Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp chỉ đạo bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn Toán trong trường Tiểu học

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp chỉ đạo bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn Toán trong trường Tiểu học

1. 3 B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I.CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI: Cũng giống như bất kỳ một quá trình quản lý nào, quản lý trường học cũng gồm các chức năng, đó là sự tác động đối với cá nhân hoặc nhóm người làm cho họ tích cực hăng hái làm việc theo sự phân công và kế hoạch đã định. Trong chỉ đạo hoạt động của nhà trường phải bám sát quy chế, kế hoạch chương trình để giám sát cán bộ giáo viên nhằm thực hiện mục tiêu đề ra đúng hướng, phát huy được khả năng tự quản, khả năng của đội ngũ dạy bồi dưỡng đối với giáo viên qua đó kích thích được hứng thú học tập của học sinh. Dạy toán ở tiểu học không chỉ quy về dạy “học tính” rèn kỹ xảo tính mà còn phải làm cho học sinh nắm được những biểu tượng chính xác, nắm các tính chất và quan hệ toán học cơ bản. Ngoài các nhiệm vụ cơ bản, dạy học toán ở tiểu học hiện nay còn có nhiệm vụ rèn luyện khả năng phát triển tư duy lô gíc, bồi dưỡng óc tưởng tượng sáng tạo và phát triển các thao tác cơ bản để nhận thức thế giới hiện thực. Trên thực tế một bài toán có thể có rất nhiều cách giải khác nhau. Nhưng qua kinh nghiệm chỉ đạo công tác dạy và học bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn toán và đặc biệt là đã tham gia dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu nhiều năm cho thấy phải đặt bài toán vào một dạng đặc trưng của nó. Từ đó mới tìm được lời giải,đây là bước quan trọng để giáo viên hướng dẫn học trò qua đó đòi hỏi sự linh hoạt của học sinh. Bên cạnh cẩm nang này để giải được các bài toán phức tạp rất cần ở đội ngũ giáo viên cũng như ở học sinh một sự nhanh nhạy trong việc xem xét, đánh giá mối liên quan giữa các yếu tố đã cho trong bài. Thực tế cho thấy giải toán khó rất khó khăn, ngay cả giáo viên, nếu không chuẩn bị tốt bài dạy thì dẫn đến học sinh không thể tiếp thu bài học. Bởi vậy người giáo viên trong khi dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu luôn cói sự đầu tư, nghiên cứu, đưa ra những biện pháp tích cực, khích lệ học sinh yêu thích, tìm tòi, say mê học tập. Đối với các bài toán khó khi dạy, giáo viên hướng dẫn học sinh tìm tòi lời giải các bài toán này theo các bước: Quan sát, nhận xét đề toán, hiểu rõ yêu cầu của đề bài Mò mẫm tìm tòi lời giải. Thử nghiệm, bác bỏ trường hợp sai, khẳng định trường hợp đúng, bao quát được các trường hợp có thể xảy ra trong điều kiện có thể Nắm được các bước trên, học sinh Năng khiếu sẽ tìm được chìa khoá cho việc học, luyện giải toán được dễ dàng hơn. CHỈ ĐẠO BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
2. 4 II. THỰC TRẠNG KHI CHƯA THỰC HIỆN ĐỀ TÀI Trong thực tế chỉ đạo dạy và học ở trường Tiểu học Phú Đông – Ba Vì - Hà Nội, chúng tôi nhận thức được tầm quan trọng của công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Với nhận thức đó, tôi luôn đi sâu tìm hiểu nội dung chương trình Toán bậc tiểu học, qua sự nghiên cứu đó, đối chiếu với thực tế giảng dạy cố gắng tìm những biện pháp tối ưu nhằm hỗ trợ công tác giảng dạy, bồi dưỡng đạt hiệu quả cao. Trên cơ sở nghiên cứu đó chúng tôi nhận thấy: Mục tiêu bồi dưỡng học sinh môn Toán không phải là để tạo ra những nhà Toán học mặc dù trên thực tế trong số học sinh năng khiếu này sẽ có những em có khả năng trở thành những tài năng Toán học mà mục tiêu chính của công tác này là: bồi dưỡng lẽ sống, tâm hồn, khả năng tư duy và năng lực, óc tưởng tượng sáng tạo. Qua phỏng vấn, khảo sát chúng tôi nhận thấy những vấn đề sau: Giáo viên bồi dưỡng học sinh năng khiếu toán nắm khá chắc nội dung chương trình và kiến thức môn toán, biết vận dụng đổi mới phương pháp dạy học, biết tôn trọng sự sáng tạo của học sinh. Trong quá trình giảng dạy biết sử dụng nhiều câu hỏi gợi mở để hướng học sinh phân tích, tìm hiểu bài tập. Tuy nhiên vẫn còn một số khó khăn và thuận lợi sau: * Thuận lợi: Công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu hiện nay đã được nhà trường và chính quyền địa phương quan tâm chỉ đạo sát sao, đặc biệt là chính quyền địa phương đã có những phần thưởng có tính khích lệ để động viên giáo viên và học sinh. Thể hiện rõ nhất là những đợt trao thưởng cuối năm của trường. Đợt trao thưởng và biểu dương của UBND xã trong đêm trung thu (rằm tháng tám hàng năm). Ngoài ra, trong các dòng họ của địa phương cũng có quỹ khuyết học để phát thưởng cho học sinh năng khiếu trong ngày giỗ Tổ. Hàng năm nhà trường vẫn tổ chức kỳ khảo sát chất lượng học sinh năng khiếu và có trao giải và giấy chứng nhận học sinh năng khiếu cấp trường, tổ chức thi Vioedu cấp trường và tham gia thi cấp huyện, cấp thành phố thi Kangaroo cấp huyện nên phần nào tạo được hứng thú và động lực của giáo viên, học sinh trong công tác bồi sưỡng học snh năng khiếu. Hiệu trưởng thường xuyên hội ý, rút kinh nghiệm trong từng giai đoạn bồi dưỡng, trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra, đánh giá. Giáo viên bồi dưỡng thường là những giáo viên có năng lực giảng dạy tốt, có uy tín trong học sinh, nhân dân và đồng nghiệp. Có rất nhiều loại sách tham khảo phục vụ cho công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu. CHỈ ĐẠO BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
3. 5 * Khó khăn: Nhìn chung hiện nay, nhà trường đã chú ý bồi dưỡng học sinh năng khiếu nhưng điều kiện thực tế còn hạn chế cả phía nhà trường và phía cha mẹ học sinh. Việc giải quyết mối quan hệ giữa giáo dục toàn diện và công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu còn lúng túng. Về phía phụ huynh học sinh, số lượng phụ huynh có nguyện vọng cho con em mình đi học bồi dưỡng môn toán còn ít. Về phía giáo viên: Kiến thức toán, khả năng tư duy đỉnh cao còn hạn chế, kinh nghiệm bồi dưỡng còn ít, không được phân công chuyên trách về vấn đề này. Bên cạnh đó có những nguy cơ xem nhẹ, chưa chú trọng đến việc đầu tư giáo án dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn toán. Thời gian dành cho chương trình bồi dưỡng không nhiều Điều kiện kinh tế gia đình của học sinh còn khó khăn, thời gian dành cho việc học tập ở nhà còn ít, việc mua sắm tài liệu tham khảo còn hạn chế dẫn đến chất lượng không cao. Qua thực tế kiểm tra lớp học bồi dưỡng học sinh năng khiếu toán thì kết quả như sau ĐIỂM HOÀN THÀNH ĐIỂM CHƯA HOÀN THÀNH Lớp Sĩ số 9,10 7,8 5,6 4,3 2,1 SL % SL % SL % SL % SL % Bồi dưỡng 25 2 8% 4 16% 8 32% 10 40% 1 4% HSG lớp 1 Bồi dưỡng 25 3 12% 5 20% 7 28% 6 24% 4 16% HSG lớp 2 Bồi dưỡng 25 4 16% 3 12% 9 36% 7 28% 2 8% HSG lớp 3 Bồi dưỡng 25 0 0 3 4% 7 28% 12 48% 3 12% HSG lớp 4 Bồi dưỡng 24 0 0 4 16,7% 6 25% 10 41,6% 4 16,7% HSG lớp 5 Như vậy là kết quả rất thấp không đảm bảo chất lượng và cứ như vậy không đảm bảo hành trang cho học sinh học nâng cao và tham gia các kỳ thi như Vioedu, thi Kangaroo, hoặc khảo sát, giao lưu học sinh năng khiếu các cấp và càng không đảm bảo chất lượng nếu như học sinh nào có ước mơ và mong muốn thi vào các trường chuyên THCS ở nội thành. CHỈ ĐẠO BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
4. 6 III. MỘT SỐ GIẢI PHÁP TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN TRONG TRƯỜNG TIỂU HỌC 1. Nâng cao nhận thức của giáo viên và phụ huynh học sinh trong công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn toán. Toàn thể cán bộ giáo viên, cha mẹ học sinh đặc biệt là giáo viên được phân công bồi dưỡng đội tuyển phải hiểu và phân biệt rõ các khái niệm: Năng lực, tài năng, năng khiếu, thông minh, thiên tài ... đồng thời phải có hiểu biết về cơ sở khoa học của các giai đoạn phát triển của một tài năng. Mặt khác phải hiểu một cách sâu sắc các tiêu chuẩn của năng khiếu tài năng... Bên cạnh đó phải hiểu tâm lý của học sinh năng khiếu, học sinh năng khiếu. Từ đó nhận thức được vị trí của học sinh năng khiếu. Giúp phụ huynh có phương pháp nuôi dạy khoa học, định hướng cho học sinh năng khiếu có sự phát triển tự nhiên toàn diện, cân bằng về tình cảm và nhận thức. Nhà trường cũng như cha mẹ học sinh cần hiểu đúng về chính sách nhân tài của Đảng ta, tạo ra sự ủng hộ hợp tác hoá tích cực của cha mẹ học đối với nhà trường trong việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Đưa các nội dung, biện pháp và các hình thức bồi dưỡng học sinh năng khiếu cũng như nâng cao về kiến thức về trình độ để bồi dưỡng học sinh vào các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn. Kết hợp với cha mẹ học sinh tạo được sự hỗ trợ trong giáo dục và giảng dạy. Động viên, khích lệ kịp thời những giáo viên, học sinh có sự cố gắng cũng như có thành tích trong học tập, rèn luyện. 2. Làm tốt vai trò của Hiệu trưởng với công tác dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn toán trong trường tiểu học. Ban giám hiệu, và trực tiếp là Hiệu trưởng trực tiếp tuyển chọn giáo viên tham gia dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn toán theo các tiêu chí sau: Giáo viên tham gia dạy phải là những người có năng lực chuyên môn thực sự, có trình đội đạt từ chuẩn trở lên. Có đạo đức tốt, lối sống lành mạnh, gương mẫu trước học sinh, bạn bè đồng nghiệp và trước quần chúng nhân dân. Thực sự là tấm gương sáng cho học sinh noi theo về tinh thần tự học và sáng tạo. Có lòng yêu nghề, mến trẻ, nhiệt tình, hứng thú với công việc được giao luôn tự học hỏi để nâng cáo trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Tuyển chọn giáo viên dạy bồi dưỡng, có sự đãi ngộ xứng đáng đối với họ. Lên kế hoạch dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu, kế hoạch tuyển sinh, kế hoạch hợp và thống nhất với gia đình học sinh. CHỈ ĐẠO BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
5. 7 Thường xuyên tập huấn chuyên môn cho đội ngủ giáo viên trong trường mình đặc biệt là những chuyên đề về dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn Toán Giao lưu và tham khảo với những trường bạn, đặc biệt là sinh hoạt chuyên môn trong công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu với trường kết nghĩa là trường Tiểu học Nam Cường- Thành phố Lào Cai, tiếp thu sự chỉ đạo trực tiếp của phòng giáo dục về công tác dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Thường xuyên chỉ đạo và dự họp với tổ chuyên môn, làm tốt công tác sinh hoạt tổ chuyên môn trong trường. Thường xuyên dự giờ, trao đổi kinh nghiệm giảng dạy trực tiếp với giáo viên dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn toán từ khối 1 đến khối 5 Ra đề khảo sát chất lượng và đề kiểm tra lớp học bồi dưỡng học sinh năng khiếu thường xuyên 3. Tổ chức phát hiện tuyển chọn học sinh năng khiếu. Việc tổ chức phát hiện tuyển chọn đội tuyển học sinh năng khiếu môn toán ở các khối lớp từ lớp 1 đến lớp 5 là một bước quan trọng trong việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Xuất phát từ thực tế không phải mọi học sinh có xếp loại học lực năng khiếu đều là học sinh có năng khiếu cần bồi dưỡng. Ngược lại những học sinh có năng khiếu chưa hẳn đã là học sinh có xếp loại học lực năng khiếu. Cho nên làm thế nào để phát hiện được học sinh có năng khiếu từ đó tiến hành tuyển chọn và tiến hành bồi dưỡng cho từng khối lớp là công việc quan trọng. Phát hiện và tuyển chọn đúng mang ý nghĩa định hướng phát triển đúng đắn cho một nhân cách. Vì thế phát hiện và tuyển chọn được học sinh năng khiếu là bản lề, là điểm xuất phát cho việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Đồng thời nó mang ý nghĩa giáo dục rất lớn. Định hướng sai khả năng phát triển của học sinh tiểu học gây nên sự miễn cưỡng, gò bó, rất có hại cho một nhân cách đang hình thành và phát triển. Từ những vấn đề nêu trên cho ta thấy rằng tổ chức phát hiện và tuyển chọn học sinh năng khiếu cần được quán triệt tới mọi giáo viên trong trường. Trước hết coi đó là nghĩa vụ của người giáo viên và sau đó là việc phổ biến phương pháp, cách thức phát hiện để việc tuyển chọn được chu đáo, kết quả của quá trình phát hiện và tuyển chọn này là không bị nhầm, không bỏ sót học sinh có năng khiếu, ngăn ngừa những quan hệ cá nhân của người tuyển chọn. Để tuyển chọn chính xác phải căn cứ vào thông tin và xét cả quá trình học tập của học sinh. Do vậy việc tuyển chọn của giáo viên phải là chủ yếu, cụ thể việc phát hiện, tuyển chọn được thực hiện các bước sau: CHỈ ĐẠO BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
6. 8 Bước 1: Giáo viên phụ trách lớp tiến hành khảo sát chất lượng học sinh bằng cách kiểm tra những nội dung kiến thức cơ bản trong chương trình học, kiến thức nâng cao bằng các hình thức kiểm tra viết, thảo luận trao đổi hằng ngày. Sau đó lập danh sách học sinh năng khiếu của lớp mình phụ trách với số lượng không hạn chế. Đây là một việc làm hết sức cần thiết bởi chỉ có giáo viên phụ trách lớp trực tiếp giảng dạy mới đánh giá chính xác đối tượng học sinh năng khiếu. Bước 2: Tổ chức tuyển chọn. Lập kế hoạch và tổ chức tuyển chọn: Tham mưu với Ban giám hiệu nhà trường trong việc ra đề kiểm tra, việc bố trí thời gian, cách thức tuyển chọn. Phối hợp tất cả giáo viên trong khối mình để tiến hành tuyển chọn một các chính xác, khách quan và làm theo trình tự sau: Ra đề kiểm tra: nội dung kiểm tra phải nằm trong hệ thống kiến thức cơ bản của chương trình học, có nâng cao, có dạng bài tập mở và đề bài phải phù hợp với khả năng đặc điểm tâm sinh lý của học sinh. Tổ chức thi và chấm bài: Việc tổ chức thi và chấm bài là việc quyết định chọn đúng đối tượng học sinh năng khiếu, chính vì vậy cần phải tiến hành một cách nghiêm túc và thật sự khách quan. Sau khi thành lập được đội tuyển của khối, tiến hành bồi dưỡng trong thời gian ngắn để chuẩn bị cho các em dự thi c¸c vòng do trường tổ chức. Bước 3: Tổ chức thi chọn để thành lập đội tuyển học sinh năng khiếu của trường. Ra đề kiểm tra. Tổ chức thi và tuyển chọn đội tuyển. Hình thức ra đề, tổ chức thi và tuyển chọn tiến hành tương tự như bước 2 nhưng ở bước này cần tuyển chọn chính xác và khách quan. Giáo viên chính là những người chính thức bồi dưỡng các em trong đội tuyển sau khi đã được tuyển chọn. Việc phát hiện và thi tuyển chọn học sinh năng khiếu tiến hành hàng năm sẽ nhằm củng cố, bổ sung số học sinh trong đội tuyển hoặc loại những học sinh có những biểu hiện hạn chế về năng lực. Sau khi chọn được số học sinh ngay từ đầu năm học, nhà trường tiến hành họp phụ huynh học sinh và thông báo, thống nhất kế hoạch dạy bồi dưỡng giữa nhà trường, giáo viên trực tiếp dạy với phụ huynh học sinh CHỈ ĐẠO BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
7. 9 4. Bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn toán. Ông cha ta tư xưa đã có câu “Không thầy đố mày làm nên”, điều đó muốn nói giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục. Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói “Muốn có trò năng khiếu trước hết phải có thầy năng khiếu”. Bồi dưỡng học sinh năng khiếu là công việc nhiều khó khăn và thách thức không phải bất kỳ người giáo viên nào cũng làm được. Để có được hiệu quả trong công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu, người giáo viên cần phải đạt được những yêu cầu sau: Có kiến thức vững vàng, hiểu biết về khoa học, tự nhiên và xã hội. Trình độ tâm lý học, sư phạm học đủ để hiểu học sinh và có các ứng xử khoa học trong quá trình giảng dạy. Có phương pháp tự học, tự bồi dưỡng, phương pháp lựa chọn các thông tin khoa học cần thiết cho việc giáo dục và giảng dạy, nâng cao trình độ chính trị, tư tưởng đạo đức của giáo viên tiểu học. Có kiến thức kinh nghiệm thực tế. Có trình độ văn hoá sâu rộng, có vốn hiểu biết trên nhiều lĩnh vực. Có kiến thức về tâm lý học, giáo dục học, phương pháp giáo dục, phương pháp dạy học. Có năng lực sư phạm: Năng lực hiểu học sinh trong quá trình giảng dạy và giáo dục. Năng lực đánh giá học sinh. Năng lực đáp ứng nhu cầu hiểu biết của học sinh. Năng lực thiết lập mối quan hệ thuận lợi với học sinh. Năng lực thiết kế và triển khai hoạt động giảng dạy và giáo dục. Để tăng cường bồi dưỡng năng lực chuyên môn cho giáo viên trong trường, bản thân tôi thường tiến hành thực hiện như sau: Hàng năm giáo viên đi sâu nghiên cứu từng mảng kiến thức hoặc từng môn học. Cứ như thế sau một thời gian giáo viên sẽ hệ thống được kiến thức và nâng cao năng lực chuyên môn của mình. Học hỏi những giáo viên có kinh nghiệm lâu năm trong công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Đề cao việc tự học, tự bồi dưỡng của giáo viên. CHỈ ĐẠO BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
8. 10 Tạo điều kiện về thời gian, tài liệu để nghiên cứu tài liệu tham khảo. Tổ chức giao lưu chuyên môn với các trường bạn để trao đổi chuyên môn. Tích tham dự các lớp học tập nâng cao chuyên môn nghiệp vụ, trình độ kiến thức. Thực hiện tốt công tác này là điều kiện quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy học, là chỗ dựa vững chắc cho việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Dạy học là một nghề vừa mang tính khoa học vừa mang tính nghệ thuật. Tính khoa học ở đây là năng lực chuyên môn, còn tính nghệ thuật chính là năng lực sư phạm, đảm bảo việc dạy tốt đem lại hiệu quả chất lượng cao đỏi hỏi người giáo viên phải có cả hai. Tổ chức tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lý học sinh, về khả năng thiết kế các hoạt đéng dạy học... để có điều kiện tích luỹ thêm vốn kinh nghiệm của mình. Tham gia các buổi thao giảng, hội giảng có dịp thể hiện các kỹ năng sư phạm cao nhất. Dự giờ thăm lớp đồng nghiệp thường xuyên rút kinh nghiệm về kiến thức và phương pháp giảng dạy của mình. Thực hiện ứng xử sư phạm, cách đối xử với học sinh, xử lý các tình huống xảy ra ở tháng học trước giúp giáo viên có thêm năng lực sư phạm của mình. Thường xuyên tự bồi dưỡng để hoàn thiện mình hơn. Tích cực học tập, trao đổi kinh nghiệm với giáo viên của những trường có thành tích bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Rèn và bắt buộc giáo viên có sổ tích luỹ ghi chép các thông tin, giải các bài tập Toán các đề thi qua các năm ở bậc tiểu học hoặc các đề thi Vioedu toán. Giáo viên tự tạo cho mình một tài khoản trên trang Vioedu toán và tham gia thi các vòng tự luyện cùng học sinh. Tổ chức viết sáng kiến kinh nghiệm đặc biệt là sáng kiến kinh nghiệm trong việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn toán 5. Tổ chức biên soạn tài liệu giảng dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu. Sau khi chọn được đội tuyển học sinh năng khiếu, công việc tiếp theo hết sức cần thiết và đem lại chất lượng giảng dạy cao đó là việc biên soạn tài liệu giảng dạy, chính vì vậy việc nghiên cứu, chọn lọc tài liệu là rất quan trọng. Ban giám hiệu, đặc biệt là Hiệu trưởng cần kết hợp cùng tổ chuyên môn các khối lớp tổ chức nghiên cứu, biên soạn nội dung chương trình ôn luyện, bồi dưỡng, cùng tìm hiểu về từng mảng kiến thức trong từng phân môn sau đó cùng trao đổi và CHỈ ĐẠO BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
9. 11 xây dựng thành chương trình làm tài liệu giảng dạy. Làm như vậy sẽ giúp việc dạy học có hệ thống và đi sâu các mảng kiến thức. Khi biên soạn tài liệu dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn toán ở các khối lớp cần đi sâu các chuyên đề sau: - Chuyên đề 1: Số tự nhiên, yếu tố về đại lượng và đo đại lượng - Chuyên đề 2: Cấu tạo thập phân của số - Chuyên đề 3: Các dạng toán điển hình - Chuyên đề 4: Giải toán bằng phương pháp sơ đồ đoạn thẳng - Chuyên đề 5: Các bài toán về hình học và tính diện tích các hình - Chuyên đề 6: Cắt ghép hình. Hiệu trưởng phải là người chỉ đạo tốt cho giáo viên trong công tác biên soạn. 6. Tổ chức hoạt động dạy học đội tuyển học sinh năng khiếu. Đây là nội dung quan trọng nhất, để tiến hành tổ chức hoạt động dạy học bồi dưỡng được tốt phải thống nhất được phương pháp giảng dạy, bởi phương pháp dạy học của giáo viên quy định trình độ lĩnh hội của học sinh. Cụ thể khi xây dựng tiến trình một giờ dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu có hiệu quả tôi thường tiến hành bồi dưỡng để giáo viên của mình hướng dẫn học sinh trình bày bài giải như sau: Bước 1: Tìm hiểu đề toán. Bước này phải hướng dẫn học sinh đọc kỹ đề toán, xác định cho đúng các điều kiện đã cho, tìm ra mối liên hệ giữa những điều đã biết và điều chưa biết trong một bài toán. Bước 2: Tóm tắt bài toán bằng sơ đồ đoạn thẳng nếu có hoặc tóm tắt bài toán bằng lời Yêu cầu của bước này là sơ đồ đoạn thẳng (nếu có ) đảm bảo tính chính xác (hay độ chuẩn) của đoạn thẳng mà ta định biểu diễn chúng thay cho lời văn. Nhìn vào sơ đồ đó mà học sinh hiểu và giải được bài toán. Bước 3: Suy nghĩ tìm cách giải: Suy nghĩ, phân tích bài toán muốn xác định được điều chưa biết thì cần biết những gì ? trong đó điều gì đã biết điều gì chưa biết ? muốn tìm điều chưa biết phải dựa vào điều đã biết ? Bước 4: Trình bày cách giải. Thực hiện các phép tính cùng các bước lý giải theo định hướng đã tìm thấy ở 3 bước sau mỗi phép tính (lời giải) nên có bước thử lại cẩn thận kiểm tra chu đáo. Viết lại tất cả các phép toán và các câu suy luận thành bài giải hoàn chỉnh. CHỈ ĐẠO BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
10. 12 Bước 5: Khai thác bài toán: + Giải bài toán bằng một vài phép tính + Giải bài toán theo mấy cách + Nhận xét rút kinh nghiệm tìm ra phương pháp để giải dạng toán này. Yêu cầu: Phải để tự học sinh nhận xét và rút kinh nghiệm qua mỗi bài giải cụ thể của học trò. Chẳng hạn khi dạy và hướng dẫn học sinh lớp bồi dưỡng học sinh năng khiếu giải một số bài toán cụ thể, qua đó ta có thể thấy học sinh làm bài một cách chủ động, sáng tạo như sau: Bài toán 1: Một cửa hàng bán một ngày được 750.000đồng. Trong đó 1 số tiền 1 3 bán vải bằng 1 số tiền bán đồ nhôm, và bằng số tiền bán đồ điện. Hỏi cửa 2 5 hàng bán mỗi l oại đó được bao nhiêu tiền. Bước 1: Đọc kỹ đề bài tìm hiểu nội dung. - Bài toán cho biết điều gì ? Tổng số tiền vải, đồ nhôm, đồ điện là 750.000 đồng. 1 1 - Bài toán cho biết điều gì nữa ? cho tỷ số tiền vải bằng số tiền đồ nhôm 1 3 2 bằng số tiền đồ điện. 5 - Ta hiểu tỷ số này là như thế nao ? (Số tiền vải là 3 phần, số tiền nhôm là 2 phần, số tiền điện là: 5 phần) Bước 2: Tóm tắt bài toán bằng sơ đồ: Tiền vải: Tiền nhôm: 750.000 Tiền điện: Bước 3: Suy nghĩ tìm cách giải: Nhìn vào sơ đồ ta thấy: 750.000 đồng gồm bao nhiêu đoạn thẳng bằng nhau ? Tìm một đoạn ta làm như thế nào ? tiền vải gồm mấy phần ? (3 phần) Tiền nhôm gồm mấy phần ? (2 phần); tiền điện gồm mấy phần ? (5 phần) Bước 4: Trình bày bài giải: Tổng số phần bằng nhau là: 3 + 2 + 5 = 10 (phần) Một phần bằng nhau có số tiền là: 750.000 : 10 = 75.000đ Số tiền vải là: 75.000đ 3 = 225.000đ Số tiền bán đồ nhôm là: 75.000 2 = 150.000đ Số tiền bán đồ điện là: 75.000 5 = 375.000đ Đáp số: 225.000đ ; 150.000đ ; 375.000đ Bước 5: Khai thác bài toán - Khi tìm một phần bằng nhau ta có thể gộp hai phép tính là một: 750.000: (3 + 2 + 5) = 75.000đ CHỈ ĐẠO BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC
11. 13 - Khi tìm ra tiền vải tiền nhôm ta có thể lấy tổng số tiền trừ đi tiền vải, tiền nhôm ra số tiền điện: 750.000 - (225.000 + 150.000) = 375.000đ Bài toán 2: Một người đi từ A về B với vận tốc 50km/giờ. Lúc từ B về A, người đó đi theo con đường lúc đi là 20km và đi với vận tốc 40km/giờ. Tính quãng đường AB biết thời gian lúc về nhiều hơn thời gian lúc đi là 24 phút. Với bài này, cần hướng dẫn học sinh bám sát quan hệ giữa vận tốc và thời gian. Trong cùng một quãng đường, vận tốc và thời gian luôn tỷ lệ nghịch với nhau. Khi nắm được điều này, có thể dễ dàng hướng dẫn học sinh trình bày giải bài như sau: Đổi 24 phút = 2 giờ. 5 Thời gian đi hết 20km với vận tốc 40km/giờ là: 20: 40 = 1 (giờ) 2 Giả sử, quãng đường lúc về cũng bằng quãng đường lúc đi thì: Thời gian đi từ B về A nhiều hơn thời gian đi từ A đến B là: 9 2 + 1 = (giờ) 5 2 10 Vận tốc đi từ A đến B so với vận tốc đi từ B về A có tỉ số là: 50 : 40 = 5 4 Khi quãng đường không đổi thì vận tốc và thời gian là hai đại lượng tỉ lệ nghịch với nhau nên: Thời gian đi từ B đến A so với thời gian đi từ B về A có tỉ số là: 1: 5 = 4 4 5 9 18 Thời gian đi từ A đến B là : : (5 - 4) 4 (giờ) 10 5 18 Quãng đường AB có độ dài là: 50 =180 (km) 5 Đáp số: 180km. Bài toán 3: Cho hình tam giác ABC. Trên cạnh AC lấy điểm E sao cho AE = 2 3 AC. Gọi D là trung điểm của AB; N là trung điểm của BC. Nối A với N cắt DE tại I. Hãy so sánh độ dài các đoạn thẳng ID và IE. Khi hướng dẫn học sinh làm bài này, giáo viên phải biết hướng dẫn học sinh vẽ hình, nối thêm các điểm mà đầu bài không đả động đến như I với B và I với CHỈ ĐẠO BỒI DƯỠNG HỌC SINH NĂNG KHIẾU MÔN TOÁN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC