho cỏc em cơ hội để thực hành, trải nghiệm nhiều kĩ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi. Cần thực hiện đúng nội dung chương trình sách giáo khoa môn đạo đức ở từng khối lớp. Thông qua các bài học đạo đức, hình thành cho các em những chuẩn mực ban đầu về đạo đức để các em có thể thực hành thông qua hoạt động giao tiếp, sinh hoạt hàng ngày. * Ví dụ: Học sinh lớp 3, qua bài “Giữ lời hứa” (Đạo đức lớp 3) các em được giáo dục về kỹ năng như: Kĩ năng tự tin, mình có khả năng thực hiện lời hứa, kĩ năng thương lượng với người khỏc để thực hiện được lời hứa của mình, kĩ năng đảm nhận về trách nhiệm về việc làm của mình. Học sinh lớp 2 được học bài “Giữ trật tự vệ sinh nơi công cộng” (Đạo đức lớp 2) các em biết giữ trật tự trong giờ học, không vứt rác bừa bãi ở sân trường, biết giữ gìn vệ sinh chung... Xét về mặt kỹ năng sống cho thấy học sinh đó tạo được cho mình một ý thức cũng như hành vi thực hiện. Ở bài này, các em được giáo dục kỹ năng cơ bản đó là: kỹ năng hợp tác với mọi người trong việc giữ gìn trật tự nơi công cộng và kỹ năng đảm nhận trách nhiệm để giữ gìn trật tự nơi công cộng. Như vậy, cho thấy các em vừa được giáo dục tích hợp bảo vệ môi trường vừa được giáo dục trách nhiệm bảo vệ môi trường. Hay bài: “Biết bày tỏ ý kiến” giáo viên tổ chức cho các em, đóng vai, chơi trò chơi. Sau vài lời khuyến khích đầu tiên, giáo viên tổ chức cho các em đứng thành vòng tròn đóng vai, giới thiệu, bày tỏ ý kiến, Ở môn Đạo đức, để các chuẩn mực đạo đức, pháp luật xã hội trở thành tình cảm, niềm tin, hành vi và thói quen của học sinh. Giáo viên phải sử dụng phương pháp dạy 8
7. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong trường Tiểu học học đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động học tập phong phú, đa dạng như: kể chuyện theo tranh; quan sát tranh ảnh, băng hình, tiểu phẩm; phân tích, xử lí tình huống; chơi trò chơi, đóng tiểu phẩm, múa hát, đọc thơ, vẽ tranh, Sử dụng nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực như: học theo nhóm, theo dự án, đóng vai, trò chơi, Và chính thông qua việc sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực đó, học sinh đó được tạo cơ hội để thực hành, trải nghiệm nhiều kĩ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi. Đó là lối sống lành mạnh, các hành vi ứng xử phù hợp với nền văn minh xã hội. Lối sống, hành vi như gọn gàng, ngăn nắp, nói lời hay, làm việc tốt, chăm sóc bố mẹ, ông bà, hợp tác, giúp đỡ, chia sẻ với bạn, 4. Giáo dục kĩ năng sống thông qua tích hợp trong các môn học Để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có hiệu quả, cần vận dụng liên hệ giáo dục (tích hợp bộ phận) vào các môn học, tiết học, nhất là các môn như: Tiếng Việt; Tự nhiên và xã hội;.... để tạo điều kiện cho các em được làm để học, được trải nghiệm như trong cuộc sống thực. Trong chương trình Tiểu học, ở môn Tiếng Việt có nhiều bài học có thể giáo dục kĩ năng sống cho các em, đó là các kĩ năng giao tiếp xã hội. * Ví dụ: Môn tập làm văn lớp 4. Viết thư, Điền vào giấy tờ in sẵn, Giới thiệu địa phương, được lồng cụ thể qua các tình huống giao tiếp. Giáo viên chỉ gợi mở, sau đó, cho các em tự nói một cách tự nhiên hoàn toàn không gò bó, áp đặt. Bên cạnh đó, nhiều bài Luyện từ và câu có nội dung rèn luyện các nghi thức lời nói, nhiều bài Tập đọc giới thiệu những văn bản mẫu chuẩn bị cho việc hình thành một số kĩ năng giao tiếp cộng đồng như mẫu đơn, thư, tóm tắt tin tức, hoặc cung cấp những câu chuyện mà qua đó học sinh có thể rút ra những nội dung rèn kĩ năng sống. Để hình thành những kiến thức và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh qua môn Tiếng Việt, người giáo viên cần phải vận dụng nhiều phương pháp dạy phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh như: thực hành giao tiếp, trò chơi học tập, phương pháp nêu và giải quyết vấn đề, phương pháp tổ chức hoạt động nhóm, phương pháp hỏi đáp, Thông qua các hoạt động học tập, được phát huy, trải nghiệm, rèn kĩ năng hợp tác, bày tỏ ý kiến cá nhân, đóng vai, học sinh có cơ hội rèn luyện, thực hành nhiều kĩ năng sống cần thiết. Hay khi dạy Tập làm văn các bài: “Luyện tập trao đổi ý kiến với người thân”, “Luyện tập giới thiệu địa phương”, các em tự tin khi đóng vai, bày tỏ ý kiến trước lớp 9
8. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong trường Tiểu học trong một môi trường hòa đồng thân thiện các em thực hiện rất tốt, không còn những cái nhìn ái ngại. Thay vào đó là những cánh tay tự tin cùng những câu nói rõ ràng, chắc gọn, mạnh dạn hơn. Các kĩ năng được phát triển từ dễ đến khó. Sau bài học giới thiệu là những bài học như khám phá, tư duy hiệu quả và đặc biệt kĩ năng làm việc đồng đội. Giáo viên luôn tạo không khí thân thiện, áp dụng việc đổi mới phương pháp tạo điều kiện cho các em mạnh dạn, tự lập, tự khẳng định và phát huy mình hơn qua việc học nhóm. *Ví dụ: Khi dạy bài: “Giữ phép lịch sự khi bày tỏ yêu cầu, đề nghị” môn Luyện từ và câu, giáo viên cho học sinh chuẩn bị những hộp thư: Yêu cầu, đề nghị và tổng kết lại vào cuối tiết. Em nào nêu được nhiều câu yêu cầu, đề nghị lịch sự nhất sẽ được tuyên dương, giáo viên tổ chức cho các em trao đổi : “Theo em, như thể nào là lịch sự khi yêu cầu, đề nghị?” “Em đã lịch sự khi yêu cầu đề nghị chưa?”,... qua đó các em sẽ bộc lộ những suy nghĩ của mình. Rèn kĩ năng sống có hiệu quả được vận dụng khá nhiều trong trong các môn học thông qua xử lí tình huống hay các trò chơi học tập có nội dung gần gũi với cuộc sống hằng ngày của các em. *Ví dụ: Trong môn Khoa học. Ở bài: "Tại sao cần ăn phối hợp nhiều loại thức ăn?” giáo viên cho học sinh thảo luận nhóm, chơi trò chơi “đi chợ” và lên thực đơn cho các bữa ăn trong một ngày: Sáng, trưa, tối dưới sự trợ giúp của giáo viên. Sau khi học sinh nhận xét thực đơn của nhau, học sinh sẽ khắc sâu kiến thức về một bữa ăn đầy đủ cần đảm bảo các chất ... Các em làm việc tích cực, vui vẻ, tự mỗi em nói được tiếng nói, suy nghĩ của mình với bạn bè, với thầy cô một cách tự tin, mạnh dạn. Việc rèn luyện các kĩ năng này đã tạo ra được thói quen tốt cho bản thân mỗi em, các em chủ động tích cực vào quá trình học tập, tạo điều kiện cho các em chia sẻ những kinh nghiệm, ý kiến hay để giải quyết một vấn đề nào đó. Hiệu quả đào tạo kĩ năng sống không đo đếm được bằng những con số chính xác nhưng được thể hiện bằng những biểu hiện cụ thể: các em có ý thức, thái độ đúng mực với mọi người trong gia đình; luôn hoà đồng với bạn bè; tự tin khi nói năng... đó chính là hiệu quả từ đào tạo kĩ năng sống. Việc sinh hoạt theo nhóm, tạo môi trường làm việc thân thiện, giúp các em cải thiện hành vi giao tiếp thông qua các hoạt động trao đổi diễn ra thường xuyên. Các em trở nên thân thiện, từ đó, giúp bầu không khí học tập, lao động 10
9. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong trường Tiểu học trở nên sôi động hơn. Tham gia sinh hoạt theo nhóm giúp các em học sinh hưng phấn hơn trong học tập và tạo nên cách ứng xử hợp lý trong mọi tình huống. Khi sinh hoạt nhóm, phải luôn đưa ra nhiều tình huống tạo sự phát triển tư duy cho các em. Đó cũng là cách tạo sự gần gũi giữa các em với nhau. Rèn luyện sức khoẻ và ý thức bảo vệ sức khoẻ, kĩ năng phòng chống tai nạn giao thông và các thương tích khác qua các môn học: Ai cũng biết rằng, sức khỏe là tài sản vô cùng quý báu của mỗi con người. Học tập tốt, đạo đức tốt là những điều học sinh phải đạt được thì rèn luyện sức khỏe tốt cho học sinh là điều phải được đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, có được một sức khỏe tốt và bảo vệ được nó thì thật không dễ. Dù vậy, không có nghĩa là không làm được, nhiều khi sức khỏe của các em phụ thuộc vào những điều rất giản dị. Đó chính là giáo dục một lối sống khoa học. Giáo viên cần giáo dục kĩ năng rèn luyện sức khoẻ cho các em qua các giờ dạy trên lớp. *Ví dụ: Ở môn Khoa học: Chương “Con người và sức khỏe” các bài: “Con người cần gì để sống? Vai trò của các chất dinh dưỡng có trong thức ăn; Phòng một số bệnh do thiếu chất dinh dưỡng; Phòng bệnh béo phì; Phòng tránh tai nạn đuối nước;...” giáo dục các em hiểu rằng ăn uống đủ chất và hợp lí giúp cho chúng ta khoẻ mạnh, biết phòng tránh một số bệnh lây qua đường tiêu hóa, biết những việc nên làm và không nên làm để phòng tránh tai nạn đuối nước, có ý thức tự giác làm vệ sinh cá nhân hằng ngày, tự giác thực hiện nếp sống vệ sinh, khắc phục những hành vi có hại cho sức khoẻ. Biết tham gia các hoạt động và nghỉ ngơi một cách hợp lí để có sức khoẻ tốt. Ở bài: “Các nguồn nhiệt” môn Khoa học 4: Các em được đóng vai xử lí tình huống khi có tai nạn ở nhà như: Ủi quần áo bị cháy hay trông em giúp mẹ nhưng em đến gần bếp lửa...Các nhóm sẽ thảo luận sau đó lên thể hiện. Các em còn lại quan sát và có nhận xét đối với những tình huống mà các bạn mình vừa xử lí để rút ra kĩ năng cấp cứu khi có những trường hợp xấu xảy ra. Đối với các môn học đặc thù như: Tin học, Tiếng Anh, Âm nhạc, Mĩ thuật, giáo dục kĩ năng sống thông qua tổ chức các Câu lạc bộ. Thông qua việc tổ chức các câu lạc bộ, học sinh được phát triển năng khiếu từng lĩnh vực, rèn cho học sinh kĩ năng giao tiếp, mạnh dạn, tự tin, ..v..v 5. Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp. 5. 1. Xây dựng phong trào trường lớp xanh – sạch – đẹp, an toàn: 11
10. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong trường Tiểu học Ngay từ đầu năm học, tôi đã thành lập các tiểu nhóm phụ trách công tác về môi trường xanh – sạch – đẹp, có kế hoạch cụ thể cho từng tháng, từng tuần. Phân chia khu vực vệ sinh, các bồn hoa cây cảnh cho từng tổ để có kế hoạch chăm sóc, đảm bảo trường học có cây xanh thoáng mát và ngày càng đẹp hơn. Tổ chức các buổi nói chuyện ngoại khóa về giáo dục kĩ năng bảo vệ môi trường. Tổ chức tốt “Ngày hội vệ sinh môi trường” trong học sinh, huy động lực lượng trong và ngoài nhà trường cùng tham dự, giáo dục học sinh kĩ năng dọn dẹp lớp học, dọn dẹp nhà cửa, học sinh được trải nghiệm xếp chăn, gối lớp bán trú sau khi ngủ dậy. Thông qua công tác tuyên truyền giáo dục, bằng những việc làm cụ thể, gần gũi như trực nhật, vệ sinh lớp học, đã tạo điều kiện cho học sinh được rèn kĩ năng giữ gìn vệ sinh nơi công cộng, biết giữ gìn trường lớp sạch sẽ, vệ sinh nhà trường đã trở nên thoáng mát đẹp đẽ, các bồn cây xanh tốt được chăm sóc, tưới tắm hàng ngày tạo nên môi trường thân thiện, an toàn góp phần nâng cao chất lượng dạy học. 5. 2. Xây dựng các chương trình hoạt động ngoại khóa theo chủ đề, chủ điểm: Tham mưu xây dựng chương trình các hoạt động lớn, tổ chức các hội thi liên quan đến học sinh. Tổ chức tham gia các cuộc thi như: Văn nghệ, Hội khỏe Phù Đổng, Rung chuông vàng, Giao lưu Tuổi thơ khám phá,....phát hiện và bồi dưỡng những mầm non có năng khiếu về âm nhạc, thể thao,... đồng thời rèn luyện cho học sinh kĩ năng tự tin, mạnh dạn trước đông người. Tổ chức các trò chơi dân gian tạo không khí sôi nổi và thông qua đó, rèn cho học sinh các kỹ năng sống một cách tự nhiên, hiệu quả. Giáo dục học sinh giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc qua Hội thi văn nghệ, Hội thi Vẽ tranh theo chủ đề, hái hoa dân chủ theo chủ điểm thi đua,... Tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp, rèn kỹ năng ứng xử qua các câu hỏi tìm hiểu về tình huống trong cuộc sống, có thói quen lịch sự, kĩ năng giao tiếp có văn hóa, trung thực, kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm tổ, *Ví dụ: “Trẻ em dưới 7 tuổi phải đi cùng với ai khi đi trên đường và khi qua đường? Đi bộ qua đường em phải đi ở đâu?”; “Khi đi bộ em đi ở đâu? Nếu đường không có vỉa hè thì thế nào?”; “Em có nên chơi đùa trên đưòng phố không? Có leo trèo qua dải phân cách và chơi gần dải phân cách không? Vì sao?”; “Khi ngồi trên xe máy em phải như thế nào? Em hãy nêu cách đội mũ bảo hiểm? Nêu sự cần thiết phải đội mũ bảo 12
11. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong trường Tiểu học hiểm?”; “Các em đã nhìn thấy tai nạn trên đường chưa? Theo các em vì sao tai nạn xảy ra?”;.v..v.. Giáo dục cho các em tránh các tai nạn trên đường: không được chạy lao ra đường, không được bám bên ngoài ô tô, không được thò tay, chân, đầu ra ngoài khi đi trên tàu, xe, ghe, đò,...Như vậy, các em có thể tự lập, xử lí được những vấn đề đơn giản khi gặp phải. Tổ chức cho các em tham gia ký cam kết thực hiện tốt các phong trào thi đua do nhà trường tổ chức. Giáo dục học sinh lòng yêu quê hương đất nước, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội *Ví dụ: Chủ điểm thi đua chào mừng ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam 22/12; 30/4 tổ chức cho các em hoạt động theo chủ đề “Uống nước nhớ nguồn”: thi “Em tập làm chú bộ đội”. Cùng với những kiến thức được học trong các tiết chính khóa, các tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp đã góp phần giúp học sinh cơ hội trải nghiệm để rèn kĩ năng chăm sóc sức khỏe cho bản thân, kĩ năng phòng tránh các tệ nạn xã hội và các bệnh tật thông thường, kĩ năng chấp hành tốt luật an toàn giao thông cũng như các quy định khác của pháp luật, kĩ năng đoàn kết, giúp đỡ nhau trong học tập, kỹ năng giao tiếp với người lớn tuổi, với bạn bè. Với nội dung thi đua của từng tháng, tôi cụ thể hóa kế hoạch các hoạt động văn nghệ, thể thao theo từng chủ điểm nhằm thu hút sự tham gia tích cực của học sinh, tạo điều kiện cho các em trải nghiệm trước đông người để rèn kĩ năng mạnh dạn, tự tin. Cùng với các hoạt động vui chơi giải trí, trò chơi là một trong những hoạt động hấp dẫn được các em đón nhận nhiệt tình. Thực hiện phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, triển khai các trò chơi dân gian là nội dung không thể thiếu được trong hoạt động. Bởi vì, thông qua trò chơi dân gian, các nội dung giáo dục được học sinh lĩnh hội một cách tự nhiên, các kỹ năng về hợp tác tương trợ, kĩ năng phán đoán, nhạy cảm... được rèn luyện một cách hiệu quả. Tổ chức các hoạt động nhân đạo từ thiện như chăm sóc tượng đài liệt sĩ, tham gia Hội chợ tuổi thơ,..v..v.. *Ví dụ: Trò chơi “Mèo đuổi chuột” rèn luyện cho học sinh kĩ năng nhanh nhẹn, dũng cảm; Trò chơi “Bịt mắt bắt dê” rèn luyện cho học sinh kĩ năng phán đoán, nhạy cảm; Trò chơi “Rồng rắn lên mây” rèn luyện cho học sinh kĩ năng hoạt bát tương trợ..v v 13