Báo cáo Biện pháp giúp học sinh Lớp 2A trường TH&THCS Phước Hòa học tốt phần giải toán có lời văn

Nội dung tài liệu: Báo cáo Biện pháp giúp học sinh Lớp 2A trường TH&THCS Phước Hòa học tốt phần giải toán có lời văn

1. Đây cũng là lý do mà tôi chọn đề tài này, mong tìm ra những giải pháp nhằm góp phần nâng cao kĩ năng giải toán có lời văn cho học sinh lớp 2A nói riêng và trong môn toán 2 nói chung. Để từ đó, các em có thể thành thạo hơn với những bài toán có lời văn khó và phức tạp ở các lớp trên. 1.4 Nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những nhược điểm hiện tại (nếu là giải pháp cải tiến giải pháp đã biết trước đó tại cơ sở): Trong một bài toán, học sinh có thể có nhiều cách đặt khác nhau. Song trong khi giảng dạy, ở mỗi một dạng bài cụ thể tôi đưa cho các em suy nghĩ, thảo luận theo bàn, nhóm để tìm ra các câu lời giải đúng và hay nhất phù hợp với câu hỏi của bài toán đó. Tuy nhiên cần hướng dẫn học sinh lựa chọn cách hay nhất, phù hợp để ghi vào bài giải. Trong quá trình dạy học người giáo viên không chỉ chú ý đến rèn luyện kĩ năng, truyền đạt kiến thức cho học sinh mà còn phải quan tâm chú ý đến việc: Khuyến khích học sinh tạo hứng thú trong học 1.5 Khả năng áp dụng của sáng kiến: Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Quy trình giải toán có lời văn thường thông qua các bước sau: - Nghiên cứu kỹ đề bài: Trước hết cần đọc cẩn thận đề toán, suy nghĩ về ý nghĩa bài toán, nội dung bài toán, đặc biệt chú ý đến câu hỏi bài toán. Chớ vội tính toán khi chưa đọc kỹ đề toán. - Thiết lập mối quan hệ giữa các số đã cho và diễn đạt nội dung bài toán bằng ngôn ngữ hoặc tóm tắt điều kiện bài toán, hoặc minh hoạ bằng sơ đồ hình vẽ. - Lập kế hoạch giải toán: học sinh phải suy nghĩ xem để trả lời câu hỏi của bài toán phải thực hiện phép tính gì ? Suy nghĩ xem từ số đã cho và điều kiện của bài toán có thể biết gì, có thể làm tính gì, phép tính đó có thể giúp trả lời câu hỏi của bài toán không ? Trên các cơ sở đó, suy nghĩ để thiết lập trình tự giải toán. - Thực hiện phép tính theo trình tự đó thiết lập để tìm đáp số. Mỗi khi thực hiện phép tính cần kiểm tra đã tính đúng chưa ? Phép tính được thực hiện có dựa trên cơ sở đúng đắn không ?... Giải xong bài toán, khi cần thiết, cần thử xem đáp số tìm được có trả lời đúng câu hỏi của bài toán, có phù hợp với các điều kiện của bài toán không ? Trong một số trường hợp, giáo viên nên khuyến khích học sinh tìm xem có cách giải khác gọn hay không ? Chẳng hạn “ Trên cây khế có 90 quả. Chim thần đã ăn mất 24 quả. Hỏi trên cây còn lại bao nhiêu quả khế ?” bài 3/98 SHD. Hay “ Cầu thang lên nhà sóc có tất cả v32 bậc thang. Sóc đã leo được 9 bậc thang. Hỏi sóc cần phải leo them bao nhiêu bậc thang nữa để vào nhà? 3/164 SHD vv.... Mỗi học sinh trong nhóm cần đọc nhẩm nhiều
2. lần đề toán đã cho. Cần dùng bút chì gạch chân hoặc ghi vào vở nháp những điều kiện đã biết và cái phải tìm. Ví dụ: Trên cây khế có 90 quả. Chim thần đã ăn mất 24 quả. Hỏi trên cây còn bao nhiêu quả khế + Học sinh đọc đề, tìm hiểu và có thể gạch chân như trên. Sau đó học sinh có thể nêu được (có thể cho các em tự hỏi đáp nhau) * Bài toán cho biết gì? (Trên cây khế có 90 quả: Chim thần ăn mất 24 quả). * Bài toán hỏi gì? (Trên cây còn lại bao nhiêu quả khế?). + Cho học sinh phân tích ngược: * Bài toán hỏi gì? (Trên cây còn lại bao nhiêu quả khế?) *Bài toán cho biết gì? (Trên cây khế có 90 quả. Chim thần đã ăn mất 24 quả) *Tìm tòi cách giải toán: Chọn phép tính giải thích hợp Ví dụ: Vườn nhà Mai có 17 cây cam, vườn nhà Hoa có ít hơn vườn nhà Mai 7 cây cam. Hỏi vườn nhà Hoa có mấy cây cam ? Để giải được bài toán này, học sinh cần phải tìm được mối liên hệ giữa cái đã cho và cái phải tìm. Hướng dẫn học sinh suy nghĩ giải toán thông qua các câu hỏi gợi ý như: + Bài toán cho biết gì ? (Vườn nhà Mai có 17 cây cam) + Bài toán còn cho biết gì nữa? (Vườn nhà Hoa có ít hơn vườn nhà Mai 7 cây) + Bài toán hỏi gì ? (Vườn nhà Hoa có bao nhiêu cây cam) + Muốn biết vườn nhà Hoa có mấy cây cam em làm tính gì ? (tính trừ) + Lấy mấy trừ đi mấy ? (17 trừ 7) + 17 trừ 7 bằng bao nhiêu? (17 trừ 7 = 10 ) Sau khi các em đã xác định được đề toán như cái gì đã cho và cái gì phải tìm cần giúp học sinh chọn phép tính thích hợp: Chọn “ PHÉP CỘNG” nếu bài toán yêu cầu: “ Nhiều hơn, nặng hơn, cao hơn hoặc “ gộp”, “ Tất cả”. Chọn tính trừ nếu đề toán ra là “ bớt” hoặc “tìm phần còn lại” “ ngắn hơn” hay là “ ít hơn” “ trong đó” Lập kế hoạch giải toán nhằm xác định trình tự giải quyết, thực hiện phép tính. Phương pháp thực hành luyện tập: Sử dụng phương pháp này để thực hành luyện tập kiến thức, kỹ năng giải toán từ đơn giản đến phức tạp ( Chủ yếu ở các tiết luyện tập ). quá trình học sinh luyện tập, giáo viên có thể phối hợp các phương pháp như: gợi mở - vấn đáp và cả giảng giải - minh hoạ. Phương pháp gợi mở - vấn đáp: Đây là phương pháp rất cần thiết và thích hợp với học sinh tiểu học, rèn cho học sinh cách suy nghĩ, cách diễn đạt bằng lời, tạo niềm tin và khả năng học tập của từng học sinh. Muốn phân tích được tình huống, lựa chọn phép tính thích hợp, các em cần nhận thức được: cái gì đã cho, cái gì cần tìm, mối quan hệ giữa cái đã cho và cái phải tìm. Trong bước đầu giải toán, việc nhận thức này, việc lựa chọn phép tính thích hợp đối với các em là một việc khó. Để giúp các em khắc phục khó khăn này, cần dựa vào các hoạt động cụ thể của các em với vật thật, với mô hình, dựa vào hình vẽ, các sơ đồ toán học.... nhằm làm cho các em hiểu khái niệm " gấp " với phép nhân, khái niệm " một phần ... " với phép chia” trong
3. tương quan giữa các mối quan hệ trong bài toán. Trong một bài toán, câu hỏi có một chức năng quan trọng vì việc lựa chọn phép tính thích hợp được quy định không chỉ bởi các dữ kiện mà còn bởi các câu hỏi. Với cùng các dữ kiện như nhau có thể đặt các câu hỏi khác nhau do đó việc lựa chọn phép tính cũng khác nhau, việc thấu hiểu câu hỏi của bài toán là điều kiện căn bản để giải đúng bài toán đó. Nhưng trẻ em ở giai đoạn đầu khi mới giải toán chưa nhận thức được đầy đủ chức năng của câu hỏi trong bài toán. Để rèn luyện cho các em suy luận đúng, cần giúp các em nhận thức được chức năng quan trọng của câu hỏi trong bài toán. Muốn vậy có thể dùng biện pháp: thường xuyên gợi cho các em phân tích đề toán để xác định cái đã cho, cái phải tìm, các dữ kiệm của bài toán. Đối với toán có lời văn ở lớp 2, chủ yếu là các bài toán liên quan đến rút về đơn vị và các bài toán có hai phép tính, bài toán cũng có nghĩa là giải quyết các bài toán đơn. Mặt khác các dạng toán đó đều được học ở các lớp trước, Từ các dạng khác nhau của bài toán, các phép tính cộng, trừ, nhân, chia, khi sử dụng tính toán cho đến các dạng phức tạp hơn như sử dụng hai hay nhiều phép tính. Hoặc vận dụng mối liên hệ giữa yếu tố hình học, mối quan hệ giữa các đại lượng và các đơn vị đo khác nhau về số đo thích hợp. Vận dụng mối quan hệ giữa các số tự nhiên, số tự nhiên liên tiếp, số chẵn, số lẻ. Từ đó các em giải các bài toán có liên quan đến số để vận dụng đặc điểm của mỗi loại toán điển hình, tìm ra cách giải phù hợp riêng biệt cho loại tóan đó. Sau đây là nhưng biện pháp thực hiện. Nắm vững các bài toán cơ bản ở dạng cơ bản: ở trong những dạng này thường lựa chọn các bài tập điển hình, bài giải phù hợp từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, ở lớp 2 toán có lời văn có hai dạng chủ yếu là toán đơn và toán hợp. Vậy muốn giải đúng tôi yêu cầu các em đọc kỹ đề bài, tóm tắt được đề toán, xác định bài toán thuộc dạng toán nào. Thực hiên đúng phép tính. Các loại toán hợp ở lớp 2 là các bài toán giải bằng một, hai phép tính trở lên. Trong đó có đủ 4 phép tính, phép tính cộng, trừ, nhân, chia, ở lớp hai chú trọng nhất là hai loại toán khá quan trọng. Do đó muốn học sinh làm tốt hai dạng toán này không bị nhầm lẫn. Thường xuyên củng cố kỹ năng giải toán đã hình thành cho các em. Gây hứng thú trong việc giải toán, thi đua giải nhanh, giải đúng, trình bày sạch đẹp, khoa học. Từ đó nâng cao chất lượng bộ môn toán, làm cho các em yêu thích việc giảỉ toán có lời văn hơn. Làm tốt việc chấm chữa bài cho học sinh. Đặc biệt chấm bài cá nhân giúp học sinh làm ra ngay và nhận ra ưu, khuyết điểm ở bài làm của mình. Từ đó các em kịp thời phát huy hoặc sửa chữa bài giải sau. Giáo viên phải luôn đổi mới phương pháp dạy bằng nhiều hình thức như: trò chơi, đố vui.... phù hợp với đối tượng học sinh của mình: " Lấy học sinh để hướng vào hoạt động học, thầy là người hướng dẫn, tổ chức, trò nhận thức chủ động trong việc giải toán ''. Trong giảng dạy giáo viên cần chú ý phát triển tư
4. duy, khả năng phân tích, tổng hợp, khả năng suy luận lôgíc, giúp các em nắm chắc kiến thức cụ thể. Với toán có lời văn, đó là cách giải và trình bày lời giải, sử dụng tốt tất cả các phương pháp đã nêu ở trên. Qua cách dạy đã nêu trên đây, so với các lớp học theo chỉ dẫn của sách giáo khoa và sách giáo viên, tôi nhận thấy học sinh dễ hiểu bài hơn, dễ áp dụng hơn. Qua kết quả học tập của học sinh khối 2, các đồng nghiệp trong khối cũng nhận thấy cách hướng dẫn trên là hay và có hiệu quả. Nếu được thực hiện đồng bộ, đúng lúc, kịp thời các biện pháp trên, tôi tin rằng chất lượng môn toán nói chung và phần giải toán có lời văn nói riêng của các em lớp 2 sẽ có kết quả nhất định và là nền móng vững chắc để các em học tốt hơn ở các lớp sau. 1.6 Hiệu quả sáng kiến mang lại: Với nội dung biện pháp này tôi đã áp dụng có hiệu quả trong năm học 2020 - 2021, năm học này tôi tiếp tục áp dụng và đạt một số kết quả như sau: Năm học 2020 - 2021: * Trước khi áp dụng biện pháp (khảo sát đầu năm): Tổng số HS HTT TL HT TL CHT TL 26 0 0% 2 7,7% 24 92,3% * Khi áp dụng biện pháp tôi thu được kết quả như sau (kết quả cuối năm): Tổng số HS HTT TL HT TL CHT TL 26 6 23,1% 20 76,9% 0 0% Năm học 2021 - 2022: * Trước khi áp dụng biện pháp (khảo sát đầu năm): Tổng số HS HTT TL HT TL CHT TL 24 0 0% 8 33,3% 16 66,7% * Khi áp dụng biện pháp tôi thu được kết quả như sau (qua kiểm tra định tính giữa kỳ II): Tổng số HS HTT TL HT TL CHT TL 24 8 33,3% 10 41,7% 6 25%
5. Việc áp dụng biện pháp này kết hợp các phương pháp và kĩ năng, kĩ thuật trong dạy học thì đa số các em học sinh tích cực hoạt động để trả lời các câu hỏi mà giáo viên đặt ra các em đã mạnh dạn đóng góp xây dựng bài. Giờ học rất sôi nổi học sinh không những tự tin được kiến thức mà qua đó còn rèn luyện cho các em tính kỷ luật, khoa học, nhanh nhẹn, tính đoàn kết Góp phần nâng cao đọc, hiểu, suy nghĩ, tìm tòi cách trình bày bài giải nhằm nâng chất lượng giảng dạy môn Toán; đồng thời tạo cho học sinh ngày càng yêu thích học Toán giải có lời văn hơn. Trên đây là nội dung của “Biện pháp giúp học sinh lớp 2A Trường TH&THCS Phước Hòa học tốt phần giải toán có lời văn” mà tôi đã áp dụng bước đầu có hiệu quả. Rất mong những ý kiến đóng góp của hội đồng sáng kiến các cấp để tôi hoàn thiện hơn về biện pháp giảng dạy này và tiếp tục áp dụng cho những năm học tiếp theo. Xin chân thành cảm ơn! Phước Hòa ngày 29 tháng 3 năm 2022 Người viết Thái Tấn Hiến