Báo cáo Sáng kiến Một số biện pháp giúp giáo viên chủ nhiệm làm tốt công tác chăm sóc nuôi ăn bán trú góp phần phòng chống ngộ độc thực phẩm cho học sinh Lớp 3

Nội dung tài liệu: Báo cáo Sáng kiến Một số biện pháp giúp giáo viên chủ nhiệm làm tốt công tác chăm sóc nuôi ăn bán trú góp phần phòng chống ngộ độc thực phẩm cho học sinh Lớp 3

1. 6 2. Nguyên nhân Từ thực tế giảng dạy và làm công tác giáo viên chủ nhiệm ở một trường Tiểu học, tôi nhận thấy học sinh tiểu học nói chung và các em học sinh lớp 3 nói riêng chưa có những kỹ năng tự phục vụ bản thân tốt chủ yếu là do các nguyên nhân sau: Các em còn nhỏ, các em chưa tự ý thức được những việc mình cần làm và nên làm khi tham gia những hoạt động tập thể chung nhất là hoạt động bán trú tại trường học. Nhiều phụ huynh quá quan tâm đến con nên thường làm hộ, làm giúp hoặc chỉ nhắc nhở bằng lời mà không chỉ dạy tận tình nên các em chưa biết cách và chưa có cơ hội để trải nghiệm thực tế. Vì thế, các em có thái độ trông chờ người lớn chuẩn bị và phục vụ cho mình. Tâm lí lứa tuổi học sinh lớp 3 còn hiếu động, thích nô nghịch, mải chơi; các em thích nhanh chóng được đi chơi cùng các bạn nên thường có hành vi và thái độ lười lao động. Một số phụ huynh có hoàn cảnh khó khăn, một số em ở với ông bà nên thiếu sự quan tâm của gia đình, đôi khi còn phó mặc việc giáo dục con cho thầy cô giáo. Vì thế, các em chưa có các kĩ năng sống cần thiết. Hầu hết các hoạt động chuẩn bị cho bữa ăn bán trú của các em học sinh đều được cô giáo và các bác cấp dưỡng chuẩn bị và phục vụ. Các em chưa có cơ hội được tự tay làm những việc phục vụ cho cá nhân mình nên chưa có thói quen và các kĩ năng tự phục vụ một cách thuần thục. Một lý do khách quan mang lại là 2 năm lớp một, lớp hai của các em gắn liền với 2 năm của đại dịch COVID 19 nên hầu hết việc học và sinh hoạt của các em diễn ra ở nhà. Các em thiếu sự dạy dỗ kèm cặp và rèn luyện từ các thầy cô giáo. Vì thế khi lên lớp ba kỹ năng của các em rất kém và thiếu tính tự lâp. Rất nhiều em học sinh được bố mẹ cho tiền ăn sáng, tiền tiêu vặt mà không quản lí chặt chẽ, các em thường có hành vi bớt tiền lại để mua những đồ chơi, thực phẩm được tẩm ướp nhiều hóa chất độc hại, không rõ nguồn gốc nhưng lại được trình bày bắt mắt trong vỏ bọc và mùi vị hấp dẫn khiến các em tò mò và lựa chọn. Các quán vỉa hè, quán xung quanh cổng trường mọc lên như nấm với đủ kiểu chiêu trò dụ dỗ các em như bán chịu, cho đổi sữa, bánh, đồ dùng học tập mới, mua một tặng một, giữ tiền hộ khi các em có tiền với mệnh giá lớn để bán dần
2. 7 Các em học sinh tiểu học lại quá non dại, dễ tin, chưa ý thức, chưa làm chủ được bản thân trước những cám dỗ, các em lại rất hứng thú với các sản phẩm mới, độc lạ, đẹp mắt và kích thích vị giác nên nguy cơ ngộ độc thực phẩm rất cao. Là một giáo viên chủ nhiệm trẻ, mang trong mình nhiều nhiệt huyết và nhận được sự tin tưởng của ban giám hiệu nhà trường tiểu học Nguyễn Trãi – một ngôi trường với bề dày truyền thống DẠY TỐT – HỌC TỐT, là địa chỉ tin cậy để các bậc phụ huynh yên tâm gửi gắm con em mình không chỉ học tập mà còn chăm nuôi bán trú rất tận tình và chu đáo. Tôi đã ý thức suy nghĩ và luôn trăn trở trước thực trạng này của hầu hết các em học sinh. Tôi luôn tự hỏi là làm cách nào để các em tự lập hơn, chăm ngoan hơn và có ý thực tự rèn luyện bản thân tốt hơn. Đặc biệt tôi quan tâm vấn đề là làm thế nào để giúp các em học sinh hình thành và rèn luyện được những kỹ năng tự phục vụ bản thân trong học tập và các hoạt động bán trú, các em biết cách phòng chống ngộ độc an toàn thực phẩm. Vì thế tôi đã tìm hiểu và đưa ra “Một số biện pháp giúp giáo viên chủ nhiệm làm tốt công tác chăm sóc nuôi ăn bán trú góp phần phòng chống ngộ độc thực phẩm cho học sinh lớp 3. B. MÔ TẢ GIẢI PHÁP SAU KHI CÓ SÁNG KIẾN 1. Giải pháp 1: Tìm hiểu đặc điểm thể chất, bệnh lý, thói quen ăn uống của các em học sinh trong lớp bán trú. Mỗi học sinh có một đặc điểm, thói quen ăn uống sinh hoạt khác nhau. Trẻ em tiểu học cần được quan tâm chăm sóc một cách tỉ mỉ nhằm giúp các em phát triển một cách toàn diện về sức khỏe, thể chất và trí tuệ. Vì thế, tìm hiểu đặc điểm thể chất, bệnh lý, thói quen ăn uống của các em học sinh trong lớp bán trú để thấu hiểu từng em và chăm sóc các em đạt hiệu quả là điều vô cùng cần thiết. Sau khi nhận được “Đơn xin tham gia lớp bán trú” của học sinh, tôi đã có những trao đổi với các bậc phụ huynh trên nhóm Zalo của lớp và gửi phiếu khảo sát thông tin tới các gia đình. Qua việc tìm hiểu trên, tôi có thể hiểu thêm về thói quen ăn, uống của các em. Tôi biết được những em thường ăn nhanh, nuốt vội để nhanh chóng được đi chơi. Có những em lại ăn rất chậm, lười nhai và gia đình thường xuyên phải nhắc nhở.
3. 8 Nhiều em không thích ăn rau, ăn canh và đặc biệt là tôi hiểu được bệnh lý như đại tràng, dạ dày, hen suyễn và một số thực phẩm mà các em dễ gây dị ứng do bố mẹ thông tin lại. Điều này rất quan trọng và cần thiết để tránh cho giáo viên và các em có tiền sử dị ứng tránh được những rủi do không đáng có. Từ những thông tin mà gia đình các em cung cấp, tôi dùng một cuốn sổ nhỏ để làm “Nhật Ký Bán Trú”. Trong cuốn sổ đó tôi ghi lại và theo dõi đặc điểm ăn uống của từng em, bệnh lý, số điện thoại và địa chỉ của gia đình. Hàng ngày tôi thường có thói quen xem lại cuốn sổ đó và ghi chép thêm những bổ sung cần thiết. Hiểu được những đặc điểm thể chất, thói quen ăn uống và bệnh lý của các em tôi bắt đầu phân loại theo từng nhóm và có những phương án điều chỉnh phù hợp. Cụ thể như sau: Với những bạn có thói quen ăn nhanh, ăn nhiều có thể chất khỏe mạnh tôi thường động viên khuyến khích các em ăn ăn chậm, nhai kĩ. Khẩu phần của các em tôi phát sau; động viên các em hỗ trợ cô giáo trong việc quản lí lớp bán trú. Ngoài ra, nếu các em có nhu cầu ăn thêm hơn so với các bạn một chút tôi bổ sung thêm cơm, canh đảm bảo cho các em đủ no, từ đó có sức khỏe tốt. Còn với các em có thể trạng nhỏ bé hoặc ăn chậm, kén ăn tôi phát khẩu phần cho các em trước, xếp các em ngồi ở bàn phía trên. Động viên các em thực hiện theo đúng nội quy về thời gian ăn. Tôi sẽ cân đối điều chỉnh suất ăn của các em đó cho phù hợp với thể trạng nhưng cũng không quên động viên nhắc các em nhai kĩ và cố gắng hơn mỗi ngày để ăn đồng đều như các bạn. Với những bạn hay nói chuyện và ham chơi, tôi thường sắp xếp vị trí ngồi phía bàn trên gần với giáo viên. Dưới sự quan sát của cô các em tự điều chỉnh và có ý thức tốt hơn để thực hiện hoạt động ăn cho phù hợp. Đối với những em có bệnh lý về đường tiêu hóa, tôi thường xuyên theo dõi thực đơn của nhà trường từ đầu tuần. Với những thực phẩm dễ gây dị ứng cho em đó tôi sẽ chủ động đổi món cho em để đảm bảo bữa ăn của em vẫn phong phú và đầy đủ nhóm chất.
4. 9 Một số phiếu thông tin cá nhân của học sinh lớp 3G 2. Giải pháp 2: Lập kế hoạch thực hiện dạy các kỹ năng cơ bản giúp học sinh tiểu học tự phục vụ bản thân và phòng chống ngộ độc an toàn thực phẩm. Kế hoạch được ví như chìa khóa mở đường đi đến mục đích. Kế hoạch có tầm quan trọng đặc biệt, nó như kim chỉ nam, có tác dụng chỉ đạo, chỉ đường cho hoạt động thực hiện theo một con đường đã định sẵn. Nó như ngọn đèn dẫn lối cho chúng ta thực hiện. Vì vậy, nếu xác định được kế hoạch coi như ta đã thành công được một
5. 10 nửa công việc. Đồng thời việc xây dựng kế hoạch sẽ giúp giáo viên tiến hành công việc một cách khoa học, có lộ trình mà không nóng vội. Nhìn vào thực tế của lớp cũng như của đa số các em học sinh tiểu học hiện nay. Tôi đã nhận định được những điểm mạnh và những điều còn hạn chế trong vấn đề giáo dục kỹ năng sống nhất là các kỹ năng tự phục vụ bản thân, kỹ năng nhận biết và phòng chống an toàn thực phẩm trong lớp mình chủ nhiệm. Vì vậy ngay từ đầu năm học, tôi đã xây dựng kế hoạch chỉ đạo học sinh của lớp mình chủ nhiệm thực hiện các nhiệm vụ như sau: * Mục tiêu - Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của GVCN, của đội bán trú xung kích, của các em học sinh trong lớp cũng như các bậc phụ huynh học sinh.Từ đó thay đổi hành vi, nếp sống phù hợp nhằm rèn luyện được các kỹ năng cơ bản giúp các em tự phục vụ bản thân không chỉ khi sinh hoạt ở trường mà còn ở nhà và trong các hoạt động sinh hoạt tập thể khác. - Đảm bảo 100% học sinh của lớp sẽ được rèn luyện kĩ năng tự phục vụ, kỹ năng nhận biết phòng chống ngộ độc thực phẩm và thực hiện được đúng các kỹ năng mà các em đã được học. - 100% trẻ được đảm bảo an toàn không xảy ra ngộ độc thực phẩm, hoặc những vấn đề về đường tiêu hóa. - Xây dựng quy chế lớp bán trú an toàn (Nâng cao vai trò, trách nhiệm của đội xung kích bán trú) - Xây dựng môi trường học tập: “Xanh – Sạch – Đẹp – An Toàn”.
6. 11 * Kế hoạch cụ thể Thời gian Nội dung Người thực hiện -Thành lập Đội xung kích bán trú Giáo viên -Xây dựng quy chế lớp bán trú an toàn và phổ biến nội Học sinh quy bán trú do nhà trường và lớp đề ra. Tháng 9 - Tìm hiểu đặc điểm thể chất, bệnh lý và thói quen ăn, Giáo viên, uống của các em học sinh lớp bán trú. phụ huynh + Phân loại học sinh theo từng nhóm đặc điểm và có phương án hỗ trợ phù hợp. + Ghi chép sổ:Nhật ký bán trú Tháng 10 - Cung cấp kiến thức để học sinh hiểu vai trò quan trọng Giáo viên của việc cần rèn luyện kỹ năng Tự phục vụ bản thân và Học sinh phòng chống ngộ độc thực phẩm trong đời sống hàng ngày nhất là giờ bán trú. - Tuyên truyền và trao đổi với phụ huynh vai trò, sự cần Phụ huynh và thiết cũng như kế hoạch và cách thức rèn luyện các kỹ giáo viên năng cơ bản giúp học sinh tự phục vụ , kiến thức, kỹ năng phòng chống và biện pháp xử lý ngộ độc thực phẩm khi ở nhà. Từ đó phụ huynh cùng đồng hành với giáo viên trong việc nhắc nhở hành vi và rèn luyện thói quen cho các con ở mọi lúc, mọi nơi. Vào các - Đội bán trú xung kích của lớp phát huy vai trò của Giáo viên giờ bán mình: Nhắc nhở các bạn thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: Học sinh trú. + Rửa tay trước khi ăn và rửa mặt sau khi ngủ dậy. + Hỗ trợ cô giáo chia cơm, canh cho các bạn. + Theo dõi các bạn trong lớp thực hiện đúng nội quy của lớp bán trú. Với những bạn có hành vi chưa đúng cần báo cáo với giáo viên để kịp thời nhắc nhở.
7. 12 + Theo dõi sức khỏe của các bạn và cần thông báo với cô giáo khi các bạn có biểu hiện về sức khỏe như đau bụng, mệt mỏi, chán ăn, buồn nôn Trong các Giáo dục dạy kĩ năng tự phục vụ và phòng tránh ngộ độc Giáo viên và môn học thực phẩm tích hợp trong các môn Tự nhiên xã hội và học sinh khác Hoạt động trải nghiệm với những bài học và chủ đề phù hợp. Trong các - HS được cung cấp các kiến thức về một số kỹ năng Giáo viên giờ học tự phục vụ cần thiết cho học sinh tiểu học và kiến thức Học sinh KNS, các về vệ sinh an toàn thực phẩm thông qua lời giảng và tiết hoạt làm mẫu của giáo viên. Các bài tập trắc nghiệm, bài động trải tập trong trò chơi “Hái hoa dân chủ” để củng cố. Rèn nghiệm luyện từ các tình huống, ở các tiết học KNS hay tiết (Sinh hoạt học hoạt động tập thể. lớp) - HS được rèn kỹ năng xem nhãn mác và hạn sử dụng của các sản phẩm thông thường. Vào đầu - HS có thói quen uống nước đúng cách, giữ vệ sinh Học sinh giờ học, trong ăn uống như rửa cốc uống nước hằng ngày, uống các giờ ra nước xong nhớ để gọn gàng, không ăn quà vặt, xem hạn chơi và sử dụng sản phẩm, không làm đổ, làm rơi vãi thức ăn, giờ bán bỏ rác đúng nơi quy định và giữ gìn vệ sinh lớp học, trú. trường học sạch sẽ - HS biết cách gấp chăn, chiếu, kê bàn ghế và có thái độ tự giác thực hiện nhiệm vụ của mình. Biết phối hợp và làm việc nhóm với bạn khi thực hiện các nhiệm vụ chung. Vào đầu HĐTQ và đội bán trú xung kích của lớp tổ chức cho Giáo viên giờ học và HS lớp tôi chơi các trò chơi: Hái hoa dân chủ, Ai Học sinh các giờ ra nhanh ai đúng,vòng quay kỳ diệu để các em củng chơi cố và ôn lại những kiến thức lý thuyết về các kỹ năng
8. 13 đã học, những kiến thức về an toàn thực phẩm và phòng tránh ngộ độc khi ở trường. + Các em cùng nhau xem video và thi thực hành các kỹ năng như uống nước đúng, thi gấp chăn, chiếu, quần áo + Thực hiện đóng vai xử lý tình huống khi các bạn chưa thực hiện tốt nội quy hoặc bạn có dấu hiệu ngộ độc thực phẩm Tháng 4,5 - Kết hợp với tổng phụ trách Đội, đoàn thanh niên tổ Giáo viên (Tuần 33, chức hội thi về tìm hiểu an toàn và phòng chống ngộ Học sinh 34) độc thực phẩm trường học. Tổng phụ trách Đội Đoàn TN 3. Giải pháp 3: Thành lập Đội bán trú xung kích để hỗ trợ và đồng hành cùng giáo viên trong việc chuẩn bị và phân chia suất ăn trong giờ bán trú. Học sinh lớp 3 còn khá nhỏ và chưa có tính tự lập cao nhưng các em lại rất thích được làm việc và thể hiện mình. Chính vì đặc điểm tâm lý rất dễ thương này tôi đã lập Đội bán trú xung kích. Đây chính là cánh tay đắc lực hỗ trợ giáo viên chủ nhiệm trong mỗi buổi bán trú. Nhiệm vụ của các thành viên trong đội là theo dõi, giám sát, hướng dẫn và hỗ trợ các bạn trong lớp thực hiện theo đúng nội quy của nhà trường, của lớp bán trú. Ngoài những nội quy do nhà trường đề ra thì riêng với lớp tôi cũng có thêm một số nội quy nữa để phù hợp với lớp: - Trước khi ăn các em phải rửa mặt, rửa tay sạch sẽ. - Thời gian ăn tối thiểu là 15 phút và tối đa là 25 phút. - Các ngày chẵn trong tuần các bạn nam có nhiệm vụ chia khay, chia cơm còn các bạn nữ kê bàn ghế, chuẩn bị chăn gối trước khi ngủ. Các ngày lẻ sẽ đổi ngược lại. Điều này sẽ đảm bảo công bằng và giúp các em đều có cơ hội rèn luyện kỹ năng như nhau.
9. 14 - Sau khi ngủ dậy, tất cả học sinh sẽ có nhiệm vụ cất chăn, gối, sắp xếp bàn ghế để chuẩn bị buổi học chiều.Riêng Đội bán trú xung kích sẽ hỗ trợ thêm phần chia bữa phụ và giám sát các bạn ăn bữa phụ đầy đủ. Trong thực tế đã xảy ra hiện tượng một số em học sinh lớp lớn có hành vi sử dụng sản phẩm của bữa phụ để đổi quà sau khi tan học tại các quán quanh cổng trường. Điều này khiến cho giáo viên chúng ta có nhiều lo lắng và trăn trở. Vì vậy tôi nghĩ Đội bán trú xung kích sẽ theo dõi và yêu cầu các bạn sử dụng sản phẩm ngay tại lớp sẽ là một giải pháp hữu hiệu nhất để giải quyết vấn đề trên. Hình ảnh Đội bán trú xung kích đang chia cơm cho các bạn trong lớp. 4. Giải pháp 4: Hướng dẫn HS kỹ năng tự phục vụ, kỹ năng nhận biết, kĩ năng phòng chống và xử lý ngộ độc thực phẩm 4.1. Một số kĩ năng cơ bản dành cho học sinh Trên cơ sở yêu cầu của chương trình giáo dục 2018, từ thực tế việc tổ chức cho học sinh tham gia bán trú tôi đã xác định một số kĩ năng cần thiết mà học sinh cần nắm được. Cụ thể như sau: - Học sinh biết tự rửa mặt, rửa tay: trước khi ăn, sau khi đi đại tiện, sau khi ngủ dậy.
10. 15 - Có ý thức giữ vệ sinh nơi công cộng, tôn trọng người khác như: không khạc nhổ bậy, không vứt rác ra lớp học, nơi công cộng, biết sử dụng nước sạch tiết kiệm và hợp lý. - Biết cách ăn uống nhẹ nhàng, từ tốn sạch sẽ. Biết giữ gìn vệ sinh bàn ăn và lau dọn khi bị bẩn. Biết cách bê và xếp khay ăn sau khi đã dùng xong. - Học sinh biết tự mặc, tự cởi quần áo, và gấp, cất gọn gàng khi không sử dụng. Biết gấp cất trải nệm, gối. - Biết đọc nhãn, mác sản phẩm để khiểm tra hạn sử dụng cũng như sự khác biệt về mùi vị khi sản phẩm chưa được bảo quản đúng cách và cẩn thận. - Biết nhận phân biệt và nhận diện những loại thực phẩm an toàn lành mạnh với những thực phẩm mất vệ sinh. - Có kỹ năng đơn giản góp phần phòng chống và xử lý tình huống ngộ độc thực phẩm cho bản thân và mọi người xung quanh. - Có thái độ yêu thương gia đình và tiết kiệm bằng hành động tự ăn sáng tại nhà, không tiêu tiền và mua quà vặt tại các quán ven đường. Biết tự bảo vệ bản thân và nói không với những thực phẩm nguy hại, không rõ nguồn gốc. 4.2. Quy trình hướng dẫn học sinh các kĩ năng cơ bản - Bước 1: GV hướng dẫn cho HS nắm được cách thức và yêu cầu thực hiện các thao tác của những kỹ năng cần hình thành bằng ngôn ngữ rõ ràng, chính xác, dễ hiểu. - Bước 2: Làm mẫu các thao tác của kĩ năng bằng tranh ảnh hoặc video hoặc GV tự làm động tác mẫu. - Bước 3: GV tổ chức cho các em thực hành tại lớp (cá nhân hoặc theo nhóm) Có thể tổ chức thi đua giữa các nhóm, tổ để tạo hứng thú và cơ hội cho các em trải nghiệm thực tế. Trong quá trình đó, GV nhận xét, đánh giá và tuyên dương các em làm tốt. Ngoài ra, GV có thể tập trước cho các em trong đội bán trú xung kích để các em đó làm mẫu và hướng dẫn cho các bạn khác làm theo và cùng thực hành theo nhóm. 4.3 Hướng dẫn và rèn luyện một số kỹ năng tự phục vụ cho học sinh lớp 3 khi ở trường 4.3.1 Kỹ năng rửa tay
11. 16 a) Bước 1: GV hướng dẫn cho HS nắm được ích lợi, cách thức và yêu cầu thực hiện các thao tác của những kỹ năng rửa tay GV dùng ngôn ngữ trong sáng, dễ hiểu để cung cấp cho HS những thông tin sau: * Lợi ích của việc rửa tay đúng cách - Rửa tay là “liều vắc xin tự chế” hữu hiệu, đơn giản và tiết kiệm nhất để phòng chống dịch bệnh được Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo thực hiện. Người dân ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là trẻ nhỏ cần xây dựng kỹ năng và thói quen rửa tay bằng xà phòng đúng cách. - Các nhà khoa học cho biết: “Rửa tay đúng cách bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh giúp cứu nhiều mạng sống hơn bất kỳ loại thuốc kháng sinh nào. Nó có thể làm giảm một nửa số ca tiêu chảy trên thế giới, giảm ½ các ca tử vong do viêm phổi và ¼ các ca bệnh liên quan đến hô hấp”. * Tác hại của việc không giữ vệ sinh đôi tay - Hành động đưa tay không sạch dụi mắt, miệng, chạm mặt... vô tình mang vi khuẩn, virus vào cơ thể, gây nhiều bệnh nguy hiểm. - Rửa tay với nước không chưa đủ đảm bảo vệ sinh sạch sẽ. Bởi nước chỉ làm trôi những vết bẩn nhìn thấy được nhưng không diệt được virus, vi khuẩn. Bàn tay sau khi rửa với nước không vẫn chứa nhiều mầm bệnh. Trong đó có các bệnh về đường tiêu hóa, nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính như SARS, Cúm A (H5N1, H1N1) ... * Quy trình rửa tay đúng cách - Bước 1: Làm ướt hai bàn tay bằng nước. Lấy xà phòng và chà hai lòng bàn tay vào nhau. - Bước 2: Chà lòng bàn tay này lên mu bàn tay và kẽ ngoài các ngón tay của bàn tay kia và ngược lại. - Bước 3: Chà hai lòng bàn tay vào nhau, miết mạnh các kẽ trong ngón tay. - Bước 4: Chà mặt ngoài các ngón tay của bàn tay này vào lòng bàn tay kia. - Bước 5: Dùng bàn tay này xoay ngón cái của bàn tay kia và ngược lại (làm sạch ngón tay cái).