Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018

1. Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 PHẦN 1: MỞ ĐẦU I. Lý do chọn đề tài: Như chúng ta đã biết chương trình giáo dục phổ thông 2018 (CTGDPT 2018) đã được triển khai trong những năm gần đây và năm học tới sẽ là năm học đổi mới cuối cùng của cấp Tiểu học. So với chương trình cũ, CTGDPT 2018 có nhiều đổi mới như GDPT 2018 đã mang đến một môi trường học tập phù hợp với yêu cầu phát triển toàn diện cho học sinh. Chương trình cũng đã đề cao việc đánh giá theo năng lực và phẩm chất của học sinh, hướng đến việc xây dựng môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh chủ động tham gia vào quá trình học tập và rèn luyện. Để chương trình được thực hiện hiệu quả không chỉ đòi hỏi học sinh phải thay đổi mà giáo viên chúng ta cũng phải thích nghi và phát triển. Bên cạnh việc đổi mới trong phương pháp giảng dạy, trong đánh giá học sinh thì còn cả cách quản lí lớp học của mỗi giáo viên cũng cần có sự điều chỉnh để phát huy được hết các năng lực, phẩm chất của học sinh. Quản lí lớp học là một phần quan trọng và cần thiết của quá trình giảng dạy chính vì vậy việc thích nghi và đổi mới cách quản lí lớp học là cần thiết để đảm bảo rằng giáo viên có thể triển khai hiệu quả chương trình giáo dục phổ thông mới. Để đạt được mục tiêu này, cách quản lí lớp học cần được thay đổi sao cho tích cực phù hợp với việc đánh giá theo năng lực và định hướng phát triển cá nhân của từng học sinh. Khi quản lí lớp học tích cực sẽ giúp giáo viên tạo ra một môi trường học tập đa dạng, khuyến khích sự phát triển cá nhân của học sinh và đồng thời đáp ứng yêu cầu đánh giá của CTGDPT 2018. Tôi nhận thấy rằng chỉ khi lớp học có một không gian tổ chức có kỉ luật, môi trường lớp học tích cực, bình tĩnh thì chúng ta mới có thể khuyến khích sự tham gia và học tập của tất cả học sinh. Trước đây tôi cũng có những cách quản lí lớp học của mình nhưng nhìn lại nó vẫn là những cách làm cũ mà tôi chưa thu hút được học sinh tham gia vào các hoạt động sao cho sôi nổi, hiệu quả. Có những lúc tưởng chừng như tôi “bất lực” trước những hành vi, những cảm xúc của học 1
2. Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 sinh khi xuất hiện trong những giờ học. Nếu đơn thuần chỉ khiến cho học sinh “sợ” thì có lẽ để tiến gần với mục tiêu CTGDPT 2018 còn là vấn đề trở ngại. Nhận thấy việc quản lí lớp học tích cực sẽ là chìa khóa cho những năm học thành công góp phần hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 tôi đã mạnh dạn đi sâu để thực hiện và tìm ra: “Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018.” qua những trải nghiệm của bản thân và học sinh của mình trong thời gian qua. II. Mục đích nghiên cứu: Tôi viết đề tài này với mong muốn: Bản thân tôi có điều kiện tự nhìn nhận, đánh giá lại phương pháp giáo dục của mình, để suy ngẫm, chọn lọc và đúc kết thành kinh nghiệm của bản thân. Có thể đưa ra một số biện pháp quản lí lớp học tích cực phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông 2018 để tăng sự hấp dẫn cho học sinh từ đó giúp học sinh sẽ sẵn sàng thực hiện các hành vi tích cực có kỉ luật để nâng cao chất lượng các giờ lên lớp. Thông qua đây nhận được những lời góp ý, nhận xét từ cán bộ quản lí nhà trường, từ Ban Giám khảo của Phòng Giáo dục và từ các bạn đồng nghiệp, để tôi phát huy những mặt mạnh, điều chỉnh, khắc phục những thiếu sót cho hoàn thiện hơn. Học sinh của lớp chủ nhiệm được giáo dục bằng tình yêu thương và sự tôn trọng. Từ đó, giúp các con phát triển toàn diện về năng lực, phẩm chất, đạo đức III. Đối tượng nghiên cứu: - Đối tượng nghiên cứu: Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 tại trường Tiểu học Bạch Mai. IV. Đối tượng khảo sát: 2
3. Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 - Học sinh lớp 5A5 trường Tiểu học Bạch Mai. V. Nhiệm vụ nghiên cứu: Đề tài: “Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018” tập trung giải quyết những nhiệm vụ sau: - Nghiên cứu cơ sở lí luận của đề tài giúp chúng ta hiểu rõ về việc xây dựng các biện pháp quản lí lớp học tích cực mang lại những hiệu quả gì. - Làm sáng tỏ vấn đề về cách quản lí lớp học hiện nay. -Đề xuất những biện pháp hỗ trợ quản lí lớp học tích cực thực nghiệm tính cần thiết và khả thi của các biện pháp. VI. Phạm vi nghiên cứu: Trong phạm vi của sáng kiến kinh nghiệm này, bản thân tôi xin trình bày một số biện pháp về quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 với HS khối lớp 5 của trường Tiểu học Bạch Mai, quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội. VII. Thời gian nghiên cứu: Trong thời gian từ tháng 09/2023 đến nay VIII. Phương pháp nghiên cứu: 1. Phương pháp nghiên cứu lí luận Nghiên cứu, tham khảo các tài liệu về tâm lí học đường, các văn bản, thông tư, công văn của Bộ, của Sở Giáo dục các nguồn tài liệu lí luận có liên quan đến đề tài nhằm xây dựng cơ sở lí luận chung cho vấn đề nghiên cứu. 2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn - Phương pháp khảo sát: Sử dụng hệ thống câu hỏi để thu thập thông tin từ giáo viên và học sinh thông qua phiếu khảo sát. - Phương pháp thống kê: Sử dụng để thu thập dữ liệu một cách hiệu quả và chính xác. 3
4. Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 - Phương pháp quan sát sư phạm: Quan sát giờ dạy của giáo viên trong lớp, quan sát hành động, diễn biến tâm sinh lí của học sinh để thu thập thông tin phục vụ mục đích nghiên cứu của đề tài. - Phương pháp thực nghiệm: Phương pháp này được thực hiện bằng cách khảo sát ý kiến của giáo viên đã có kinh nghiệm giảng dạy và khảo sát học sinh. 3. Phương pháp xử lí thông tin Kết quả thu thập thông tin từ nghiên cứu tài liệu, số liệu thống kê, quan sát được xử lí để xây dựng các luận cứ, phục vụ cho việc chứng minh giả thuyết khoa học. 4
5. Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 PHẦN 2: NỘI DUNG I. Cơ sở lý luận 1. Đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi học Tiểu học Tâm sinh lý học sinh giai đoạn này cũng là một vấn đề nhạy cảm, được thể hiện rõ ở các phần sau: - Tính độc lập của trẻ: Từ một đứa trẻ phụ thuộc hoàn toàn vào bố mẹ, ở tuổi dậy thì, trẻ thể hiện tính tự chủ trong suy nghĩ và hành động. Trẻ muốn được tham gia ý kiến và đưa ra các quyết định trong các vấn đề của mình. - Mong muốn được khen ngợi và khích lệ: Ở giai đoạn này trẻ cũng rất không thích việc bị phê bình hay nêu gương trước lớp. Trẻ đã có cái “tôi” khá cao, biết tự trọng. Giáo viên cần thường xuyên khen ngợi và động viên học sinh để khuyến khích tinh thần học tập. - Quan hệ với bạn bè: Mở rộng quan hệ xã hội, chơi theo nhóm bạn và chịu ảnh hưởng của nhóm bạn cùng chơi. - Thay đổi về nhận thức: Đây là giai đoạn tích lũy nhanh các kinh nghiệm, kỹ năng sống và khả năng tư duy, phân tích những tình huống ngày một phát triển. 2. Quan điểm, mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông 2018 - Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã đặt ra mục tiêu phát triển toàn diện cho học sinh. Nó không chỉ tập trung vào việc truyền đạt kiến thức mà còn tạo điều kiện để học sinh phát triển các kỹ năng mềm, tư duy sáng tạo, tinh thần hợp tác và phẩm chất đạo đức. Để đạt được mục tiêu này, cần có một quy trình quản lí lớp học tích cực giúp tạo điều kiện tốt nhất cho sự phát triển toàn diện của học sinh. - Quản lý lớp học là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết đối với mỗi giáo viên. Nó chính là các hoạt động tổ chức và quản lý tập thể học sinh trong giờ học, quản lý hành vi cá nhân của học sinh. Nó đóng vai trò then chốt trong việc tạo dựng môi trường học tập hiệu quả, nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển 5
6. Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 toàn diện cho học sinh. Lớp học được quản lý tốt sẽ tạo điều kiện cho học sinh tập trung vào việc học, tiếp thu kiến thức hiệu quả và phát huy tối đa tiềm năng của bản thân. Giáo viên sẽ có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ giảng dạy, tiết kiệm thời gian và năng lượng, đồng thời xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với học sinh. Quản lý lớp học không chỉ đơn thuần là việc duy trì kỷ luật, mà còn là giáo dục học sinh các kỹ năng sống cần thiết như: giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề, tự chủ, v.v. Thông qua các hoạt động quản lý lớp học, học sinh có thể rèn luyện những kỹ năng này và trở thành những người có ích cho xã hội. - Quản lí lớp học tích cực là một phương pháp quản lí lớp học dựa trên sự tôn trọng và tin tưởng học sinh, khuyến khích học sinh tự giác, chủ động trong học tập và rèn luyện. - Kỹ năng quản lý hành vi lớp học một cách tích cực là một kỹ năng không thể thiếu của người giáo viên trong bối cảnh hiện nay. Đó là một tiến trình gồm 5 thành tố cơ bản từ việc thiết lập không gian lớp học, thống nhất các nguyên tắc mà mọi người sẽ cùng tôn trọng thực hiện trong lớp, phát triển chất lượng các mối quan hệ giữa người dạy – người học – phụ huynh, tạo hứng thú và lôi kéo người học lắng nghe chỉ dẫn thực hiện nhiệm vụ và cuối cùng mới là áp dụng các hình thức kỷ luật tích cực. - Mối quan hệ giữa quản lí lớp học và phát triển toàn diện cho học sinh là mối quan hệ chặt chẽ. Môi trường học tập tích cực có tác động quan trọng đến sự phát triển toàn diện của học sinh. Vì khi quản lí lớp học tích cực giúp tạo ra môi trường học tập an toàn, thân thiện, cởi mở, khuyến khích học sinh tự tin, sáng tạo và phát huy tiềm năng của bản thân. II.Cơ sở thực tiễn 1. Thực trạng - Là một giáo viên với kinh nghiệm bảy năm đứng lớp. Đó không phải con số quá nhiều nhưng khi nhìn lại những năm tháng đầu khi đi dạy tôi lại có những cảm 6
7. Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 xúc lẫn lộn. Đó là quãng thời gian đầy nhiệt huyết, đam mê nhưng cũng không ít chông gai, thử thách đối với tôi. Đặc biệt là trong việc quản lí lớp học. Đứng trước một hành vi ứng xử sai của học trò, giáo viên sẽ dễ dàng mất đi sự lạc quan do nỗi thất vọng, sự sợ hãi về trách nhiệm hay đơn giản cảm thấy bất lực kém cỏi khi không biết nên phản ứng thế nào. Nhiều lúc chúng ta nghĩ rằng chỉ cần với một lượng kiến thức đầy đủ, có chuyên môn và kĩ năng sư phạm thì có thể lên lớp dễ dàng nhưng điều đó sẽ không bao giờ như kì vọng nếu lớp học không được quản lí tốt đặc biệt là còn phải quản lí một cách tích cực trong năm gần đây khi chương trình giáo dục có nhiều đổi mới. Có những lúc thầy cô cảm thấy bất lực và nản lòng khi phải đối mặt với một lớp học nhiều khi phải nói là hỗn loạn hay cũng là cơn ác mộng với nhiều thầy cô và học sinh. Trên thực tế, nội dung các chương trình đào tạo được học thường không đề cập đến kỹ năng quản lý hành vi lớp học một cách đầy đủ và hiệu quả. Kỹ năng quản lý hành vi lớp học không được cấu trúc thành môn mà được tích hợp đâu đó trong chương trình. Và kể cả khi được đề cập thì chúng thường mang tính lý thuyết ít phù hợp với tình huống trong đời sống thực. 2. Nguyên nhân Và chỉ khi những người giáo viên được trực tiếp đứng lớp mới nhận thấy có rất nhiều mối bận tâm. - Mỗi lớp học có thể có sự đa dạng về trình độ học vấn, khả năng và nền tảng văn hóa của học sinh khác nhau. Giáo viên phải đối mặt với việc đáp ứng nhu cầu học tập và phát triển cá nhân của từng học sinh. - Mỗi học sinh có mức độ chú ý và khả năng tiếp thu bài khác nhau, dẫn đến việc một số em có thể cảm thấy nhàm chán hoặc bị bỏ lại phía sau. - Một số học sinh thiếu sự tham gia và động lực học tập, dẫn đến việc lơ là bài giảng và gây rối trong lớp. 7
8. Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 - Học sinh có thể có hành vi phiền toái như gây ồn ào, làm phiền bạn bè, hay không tuân thủ quy tắc trong lớp. Nói chuyện riêng trong giờ học là một hành vi phổ biến nhưng gây ảnh hưởng đến việc học tập của cả lớp. - Bắt nạt có thể xảy ra dưới nhiều hình thức khác nhau, từ lời nói đến hành động, và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tâm lý của học sinh bị bắt nạt. - Khả năng tập trung của học sinh tiểu học chưa được cao trong thời gian dài. - Đặc biệt học sinh lớp 5 có cá tính, cái tôi rất mạnh, luôn muốn làm theo ý mình thậm chí còn phản ứng rất mạnh với mọi người xung quanh. - Giáo viên thường phải đối mặt với áp lực thời gian khi cố gắng hoàn thành chương trình học và đảm bảo rằng mọi nội dung được truyền đạt một cách hiệu quả. Còn phải lên kế hoạch cho các bài giảng, hoạt động và bài tập sao cho phù hợp với thời gian học trong ngày. Đồng thời, giáo viên cũng phải quản lí thời gian để đáp ứng các yêu cầu khác như chấm bài, gặp gỡ phụ huynh và tham gia các hoạt động ngoại khóa. - Giáo viên phải quản lí một lượng lớn tài liệu liên quan đến việc giảng dạy và đánh giá học sinh, các hoạt hoạt động phong trào nhà trường. - Một số giáo viên còn có những cách quản lí lớp học truyền thống, khiến cho không khí lớp học căng thẳng, sợ sệt, quá chặt chẽ, nghiêm khắc và cứng nhắc. Trước khi thực hiện sáng kiến, tôi đã thực hiện khảo sát mức độ hài lòng của học sinh và giáo viên đối với việc quản lý lớp học và nhu cầu của học sinh và giáo viên về việc quản lý lớp học tích cực vào tháng đầu tiên của năm học với kết quả như sau: * Kết quả thu được như sau: Mức độ đánh giá Nội dung (%) Hài lòng với các biện pháp quản lí lớp học tích cực 45 đang được triển khai 8
9. Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 Môi trường học tập tích cực 46,9 Hứng thú, vui vẻ, có động lực hơn mỗi ngày đến lớp 50 Những hành vi không mong muốn trong lớp học 62,5 III. Các biện pháp giải quyết vấn đề Qua thực trạng trên, tôi đã quyết định nghiên cứu và tìm hiểu để đưa ra được một số biện pháp quản lí lớp học tích cực. 1. Biện pháp 1: Thiết lập không gian lớp học hiệu quả Mục tiêu: - Tăng cường sự tham gia học tập của học sinh - Giảm các hành vi không phù hợp của học sinh - Rèn các năng lực giải quyết đề trong tương lai - Tạo điều kiện tương tác tốt giữa giáo viên và học sinh. Giúp cho việc trao đổi thông tin, giải đáp câu hỏi và hỗ trợ cá nhân hóa trong quá trình giảng dạy một cách tốt nhất. - Rèn cho học sinh kĩ năng tự đánh giá, năng lực tự chủ hơn trong các tiết học. Cách thực hiện: Đầu năm tôi sẽ giới thiệu tới học sinh về các góc trong lớp học để học sinh nắm được nội dung ý nghĩa của từng góc. Từ đó học sinh sẽ có thể vận dụng thực hiện cho hiệu quả. Ngoài việc sắp xếp bàn ghế, tủ kệ trong lớp học tôi sẽ để một số góc phục vụ cho việc học tập của học sinh hay chính giáo viên. Nó sẽ hỗ trợ tôi một phần trong công việc thay vì học sinh không có chỉ dẫn sẽ thường xuyên phải thưa cô. Góc bình tĩnh : Hướng dẫn học sinh cách giải tỏa, điều chỉnh cảm xúc khi gặp một vấn đề trên lớp. Giúp học sinh phát triển các kỹ năng sống quan trọng như tự nhận thức, quản lý cảm xúc, giải quyết vấn đề và giao tiếp. Đó là khi học sinh gặp một vấn đề gì về cảm xúc con chưa được giải tỏa hãy bình tĩnh đi đến khu vực này để tìm những hướng giải quyết mà mình cảm thấy có thể thực hiện. Ngoài ra đây cũng như một poster trong lớp để truyền tải thông điệp tới học sinh. 9
10. Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 Màn hình chào buổi sáng: Học sinh lớp năm không cần phải hướng dẫn từng bước trong ngày học. Thay vào đó, hãy cho các con biết những việc cần phải làm và để học sinh tự mình hoàn thành những việc đó. “To do list” hàng ngày giúp GV thiết lập những kỳ vọng ngay lập tức. Buổi sáng sẽ có khá nhiều việc các con cần hoàn thành để bắt đầu một ngày học tập hiệu quả. Nhưng đôi khi GV không thể cứ nói liên tục các yêu cầu của mình khi HS đến lớp vào các thời điểm khác nhau. Chính vì vậy Slide “To do list” là một công cụ giúp GV quản lí lớp học hiệu quả và mang lại nhiều lợi ích giúp học sinh có thể được rèn luyện các năng lực, phẩm chất trong tương lai bởi slide “To do list” sẽ giúp HS : - Có mức độ tương tác cao - Xây dựng trách nhiệm - Quản lý thời gian - Rèn tính độc lập, tự giác cho HS - GV nêu ra được kì vọng rõ ràng 10
11. Một số biện pháp quản lí lớp học tích cực hướng đến phát triển toàn diện cho học sinh theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 Taọ lập thói quen buổi sáng với màn hình đếm ngược Tủ nộp bài: Mỗi buổi sáng HS cần nộp lại cho tôi phiếu hướng dẫn học tối hôm trước. Tuy nhiên không phải HS nào cũng có khả năng hoàn thành bài tốt và chắc chắn rằng sẽ có những HS ngại chia sẻ về điều ấy. Đây cũng là cách tôi thu thập thông tin. Từ đó tôi có thể tập trung vào những HS đang cảm thấy khó khăn và cũng giúp tôi hiểu rõ hơn về mức độ tự tin của mỗi HS. (3 ngăn với 3 mức độ : Hoàn thành, Chưa hoàn thành, Cần giúp đỡ) 2. Biện pháp 2: Thiết lập các quy tắc và nội quy rõ ràng Mục tiêu: - Tạo môi trường học tập hiệu quả - Xây dựng cho học sinh tính trách nhiệm và tự chủ - Tăng cường được sự hợp tác tích cực giữa giáo viên và học sinh Cách thực hiện: 11