Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp xây dựng lớp học lấy trẻ làm trung tâm

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp xây dựng lớp học lấy trẻ làm trung tâm

1. I. ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tên đề tài, sáng kiến: “Một số biện pháp xây dựng lớp học lấy trẻ làm trung tâm” 2. Lý do chọn đề tài: Giáo dục mầm non giữ vai trò nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân, là giai đoạn đầu tiên hình thành những yếu tố cốt lõi của nhân cách con người. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, việc thiết kế môi trường học tập và tổ chức các hoạt động giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của trẻ càng trở nên cần thiết. Đặc biệt, phương pháp xây dựng lớp học lấy trẻ làm trung tâm không chỉ phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi mà còn đáp ứng xu thế phát triển của giáo dục hiện đại. Chính vì vậy, việc nghiên cứu và áp dụng hiệu quả phương pháp này trong thực tiễn giáo dục mầm non là một vấn đề có ý nghĩa thiết thực và cấp thiết. Trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi có đặc điểm nổi bật là khả năng tư duy trực quan sinh động, trí tưởng tượng phong phú, luôn tò mò và háo hức khám phá thế giới xung quanh. Ở lứa tuổi này, trẻ không chỉ học thông qua nghe giảng mà chủ yếu thông qua các hoạt động trải nghiệm, quan sát, thực hành, chơi mà học. Chính vì vậy, việc xây dựng lớp học lấy trẻ làm trung tâm chính là nơi trẻ được học tập trong môi trường mở, linh hoạt, thân thiện, được lựa chọn, được thể hiện ý tưởng và tự do khám phá -là điều vô cùng cần thiết. Thực hiện chỉ đạo của Bộ GD&ĐT và Sở GD&ĐT Hà Nội về việc triển khai chuyên đề “Xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm trung tâm” giai đoạn 2021-2025, Trường Mầm non Ngọc Mỹ A nơi tôi đang công tác đã tích cực đưa nội dung này vào kế hoạch và tổ chức nhiều hoạt động đổi mới hình thức và linh hoạt các hoạt động dạy và học. Trong quá trình thực hiện, tôi nhận thấy việc xây dựng lớp học lấy trẻ làm trung tâm không chỉ dừng lại ở việc trang trí môi trường lớp học hay thiết kế hoạt động theo hướng mở mà đòi hỏi phải có sự thay đổi toàn diện từ nhận thức của giáo viên, cách tổ chức các hoạt động, sự linh hoạt trong phương pháp, và đặc biệt là sự tương tác tích cực giữa giáo viên và trẻ. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai chuyên đề, tôi nhận thấy vẫn còn tồn tại một số khó khăn như: giáo viên còn lúng túng trong việc thiết kế hoạt động phù hợp với từng độ tuổi; môi trường lớp học đôi khi còn mang tính hình thức, chưa thực sự phát huy vai trò chủ động của trẻ; cơ sở vật chất và học liệu phục vụ cho các hoạt động trải nghiệm còn hạn chế; một số giáo viên vẫn chưa mạnh dạn đổi mới hình thức, còn thiên về truyền thụ kiến thức thay vì tạo cơ hội cho trẻ tự khám phá và thể hiện bản thân. Trong bối cảnh đó, tôi nhận thấy việc
2. 2 nghiên cứu và đề xuất các biện pháp thiết thực, cụ thể, khả thi nhằm xây dựng lớp học thực sự lấy trẻ làm trung tâm là hết sức cần thiết. Những biện pháp này không chỉ nhằm thay đổi cách tổ chức môi trường lớp học mà còn góp phần nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên, cải thiện chất lượng tổ chức các hoạt động giáo dục, từ đó thúc đẩy sự phát triển toàn diện của trẻ - đặc biệt là trẻ ở độ tuổi 4-5 tuổi khi nhu cầu khám phá và khả năng tư duy sáng tạo đang phát triển mạnh mẽ. Xuất phát từ những lý do trên, tôi lựa chọn và thực hiện sáng kiến kinh nghiệm “Một số biện pháp xây dựng lớp học lấy trẻ làm trung tâm” với mong muốn góp phần nâng cao hiệu quả công tác chăm sóc - giáo dục trẻ tại trường mầm non, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay. Sáng kiến không chỉ là kết quả của quá trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn, mà còn là tâm huyết của một giáo viên mầm non luôn mong muốn tạo dựng một môi trường học tập thân thiện, tích cực, giúp trẻ phát triển toàn diện và hạnh phúc trong những năm tháng đầu đời. 3. Phạm vi và đối tượng áp dụng sáng kiến: 3.1. Phạm vi áp dụng sáng kiến: - Phạm vi: Nghiên cứu thực trạng áp dụng mô hình lớp học lấy trẻ làm trung tâm tại trường mầm non Ngọc Mỹ A. Đánh giá hiệu quả của các biện pháp hiện có và từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm xây dựng, phát triển lớp học lấy trẻ làm trung tâm. 3.2. Đối tượng áp dụng sáng kiến: - Giáo viên lớp mẫu giáo 4-5 tuổi B2, Trường Mầm non Ngọc Mỹ A: Là người trực tiếp xây dựng môi trường lớp học lấy trẻ làm trung tâm, tổ chức các hoạt động phù hợp với độ tuổi. Giáo viên đóng vai trò định hướng, hỗ trợ và tạo điều kiện để trẻ được chủ động tham gia, khám phá, học tập thông qua trải nghiệm thực tế. Đồng thời, giáo viên cần linh hoạt điều chỉnh nội dung, hình thức tổ chức theo nhu cầu, sở thích và khả năng của từng trẻ. - Phụ huynh học sinh lớp 4-5 tuổi B2: Là những người đồng hành cùng nhà trường, phối hợp chặt chẽ với giáo viên trong việc tạo điều kiện cho trẻ học tập và vui chơi tại nhà, cung cấp nguyên vật liệu mở, góp ý xây dựng môi trường học tập, giúp trẻ có thêm cơ hội trải nghiệm cả ở trường và tại gia đình. -Trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi lớp B2: Là trung tâm của các hoạt động giáo dục, được tham gia vào việc lựa chọn hoạt động, khám phá theo nhu cầu và hứng thú cá nhân. Qua đó, trẻ phát triển toàn diện về thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm–xã hội và thẩm mỹ, hình thành các kỹ năng sống cần thiết một cách tự nhiên và hiệu quả.
3. 3 4. Mục đích nghiên cứu: Xác định các yếu tố then chốt trong việc xây dựng lớp học lấy trẻ làm trung tâm, góp phần tạo nên môi trường học tập sáng tạo và phát triển toàn diện cho trẻ 4-5 tuổi. Tìm hiểu thực trạng việc tổ chức lớp học lấy trẻ làm trung tâm tại trường mầm non, rút ra những ưu điểm và hạn chế trong quá trình thực hiện giúp trẻ tiếp cận môi trường lớp học an toàn, gần gũi, khuyến khích trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động, từ đó giúp trẻ hình thành hiểu biết về vận động, tích lũy kiến thức và phát triển nhân cách toàn diện. Đề xuất và thực hiện một số biện pháp cụ thể nhằm xây dựng lớp học lấy trẻ làm trung tâm, phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ trong độ tuổi mẫu giáo. Thực nghiệm và đánh giá hiệu quả của các biện pháp được đề xuất, từ đó điều chỉnh, hoàn thiện mô hình để có thể áp dụng rộng rãi trong thực tiễn giáo dục mầm non. Để xây dựng lớp học lấy trẻ làm trung tâm một cách hiệu quả, tôi đã tiến hành nghiên cứu từ hai hướng cơ bản: lý luận và thực tiễn. Trên cơ sở đó, các biện pháp được đề xuất không chỉ dựa trên nền tảng khoa học mà còn phù hợp với thực tế giảng dạy. Cụ thể như sau: - Nghiên cứu lý luận: Tìm hiểu, thu thập và hệ thống hóa các tài liệu, công trình nghiên cứu có liên quan đến cơ sở lý luận của quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. - Nghiên cứu thực tiễn: + Phương pháp trực quan: Sử dụng quan sát để theo dõi hành vi, thái độ và mức độ tham gia của trẻ trong các hoạt động học tập và vui chơi, từ đó đánh giá mức độ hứng thú và sự tích cực của trẻ trong môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. + Phương pháp đàm thoại: Trao đổi với trẻ để hiểu nhu cầu, sở thích và khả năng của từng trẻ. + Phương pháp điều tra, khảo sát: Thu thập ý kiến từ phụ huynh và đồng nghiệp nhằm đánh giá thực trạng và hiệu quả của môi trường lớp học. + Phương pháp thống kê, tổng hợp phân tích và đánh giá: Ghi nhận, phân loại dữ liệu từ các hoạt động và ý kiến thu thập được, từ đó đánh giá hiệu quả của các biện pháp đã áp dụng.
4. 4 II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Thực trạng của vấn đề. Trong những năm gần đây, giáo dục mầm non tại Việt Nam đã có nhiều bước tiến tích cực, đặc biệt là trong việc tiếp cận và triển khai quan điểm “giáo dục lấy trẻ làm trung tâm”. Tuy nhiên, trên thực tế, việc áp dụng mô hình lớp học theo định hướng này vẫn còn gặp không ít khó khăn. Nhiều lớp học vẫn duy trì cách dạy học truyền thống, với vai trò trung tâm thuộc về giáo viên - người chủ yếu truyền đạt kiến thức một chiều, trong khi trẻ tiếp nhận một cách thụ động. Điều này phần nào kìm hãm sự phát triển tư duy sáng tạo, tính tự lập và niềm hứng thú học tập của trẻ, nhất là ở lứa tuổi 4-5 tuổi - giai đoạn then chốt trong việc hình thành năng lực nhận thức và kỹ năng sống. Từ thực trạng trên, tôi nhận thấy cần thiết phải áp dụng các biện pháp cụ thể để xây dựng lớp học lấy trẻ làm trung tâm. Điều này không chỉ giúp trẻ phát triển toàn diện mà còn tạo động lực cho giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy. Việc thay đổi cần bắt đầu từ việc tạo môi trường học tập thân thiện, khuyến khích trẻ tham gia tích cực và phát huy vai trò chủ thể trong mọi hoạt động. Trong quá trình thực hiện đề tài tôi nhận thấy được một số thuận lợi và khó khăn sau: 1.1. Thuận lợi: - Nhận được sự quan tâm và chỉ đạo sát sao từ Ban Giám hiệu nhà trường đối với công tác chuyên môn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các hoạt động giáo dục trong lớp học. - Nhà trường trang bị mua sắm bổ sung đồ dùng đồ chơi tương đối cho trẻ hoạt động, đáp ứng với chương trình dạy trẻ, tạo điều kiện cho giáo viên được đi học tập bồi dưỡng chuyên môn, đồng thời bản thân cũng tự nghiên cứu tài liệu, học hỏi trao đổi với đồng nghiệp nhằm nâng cao kiến thức, kĩ năng, phương pháp cho trẻ hoạt động tích cực. - Lớp 4-5 tuổi B2 tôi được phân công phụ trách 25 cháu/2 giáo viên, số trẻ đảm bảo theo quy chế, thuận lợi cho việc chăm sóc giáo dục trẻ. - Khuôn viên trường học rộng rãi, thoáng mát, đảm bảo môi trường xanh - sạch - đẹp, tạo điều kiện thuận lợi cho trẻ vui chơi và học tập. Trường đã đạt chuẩn Quốc gia mức độ I và có nhiều thành tích nổi bật trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non. - Đội ngũ giáo viên có trình độ trên chuẩn, luôn tích cực học hỏi, tự bồi dưỡng để nâng cao chuyên môn nghiệp vụ. Giáo viên có sự phối hợp nhịp nhàng, hiệu quả trong tổ chức các hoạt động giáo dục.
5. 5 - Bản thân tôi là một giáo viên giàu nhiệt huyết, yêu nghề, mến trẻ, có nhiều năm kinh nghiệm trong giảng dạy mầm non. Nhờ đó, tôi hiểu rõ đặc điểm tâm sinh lý của trẻ và có khả năng tổ chức các hoạt động phù hợp với nhu cầu, hứng thú của trẻ. - Trẻ trong lớp có cùng độ tuổi, tích cực và hào hứng tham gia các hoạt động, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. 1.2. Khó khăn: - Một số giáo viên còn gặp khó khăn trong việc thiết kế hoạt động giáo dục theo hướng linh hoạt, sáng tạo. Trong quá trình tổ chức hoạt động, vẫn còn biểu hiện lúng túng, chưa tạo được nhiều cơ hội cho trẻ được chủ động trải nghiệm và khám phá. - Kinh phí còn hạn chế, nên việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa như tham quan di tích, bảo tàng, trang trại gặp nhiều khó khăn về điều kiện thực hiện, ảnh hưởng đến việc mở rộng trải nghiệm thực tế cho trẻ. - Các hoạt động trải nghiệm được tổ chức chưa thường xuyên, cách thức còn đơn giản, thiết kế trò chơi và bài tập thí nghiệm chưa linh hoạt, sáng tạo. - Trẻ còn thụ động, rụt rè, chưa quen với việc tự đưa ra ý kiến hoặc tham gia chủ động vào các hoạt động, ít tham gia hoạt động nhóm. - Một số phụ huynh còn chưa nhận thức đầy đủ giá trị của hoạt động trải nghiệm, cho rằng một số hoạt động không đảm bảo về mặt vệ sinh hoặc khoa học chưa thực sự ủng hộ cho trẻ tự do lựa chọn, khám phá. 1.3. Thực trạng cụ thể: - Giáo viên thực hiện bố trí các góc chơi chưa được hợp lý - Việc sắp xếp đồ dùng, đồ chơi và nguyên vật liệu cho trẻ hoạt động còn thiếu tính khoa học, chưa thực sự tạo điều kiện thuận lợi để trẻ dễ dàng tiếp cận và sử dụng trong các hoạt động. - Các góc hoạt động, đặc biệt là góc xây dựng, còn mang tính chất “đóng”, đồ dùng, đồ chơi chưa phong phú và hấp dẫn, chưa khơi gợi được hứng thú cũng như sự sáng tạo của trẻ khi tham gia chơi ở các góc. - Tranh ảnh và họa tiết trang trí trong lớp chưa được lựa chọn và sắp xếp hợp lý, chưa tạo được sự thu hút trực quan đối với trẻ, dẫn đến việc hạn chế khả năng kích thích sự chú ý và hứng thú của trẻ với môi trường lớp học. - Trẻ trong lớp còn nhút nhát, thiếu tự tin và chưa chủ động trong các hoạt động. Kết quả khảo sát thực tế cho thấy mức độ tham gia tích cực của trẻ vào các hoạt động trong lớp còn hạn chế. Trẻ chưa thực sự hứng thú với môi trường
6. 6 học tập; khi tham gia chơi, trẻ còn lúng túng, chưa hiểu rõ vai chơi, ít có sự tương tác giữa các nhóm chơi, thao tác chơi còn đơn điệu và thiếu linh hoạt. - Qua điều tra thực tế về môi trường để trẻ hoạt động tích cực, khảo sát đầu năm trước khi thực hiện đề tài như sau: * Bảng khảo sát đầu năm học: Thời gian khảo sát: Tháng 09/2024. Tổng số trẻ khảo sát: 25 trẻ. Mức độ đánh giá Trung Chưa Khả năng của trẻ Tốt Khá bình đạt SL % SL % SL % SL % 1. Trẻ hoạt động tích cực ở môi trường được xây 3 12% 5 20% 7 28% 10 40% dựng 2. Kỹ năng sử dụng môi trường trong các hoạt 4 16% 5 20% 7 28% 9 36% động 3. Trẻ hứng thú, tích cực 5 20% 7 28% 6 24% 7 28% tham gia vào hoạt đông 4. Trẻ hợp tác và làm 3 12% 6 24% 7 28% 9 36% việc cùng nhau 5.Khảnăng giao tiếp, 6 24% 6 24% 5 20% 8 32% quan sát chú ý Trước các số liệu khảo sát thực tế đầu năm như trên tôi đã đưa ra “Một số biện pháp xây dựng lớp học lấy trẻ làm trung tâm” để cải thiện như sau: 2. Các biện pháp thực hiện 2.1. Biện pháp 1: Xây dựng môi trường lớp học thân thiện, hấp dẫn thu hút trẻ Ngay từ đầu năm học, tôi đã xây dựng kế hoạch sắp xếp, xây dựng môi trường lớp học với màu sắc hài hòa, nhẹ nhàng, tạo cảm giác gần gũi và thân thiện với trẻ. Các đồ dùng, đồ chơi trong lớp được bố trí gọn gàng, ngăn nắp, vừa tầm với trẻ, giúp các em dễ dàng sử dụng trong quá trình học và chơi. Môi trường lớp học được chăm chút không chỉ về mặt thẩm mỹ mà còn hướng đến việc tạo cho trẻ một tâm thế vui vẻ, hứng thú khi đến trường và tham gia các hoạt động. Việc xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm có ý nghĩa vô cùng quan trọng, bởi môi trường chính là phương tiện, là điều kiện thiết yếu để
7. 7 trẻ được học tập, vui chơi, khám phá và phát triển toàn diện về nhân cách. Vì vậy, tôi chú trọng làm đẹp môi trường lớp học từ khâu bố trí, sắp xếp đến cách trưng bày đồ dùng, đồ chơi sao cho hấp dẫn, sinh động nhưng vẫn đảm bảo tính gọn gàng, khoa học. Các góc hoạt động được xây dựng theo từng chủ đề, dự án phù hợp với chương trình và nhu cầu của trẻ, nhằm tạo điều kiện cho trẻ được tham gia hoạt động cá nhân cũng như hoạt động theo nhóm nhỏ một cách linh hoạt. Hình thức tổ chức hoạt động cũng được đa dạng hóa, góp phần khơi gợi sự tò mò, sáng tạo và giúp trẻ rèn luyện các kỹ năng cần thiết thông qua việc tìm tòi, khám phá cái mới trong môi trường học tập tích cực. Tôi xây dựng không gian học tập bằng việc sắp xếp lớp học thành các góc chơi như: góc học tập, góc sáng tạo, góc xây dựng, góc khám phá khoa học... giúp trẻ dễ dàng lựa chọn và tham gia vào các hoạt động theo sở thích. Xây dựng lớp học sinh động, kích thích sự tò mò: Sử dụng hình ảnh, tranh ảnh có nội dung phù hợp với lứa tuổi. Các sản phẩm do chính trẻ thực hiện như tranh vẽ, đồ thủ công cũng được trưng bày để tạo sự hứng thú. Đảm bảo môi trường học tập an toàn, thân thiện: Sử dụng các đồ dùng, đồ chơi an toàn, không gây nguy hiểm cho trẻ. Tạo không gian mở, kết nối với thiên nhiên, khi sắp xếp các góc chơi tôi luôn đảm bảo nguyên tắc: + Góc hoạt động yên tĩnh bố trí xa góc hoạt động ồn ào. + Thiết kế góc chơi phù hợp với diện tích lớp. + Các góc hoạt động chính được duy trì thường xuyên. + Có đủ đồ chơi của từng góc. + Có sự phân chia giữa các góc rõ rệt, phù hợp. Các góc hoạt động trong lớp được bố trí với không gian rộng rãi, khoảng cách giữa các góc được sắp xếp hợp lý nhằm đảm bảo an toàn và thuận lợi cho trẻ trong quá trình vận động và tham gia chơi. Khi tổ chức hoạt động, tôi linh hoạt sử dụng các giá đựng đồ chơi quay ra ngoài để tạo thành ranh giới tự nhiên giữa các góc chơi, giúp trẻ nhận diện rõ khu vực hoạt động mà không tạo cảm giác bị chia cắt. Các ranh giới này được bố trí khoa học, không che khuất tầm nhìn của trẻ và vẫn đảm bảo để giáo viên dễ dàng quan sát, hỗ trợ kịp thời khi cần thiết. Ở các góc hoạt động, tôi đã sử dụng khay gỗ để đựng đồ dùng, đồ chơi. Khay gỗ không chỉ giúp tổ chức không gian gọn gàng mà còn tạo cảm giác gần gũi, thân thiện, đồng thời khuyến khích trẻ tự lập trong việc lấy và cất đồ. Cụ thể xây dựng từng góc chơi như sau:
8. 8 Góc Âm nhạc: Tôi thiết kế góc này theo phương pháp STEAM để kích thích sự sáng tạo và khám phá của trẻ. Tôi đã sử dụng khay gỗ để đựng đồ dùng và dụng cụ âm nhạc như trống, mũ múa, xắc xô, thanh gõ. Khay gỗ không chỉ giúp giữ cho không gian gọn gàng mà còn tạo cảm giác ấm cúng, thân thiện, khay gỗ là sản phẩm của nghề truyền thống ở địa phương, nguồn nguyên liệu phong phú và bền đẹp. Bên cạnh đó tôi còn thiết kế treo bảng hiệu, hình ảnh biểu tượng của âm nhạc như nốt nhạc, cây đàn hoặc hình ảnh ca sĩ để kích thích trí tưởng tượng của trẻ. Bên cạnh đó tôi còn sử dụng móc treo dụng cụ, tôi gắn các móc treo ở vị trí dễ tiếp cận giúp trẻ tự do lấy và cất đồ dùng, từ đó rèn luyện tính tự lập. Đối với không gian hoạt động: Sắp xếp bàn ghế và các thiết bị sao cho không gian không bị rối mắt, đồng thời tạo cảm giác thoải mái cho trẻ khi di chuyển và tham gia hoạt động. Khu vực âm nhạc nên có đủ chỗ cho cả hoạt động riêng lẻ và nhóm, tạo cơ hội cho trẻ tự do tương tác và biểu đạt cảm xúc. Việc áp dụng phương pháp lấy trẻ làm trung tâm, dạy học theo dự án tôi đã thường xuyên xây dựng góc âm nhạc theo chủ đề, dự án Khi đã có môi trường phù hợp tôi hướng dẫn trẻ tự do trải nghiệm âm nhạc, khám phá âm thanh từ các dụng cụ được sắp xếp có trật tự, tổ chức các buổi ca hát nhóm nhỏ, khuyến khích trẻ tự chọn nhạc cụ, tạo cơ hội trao đổi và hợp tác. Góc bé khéo tay: Tôi bố trí một không gian mở để trẻ tự trưng bày các sản phẩm do mình tạo ra theo kế hoạch mỗi tháng, chẳng hạn như các tác phẩm nặn, vẽ, xé dán hoặc ghép hình. Không gian này khuyến khích trẻ thể hiện ý tưởng, rèn luyện sự khéo léo và tự hào với thành quả của mình bằng cách dành một khu vực mở trong lớp để trưng bày các sản phẩm thủ công của trẻ như tác phẩm nặn, tranh vẽ, ghép hình Các sản phẩm được sắp xếp theo cách có hệ thống, cho phép trẻ tự giới thiệu và tự hào về thành quả của mình. Khi trẻ thực hiện tôi luôn khuyến khích trẻ tự trưng bày sản phẩm, kể chuyện về quá trình sáng tạo và những cảm nhận khi thực hiện. Tạo thêm nhiều cơ hội cho trẻ hoạt động bằng cách tạo ra các “ngày chia sẻ sáng tạo” định kỳ, nơi trẻ cùng nhau giới thiệu sản phẩm, trao đổi ý kiến và học hỏi từ nhau, qua đó trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp, tự tin và cảm nhận được giá trị của chính mình. Ví dụ: Trong tháng 2 tôi thực hiện dự án “Gỗ” tại Góc bé khéo tay. Trước đó, giáo viên đã hướng dẫn trẻ thực hiện các tác phẩm thủ công với chủ đề “Sắc màu của gỗ” thông qua các hoạt động như: Hoạt động đục chạm: Trẻ được sử dụng dụng cụ đục, chạm, khắc để tạo thành những hình vẽ đơn giản theo trí tưởng tượng của trẻ
9. 9 Hoạt động vẽ, xé, dán: Trẻ vẽ sử dụng màu nước, những mảnh gỗ vụn, mùn cưa, cành cây các phế phẩm của gỗ để trẻ thể hiện làm tranh theo ý thích, theo chủ đề để trẻ thoả sức sáng tạo. Hoạt động chắp, ghép hình: Trẻ sử dụng các nguyên liệu là những mảnh gỗ nhiều màu sắc và những đồ dùng sẵn có để chắp ghép tạo thành những công trình, những tác phẩm nghệ thuật theo trí tưởng tượng Sau khi hoàn thành các tác phẩm, trẻ sẽ tự do mang sản phẩm của mình đến khu trưng bày được bố trí ở một góc mở trong lớp. Tại đây, các sản phẩm được sắp xếp có hệ thống theo từng nhóm chủ đề hoặc theo tên của từng trẻ, giúp các con dễ dàng giới thiệu và tự hào về tác phẩm của mình. Vào ngày chia sẻ sáng tạo, giáo viên mời tất cả trẻ tham gia vào “Ngày chia sẻ sáng tạo”. Mỗi trẻ sẽ lần lượt đứng trước lớp và kể về quá trình tạo ra tác phẩm của mình, cảm nhận về màu sắc, hình dáng và ý nghĩa của sản phẩm. Qua đó trẻ học được cách diễn đạt ý tưởng, lắng nghe phản hồi từ bạn bè và giáo viên. Từ đó tăng cường lòng tự tin giúp trẻ cảm nhận giá trị của bản thân và tự tin hơn trong giao tiếp. Qua việc chia sẻ, trẻ được học hỏi lẫn nhau và tìm ra những ý tưởng mới cho các tác phẩm sau. Ngoài ra còn rất nhiều góc đã được tôi xây dựng và lựa chọn theo hướng lấy trẻ làm trung tâm như: Góc Khám phá: Tôi bố trí một khu vực nhỏ, gần cửa sổ có ánh sáng tự nhiên, với bàn thấp phù hợp chiều cao của trẻ. Trên bàn, tôi chuẩn bị các vật liệu tự nhiên như lá cây, đất, nước, đá, hạt được đựng trong khay gỗ, hộp nhựa trong suốt để trẻ dễ quan sát. Tổ chức các thí nghiệm đơn giản: như “Sự nảy mầm của hạt đậu”, “Nước có thể biến mất không?” (bay hơi), “Hòa tan muối vào nước”, “Chanh tạo ra điện” Những thí nghiệm này khơi gợi sự tò mò và kích thích trẻ đặt câu hỏi, từ đó hình thành tư duy khoa học. Tôi để sẵn kính lúp, bình nhỏ giọt, cốc đo lường và khuyến khích trẻ tự lựa chọn, khám phá. Trẻ được nói lên suy nghĩ của mình trước và sau khi quan sát, ghi nhận kết quả bằng hình ảnh hoặc nét vẽ. Góc Xây dựng: Tôi tận dụng các nguyên vật liệu sẵn có như hộp carton, lõi giấy vệ sinh, que kem, vỏ chai nhựa, nắp hộp, khối gỗ để tạo “kho nguyên liệu tái chế” phong phú. Trẻ được tự lựa chọn nguyên liệu và lắp ghép theo ý tưởng: xây nhà, cầu, xe, tháp, thành phố Tôi không áp đặt mẫu cố định mà khuyến khích trẻ cùng bàn bạc, lên kế hoạch xây dựng và làm việc theo nhóm. Có bảng gợi ý các mô hình đơn giản bằng hình ảnh, giúp trẻ dễ bắt đầu ý tưởng
10. 10 nếu cần. Sau khi hoàn thành, trẻ được giới thiệu sản phẩm, đặt tên công trình, kể về quá trình thực hiện và cảm xúc khi làm. Góc Kỹ năng thực hành cuộc sống: Tôi thiết kế góc này như một “trạm kỹ năng” với nhiều hoạt động quen thuộc trong đời sống: cài cúc áo, kéo khóa, gấp quần áo, buộc dây giày, rót nước vào ly, xúc cơm bằng thìa, lau bàn, tưới cây Các dụng cụ được thu nhỏ phù hợp với tay trẻ, sắp xếp từ đơn giản đến phức tạp để trẻ chọn theo khả năng. Tôi chia góc thành nhiều “bàn kỹ năng” nhỏ và thường xuyên thay đổi nội dung để tạo sự mới mẻ. Trẻ thực hiện theo nhóm 2-3 bạn để hỗ trợ, học hỏi lẫn nhau, đồng thời rèn tính kiên trì, cẩn thận. Góc Gia đình: Tôi tạo không gian mô phỏng một căn bếp nhỏ, có bàn ăn, tủ lạnh mini, bếp ga giả, nồi, bát, muỗng, rau củ bằng nhựa, búp bê, quần áo Trẻ được nhập vai: làm mẹ, bố, con, bác sĩ, đầu bếp tùy vào tình huống câu chuyện do trẻ tự nghĩ ra hoặc được gợi ý. Tôi khuyến khích trẻ hoán đổi vai, nói chuyện với nhau như trong đời thực để phát triển kỹ năng ngôn ngữ và giải quyết vấn đề trong giao tiếp. Có thêm “thư viện cảm xúc nhỏ” - nơi trẻ gắn các biểu tượng mặt cười, mặt buồn để thể hiện cảm xúc khi chơi. Các góc hoạt động trong lớp học được tôi bố trí một cách khoa học, gọn gàng, đảm bảo tính thẩm mỹ, an toàn và thuận tiện cho trẻ trong quá trình tiếp cận và sử dụng. Việc sắp xếp này không chỉ tạo nên một không gian học tập thân thiện, gần gũi mà còn kích thích hứng thú khám phá và tinh thần tự lập của trẻ. Mỗi góc đều được thiết kế mở, linh hoạt, có tính gợi mở cao để trẻ dễ dàng lựa chọn, chủ động tham gia vào các hoạt động phù hợp với sở thích và năng lực cá nhân. Để nâng cao hiệu quả trong việc xây dựng môi trường trải nghiệm, tôi chủ động tìm tòi và cập nhật các xu hướng tổ chức môi trường học hiện đại thông qua nhiều kênh như: Pinterest, Tiktok, YouTube, Facebook, các diễn đàn, nhóm chia sẻ kinh nghiệm mầm non. Những ý tưởng này giúp tôi đổi mới không gian lớp học theo hướng sáng tạo, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mầm non, đồng thời giữ được tính thực tiễn và khả thi trong triển khai tại lớp. Song song đó, tôi tích cực tham gia các lớp tập huấn chuyên đề, các buổi sinh hoạt chuyên môn, học hỏi kinh nghiệm từ Ban Giám hiệu và đồng nghiệp nhằm hoàn thiện kỹ năng thiết kế hoạt động trải nghiệm và cải tạo môi trường lớp học theo hướng lấy trẻ làm trung tâm. Bên cạnh việc phát huy nội lực, tôi cũng nhận thấy tầm quan trọng của việc huy động sự tham gia từ phía phụ huynh. Vì vậy, tôi đẩy mạnh công tác tuyên truyền qua các buổi họp phụ huynh, qua các kênh liên lạc trực tuyến như Zalo, Face book nhằm giúp cha mẹ hiểu rõ vai trò của môi trường trải nghiệm
11. 11 đối với sự phát triển toàn diện của trẻ. Từ đó, tôi kêu gọi sự ủng hộ, đóng góp các nguyên vật liệu tái chế như hộp giấy, vỏ chai nhựa, khay đựng, đồ dùng cũ, sách truyện góp phần làm phong phú thêm kho học liệu trong lớp. Chính sự đồng hành tích cực của phụ huynh đã tạo điều kiện để trẻ được học tập trong một môi trường mở, thân thiện, đa dạng, thúc đẩy trẻ phát huy tối đa khả năng cá nhân qua từng trải nghiệm cụ thể. Việc xây dựng môi trường ngoài lớp học tại Trường Mầm non Ngọc Mỹ A luôn được chú trọng theo tiêu chí “xanh - sạch - đẹp, an toàn và lấy trẻ làm trung tâm”. Không gian rộng rãi, thoáng mát được nhà trường thường xuyên cải tạo, bổ sung trang thiết bị nhằm tạo cơ hội cho trẻ “học bằng chơi - chơi mà học” một cách tự nhiên. Góc thiên nhiên: Tôi phối hợp với phụ huynh huy động cây xanh, chậu hoa, tận dụng gỗ tái chế để tạo thành những chậu hoa đẹp mắt, giúp trẻ có cơ hội trực tiếp tham gia trồng cây, tưới nước, quan sát sự phát triển của cây qua từng ngày. Các dụng cụ chăm sóc cây được chuẩn bị đầy đủ, giúp trẻ trải nghiệm một cách chủ động và thực tế. Khu vận động: Nhà trường trang bị thêm nhiều thiết bị như thang leo, cầu trượt, đẩy tạ, ném bóng giúp trẻ rèn luyện thể chất, phát triển sự nhanh nhẹn, khéo léo, đồng thời nâng cao kỹ năng hợp tác, đoàn kết với bạn bè trong các trò chơi nhóm. Khu vườn cổ tích: Được trang trí bằng các nhân vật cổ tích quen thuộc kết hợp với các trò chơi như xúc cát, thả thuyền, câu cá mang đến không gian vừa gần gũi vừa kích thích trí tưởng tượng và khả năng nhập vai của trẻ. Không gian sáng tạo: Tôi và đồng nghiệp sưu tầm, tận dụng đa dạng nguyên vật liệu tái chế như giấy, chai nhựa, que kem, lá cây, cành khô để tạo nên khu vui chơi sáng tạo ngoài trời. Tại đây, trẻ được tự do làm đồ thủ công, thí nghiệm, khám phá các chủ đề học tập một cách linh hoạt và sinh động. Nhờ môi trường trải nghiệm ngoài lớp học được đầu tư bài bản, trẻ trở nên chủ động hơn trong khám phá, sáng tạo. Kỹ năng tư duy, giao tiếp, làm việc nhóm và sự tự tin của trẻ được nâng cao rõ rệt. Đồng thời, sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên và phụ huynh đã mở rộng đáng kể cơ hội học tập phong phú cho trẻ, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mầm non theo hướng hiện đại, thiết thực và hiệu quả. 2.2. Biện pháp 2: Sưu tầm lựa chọn và chuẩn bị phong phú nguồn nguyên vật liệu rời cho trẻ hoạt động Việc sưu tầm nguyên vật liệu thiên nhiên và nguyên liệu rời để làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho các hoạt động của trẻ là một hoạt động thiết thực và ý