Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp tư vấn cho học sinh Lớp 5 gặp khó khăn trong học tập

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp tư vấn cho học sinh Lớp 5 gặp khó khăn trong học tập

1. 5 - Về phía phụ huynh: Nhìn chung nhiều phụ huynh thấu hiểu nên đã phối hợp rất tốt với giáo viên và mọi tạo điều kiện cho học sinh có đầy đủ các thiết bị và phương tiện phục vụ học tập. Phụ huynh luôn phối hợp chặt chẽ với giáo viên trong việc nhắc nhở, động viên hỗ trợ các em học ở nhà và tào môi trường cho các em được trải nghiệm và vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào thực tế. Qua đó giúp các em hình thành và phát triển năng lực học tập tích cực. Các em mạnh dạn tự tin, sẵn sàng chia sẻ và giúp đỡ lẫn nhau trong học tập. 1.2. Hạn chế: - Nhiều người thường nghĩ rằng, đối với lứa tuổi tiểu học nói chung và học sinh lớp 5 nói riêng thì sẽ ít gặp phải các khó khăn trong tâm lý. Vì hầu hết lúc này các em vẫn còn ngây thơ, hồn nhiên và chưa phải chịu nhiều áp lực về mặt học tập hay các vấn đề về cuộc sống. Chính vì thế ngay cả giáo viên và phụ huynh học sinh cũng chưa có sự quan tâm đúng mức về tư vấn học sinh. - Phụ huynh chưa có kiến thức về tư vấn học đương nên khả năng nhận biết và tư vấn hỗ trợ các con là không nhiều hoặc chưa kịp thời. - Năm học 2022-2023 tôi được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp 5. Thực tế, ở lớp tôi chủ nhiệm còn gặp những khó khăn sau: Học sinh chưa tự giác học, chưa có động cơ học tập đúng đắn. Khả năng phân tích tổng hợp, so sánh gòn hạn chế, chưa mạnh dạn trong học tập do hiểu chưa sâu, năm kiến thức chưa chắc, thiếu tự tin Học sinh lười suy nghĩ, còn trông chờ thầy cô giải giúp, trình độ tư duy, vốn kiến thức cơ bản lớp dưới còn hạn chế. Học sinh đọc viết chậm và khả năng tính toán chậm hoặc chưa có kĩ năng giải toán. Khả năng nhận thức của các em cũng khác nhau, cùng một độ tuổi nhưng trình độ chung các em chênh nhau rõ rệt. Nhiều em tự ti, chưa mạnh dạn trong học tập một phần do các em không nắm vững kiến thức một phần do tâm lí. Một số em sống khép mình, ngại giao tiếp không sẵn sàng chia sẻ những khó khăn của bản thân với thầy cô và bạn bè. Các em chưa có kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ của bạn bè, người thân và thầy cô khi gặp khó khăn trong học tập và cuộc sống. - Một số phụ huynh chưa thật sự quan tâm, chăm lo và đôn đốc con em minh học tập, còn phó thác cho nhà trường, cho thầy cô. Phụ huynh chưa phối
2. 6 hợp tốt với giáo viên chủ nhiệm khi trẻ có những biểu hiện bất thường về hành vi và tâm lý; về ý thức và thái độ học tập. Phụ huynh chưa thực sự trở thành người bạn của con để lắng nghe điều chúng muốn và chia sẻ để định hướng con đường học tập đúng đắn là điều mà các bậc cha mẹ cần thực hiện. Phụ huynh chưa có kỹ năng nghe và giúp con tìm giải pháp giải quyết vấn đề khó khăn trong học tập, đó là bí quyết giúp trẻ vượt qua được vấn đề khó khăn trong học tập, định hướng nghề nghiệp tương lai để không mắc phải các bệnh tâm lý. Chính vì những nguyên nhân trên đòi hỏi người giáo viên cần phải tìm ra các biện pháp hữu hiệu nhất để giúp những học sinh gặp khó khăn trong học tập đạt được chuẩn kiến thức kĩ năng giúp các em giảm bớt được áp lực trong học tập và trả lại cho các em sự hồn nhiên, vô tư trong song vẫn đạt được kết quả cao trong học tập. Muốn đạt được điều đó thì giáo viên phải thực hiện tốt những việc sau: 2. Một số biện pháp tư vấn cho học sinh lớp 5 gặp khó khăn trong học tập: 2.1. Biên pháp 1: Thay đổi quan niệm của giáo viên và phụ huynh về vai trò tư vấn học đường - Đối với giáo viên dù trước khi đứng trên bục giảng đã được học tập, nghiên cứu và đã nắm bắt được kiến thức về đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi của học sinh tiểu học ngay khi ngồi trên ghế nhà trường Sư phạm song kiến thức kĩ năng tư vấn học đường còn có nhiều hạn chế đặc biệt là những kiến thức và kĩ năng gắn với thực tế. Ngoài ra còn một phận giáo viên tiểu học có quan điểm chưa đúng, chưa đầy đủ về vai trò của tư vấn học đường; giáo viên còn coi nhẹ công tác tư vẫn hỗ học sinh gặp khó khăn về tâm lí, khó khăn về giao tiếp, khó khăn trong học tập và các hoạt động giáo dục khác. Chính vì vậy để thay đổi quan điểm, cách nhìn nhận vấn đề về vai trò của tư vấn học đường đối với giáo viên tiểu học hiện nay là rất cần thiết. Việc giúp cho giáo viên tiểu học có thêm nhiều kiến thức và kĩ năng nhận biết các vẫn đề học sinh của mình gặp phải khó khăn về tâm lí lứa tuổi, khó khăn về hoàn cảnh gia đình, khó khăn về học tập, về giao tiếp, thì người giáo viên cần tích cực tự học , tự nghiên cứu, tự bồi dưỡng các kiến thức kĩ năng cho mình thông qua các tài liệu, sách báo đặt biệt là thông qua các lớp tập huấn về chuyên môn nhiệm vụ do ngành giáo dục tổ chức. Năm học vừa qua giáo viên phổ thông nói chung và giáo viên tiểu học nói riêng đã được tập huấn Modun 5 về tư vẫn và hỗ trợ học sinh trong hoạt động dạy học và giáo dục cấp tiểu học. Qua lớp tập huấn trực tiếp và trực tuyến đã phần nào giúp cho giáo viên có cái nhìn và quan niệm đúng đắn về vị trí và vai trò củ tư vấn học đường. Thông qua các buổi tập huấn đã giúp cho giáo viên có thêm các kiến thức và kĩ năng về tư
3. 7 vấn hỗ trợ học sinh gặp khó khăn trong trong học tập và các hoạt động giáo dục. Chính vì vậy giáo viên phải không ngừng tự học tự bồi dưỡng tham gia các lớp tập huấn và tư vấn học đường do ngành giáo dục tổ chức ; thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn và trao đổi học tập từ đồng nghiệp. Việc tập huấn để nâng cao nhận thức và kĩ năng tư vân học đường không chỉ mỗi giáo viên chủ nhiệm mà kể cả giáo viên bộ môn và các lực lượng giáo dục khác trong nhà trường. Hình 1: Giáo viên dự tập huấn chuyên môn Mô đun 5 - Đối với phụ huynh học sinh: Cần phải tuyên truyền giúp cho phụ huynh học sinh hiểu và thấy được vai trò của tư vấn học đường là rất quan trọng đồng thời cung cấp cho họ những kiến thức cơ bản về tư vấn học đường. Cần phải giúp phụ huynh học sinh hiểu được: Tư vấn học đường là tư vấn đề tâm lý cho học sinh, đặc biệt đối với những đối tượng học sinh có vấn đề về hành vi, cảm xúc, hành vi và những học sinh gặp khó khăn trong việc học tập; thông qua việc tư vấn giúp cho học sinh có thể tháo gỡ được những khó khăn, vướng của bản thân về giao tiếp, tâm lý và những khó khăn trong học tập cũng như trong cuộc sống hàng ngày; từ đó giảm áp lực, giảm sự căng thẳng và mệt mỏi để các em sống tích cực hơn, vui vẻ hơn và hứng thú hơn trong học tập. Công tác tuyên truyền có thể thông qua các buổi họp phụ huynh, thông qua các kênh thông tin liên lạc, thông qua việc cung cấp các tài liện về tư vấn hoặc thông qua việc gặp gỡ trực tiếp để trao đổi và chia sẻ với phụ huynh đặc biệt là những phụ huynh có con gặp khó khăn về tâm lý, giao tiếp và khó khăn trong học tập và các hoạt động giáo dục. Từ đó phụ huynh hiểu và nhận thấy được cần có sự phối kết hợp chặt chẽ với giáo viên chủ
4. 8 nhiệm, giáo viên bộ môn trong công tác năm bắt phòng ngừa cũng như việc tư vấn hỗ trợ khi trẻ có những biểu hiện bất thường về hành vi, tâm lý và ý thức học tập. Phụ huynh sẽ biết mình cần phải làm bạn với con, phải thường xuyên gần gũi con để lắng nghe và chia sẻ cùng con, giúp con tháo gỡ khó khăn vướng mắc qua đó định hướng con đường đúng đắn cho các con trong học tập để dạt được hiệu quả. Việc lắng nghe và giúp con tìm giải pháp giải quyết vấn đề là bí quyết giúp trẻ vượt qua được vấn đề khó khăn trong học tập, định hướng nghề nghiệp tương lai để không mắc phải các bệnh về tâm lý. Hình 2: Họp phụ huynh đầu năm kết hợp tuyên truyền về vai trò tư vấn 2.2. Biên pháp 2: Xây dựng niềm tin, kĩ năng lắng nghe để thấu hiểu và tôn trọng sự khác biệt của học sinh - Giáo viên cần phải xây dựng cho mình không chỉ là một tấm gương người thầy mẫu mực về nhân cách và lỗi sống trước học sinh mà hơn hết hãy xây dưng thêm cho mình hình ảnh một người bạn gần gũi, sẵn sàng chia sẻ và thường xuyên qua tâm động viên giúp đỡ các em để các em cảm nhận được thầy cô không chỉ là người thầy mà còn là người bạn rất tin cậy. Có như vậy các em sẵn sàng mở lòng mình để chia sẻ cảm xúc và những khó khăn trong học tập và cuộc sống của các em với thầy cô. Để làm được điều đó thì người thầy, người cô cần phải luôn quan tâm, chia sẻ giúp đỗ động viên các em; sẵn sàng là một người bạn chia sẻ và giúp đỡ các em khi các em gặp khó khăn.
5. 9 - Muốn giáo dục nhân cách tốt cho học sinh thì thầy cô phải có phẩm chất và năng lực sư phạm tốt, luôn biết quan tâm giúp đỡ các em, thường xuyên nắm bắt được tâm tư nguyện vọng chính đáng của các em. Thầy cô không nên áp đặt mà hãy thực sự tôn trọng, lắng nghe để thấu hiểu tâm tư, tình cảm và nắm bắt được những thay đổi về tâm lý lứa tuổi cũng như các khó khăn của của các em trong học tập. Người thầy, người cô cần phải rèn cho mình kĩ năng lắng nghe để thấu hiểu suy nghĩ, cảm xúc và nhận biết kịp thời các vấn đề khó khăn học sinh gặp phải trong học tập, giao tiếp và cuộc sống của các em. Muốn thấu hiểu được suy nghĩ của các em thì giáo viên phải đặt mình vào vị trí của học sinh để hiểu biết một cách sâu sắc, đầy đủ về vấn đề tâm tư, tình cảm và những khó khăn của học sinh gặp phải trong học tập, giao tiếp và trong cuộc sống của các em. Qua đó sẽ đưa ra được các biện pháp, cách thức và xây dựng kế học tư vấn hỗ trợ, chia sẻ và giúp đỡ các em tự tin đối diện và giải quyết vấn đề của mình đạt hiệu quả. Hình 3: Thầy trò chụp ảnh trong buổi tổng kết năm học - Mỗi học sinh là một chủ thể khác nhau dù là cùng lứa tuổi, cùng học chung lớp nhưng các em đều có tính cách, có khả năng nhận thức khác nhau; sở thích, mong muốn cũng như năng lực và phẩm chất của các em cũng có nhiều sự khác nhau. Vì vậy người giáo viên cần phải biến tôn trọng những sự khác biệt đó của các em. Mà hãy giúp các em phát huy được những năng lực phẩm chất tốt và khắc phục những tồn tại hạn chế khuyết điểm của các em.
6. 10 2.3. Biên pháp 3: Xây dựng môi trường học tập thân thiện Hình 4: Phụ huynh phối hợp xây dung lớp học thân thiện - Môi trường học tập thân thiện là môi trường đảm bảo cho học sinh học tập trong điều kiện đầy đủ và đảm bảo an toàn về cơ sở vật chất; tài liệu, học liệu sử dụng để giảng dạy phù hợp với mục tiêu, nội dung chương trình giáo dục, bảo đảm tính khoa học, chính xác, tính sư phạm, tính nhân văn và tính thẩm mỹ. Hình 5: Phụ huynh phối hợp tổ chức các hoạt động trải nghiệm
7. 11 Hình 6: Thành quả của các hoạt động trải nghiệm cho học sinh - Để môi trường học tập trở nên an toàn, thân thiện hơn phải kể đến vai trò của người giáo viên. Đây yếu tố then chốt, quyết định trong việc nâng cao chất lượng giáo dục học sinh. Người giáo viên cần đảm bảo cho mỗi học sinh đều có cơ hội phát triển những năng lực sẵn có để hình thành những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống. Hình 7: Học sinh tham gia hoạt động trải nghiệm
8. 12 - Học sinh cần được vui chơi, hoạt động, được chia sẻ với thầy cô giáo. Thầy cô gần gũi, thân thiết với học sinh bằng những cử chỉ âu yếm hay những việc làm đơn giản để các em luôn có cảm giác được yêu thương, coi đó là chỗ dựa tinh thần vững chắc nhất, tin tưởng nhất. Các em sẽ coi thầy cô giáo như người cha, người mẹ hiền thứ hai của mình, cảm thấy “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui” và luôn háo hức mỗi khi được đến trường. Hình 8: Học sinh tự tin chia sẻ ý kiến trong giờ học - Giáo viên cần tạo cho bầu không khí lớp học thoải mái, nhẹ nhàng, không đánh mắng hoặc dùng lời lẽ thiếu tôn trọng với các em. Đừng để cho học sinh cảm thấy sợ giáo viên mà hãy làm cho học sinh thương yêu và tôn trọng mình. - Học sinh tiểu học rất thích khen vì thế giáo viên nên thay thế những lời chê bai bằng khen ngợi. Nên tìm những việc làm mà các em hoàn thành dù là những việc nhỏ để khen ngợi các em để các em vui hơn, tự tin hơn trong học tập. 2.4. Biện pháp 4: Phân loại các đối tượng học sinh - Việc phân loại đối tượng học sinh là một bước vô cùng quan trọng. Ngay từ đầu năm học, thông qua giáo viên chủ nhiệm lớp 4, giáo viên nắm bắt những thông tin cần thiết (như kết quả giáo dục, năng lực phẩm chất, năng khiếu, hoàn cảnh gia đình, đặc biệt chủ trọng các đối tượng học sinh cá biệt hoặc lên lớp sau khi kiểm tra lại, những học sinh có vấn đề về mặt tâm lí, ) nhằm phân loại đối
9. 13 tượng học sinh. Giáo viên cần xem xét, phân loại những học sinh gặp khó khăn trong học tập, chưa đạt chuẩn kiến thức kĩ năng đúng với những đặc điểm vốn có của các em để lựa chọn biện pháp giúp đỡ phù hợp với đặc điểm chung và riêng của từng em. Ta thường hay gặp một số trường hợp ở đối tượng học sinh như: Sức khoẻ kém, khả năng tiếp thu bài, lười học, thiếu tự ti, nhút nhát,... - Trong thực tế ta nhận thấy có bao nhiêu cả thể thì sẽ có chừng ấy nhận cách và khả năng nhận thức. Vi vậy, hiểu biết về nhận cách và khả năng nhận thức của học sinh là để hiểu sự đa dạng của các chức năng trí tuệ giúp cho việc tổ chức các hoạt động sư phạm thông qua đặc trưng này. - Trong quá trình thiết kế bài học, giáo viên cần cân nhắc các mục tiêu đề ra nhằm tạo điều kiện cho các em học sinh yếu được củng cố và luyện tập sao cho phù hợp. Ví dụ khi học bài: Giải toán về tỉ số phần trăm ( Toán - lớp 5 ), đối với các em học sinh học tiếp thu chậm thì các em chỉ cần nắm mục tiêu thứ nhất “Biết cách tìm tỉ số phần trăm của hai số" là đạt yêu cầu rồi. - Trong dạy học cần phân hóa đối tượng học tập trong từng hoạt động, dành cho các em này những câu hỏi dễ, những bài tập đơn giản cơ bản để tạo điều kiện cho các em được tham gia trình bày trước lớp, từng bước giúp các em tìm được sự tự tin và vị trí đích thực của mình trong tập thể. Tùy thuộc vào mục tiêu bài học để giáo viên đưa ra những yêu cầu cần đạt phù hợp với năng lực và phẩm chất của từng nhóm học sinh. - Ngoài ra, giáo viên có thể tổ chức hỗ trợ phụ đạo thêm cho những học sinh chưa hoàn thành khi các biện pháp giúp đỡ trên lớp chưa mang lại hiệu quả cao. Ngoài buổi học chính thức, giáo viên nên xây dựng kế hoạch hỗ trợ cho các em vào buổi 2,... Có thể hỗ trợ riêng biệt vì trình độ của các em rất chênh lệch với các học sinh khác của lớp. Tuy nhiên, việc tổ chức hỗ trợ học sinh phải kết hợp với hình thức vui chơi, những bài tập hoặc câu hỏi liên hệ với thực tế nhằm giúp các em dễ nhớ, dễ tiếp thu. Có như vậy mới lôi cuốn các em đến lớp đều đặn và tránh áp lực nặng nề, quá tải. 2.5. Biện pháp 5: Giáo dục ý thức học tập cho học sinh - Giáo viên phải giáo dục ý thức học tập của học sinh tạo cho các em sự hứng thú trong học tập, từ đó sẽ giúp cho các em ý thức vươn lên trong học tập. Trong mỗi tiết dạy cần chú ý đến khả năng nhận thức, khả năng tiếp thu bài của từng em để có biện pháp giúp đỡ phù hợp và kịp thời. Trong quá trình khai thác và tìm hiểu bài luôn tạo cơ hội cho các em học tiếp thu chậm trả lời các câu hỏi dễ nhằm động viên khen ngợi, tạo tính mạnh dạn trước tập thể (Giáo viên không
10. 14 nên hỏi thường xuyên khi chưa biết chắc học sinh có khả năng trả lời vì các em này dễ mặc cảm dẫn đến bỏ học, trốn học...). - Trong mỗi tiết dạy giáo viên nên liên hệ kiến thức vào thực tế để học sinh thấy được ứng dụng và tầm quan trọng của môn học trong thực tiễn. Từ đây, các em sẽ ham thích và say mê khám phá tìm tòi trong việc chiếm lĩnh tri thức. - Bên cạnh đó, giáo viên phải tìm hiểu từng đối tượng học sinh về hoàn cảnh gia đình và nề nếp sinh hoạt, về thái độ học tập để có cái nhìn và đánh giá sát với thực tế. Giáo viên nên tổ chức các trò chơi có lồng ghép việc giáo dục học sinh về ý thức học tập tốt và ý thức vươn lên trong học tập; làm cho học sinh thấy tầm quan trọng của việc học để các em không ngừng nỗ lực cố gắng vươn lên. Đồng thời, giáo viên phối hợp với gia đình giáo dục ý thức học tập của học sinh. Phụ huynh cần quan tâm đến việc học của con em mình nhiều hơn vì ngoài giờ học phần lớn thời gian còn lại là các em ở nhà. Giáo viên trên lớp. truyền thụ kiến thức cho các em thì về nhà phụ huynh phải cho các em xem lại bài vở, thực hành làm bài tập hay học bài vì nếu ở lớp giáo viên chủ nhiệm có sát sao với các em đi nữa mà ở nhà các em chỉ toàn chơi thì cũng không mang lại kết quả. - Xây dựng mô hình đôi bạn cùng tiến: Trong lớp giáo viên có thể sắp xếp các bạn học tốt ngồi cạnh và phân công các bạn giúp đỡ những bạn còn gặp khó khăn trong học tập. Những bạn học tốt có thể chia sẻ kinh nghiệm, cách học sao cho hiệu quả. 2.6. Biện pháp 6: Xây dựng kế hoạch tư vấn học sinh cụ thể chi tiết - Ngay từ đầu năm, giáo viên phải khảo sát chất lượng để nắm được số lượng và phân loại đối tượng học sinh. Biết số lượng học sinh gặp khó khăn trong học tập hay chưa đạt chuẩn của lớp là bao nhiêu để có kế hoạch hỗ trợ cụ thể ngay từ đầu năm học. - Lớp tôi chủ nhiệm, sau khi thi khảo sát chất lượng đầu năm 2022 - 2023 thì có 6 học sinh gặp khó khăn trong học tập, việc có khó khăn trong học tập của mỗi em cũng không giống nhau. Biết được từng em chưa đạt ở môn học nào để lên kế hoạch hỗ trợ cho các em ngay sau khi họp PHHS đầu năm. Chủ động gặp phụ huynh trao đổi về việc học của học sinh để tìm biện pháp khắc phục. - Lập danh sách học sinh gặp khó khăn trong học tập (theo mẫu dưới đây ) và chú ý quan tâm đặc biệt đến những học sinh này trong mỗi tiết dạy như: thường xuyên gọi các em đó lên trả lời câu hỏi dễ, tích cực khen ngợi các em đó khi các em trả lời đúng, làm bài đúng,
11. 15 DANH SÁCH HỌC SINH GẶP KHÓ KHĂN TRONG HỌC TẬP Lớp 5B năm học 2022 – 2023 Khó khăn cần tư vấn Số ĐT Kết STT Tiếng Việt Toán Tâm lí Phụ Họ và tên quả huynh Chính Làm Tính Giải Hiếu Đọc Tự ti tả văn toán toán động 1 Trần T Xuân x x x x x x 2 Nguyễn T Phúc x x x x x 3 Đoàn M Hương x x x x x x 4 Trần Tuyết Mai x x x x x x 5 Đinh Thu Thảo x x x x x 6 Vũ Chấn Vũ x x x x - Phân tích thực tiễn tìm hiểu lí do rồi xây dựng kế hoạch tư vấn trong hoạt động giáo dục. Ví dụ: về phân tích thực tiễn PHÂN TÍCH TRƯỜNG HỢP THỰC TIỄN VỀ TƯ VẤN HỌC SINH TIỂU HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VÀ DẠY HỌC - Họ và tên học sinh: Trần Thanh Xuân - Giáo viên thực hiện tư vấn, hỗ trợ: Phan Văn Tuyền - Lí do tư vấn, hỗ trợ: “Học sinh 01, năm học này vào lớp 5. Do hoàn cảnh khó khăn, bố mẹ đi làm ăn xa nên em chưa được qua lớp sinh hoạt hè. Vì hoàn cảnh gia đình nên bố mẹ phải làm công nhân tại Thành phố Hồ Chí Minh, gửi học sinh để ông bà nội chăm sóc, thiếu tình cảm và sự quan tâm của cha mẹ. Trong quá trình học trực tiếp trên lớp thường ngày, em là một học sinh ngoan và vui vẻ, hòa đồng với mọi người nhưng em tiếp thu bài chậm nên em chưa nắm vững cách so sánh 2 số thập phân. Vì vậy, HS này còn gặp nhiều khó khăn trong việc nhận diện số và so sánh 2 số thập phân. Viết số chưa đúng, đẹp. Từ đó dẫn đến việc học tập bị sa sút. Thu thập thông tin của học sinh về: - Suy nghĩ/cảm xúc/hành vi: Vui vẻ, hòa đồng với mọi người - Khả năng học tập: Tiếp thu bài chậm