SKKN Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các hoạt động Đội ở trường Tiểu học

Nội dung tài liệu: SKKN Một số biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các hoạt động Đội ở trường Tiểu học

1. 3 thành tốt nhiệm vụ của mình trong thời gian tới. Ngoài ra TPT Đội sẽ nhắc nhở tới các em một số quy định, nội quy của trường, của Đội để các em thực hiện tốt hơn. Buổi chào cờ sẽ kết thúc bằng việc giáo viên TPT Đội hoặc đại diện Ban giám hiệu nhà trường sẽ lên triển khai công việc của tuần tới. Vì thế, giờ chào cờ sẽ diễn ra rất đơn giản, ngắn gọn và luôn theo một khuôn mẫu như vậy. Tiết chào cờ đầu tuần * Ưu điểm: Giờ chào cờ sẽ chiếm rất ít thời gian vì nó chưa được quy định là một tiết chào cờ . * Nhược điểm: Các em học sinh chỉ được nghe việc giáo dục kỹ năng sống trong giờ chào cờ mà không có cơ hội được trao đổi, được thể hiện mình. Việc giáo dục kỹ năng sống như vậy sẽ rất khô khan dẫn đến việc không để lại được trong tâm trí các em những ấn tượng về nội dung mà mình cần ghi nhớ... 2. Giáo dục KNS thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong các năm trước đây của các nhà trường bao gồm: Chào cờ đầu tuần, sinh hoạt 15 phút đầu giờ, sinh hoạt lớp cuối
2. 4 tuần, các buổi lao động, tổ chức các hoạt động ngoại khóa như các hội thi, trò chơi tập thể... - Giờ sinh hoạt 15 phút đầu giờ và giờ sinh hoạt của giáo viên chủ nhiệm nhìn chung giáo viên đã nắm bắt được tình hình học sinh một cách chính xác, kịp thời, đề ra được biện pháp tức thời, hiệu quả. Nhưng vẫn còn mang tính đại khái, chung chung, chê nhiều hơn khen, giáo viên thừơng nghiêm khắc trách phạt những học sinh mắc khuyết điểm để các học sinh khác không mắc những lỗi tương tự. Giáo viên chủ nhiệm, Tổng phụ trách Đội là những người phát hiện sớm những vấn đề lệch lạc về đạo đức như trốn học đi chơi, đánh điện tử, trộm cắp, hay những học sinh có trạng thái chán nản, buồn rầu để phối hợp với gia đình có biện pháp giáo dục đúng đắn. - Đối với học sinh tiểu học, các buổi lao động thường làm những công việc rất nhẹ nhàng, như: Quét lớp, nhặt lá dưới sân trường, các học sinh khối 4, 5 thì có thể tham gia quét dọn đường làng ngõ xóm, chăm sóc khu di tích lịch sử..., Nhìn chung để giáo dục kỹ năng sống cho các em thông qua các buổi lao động tập thể sẽ mang lại ý nghĩa rất lớn, đòi hỏi giáo viên phải có sự nhiệt tình vừa làm vừa hướng dẫn cho các em cùng làm... - Các hoạt động ngoại khóa như tổ chức các hội thi theo chủ điểm, hoặc các trò chơi tập thể thường được học sinh tham gia rất nhiệt tình và có hứng thú. Ví dụ như tổ chức hội thi văn nghệ chào mừng ngày nhà giáo Việt Nam 20-11. Thông thường giáo viên chủ nhiệm sẽ phải là người tìm bài, chọn bài và hướng dẫn cho các em tập luyện. Để lớp thi có kết quả cao giáo viên chủ nhiệm thường chọn những em học sinh có năng khiếu, mặc dù mỗi lớp chỉ có rất ít học sinh có năng khiếu. Điều đó sẽ dẫn đến trường hợp có những học sinh không có năng khiếu nhưng rất muốn tham gia vì các em có sự mạnh dạn, tự tin... nhưng không có cơ hội để thể hiện mình... - Mặc dù giáo viên đã nhận thức được bản chất, mức độ cần thiết phải giáo dục KNS cho học sinh nhưng các đồng chí giáo viên còn lúng túng về phương thức, biện pháp để thực hiện. Kết quả điều tra cho thấy, tỷ lệ giáo viên có quan điểm đúng về mục đích thực hiện giáo dục KNS thông qua hoạt động giáo dục
3. 5 NGLL, mức độ thực hiện giáo dục KNS cho học sinh thông qua hoạt động giáo dục NGLL không cao. Các giáo viên chưa ý thức đầy đủ về việc tích hợp giáo dục KNS cho học sinh với hoạt động giáo dục NGLL. 3. Giáo dục KNS cho học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm Hầu hết các nhà trường đều xác định rõ mục tiêu và nội dung giáo dục KNS cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm ở nhà trường dựa vào mục tiêu chung của ngành giáo dục. Cụ thể mục tiêu được xác định: Thông qua hoạt động trải nghiệm, trang bị cho HS những kiến thức, kỹ năng, các giá trị và thái độ phù hợp. Từ đó hình thành cho HS những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống thực tiễn và hoạt động hàng ngày. Ngoài ra, tạo cơ hội thuận lợi để học sinh thực hiện tốt quyền, bổn phận của mình và phát triển hài hòa về đạo đức và trí tuệ, thể chất và tinh thần. Hoạt động trải nghiệm đi Trung tâm thương mại
4. 6 Về nội dung, nhà trường chú trọng giáo dục các kỹ năng cơ bản cho học sinh như: năng lực thích nghi, năng lực hành động, năng lực ứng xử,... Và qua hoạt động trải nghiệm, nội dung giáo dục KNS cần chú trọng các kỹ năng tiêu biểu: kỹ năng giao triếp, kỹ năng hợp tác chia sẻ, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng ứng phó với các tình huống trong cuộc sống. Tuy nhiên, thực trạng áp dụng tại nhà trường đã thể hiện được tình hình triển khai các hoạt động giáo dục KNS thông qua trải nghiệm những năm trước đây vẫn còn chưa đạt được mục tiêu, nội dung giáo dục nói trên. Một số giáo viên có năng lực thiết kế tổ chức các hoạt động tập thể đã xác định đúng mục tiêu giáo dục của nhà trường đồng thời thực hiện khá đều nội dung chương trình giáo dục KNS theo kế hoạch đề ra. Nhưng bên cạnh đó, còn không ít giáo viên chủ nhiệm xác định đúng mục tiêu nhưng chưa thực hiện đúng và đầy đủ nội dung giáo dục KNS thông qua hoạt động trải nghiệm của nhà trường. Lý giải nguyên nhân của thực trạng trên chủ yếu là do thiếu các hướng dẫn cụ thể cũng như các định hướng mang tính bắt buộc của ngành Giáo dục. Các văn bản chủ yếu đều có lưu ý “khuyến khích các hoạt động trải nghiệm” song chưa có yêu cầu cụ thể đối với từng bộ môn, từng kỹ năng sống cần phải giáo dục, đào tạo cho học sinh. Đặc biệt trong công tác quản lý của nhà trường từ khâu xây dựng kế hoạch, nội dung chương trình giáo dục KNS thông qua hoạt động trải nghiệm đến khâu kiểm tra đánh giá chưa cụ thể và thường xuyên, chưa có tiêu chí rõ ràng cũng như chưa đề ra quy định về đánh giá thi đua đối với nhiệm vụ giáo dục này. Theo đó, các hoạt động trải nghiệm đã có nhưng chưa lồng ghép được nhiều nội dung giáo dục KNS cho học sinh, chưa phát huy được hiệu quả đối với các hoạt động được triển khai thường niên. Đồng thời, các hoạt động đó được coi là hoạt động tập thể, chưa có những đánh giá, những quy chuẩn cụ thể để đánh giá xếp loại học sinh. Chính vì vậy, chưa thực sự khuyến khích được tất cả học sinh tham gia. * Những biện pháp trên có một số ưu điểm nổi bật sau: - Đảm bảo thực hiện đúng sự chỉ đạo về nội dung, chương trình và những quy định về giáo dục KNS cho học sinh.
5. 7 - Bước đầu phát huy được tính tích cực, sự chủ động sáng tạo của giáo viên và học sinh. - Hình thành được một số kĩ năng sống cơ bản, cần thiết cho học sinh: Kĩ năng bảo vệ phục vụ bản thân, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng hợp tác ... * Nhược điểm và những tồn tại của giải pháp cần được khắc phục: - Đối với giáo viên: Một số đồng chí chưa thực sự tập trung nghiên cứu, tìm tòi để đổi mới hình thức tổ chức các tiết dạy giáo dục ngoài giờ lên lớp thu hút được học sinh, chưa gây hứng thú cho học sinh. Việc tích hợp nội dung giáo dục KNS trong các môn văn hóa đôi khi còn hời hợt, chiếu lệ... - Đối với phụ huynh: nhiều phụ huynh chưa thực sự quan tâm tới đời sống tinh thần, tâm tư tình cảm của con em mình hoặc đôi khi là sự quan tâm chưa đúng mức nên chưa hình thành được những kĩ năng tích cực, cần thiết cho các em. - Đối với học sinh: Một số em chưa hứng thú tham gia các hoạt động Đội, còn tồn tại hiện tượng nói tục, tham gia không nhiệt tình.... B. Mô tả giải pháp sau khi tạo ra sáng kiến (Đã áp dụng trong năm học 2022 - 2023) Từ thực tiễn của nhà trường, với nhiệm vụ là một giáo viên - Tổng phụ trách Đội tôi đã theo dõi nghiên cứu tìm tòi và đề xuất với Ban giám hiệu nhà trường trong năm học 2022 - 2023 kết hợp sử dụng những biện pháp trên với một số biện pháp sau nhằm khắc phục được những tồn tại, nâng cao hiệu quả công tác giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các hoạt động Đội, cụ thể như sau: 1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của giáo viên và cha mẹ học sinh với việc giáo dục KNS cho học sinh - Đối với cha mẹ học sinh: Chú trọng vai trò của gia đình trong công tác GDKNS: Gia đình là tế bào của xã hội, là cái nôi thân yêu nuôi dưỡng cả đời người, là môi trường quan trọng giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách. Chính Bác Hồ, vào năm 1963, đã nêu: “Gia đình, nhà trường và xã hội là phương châm, phương tiện và phương pháp giáo dục, nếu không kết hợp được thì không đạt được kết quả”. Vì thế, các bậc cha mẹ phải có phương pháp giáo dục phù hợp với con em mình, có thái độ nghiêm khắc nhưng cũng phải tôn trọng nhân cách
6. 8 của con và phải làm gương cho con về mọi mặt. Trong năm học, giáo viên cần chủ động phối hợp chặt chẽ với gia đình và địa phương để quản lý tốt quá trình học tập rèn luyện của học sinh. Gia đình chăm sóc về vật chất nhưng cũng phải luôn quan tâm đến mặt tinh thần như: việc học tập và rèn luyện của con tại trường, các mối quan hệ bạn bè của con, các hình thức vui chơi giải trí, sự phát tiển tâm sinh lý của các em, phải hướng dẫn và tìm cách đáp ứng nhu cầu hợp lý cho con em mình. Để giúp cha mẹ học sinh nhận thức đúng đắn và đầy đủ về vai trò, ý nghĩa của việc giáo dục KNS đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của con em và tích cực quan tâm, chú ý đúng mức đến việc giáo dục KNS cho con em mình. Tôi đã đề xuất với ban giám hiệu nhà trường tổ chức một số buổi hoạt động ngoại khóa và mời cha mẹ học sinh cùng tham gia sau đó tổ chức trao đổi, thảo luận về những biểu hiện, hành vi hoạt động của học sinh trong buổi sinh hoạt đó. Hoạt động này giúp cho cha mẹ học sinh nhận thức được sự cần thiết và tác dụng của việc giáo dục KNS đối với con em mình. Vì vậy, đến nay việc giáo dục KNS đã trở thành mối quan tâm thường nhật, thiết thực của mỗi cha mẹ học sinh. Cha mẹ học sinh thường xuyên trò chuyện để nắm bắt được tâm tư, tình cảm của con em mình; đồng thời nhiệt tình tham gia và hỗ trợ tinh thần, cơ sở vật chất cho nhà trường để tổ chức tốt các hoạt động ngoại khóa cho học sinh. Hoạt động ngoại khóa: Chúng em với An toàn Giao thông
7. 9 - Đối với giáo viên chủ nhiệm: Có thể nói KNS chính là những nhịp cầu giúp học sinh biến kiến thức thành thái độ, hành vi và thói quen tích cực, lành mạnh, vững vàng kiên định trước những khó khăn, thử thách; biết ứng xử, giải quyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp. Vì vậy, giáo dục KNS cho học sinh trong nhà trường là một trong những nội dung quan trọng và cấp thiết, cần phải có sự quan tâm và đầu tư mạnh mẽ. Muốn làm được điều đó, cần không ngừng nâng cao nhận thức cho đội ngũ giáo viên về ý nghĩa, lợi ích của hoạt động giáo dục KNS; nâng cao chất lượng hoạt động, đổi mới hình thức, nội dung và phương pháp giáo dục KNS cho học sinh của giáo viên. Đồng thời cần đáp ứng các điều kiện về cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. Là một tổng phụ trách Đội, tôi đã mạnh dạn đã tham mưu với ban giám hiệu nhà trường tổ chức các buổi chuyên đề về việc giáo dục KNS cho học sinh. Qua đó nhận thức và năng lực giáo dục KNS của giáo viên chủ nhiệm ngày một nâng lên; hầu hết giáo viên chủ nhiệm đã tích cực tìm tòi, nghiên cứu, thiết kế được nhiều tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp sinh động, hấp dẫn, phù hợp với tâm sinh lý của học sinh khiến các em nhiệt tình, hứng thú tham gia. Học sinh trong buổi giáo dục kĩ năng sống
8. 10 2. Sân khấu hóa hình thức sinh hoạt chào cờ đầu tuần Nội dung sinh hoạt chào cờ đầu tuần có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả giáo dục KNS cho học sinh. Vì vậy, tôi đã tham mưu với ban giám hiệu nhà trường và kết hợp với chi đoàn giáo viên cùng với đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp tập trung đổi mới nội dung, hình thức tổ chức buổi sinh hoạt chào cờ đầu. Qua đây nhằm giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh, mở rộng mối liên hệ giữa các tập thể học sinh trong trường, tạo nên những tác dụng tích cực, tăng cường sự hiểu biết đồng cảm lẫn nhau, khắc phục, hạn chế những tiêu cực, phát động các phong trào thi đua... Trong các buổi chào cờ đầu tuần, ngoài việc sơ kết thi đua, nêu nhiệm vụ trọng tâm của tuần tôi luôn kết hợp giáo dục KNS cho học sinh bằng việc xây dựng các hoạt cảnh nhỏ, những câu chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh hoặc chương trình văn nghệ để các em có thể giao lưu, trao đổi với nhau qua các câu hỏi... tạo nên không khí sôi nổi mang ý nghĩa giáo dục bổ ích một cách nhẹ nhàng không khuôn mẫu, sách vở. Những hoạt động đó đã khiến cho buổi chào cờ đầu tuần trở thành một diễn đàn để Tổng phụ trách Đội và ban chỉ huy liên Đội thực hiện nhiệm vụ giáo dục KNS cho học sinh một cách thường xuyên. - Nội dung buổi sinh hoạt dưới cờ phong phú, phù hợp với nhu cầu, nguyện vọng của học sinh và thường xuyên thay đổi theo tuần, tháng. Ví dụ: Tháng 11 với chủ điểm “Kính trọng và biết ơn thầy cô giáo”. Trong buổi chào cờ tuần đầu tiên của tháng 11, sẽ có các nội dung sau: + Một số tiết mục văn nghệ chào mừng đã được các em đăng ký với nội dung hướng về ngày 20/11. + Đội tuyên truyền măng non tuyên truyền về ngày Nhà Giáo Việt Nam 20/11. + Giao lưu câu hỏi giữa đội tuyên truyền măng non với tất cả học sinh trong trường xoay quanh chủ đề về nhà giáo Việt Nam, giúp học sinh hiểu và ghi nhớ được ý nghĩa của ngày hiến chương các nhà giáo, đồng thời giáo dục cho các em cần làm gì để tỏ lòng biết ơn tới các thầy cô giáo, những người đã dạy bảo mình.
9. 11 + Liên đội trưởng sơ kết các hoạt động Đội trong tuần trước và phát động phong trào thi đua của tháng 11. + Dành thời gian khoảng 5 - 7 phút để các em học sinh được nói lên ý kiến, suy nghĩ của mình. + Tổng phụ trách Đội phát biểu ý kiến cũng như giải đáp ý kiến từ các em học sinh. + Một tiết mục văn nghệ thật sôi nổi của lớp đã đăng ký biểu diễn từ tuần trước... Trưng bày tranh, ảnh, báo tường chào mừng ngày 20 - 11
10. 12 Giao lưu các CLB chào mừng ngày 20 - 11 - Hình thức tổ chức sinh động, hấp dẫn, khai thác và phát huy được năng lực vốn có của học sinh làm cho các em tự tin, say mê, thích thú khi tham gia những hoạt động này. Ví dụ: Đối với buổi chào cờ có nội dung học tập tầm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Thay vì để một học sinh đứng tại chỗ đọc hoặc kể câu chuyện về Bác, tôi khuyến khích các em đóng hoạt cảnh về câu truyện đó. Làm như vậy vừa thu hút được nhiều học sinh tham gia hoạt cảnh, giúp các em có cơ hội được thể hiện mình. Vừa làm cho câu chuyện thêm sinh động, đồng thời làm cho các em thưởng thức hoạt cảnh thêm hứng thú, dễ nhớ được bài học rút ra từ câu chuyện. Sau khi được thưởng thức hoạt cảnh, các em sẽ được tham gia giao lưu câu hỏi xoay quanh nội dung của hoạt cảnh, từ đó các em sẽ học tập được những phẩm chất tốt đẹp, tránh làm những việc không tốt. Có thể nói đây cũng là một cách giáo dục KNS rất hiệu quả.
11. 13 - Các biện pháp trên không chỉ thu hút, lôi cuốn được sự tham gia của học sinh mà còn nâng cao được trách nhiệm và lòng nhiệt tình của giáo viên chủ nhiệm đối với việc giáo dục KNS nói riêng và công tác giáo dục học sinh nói chung. Vì vậy, giáo viên ngày càng say mê gắn bó với nghề nghiệp và không ngừng sáng tạo. Bên cạnh đó, việc đổi mới nội dung, hình thức giáo dục KNS như trên đã giúp cho học sinh có cơ hội được bộc lộ và khẳng định mình biết tham gia giao tiếp, ứng xử quan tâm giúp đỡ bạn bè; xác định được những việc nên làm và không nên làm. Nhiều em đã rèn luyện được kĩ năng biết cảm thông và chia sẻ buồn vui với bạn bè, người thân. 3. Tích hợp hoạt động Đội với hoạt động trải nghiệm để giáo dục KNS cho học sinh Học sinh tiểu học, các em rất năng động, sáng tạo, thích tham gia các hoạt động tập thể, ham tìm hiểu. Giáo dục KNS cho học sinh thông qua các chương trình trải nghiệm, trải nghiệm hướng nghiệp và tham quan thực tế giúp học sinh khám phá bản thân và thế giới xung quanh, phát triển đời sống tâm hồn phong phú, biết rung cảm trước cái đẹp của thiên nhiên và tình người, có quan niệm sống và ứng xử đúng đắn, đồng thời bồi dưỡng cho học sinh tình yêu đối với quê hương, đất nước, ý thức về cội nguồn và bản sắc của dân tộc để góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị tốt đẹp của con người Việt Nam trong một thế giới hội nhập; có khả năng thích ứng với các điều kiện sống, học tập và làm việc khác nhau; thích ứng với những thay đổi của xã hội hiện đại; có khả năng tổ chức cuộc sống, công việc và quản lí bản thân; có khả năng phát triển hứng thú nghề nghiệp và ra quyết định lựa chọn được nghề nghiệp tương lai; xây dựng được kế hoạch rèn luyện đáp ứng yêu cầu nghề nghiệp và trở thành người công dân có ích. Tuy tình hình dịch bệnh covid đã được đẩy lùi nên nhà trường không tổ chức cho các em tham gia trải nghiệm ngoài tỉnh như những năm học trước nên tôi đã tham mưu với ban giám hiệu tổ chức cho các em trải nghiệm qua khu vườn trường, sân trường hoặc tại lớp học. Đồng thời cho