SKKN Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9

Nội dung tài liệu: SKKN Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9

1. “Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9” quan trọng trong việc rèn luyện cho học sinh các kỹ năng thực hành, các cách vận dụng những kiến thức của bộ môn vào thực tiễn cuộc sống .Để làm tốt được những vai trò này, mỗi giáo viên phải không ngừng đổi mới phương pháp dạy và học nhằm phát huy tính tích cực chủ động, sáng tạo của học sinh, từ đó tạo được hứng thú học tập bộ môn giúp học sinh có khả năng tư duy, khả năng học tập linh hoạt, biết vận dụng kiến thức bộ môn vào thực tiễn, từ đó góp phần nâng cao chất lượng học tập của học sinh. Qua quá trình giảng dạy tại trường bản thân tôi nhận thấy rằng trong mỗi tiết học mà giáo viên chỉ tiến hành theo những phương pháp thông thường là tổ chức các hoạt động dạy học theo như các trình tự trong sách giáo khoa và cung cấp cho các em các nội dung kiến thức trong đó thì tiết học sẽ trở nên khô khan, không tạo được tâm thế học tập tốt cho các em, không gây được hứng thú học tập của học sinh, các em tiếp thu bài một cách thụ động, điều này dẫn đến học sinh học mang tính chất học vẹt, không nắm được kiến thức trọng tâm, khả năng tổng hợp cũng như vận dụng kiến thức vào thực tiễn còn hạn chế đã dẫn đến kết quả học tập bộ môn còn thấp. Chính vì vậy tôi đã tìm tòi, sưu tầm những tình huống thực tế, các bài thơ, một số câu chuyện vui, thí nghiệm vui liên quan đến kiến thức bộ môn để áp dụng ở một số tiết dạy và đã kích thích được hứng thú học tập của các em học sinh, làm nảy sinh trong các em suy nghĩ muốn khám phá ra những kiến thức và có thể áp dụng những kiến thức đã học vào giải quyết những vấn đề trong thực tiễn, từ đó các em cảm thấy môn Hóa học trở nên gần gũi hơn, các em yêu thích môn học hơn và chất lượng bộ môn cũng được nâng cao. 2. Thực trạng Phương pháp dạy học truyền thống là phương pháp dạy học mà nhiều giáo viên thường sử dụng trong những năm qua. Ở phương pháp này chủ yếu là hoạt động của giáo viên trong đó: giáo viên tổ chức các hoạt động dạy học cũng như cung cấp các nội dung kiến thức như trình tự có trong sách giáo khoa. Phương pháp này có ưu điểm là học sinh nắm được nội dung kiến thức của bài, ngay trong tiết học học sinh có thể trả lời được những câu hỏi liên quan có trong sách giáo khoa. Tuy nhiên, khi dạy học theo phương pháp này vẫn còn nhiều hạn chế như: Học sinh học bài còn mang tính chất học vẹt, các em tiếp thu bài một cách thụ động nên không nắm được nội dung kiến thức trọng tâm dẫn đến rất nhanh quên, bên cạnh đó khả năng tư duy còn hạn chế, khả năng vận dụng các kiến thức bộ môn vào thực tiễn còn kém, điều này thể hiện qua kết quả ở các bài kiểm tra của các em còn thấp, khi gặp các vấn đề thực tiễn có liên quan đến kiến thức của môn học các em còn lúng túng hoặc không giải đáp được. Ở lứa tuổi trung học cơ sở, các em học sinh có sự phát triển mạnh mẽ về tâm sinh lí, các em rất tò mò, muốn tìm hiểu cũng như giải đáp được những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, trong thực tế giảng dạy nhiều giáo viên ít chú trọng đến việc đưa các vấn đề thực tế vào trong giảng dạy. Điều này đã làm cho các em cảm thấy các kiến thức của môn học trở nên khô khan, xa lạ từ đó các em ít hứng thú hơn đối với môn học. Mặt khác, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin các em học sinh có rất nhiều các sân chơi khác như: Facebook, Zalo, Zing Me, Game online điều này đã gây nên ảnh hưởng rất lớn đến các em, sự tập trung cũng như sự hứng thú học tập của các em ngày càng bị giảm sút, các em học tập rất thụ động, không nắm được kiến thức trọng tâm. Vì vậy, chất lượng học tập bộ môn vẫn còn thấp. Kinh tế của nhiều gia đình học sinh còn rất khó khăn nên nhiều phụ huynh ít quan tâm đến việc học tập của con em mình, bên cạnh đó khi đến lớp các em không nắm được Người viết: Hoàng Thị Năm Trang 3 Trường THCS Nguyễn Trãi
2. “Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9” kiến thức của bài nên sinh ra tâm lí chán nản, không thích đi học. Điều này dẫn đến nhiều em vẫn còn hay vắng học, chất lượng bộ môn còn thấp. Kết quả bài kiểm tra định kì lần 1 học kì I môn Hoá học lớp 9 trường THCS Nguyễn Trãi khi chưa thực hiện đề tài trong hai năm học gần đây như sau: Năm học Trung LỚP Tổng số Giỏi Khá bình Yếu Kém 2017 – 2018 9A3 26 0 6 8 10 2 9A4 25 0 2 9 12 2 9A5 23 1 5 8 7 2 9A6 36 3 10 15 6 2 Tổng cộng 110 6 23 40 35 8 Tỉ lệ 3,6% 20,9% 36,4% 31,8% 7,3% 9A3 30 1 6 9 12 2 2018 – 2019 9A4 28 1 5 11 10 1 9A5 31 3 10 10 7 1 9A6 35 6 11 10 6 2 Tổng cộng 124 11 32 40 35 6 Tỉ lệ 8,9% 25,8% 32,3% 28,2% 4,8% Từ kết quả thống kê cho thấy kết quả bài kiểm tra định kì của học sinh đối với bộ môn Hóa học vẫn còn thấp cụ thể như sau: Năm học 2017- 2018: số học sinh đạt điểm từ trung bình trở lên đạt tỉ lệ 60,9%, còn lại là học sinh có điểm yếu và kém. Năm học 2018- 2019: số học sinh đạt điểm từ trung bình trở lên đạt tỉ lệ 67%, còn lại là học sinh có điểm yếu và kém. Vậy làm thế nào để học sinh có hứng thú, tích cực đồng thời phát triển được tư duy, tìm tòi, óc sáng tạo của học sinh. Xuất phát từ vấn đề đó bên cạnh việc thực hiện tốt việc dạy học theo hướng đổi mới, bản thân tôi không ngừng học hỏi, tìm tòi sử dụng nhiều phương pháp dạy học khác nhau trong đó thường xuyên liên hệ thực tế trong các bài dạy, sử dụng thí nghiệm vui và lồng ghép vào đó một số bài thơ, câu chuyệnliên quan đến hóa học. Đối với cách làm này tôi nhận thấy sẽ tạo cho các em một tâm thế học tập tốt, các em chủ động trong việc lĩnh hội tìm ra kiến thức. Từ đó, kích thích được hứng thú học tập của các em, chất lượng bộ môn cũng được nâng cao. Ngoài ra, thông qua đó giáo viên còn có thể lồng ghép được các nội dung khác nhau chẳng hạn như: Giáo dục ý thức bảo Người viết: Hoàng Thị Năm Trang 4 Trường THCS Nguyễn Trãi
3. “Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9” vệ môi trường, biết chăm sóc, bảo vệ sức khỏe con người và giáo dục đạo đức lối sống cho các em học sinh. 3. Nội dung và hình thức của giải pháp Trước những thực trạng trên, bản thân tôi đã mạnh dạn đưa ra các giải pháp đã rút ra được từ nhiều năm giảng dạy tại trường Trung học cơ sở Nguyễn Trãi. Nhằm mục đích trao đổi với đồng nghiệp trong và ngoài nhà trường để cùng nhau tháo gỡ những mặt còn hạn chế của công tác giảng dạy bộ môn Hóa học nói chung và bộ môn Hóa học 9 nói riêng trong trường học. Từng bước đưa chất lượng bộ môn ngày càng đi lên, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục. Trong quá trình giảng dạy môn Hóa học 9 ở trường THCS Nguyễn Trãi tôi đã tìm tòi, sưu tầm và đúc kết được một kinh nghiệm và đã sử dụng trong giảng dạy trong môn Hóa học 9 và bước đầu đã mang lại hiệu quả. Tôi xin mạnh dạn đưa ra đây để cùng trao đổi với bạn bè đồng nghiệp. Giải pháp 1: Sử dụng các tình huống thực tế trong giảng dạy: Chúng ta luôn thích tìm hiểu những điều mới lạ vì nó đem lại cho chúng ta những thông tin bổ ích, thú vị, biết thêm những thông tin mới lạ của thế giới xung quanh là nhu cầu không thể thiếu giúp chúng ta tồn tại và phát triển. Khi được cung cấp những thông tin thực tế, các em học sinh sẽ quan tâm và hứng thú tìm hiểu sự việc đó. Việc giáo viên khai thác, cung cấp những kiến thức mới lạ về hóa học sẽ giúp các em hiểu rõ tầm quan trọng của hóa học đối với đời sống và sản xuất. Khi dạy bài 2: Một số Oxit quan trọng Giáo viên đặt câu hỏi khi vào bài nhằm kích thích tính tò mò của học sinh như: Tại sao khi cho vôi sống vào nước, ta thấy khói bốc lên mù mịt, nước vôi như bị sôi lên và nhiệt độ hố vôi rất cao có thể gây nguy hiểm cho tính mạng của người và động vật. Ta cần tránh xa hố đang tôi vôi hoặc sau khi tôi vôi ít nhất 2 ngày ? Sau khi học xong phần Canxi oxit giáo viên cho học sinh trả lời câu hỏi trên và bổ sung. Giải thích: Khi tôi vôi đã xảy ra phản ứng tạo thành canxi hiđroxit: CaO + H2O Ca(OH)2 Phản ứng này tỏa rất nhiều nhiệt nên làm nước sôi lên và bốc hơi đem theo cả những hạt Ca(OH)2 rất nhỏ tạo thành như khói mù trắng. Do nhiệt tỏa ra nhiều nên nhiệt độ của hố vôi rất cao. Do đó người và động vật cần tránh xa hố vôi để tránh rơi xuống hố vôi tôi gây nguy hiểm đến tính mạng. Khi học xong phần lưu huỳnh đioxit giáo viên đặt câu hỏi: Theo em “hiện tượng mưa axit” là gì? Tác hại như thế nào? Học sinh thảo luận theo nhóm và trả lời, sau đó giáo viên nhận xét và bổ sung. Giải thích: Khí thải công nghiệp và khí thải của các động cơ đốt trong (ô tô, xe máy ) có chứa các khí SO2, NO, NO2, Các khí này tác dụng với oxi O 2 và hơi nước trong không khí Người viết: Hoàng Thị Năm Trang 5 Trường THCS Nguyễn Trãi
4. “Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9” nhờ xúc tác oxit kim loại (có trong khói, bụi nhà máy) hoặc ozon tạo ra axit sunfuric H2SO4 và axit nitric HNO3. 2SO2 + O2 + 2H2O → 2H2SO4 2NO + O2 → 2NO2 4NO2 + O2 + 2H2O → 4HNO3 Axit H2SO4 và HNO3 tan vào nước mưa tạo ra mưa axit. Hiện nay mưa axit là nguồn ô nhiễm ở một số nơi trên thế giới nhưở các khu vực công nghiệp châu Âu hay ở Bắc Mỹ. Mưa axit làm hư hỏng các tượng đài làm từ đá cẩm thạch, đá vôi, đá phiến (các loại đá này thành phần chính là CaCO3): CaCO3 + H2SO4 → CaSO4 + CO2↑ + H2O CaCO3 + 2HNO3 → Ca(NO3)2 + CO2↑ + H2O Ngày nay hiện tượng mưa axit và những tác hại của nó đă gây nên những hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt là ở những nước công nghiệp phát triển. Vấn đề ô nhiễm môi trường luôn được cả thế giới quan tâm. Việt Nam chúng ta đang rất chú trọng đến vấn đề này. Do vậy mà giáo viên phải cung cấp cho học sinh những hiểu biết về hiện tượng mưa axit cũng như tác hại của nó nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Khi dạy bài 4: Một số Axit quan trọng Khi học xong phần ứng dụng giáo viên đặt câu hỏi: Em có biết Axit clohiđric có vai trò như thế nào đối với cơ thể ? Học sinh thảo luận theo nhóm và trả lời. Sau đó giáo viên nhận xét và bổ sung. Giải thích: Axit clohiđric có vai trò rất quan trọng trong quá trình trao đổi chất của cơ thể. Trong dịch dạ dày của người có axit clohiđric với nồng độ khoảng chừng 0,0001 đến 0,001 mol/l (có độ pH tương ứng với là 4 và 3). Ngoài việc hòa tan các muối khó tan, nó còn là chất xúc tác cho các phản ứng phân hủy các chất gluxit (chất đường, bột) và chất protein (đạm) thành các chất đơn giản hơn để cơ thể có thể hấp thụ được. Lượng axit trong dịch dạ dày nhỏ hơn hay lớn hơn mức bình thường đều gây bệnh cho người. Khi trong dịch dạ dày có nồng độ axit nhỏ hơn 0,0001 mol/l (pH>4,5) người ta mắc bệnh khó tiêu, ngược lại nồng độ axit lớn hơn 0,001 mol/l (pH<3,5) người ta mắc bệnh ợ chua. Một số thuốc chữa đau dạ dày chứa muối hiđrocacbonat NaHCO 3 (còn gọi là thuốc muối) có tác dụng trung hòa bớt lượng axit trong dạ dày. NaHCO3 + HCl → NaCl + CO2 + H2O Khi dạy bài 7: Tính chất hóa học của Bazơ Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi mở rộng nâng cao kiến thức cho học sinh: Em có biết vì sao bôi vôi vào chỗ ong, kiến đốt sẽ đỡ đau ? Giải thích: Do trong nọc của ong, kiến, và một số con khác có axit hữu cơ tên là axit fomic (HCOOH). Vôi là chất bazơ nên trung hòa axit làm ta đỡ đau. Người viết: Hoàng Thị Năm Trang 6 Trường THCS Nguyễn Trãi
5. “Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9” Học sinh khá thích thú với những kiến thức mà các em được lĩnh hội, các em có thể ứng dụng kiến thức này vào thực tế. Khi dạy bài 9: Tính chất hóa học của muối Sau khi học xong bài 9: Giáo viên đặt ra một câu hỏi liên quan đến thực tế mà các gia đình nông thôn gặp rất nhiều: Tại sao khi nấu nước giếng ở một số vùng, lâu ngày thấy xuất hiện lớp cặn ở đáy ấm? Cách tẩy lớp cặn này như thế nào? Giải thích: Trong tự nhiên, nước ở một số vùng là nước cứng tạm thời – là nước có chứa các muối axit như: Ca(HCO3)2 và Mg(HCO3)2. Khi nấu nước lâu ngày thấy xảy ra phương trình hóa học: Ca(HCO3)2 CaCO3↓ + CO2↑ + H2O Mg(HCO3)2 MgCO3↓ + CO2↑ + H2O Do CaCO3 và MgCO3 là chất kết tủa nên lâu ngày sẽ đóng cặn. Để tẩy lớp cặn này thì dùng giấm (dung dịch CH3COOH 5%) cho vào ấm đun sôi để nguội khoảng một đêm rồi rửa sạch. Mục đích của câu hỏi này là cung cấp cho học sinh một số vấn đề có trong đời sống từ đó có thể giải thích được bản chất vấn đề nhằm kích thích sự hưng phấn trong học tập. Đây là hiện tượng mà học sinh có thể quan sát và thực hiện được dễ dàng. Khi dạy bài 10: Một số muối quan trọng. Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Vì sao nước mắt lại mặn ? Học sinh khá hứng thú và tò mò với câu hỏi trên. Giải thích: Nước mắt mặn vì trong nước mắt có tới 6 gam muối. Nước mắt sinh ra từ tuyến lệ nằm phía trên mi ngoài của nhãn cầu. Nước mắt có tác dụng bôi trơn nhãn cầu làm cho nhãn cầu không bị khô, bị xước và vì có muối nên còn có tác dụng hạn chế bớt sự phát triển của vi khuẩn trong mắt. Khi dạy bài 16: Tính chất hóa học của kim loại Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Vì sao ta hay dùng bạc để “đánh gió” khi bị bệnh cảm ? Giải thích: Khi bị bệnh cảm, trong cơ thể con người sẽ tích tụ một lượng khí H 2S tương đối cao. Chính lượng H2S sẽ làm cho cơ thể mệt mỏi. Khi ta dùng Ag để đánh gió thì Ag sẽ tác dụng với khí H2S. Do đó, lượng H2S trong cơ thể giảm và dần sẽ hết bệnh. Miếng Ag sau khi đánh gió sẽ có màu đen xám: 4Ag + 2H2S + O2 → 2Ag2S↓ + 2H2O (đen) Hiện tượng “đánh gió” đã được ông bà ta sử dụng từ rất xa xưa cho đến tận bây giờ để chữa bệnh cảm. Cách làm này rất có cơ sở khoa học mà mọi người cần phải biết. Người viết: Hoàng Thị Năm Trang 7 Trường THCS Nguyễn Trãi
6. “Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9” Khi dạy bài 25: Tính chất của phi kim. Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Các em có biết hiện tượng“Ma trơi” là gì ? Ma trơi thường xuất hiện ở đâu ? Giải thích: Trong xương của động vật luôn có chứa một hàm lượng photpho. Khi cơ thể động vật chết đi, nó sẽ phân hủy một phần thành photphin PH3 và lẫn một ít điphotphin o P2H4. Photphin không tự bốc cháy ở nhiệt độ thường. Khi đun nóng đến 150 C thì nó mới cháy được. Còn điphotphin P2H4 thì tự bốc cháy trong không khí và tỏa nhiệt. Chính lượng nhiệt tỏa ra trong quá trình này làm cho photphin bốc cháy: 2PH3 + 4O2 → P2O5 + 3H2O Quá trình trên xảy ra cả ngày lẫn đêm nhưng do ban ngày có các tia sáng của mặt trời nên ta không quan sát rõ như vào ban đêm. Hiện tượng ma trơi chỉ là một quá trình hóa học xảy ra trong tự nhiên. Thường gặp ma trơi ở các nghĩa địa vào ban đêm. Khi dạy bài 25: Cacbon Sau khi học xong phần tính hấp phụ của cacbon giáo viên dặt câu hỏi: Tại sao khi cơm bị khê, ông bà ta thường cho vào nồi cơm một mẫu than củi ? Giải thích: Do than củi xốp, có tính hấp phụ nên hấp phụ hơi khét của cơm làm cho cơm đỡ mùi khê. Khi dạy bài 29: Axit Cacbonic và muối Cacbonat Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Hiện tượng tạo hang động và thạch nhũ ở vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng với những hình dạng phong phú đa dạng được hình thành như thế nào? Học sinh dựa vào các kiến thức đã học để giải thích. Các em hoạt động rất sôi nổi. Giải thích: Người viết: Hoàng Thị Năm Trang 8 Trường THCS Nguyễn Trãi
7. “Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9” Ở các vùng núi đá vôi, thành phần chủ yếu là CaCO3. Khi trời mưa trong không khí có CO2 tạo thành môi trường axit nên làm tan được đá vôi. Những giọt mưa rơi xuống sẽ bào mòn đá thành những hình dạng đa dạng: CaCO3 + CO2 + H2O Ca(HCO3)2 Theo thời gian tạo thành các hang động. Khi nước có chứa Ca(HCO3)2 ở đá thay đổi về nhiệt độ và áp suất nên khi giọt nước nhỏ từ từ có cân bằng: Ca(HCO3)2 CaCO3 + CO2 + H2O Như vậy lớp CaCO3 dần dần lưu lại ngày càng nhiều, dày tạo thành những hình thù đa dạng.Đây là một hiện tượng thường gặp trong các hang động núi đá, cụ thể là Phong Nha Kẻ Bàng (Quảng Bình). Học sinh sẽ biết được quá trình hình thành các hang động với những hình dạng phong phú là do thiên nhiên kiến tạo dựa trên các quá trình biến đổi hóa học. Khi dạy bài 36: Metan Sau khi học xong phần I giáo viên đặt câu hỏi: Vì sao có khí metan thoát ra từ ruộng lúa hoặc các ao (hồ)? Giải thích: Trong ruộng lúa, ao (hồ) thường chứa các vật thể hữu cơ. Khi các vật thể này thối rữa (hay quá trình phân hủy các vật thể hữu cơ) sinh ra khí metan. Người ta ước chừng 1/7 lượng khí metan thoát vào khí quyển hàng năm là từ các hoạt động cày cấy. Lợi dụng hiện tượng này người ta đã làm các hầm bioga trong chăn nuôi heo tạo khí metan để sử dụng đun nấu hay chạy máy Đây là hiện tượng thường gặp và là cơ sở giải quyết các vấn đề về môi trường ở các địa phương chăn nuôi nhỏ lẻ học sinh cần nắm. Khi dạy bài 41: Nhiên liệu Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Vì sao đốt xăng, cồn thì cháy hết sạch, còn khi đốt gỗ, than đá lại còn tro? Giải thích: Người viết: Hoàng Thị Năm Trang 9 Trường THCS Nguyễn Trãi
8. “Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9” Bởi vì so với gỗ và than đá thì xăng và cồn là những hợp chất hữu cơ có độ thuần khiết cao. Khi đốt xăng và cồn chúng sẽ cháy hoàn toàn tạo thành CO 2 và hơi H2O, tất cả chúng đều bay vào không khí. Xăng tuy là hỗn hợp nhiều hiđrocacbon, nhưng chúng là những chất dễ cháy. Vì vậy cho dù ở trạng thái hỗn hợp nhưng khi đốt đều cháy hết. Với than đá và gỗ thì lại khác. Cả hai vật liệu đều có những thành phần rất phức tạp. Những thành phần của chúng như xenlulozơ, bán xenlulozơ, gỗ, nhựa là những hợp chất hữu cơ dễ cháy và có thể “cháy hết”. Nhưng gỗ thường dùng còn có các khoáng vật. Những khoáng vật này đều không cháy được. Vì vậy sau khi đốt cháy gỗ sẽ còn lại và tạo thành tro, Than đá cũng vậy, trong thành phần than đá ngoài cacbon và các hợp chất hữu cơ phức tạp còn có các khoáng là các muối silicat. Nên so với gỗ khi đốt cháy than còn cho nhiều tro hơn.Đây là câu hỏi nhằm kích thích tư duy học sinh. Học sinh không lạ gì với hiện tượng trên nhưng để giải thích thì không phải dễ. Khi dạy bài 44: Rượu Etylic Sau khi học xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Tại sao rượu giả có thể gây chết người ? Học sinh không lạ gì với các hiện tượng trên nhưng để giải thích thì không phải dễ. Giải thích: Để thu được nhiều rượu (rượu etylic) người ta thêm nước vào pha loãng ra nhưng vì vậy rượu nhạt đi người uống không thích. Nên họ pha thêm một ít rượu metylic làm nồng độ rượu tăng lên. Chính rượu metylic gây ngộ độc, nó tác động vào hệ thần kinh và nhãn cầu, làm rối loạn chức năng đồng hóa của cơ thể gây nên sự nhiễm độc. Khi dạy bài 52: Tinh bột Khi dạy xong phần phản ứng thủy phân của tinh bột giáo viên đặt câu hỏi: Tại sao khi ăn cơm nhai kỹ sẽ thấy vị ngọt? Giải thích: Cơm chứa một lượng lớn tinh bột, khi ăn cơm trong tuyến nước bọt của người có các enzim. Khi nhai kỹ trộn đều, tuyến nước bọt làm tăng cơ hội chuyển hoá một lượng tinh bột theo phản ứng thuỷ phân thành mantozơ, glucozơ gây ngọt theo sơ đồ: amilaza.H O mantaza.H O (C6H10O5)n 2  C12H22O11 2  C6H12O6 (Tinh bột) (Mantozơ) (Glucozơ) Học sinh cũng có thể kiểm nghiệm được trong khi ăn, các em tỏ ra khá tò mò và thích thú. Khi dạy bài 53: Protein Sau khi dạy xong phần sự đông tụ giáo viên củng cố bằng câu hỏi: Em có biết vì sao khi nấu canh cua thì có gạch cua nổi lên? Khi nấu trứng thì lòng trắng trứng kết tủa lại? Giải thích: Vì trong những trường hợp đó có xảy ra sự kết tủa protit bằng nhiệt, gọi là sự đông tụ. Một số protit tan trong nước tạo thành dung dịch keo, khi đun nóng sẽ bị kết tủa. Khi dạy bài 54: Polime Người viết: Hoàng Thị Năm Trang 10 Trường THCS Nguyễn Trãi
9. “Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9” Sau khi dạy xong bài giáo viên đặt câu hỏi: Em có biết vì sao “chảo chống dính” khi chiên thức ăn không bị dính không? Giải thích: Nếu dùng chảo bằng gang, nhôm thường để chiên cá, trứng không khéo dễ bị dính chảo. Nếu dùng chảo chống dính thì thức ăn sẽ không dính chảo. Thực ra mặt trong của chảo chống dính người ta có trải một lớp hợp chất cao phân tử. Đó là Politetra floetilen được tôn vinh là “vua chất dẻo” thường gọi là “teflon”. Politetra floetilen chỉ chứa 2 nguyên tố C và F nên liên kết với nhau rất bền chắc, làm cho thức ăn không dính chảo khi chiên. Một điều lưu ý là không nên đốt nóng chảo chống dính trên bếp lửa vì teflon ở nhiệt độ trên 2500C là bắt đầu phân huỷ và thoát ra chất độc. Khi rửa chảo không nên chà xát bằng các đồ vật cứng vì có thể gây tổn hại cho lớp chống dính. “Chảo chống dính” hiện nay được các bà nội trợ sử dụng khá nhiều. Công dụng của chảo đã làm hài lòng tất cả các đầu bếp khó tính. Nhưng ít ai hiểu được vì sao chảo chống dính lại ưu việt như vậy. Giải pháp 2: Sử dụng thí nghiệm vui Dựa trên kiến thức hóa học cơ bản trong chương trình hóa 9, tôi xây dựng hệ thống “thí nghiệm vui” giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, phân tích tổng hợp và giải thích các hiện tượng từ thí nghiệm,Các em biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống, giải thích các hiện tượng tự nhiên thực tế có liên quan, các thí nghiệm vui giúp các em giảm căng thẳng sau một tiết học, làm cho các em càng yêu thích môn học hơn, say mê và hứng thú học tập. Khi dạy bài 7: Tính chất hóa học của bazơ Sau khi dạy xong bài giáo viên có thể tiến hành thí nghiện vui để học sinh quan sát, sau đó yêu cầu các em giải thích về hiện tượng mà các em quan sát được. Hoa trắng hóa hồng Giáo viên chuẩn bị sẵn một bó hoa gấp gằng giấy ăn màu trắng có tẩm dung dịch NaOH đã được phơi khô và một bình nước dùng để xịt giáo viên cho học sinh quan sát, sau đó dùng bình xịt nước, xịt lên hoa lập tức những cánh hoa màu trắng chuyển thành màu hồng và yêu cầu học sinh giải thích hiện tượng trên. Học sinh tỏ ra vô cùng thích thú với hiện tượng mà các em quan sát được. Giải thích: Hoa có tẩm dung dịch NaOH và trong bình xịt nước có chứa dung dịch phenolphtalein nên làm cho hoa chuyển màu từ trắng sang hồng. Khi dạy bài 4: Một số Axit quan trọng Khi dạy xong bài giáo viên làm 1 thí nghiệm: Những chiếc cốc “thần” Giáo viên bày hàng loạt những chiếc cốc không lên bàn và tuyên bố đó là những chiếc cốc có phép thần ( ở đáy mỗi cốc cho sẵn một ít hỗn hợp sền sệt của KMnO 4 và Người viết: Hoàng Thị Năm Trang 11 Trường THCS Nguyễn Trãi
10. “Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9” H2SO4 đậm đặc với 1lương nhỏ nên học sinh không nhìn thấy) Sau đó lần lượt ném các mẩu bông nhỏ( có tẩm cồn) vào các cốc trên, các mẩu bông sẽ tự bốc cháy. Giải thích: Khi trộn KMnO4 với H2SO4 đậm đặc sẽ sinh ra HMnO4: 2KMnO4 +H2SO4 K2SO4 + 2HMnO4 Dưới tác dụng của H2SO4 đậm đặc HMnO4 mất nước tạo thành Mn2O7. Chất này là một chất lỏng không màu, sánh như dầu, dễ bị phân hủy ở nhiệt độ thường kèm theo tiếng nổ tạo thành MnO 2. Mn2O7 là một chất oxi hóa cực kì mạnh nên khi bông tẩm cồn dễ dàng bị bốc cháy khi tiếp xúc với Mn2O7. Các em học sinh tỏ ra khá thích thú với hiện tượng mà các em quan sát được. Khi dạy bài 16: Tính chất hóa học của kim loại Sau khi học xong bài giáo viên tiến hành thí nghiệm, sau đó đến đầu tiết học ngày hôm sau đưa lên cho học sinh quan sát để học sinh vận dụng kiến thức đã học vào giải thích hiện tượng mà các em quan sát được. Cây phủ tuyết Dùng các phoi đồng chắp thành cây rụng hết lá thả chìm cây này vào cốc thủy tinh loại lớn chứa đầy dung dịch AgNO3. Sau một vài giờ cây sẽ bị phủ đầy tuyết trắng xóa. Giải thích Cu hoạt động hóa học mạnh hơn Ag nên đẩy Ag ra khỏi dung dịch muối AgNO3 Cu + 2AgNO3 Cu(NO3)2 + 2Ag Các tinh thể Ag bám trên cành cây trông như cây bị phủ tuyết Học sinh tỏ ra khá thích thú với hiện tượng mà các em quan sát được. Khi dạy bài 18: Nhôm Sau khi học xong bài giáo viên tiến hành thí nghiệm cho học sinh quan sát, sau đó hỏi học sinh các em hãy dự doán dây kim loại màu trắng là chất gì? và nước ở trong ống nghiệm là chất gì? Giải thích hiện tượng mà các em quan sát được? Làm cho nước “sôi”bằng một sợi dây kim loại Rót nước vào 1/3 ống nghiệm, rồi nhúng vào đó 1 sợi dây kim loại màu trắng ngay lập tức “ nước” sẽ sôi sùng sục rồi hơi nước bay mù mịt, mờ cả thành ống nghiệm. Nhấc sợi dây kim loại ra, nước trong ống ngừng sôi, nhúng sợi dây vào nó lại sôi sùng sục. Giải thích: Dùng dung dịch HCl làm “nước” và cần đun nóng trước khi biểu diễn. Sợi dây kim loại màu trắng là nhôm. Khi nhúng nhôm vào dung dịch HCl nóng, phản ứng xảy ra mãnh liệt. Bọt khí hiđro thoát ra rất mạnh trông như nước đang sôi sùng sục. Mặt khác, phản ứng cũng làm nhiệt độ dung dịch tăng lên dần và nước bay hơi mù mịt càng làm cho hiện tượng xảy ra giống hệt như nước đang sôi. Học sinh tỏ ra khá thích thú với hiện tượng mà các em quan sát được. Khi dạy bài 38: Axetilen Người viết: Hoàng Thị Năm Trang 12 Trường THCS Nguyễn Trãi
11. “Một số kinh nghiệm trong công tác giảng dạy nhằm gây hứng thú học tập môn Hóa học 9” Đốt nước đá cháy Lấy 1 nắm nước đá bỏ vào ống bơ thấp và rộng miệng rồi bật diêm đốt trên miệng ống bơ. Thật kì lạ ! Nước đá bốc cháy. Giải thích: Trong ống bơ đã đặt sẵn mẩu CaC 2. Khi bỏ nước đá vào, CaC 2 sẽ tác dụng với nước, Giải phóng khí C2H2. CaC2 + H2O C2H2 + Ca(OH)2 Khí C2H2 thoát lên mặt nước đá, khi đốt nó sẽ cháy giống hệt nước đá đang cháy vậy. 2C2H2 + 5O2 4CO2 + 2H2O Sau khi học xong bài giáo viên tiến hành thí nghiệm sau để học sinh vận dụng kiến thức vừa học vào giải thích hiện tượng mà các em quan sát được. Giải pháp 3: Sử dụng những câu chuyện và thơ hóa học để tạo hứng thú cho hoc sinh Thơ về hóa học sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh có nhịp điệu, vần điệu nên nội dung được truyền tải đến học sinh hết sức nhẹ nhàng, ý nhị. Hóa học là môn khoa học tự nhiên nên những kiến thức hóa học đơn thuần sẽ rất cứng nhắc, khô khan. Vì thế học sinh sẽ cảm thấy khó tiếp thu, khó nhớ kiến thức. Nếu giáo viên có thể dùng thơ để truyền tải những kiến thức đó cho học sinh thì các em sẽ khắc ghi một cách nhẹ nhàng, sâu sắc vì thơ dễ đọc, dễ hiểu, dễ nhớ. Những câu chuyện liên quan đến hóa học lồng ghép trong một số bài học giúp các em giảm căng thẳng sau những giờ học tập mệt mỏi, các em sẽ cảm thấy môn học thú vị hơn. Khi dạy bài: ôn tập đầu năm Như chúng ta đã biết đối với môn hóa học thì hóa trị có vai trò rất quan trọng. Học sinh không thể viết phương trình phản ứng nếu không nhớ hóa trị.Nên khi học bài ôn tập đầu năm giáo viên có thể giúp học sinh ghi nhớ lại hóa trị thông qua bài thơ về hóa trị: Bài ca hóa trị Natri, Iốt, Hiđrô Kali với Bạc, Clo một loài Có hóa trị I em ơi Ghi nhớ cho kỹ kẻo rồi phân vân Magiê với Kẽm, Thủy ngân Oxiđồng ấy cũng gần Canxi Cuối cùng thêm chú Bari Hóa trị II đó có gì khó khăn Bác Nhômhóa trị III lần In sâu vào trí khi cần có ngay Cácbon, Silic này đây Người viết: Hoàng Thị Năm Trang 13 Trường THCS Nguyễn Trãi