SKKN Sưu tầm, thiết kế các trò chơi nhằm kích thích tính tư duy cho trẻ Mẫu giáo 3 - 4 tuổi trong Trường Mầm Non

Nội dung tài liệu: SKKN Sưu tầm, thiết kế các trò chơi nhằm kích thích tính tư duy cho trẻ Mẫu giáo 3 - 4 tuổi trong Trường Mầm Non

1. PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lý do chọn đề tài: Chủ tịch Hồ chí Minh muôn vàn kính yêu của chúng ta, lúc sinh thời đã từng nói: “Non sông Việt Nam có được vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có được sánh vai với các cường quốc năm châu hay không, chính là nhờ phần lớn vào công học tập của các cháu”. Điều đó khẳng định rằng “Trẻ em là mầm non tương lai của đất nước”, đất nước có giàu mạnh, có phồn vinh hay không là nhờ vào thế hệ trẻ của ngày hôm nay. Chính vì vậy, vai trò của giáo dục là chăm sóc giáo dục trẻ phát triển toàn diện về Đức - Trí - Thể - Mỹ. Trong đó phát triển trí tuệ, tư duy là cần thiết. Giáo dục ngày nay đề cao xu hướng phát triển tư duy sớm ở trẻ mầm non. Nghĩa là kích thích khả năng tư duy của trẻ theo từng độ tuổi với những hoạt động phù hợp. Dạy tư duy cho trẻ càng sớm, càng mang lại lợi ích trong học tập và cuộc sống. Trẻ lứa tuổi mầm non đang trong thời kỳ phát triển trí não, vì vậy những bài tập giúp phát triển trí não cho trẻ là rất cần. Vừa học vừa chơi là phương pháp tốt nhất giúp trẻ phát triển khả năng tư duy. Những bài tập thúc đẩy sự phát triển tư duy cho trẻ mẫu giáo sẽ giúp trẻ rèn luyện kỹ năng vận động, sáng tạo và logic. Có thể kể tên một số bài tập như: Tìm hình vẽ; phân loại nhóm; phát hiện sự thay đổi, giống và khác nhau; đoán hình; ghi nhớ nhanh Là một giáo viên mầm non trực tiếp chăm sóc và giảng dạy trẻ tôi nhận thấy việc phát triển tư duy cho trẻ ở bất kỳ độ tuổi nào cũng là cần thiết. Tuy nhiên hiện nay, nhiều giáo viên mới chỉ chú trọng đến việc thực hiện đầy đủ kế hoạch và nội dung giáo dục của Bộ, các hoạt động đi sâu phát triển kích thích tư duy cho trẻ còn ít, hoặc là những hoạt động được lặp đi lặp lại nhiều lần, quá quen thuộc nên gây cho trẻ sự nhàm chán, không hứng thú. Hoặc cũng có một bộ phận phụ huynh và giáo viên cũng đang bắt đầu tìm kiếm cách để trẻ có thể phát triển tư duy ngay từ những giai đoạn đầu đời nhưng còn mông lung, chưa định hướng được làm gì, làm như thế nào. Trên thực tế, tại trường mầm non, giáo viên đã tiến hành tổ chức hoạt động lồng ghép các trò chơi nhằm phát triển tư duy cho trẻ trong các hoạt động khác nhau. Tuy nhiên, thời gian để giáo viên cung cấp kiến thức còn ít, các trò chơi còn khô cứng và thường diễn ra dựa trên hệ thống câu hỏi và trả lời ngắn gọn, tập trung chủ yếu vào đặc điểm, hình dạng nên còn chưa tạo được hứng thú với trẻ. Đặc biệt, các giáo viên còn khó khăn trong việc tìm và lựa chọn các trò chơi mới, sáng tạo nhằm kích tính tính tư duy ở trẻ. 1 / 1 6
2. Chính vì vậy, ngay từ đầu năm học 2023 - 2024, khi được Ban Giám hiệu giao nhiệm vụ phụ trách lớp mẫu giáo bé C3 với tổng số 30 trẻ. Tôi đã ấp ủ ý tưởng tìm ra các biện pháp để tạo sự hứng thú, kích thích tư duy của trẻ. Chính vì vậy tôi đã quyết định chọn cho mình đề tài: “Sưu tầm, thiết kế các trò chơi nhằm kích thích tính tư duy cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi trong trường mầm non” để thực hiện trong năm học này. 2. Đối tượng nghiên cứu: “Sưu tầm, thiết kế các trò chơi nhằm kích thích tính tư duy cho trẻ mẫu giáo 3 - 4 tuổi trong trường mầm non” 3. Phạm vi nghiên cứu: Trẻ mẫu giáo bé 3 - 4 tuổi lớp C3 - Trường mầm non Trung Mầu. 4. Thời gian nghiên cứu: Đề tài này được tiến hành nghiên cứu từ tháng 9 năm 2023 đến tháng 3 năm 2024 2/16
3. PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Nội dung lý luận Tư duy chính là quá trình giúp não bộ có thêm nhận thức về thế giới khách quan thông qua các hoạt động thực tiễn. Tư duy của trẻ mầm non chính là quá trình tìm hiểu, nhận thức những đặc điểm mới, những sự liên hệ giữa sự vật, hiện tượng ở thế giới khách quan mà trước đó trẻ chưa biết. Ở trẻ mầm non, các hoạt động tư duy bao gồm hoạt động lý thuyết và các thao tác thực tiễn nhằm định hướng nhận thức. Sự phát triển tư duy của trẻ được phát triển từ thấp đến cao với các giai đoạn, mang những đặc trưng khác nhau tùy thuộc vào độ tuổi của trẻ. Trẻ 3 - 4 tuổi sự phát triển tư duy đã trở nên được mở rộng hơn, có trật tự hơn mặc dù tư duy đó chưa được chính xác và hoàn thiện, khả năng ghi nhớ và trình bày ý nghĩ chưa rõ ràng, nhanh quên và dần được phát triển. Ngày nay, cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, sự tư duy cùng trí tưởng tượng phong phú là vô cùng quan trọng thúc đẩy sự phát triển tư duy của trẻ. Nhằm giúp trẻ có khả năng tiếp thu với nền khoa học hiện đại, phát triển toàn diện trí tuệ cho trẻ. Điều này là vô cùng cần thiết và mang ý nghĩa xã hội lớn, phải thực hiện kịp thời, chu đáo ngay từ bước đầu. Quá trình phát triển tư duy và hình thành trí tuệ giữ vai trò quan trọng góp phần hình thành và phát triển nhân cách của trẻ ngay từ thời thơ ấu. Phát triển tư duy cho trẻ không chỉ có vai trò đặc biệt trong việc phát triển tiềm năng lớn của trẻ, mà còn có ý nghĩa quan trọng trong cuộc sống của trẻ. Giúp trẻ nâng cao khả năng hiểu và diễn đạt ngôn ngữ, trừu tượng, khái quát, suy luận, nhận biết, ghi nhớ, phân tích, tổng hợp, so sánh, thay đổi tư duy, tưởng tượng... để trẻ ngày càng thông minh. 2. Thực trạng vấn đề Trường mầm Trung Mầu được công nhận trường đạt chuẩn Quốc Gia mức độ II, được đầu từ về cơ sở vật chất tương đối đầy đủ và đồng bộ. Năm học 2023 - 2024 tôi được phân công trực tiếp giảng dạy, chăm sóc tại lớp mẫu giáo bé C3, với tổng số trẻ là 30 trẻ; trong đó có 11 trẻ nữ và 19 trẻ nam. Trong quá trình thực hiện tôi gặp một số thuận lợi và khó khăn sau: a. Thuận lợi Ban Giám hiệu luôn quan tâm bồi dưỡng về chuyên môn, phương pháp chăm sóc giáo dục trẻ, thường xuyên dự giờ thăm lớp, kịp thời góp ý, rút kinh nghiệm để nâng cao trình độ chuyên môn của giáo viên. 3/16
4. 02 giáo viên trên lớp đều có trịnh độ đại học, nhiệt tình, tâm huyết, yêu nghề và thống nhất quan điểm trong việc tổ chức các hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ. Giáo viên nắm bắt được tình hình học tập, đặc điểm phát triển của từng trẻ để từ đó lên kế hoạch phù hợp nhất đối với sự phát triển của trẻ ở lớp mình. Đa số trẻ lớp tôi, thông minh, nhanh nhẹn và có nề nếp ngoan ngoãn và ham tìm tòi, khám phá. Phụ huynh quan tâm, tin tưởng và nhiệt tình giúp đỡ, có tinh thần phối kết hợp với giáo viên. b. Khó khăn Sau một thời gian nghỉ dịch tại nhà, tính cách của một số trẻ còn khá hiếu động, khả năng tập trung kém, khả năng nhận thức của trẻ không đồng đều. Các trò chơi hướng tới mục đích phát triển tư duy cho trẻ còn ít, chưa phong phú, gây nên sự nhàm chán, không kích thích hứng thú của trẻ. Phụ huynh của lớp gồm nhiều thành phần khác nhau. Có nhiều phụ huynh quá bận rộn hoặc không quan tâm phối hợp với giáo viên trong việc chăm sóc, giáo dục trẻ. c. Khảo sát chất lượng đầu năm: Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, giúp trẻ nắm bắt được kiến thức, khơi gợi khả năng tư duy trẻ. Qua tình hình thực tế của lớp tôi đã thu được kết quả sau: Bảng 1: Bảng khảo sát trẻ đầu năm khi thực hiện đề tài. Đạt Chưa đạt STT Khả năng tư duy Tổng số Số Tỷ lệ % Số Tỷ lệ % trẻ trẻ trẻ 1 Khả năng tập trung 30 13 43% 17 57% 2 Khả năng quan sát 30 14 47% 16 53% 3 Khả năng phán đoán 30 13 43% 17 57% 4 Khả năng ghi nhớ 30 15 50% 15 50% Qua số liệu khảo sát trên, tôi đã trăn trở suy nghĩ và tìm ra các biện pháp để giúp trẻ phát triển khả năng nhận thức, khả năng tư duy trong lĩnh vực phát triển nhận thức. 3. Các biện pháp tiến hành 4/16
5. 3.1. Biện pháp 1: Lập kế hoạch sưu tầm, thiết kế trò chơi nhằm kích thích tư duy cho trẻ. Bất kỳ một công việc nào muốn đạt được thành công cần phải có kế hoạch. Việc lập kế hoạch giống như kim chỉ nam dẫn đến thành công giúp giáo viên có thể hình dung và thực hiện công việc một cách rõ ràng, chủ động và cụ thể. Vậy nên ngay từ đầu năm học để củng cố các kiến thức, giúp trẻ có khả năng quan sát, ghi nhớ và đặc biệt tư duy logic và tư duy hình tượng từ dễ đến khó. Tôi đã lên kế hoạch sưu tầm và thiết kế các bài tập theo tháng như sau: Kế hoạch sưu tầm, thiết kế trò chơi kích thích tư duy cho trẻ 3 - 4 tuổi Hình thức tổ chức Thời gian Các dạng trò chơi HĐ học HĐ góc HĐ chiều Tháng 9 Nối cặp x x x Tháng 10 Tìm nhóm khác loại x x Tháng 11 Phát hiện điểm khác nhau x x Tháng 12 Mê cung x x Tìm bóng x x Tháng 1 Tìm nhóm không có quy luật x x x Phát hiện sự vô lý x x Tháng 2 Bù chỗ thiếu x x x Trò chơi Sudoku x x x Tháng 3 Xếp hình theo mẫu x x Số tương ứng x x x Tháng 4 Tô màu đối xứng x x Xác định rõ ràng được công việc mình cần làm, tôi đã xây dựng các dạng bài cụ thể cho từng tháng. Các tháng tiếp theo ngoài việc hướng dẫn trẻ các trò chơi mới, tôi sẽ tiếp tục cho trẻ thực hiện các trò chơi của tháng trước nhằm tạo sự đa dạng, phong phú về trò chơi cũng như tiếp tục cho trẻ củng cố và rèn luyện nội dung chơi. 3.2. Biện pháp 2: Sưu tầm, thiết kế các trò chơi kích thích tư duy cho trẻ. Ở lứa tuổi mầm non, hoạt động vui chơi giữ vai trò là hoạt động chủ đạo. Bởi vậy, việc áp dụng các trò chơi để kích thích tư duy cho trẻ là vô cùng cần thiết và hợp lý. Các trò chơi này không chỉ giúp trẻ tiếp thu và củng cố kiến thức một 5/16
6. cách tự nhiên mà còn giúp tăng hứng thú, giúp trẻ luôn cảm thấy thoải mái khi học. Tuy nhiên, muốn sưu tầm, thiết kế được các trò chơi phù hợp và hiệu quả nhất với trẻ đòi hỏi giáo viên phải xác định một số yêu cầu khi sưu tầm, thiết kế trò chơi kích thích tư duy đó là: + Nội dung chơi phù hợp với độ tuổi, được sắp xếp theo mức độ từ dễ đến khó tránh dẫn đến tình trạng trẻ chán nản. + Các yếu tố của trò chơi phải hấp dẫn, rõ ràng: Tên trò chơi hay/hấp dẫn, phương tiện chơi sinh động, trò chơi dễ thực hiện. + Trò chơi theo hướng mở để đáp các ứng mức độ nhận thức khác nhau. + Trẻ tham gia trò chơi vui vẻ, tự do, thoải mái. Căn cứ vào mục đích, yêu cầu trên, tôi mạnh dạn sưu tầm, thiết kế các trò chơi giúp trẻ phát triển tư duy theo kế hoạch đề ra. Đây là các dạng trò chơi mà dựa vào đó, giáo viên có thể biến hóa thành nhiều trò chơi khác nhau tùy vào mức độ khó hay dễ để trẻ có thể chơi được. Tuy nhiên trong phạm vi sáng kiến tôi xin phép trình bày một số dạng trò chơi mà trẻ lớp tôi hứng thú nhất. Các trò chơi khác cùng dạng còn lại tôi xin phép trình bày tại phần phụ lục. 3.2.1. Dạng trò chơi: Nối cặp - Mục đích: rèn kỹ năng quan sát, khả năng tư duy cho trẻ. - Cách chơi: Bé quan sát tranh và suy nghĩ kỹ sau đó dùng bút nối, người làm việc với nơi làm việc và dụng cụ làm việc. 3.2.2. Dạng trò chơi: Tìm nhóm khác loại. 6/16
7. - Mục đích: Thông qua trò chơi rèn cho trẻ kĩ năng quan sát, khả năng tư duy để tìm ra vật khác loại. - Cách chơi: Trẻ sẽ quan sát tranh. Sau đó tìm hình ảnh không cùng loại ở mỗi hàng và khoanh tròn vào hình ảnh đó. 3.2.3. Dạng trò chơi: Phát hiện điểm khác nhau. - Mục đích: Thông qua việc tìm ra đặc điểm khác nhau của 2 bức tranh rèn cho trẻ khả năng quan sát. - Cách chơi: Giáo viên cung cấp cho trẻ 2 bức tranh rất giống nhau nhưng thực tế lại có một số chi tiết khác nhau giữa 2 bức tranh đó. Nhiệm vụ của trẻ là dùng bút khoanh tròn những điểm khác nhau của 2 bức tranh. Trò chơi này có thể chơi 2 - 3 bạn với nhau xem trong cùng 1 thời gian bạn nào sẽ tìm ra được nhiều điểm khác nhau nhất. 7/16
8. 3.2.3 Dạng trò chơi: Mê cung - Mục đích: Thông qua việc tìm đường di chuyển trong bản đồ mê cung trẻ giúp trẻ định hướng không gian, khả năng tư duy, khả năng ghi nhớ và suy luận để tìm được con đường nào nhanh nhất mà không gặp chướng ngại vật. - Cách chơi: Để chơi trò chơi này, giáo viên cần chuẩn bị sẵn sàng một chiếc bút màu (hoặc bút chì ), một cục tẩy để trẻ hoàn toàn có thể thuận tiện tẩy đường đi sai. Sau đó, hãy đặt ra cho trẻ câu hỏi đơn thuần như “Các con hãy giúp Khăn Đỏ tìm đường đến nhà bà nhanh nhất mà không gặp chó sói nhé?” Nếu muốn bài tập thêm phần mê hoặc và sinh động, giáo viên hoàn toàn có thể đặt thời gian hoàn thành. 3.2.4. Dạng trò chơi: Tìm bóng. - Mục đích: Thông qua trò chơi rèn cho trẻ kĩ năng quan sát, khả năng tư duy đẻ tìm bóng nối với hình tương ứng. - Cách chơi: Nhiệm vụ của trẻ sẽ quan sát tranh tranh suy nghĩ và tìm bóng nối với hình tương ứng ở các tư thế khác nhau. 8/16
9. 3.2.6. Dạng trò chơi: Tìm nhóm không có quy luật. - Mục đích: Hướng dẫn trẻ phân tích quy luật sắp xếp đồ vật dựa trên màu sắc, phương hướng và số lượng. Từ đó tìm ra nhóm không có quy luật. Trò chơi giúp nâng cao khả năng phân tích tính quy luật. - Cách chơi: Bé hãy quan sát kỹ các nhóm, rồi chỉ ra xem nhóm nào sắp xếp không theo quy luật và khoanh tròn nhóm đó. 3.2.7. Dạng trò chơi: Phát hiện sự vô lý. - Mục đích: Rèn cho trẻ khả năng quan sát, ghi nhớ, phân tích và tư duy để có thể nói ra được sự vô lý mà trẻ thấy trong tranh. - Cách chơi: Trò chơi này thường được chơi theo nhóm hoặc cả lớp chia theo các đội. Trẻ sẽ cùng quan sát tranh và phát hiện ra những điều vô lý có trong bức tranh. Ví dụ: Chim cánh cụt câu cá trong bể bơi, Bạn trai quàng khăn mùa đông giữa bể bơi. 9/16
10. 3.2.8. Dạng trò chơi: Bù chỗ thiếu. - Mục đích: Thông qua trò chơi rèn cho trẻ kĩ năng quan sát, khả năng ghi nhớ để hoàn thành hình còn thiếu. - Cách chơi: Trẻ sẽ quan sát hình chưa hoàn chỉnh sau đó tìm miếng ghép phù hợp với hình thiếu và nối ghép lại sao cho trùng khít với nhau tạo thành hình hoàn chỉnh. 3.2.9. Dạng trò chơi Sudoku. - Mục đích: Giúp trẻ phát triển khả năng phân tích, suy luận để tìm ra phương án chính xác nhất. - Cách chơi: Trẻ sẽ quan sát hình vẽ, phân tích sự sắp xếp có trong hình và tìm ra quy luật sắp xếp của các hình đó. Sau đó dùng kéo cắt các hình ở phía dưới để dán vào các ô trống cho đúng quy luật. 10/16
11. 3.2.10. Dạng trò chơi: Xếp hình theo mẫu. - Mục đích: Thông qua trò chơi rèn cho trẻ kĩ năng quan sát, khả năng ghi nhớ, tư duy để sắp xếp tạo được hình hoàn chỉnh. - Cách chơi: Trẻ sẽ quan sát tranh tranh mẫu phía dưới, sau đó cắt xếp các hình rời lên phía trên của hình trống để hoàn chỉnh hình giống hình mẫu đã cho. 3.2.11. Dạng trò chơi: Số tương ứng. - Mục đích: Rèn kỹ năng đếm các nhóm và chọn số tương ứng với các nhóm vừa đếm. - Cách chơi: Giáo viên hướng dẫn trẻ đếm số lượng ở các nhóm sau đó yêu cầu trẻ nối hoặc khoanh số (Tùy theo từng bài tập) với số lượng các nhóm tương ứng. 11/16