Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao tổ chức hoạt động khám phá khoa học theo hướng trải nghiệm cho trẻ 4-5 tuổi ở trường Mầm non

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao tổ chức hoạt động khám phá khoa học theo hướng trải nghiệm cho trẻ 4-5 tuổi ở trường Mầm non

1. 2 trẻ xem và coi đó là hình thức ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại hơn là việc tổ chức cho trẻ được hoạt động. Trẻ học thụ động bị cuốn theo các hiệu ứng trên màn hình làm loãng đi trọng tâm của bài học, hiệu quả đạt được không cao, giáo viên là trung tâm, trẻ chỉ nghe và làm theo hướng dẫn mà chưa tự làm được, các hoạt động bị giới hạn, hạn chế và ít kích thích tư duy sáng tạo, tò mò của trẻ. Không phù hợp với tốc độ phát triển của từng trẻ. Các hoạt động cho trẻ khám phá trải nghiệm chưa phong phú và đa dạng, giáo viên chưa tận dụng triệt để môi trường tự nhiên, sẵn có ở địa phương để dạy trẻ, đồ dùng đồ chơi tự tạo ít. Trẻ ít có cơ hội thử nghiệm, tự đặt câu hỏi và tìm hiểu cách thiết lập. Thiếu các hoạt động thực tế, thí nghiệm trực quan sinh động tạo trẻ không thú vị và khó tiếp thu kiến thức... đây chính là nguyên nhân của việc chậm đổi mới các phương pháp giáo dục. Vì vậy, làm thế nào để trẻ lĩnh hội một cách tích cực? Làm thế nào để phát triển năng lực tự phát hiện tìm kiếm tri thức cho trẻ?. Theo sự chỉ đạo của các cấp cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022-2025, định hướng đến năm 2030. Xuất phát từ lý do trên, là một giáo viên khối 4 tuổi, giáo viên chủ nhiệm đứng lớp MGN nhiều năm, với mong muốn làm sao để việc thực hiện tổ chức hoạt động khám phá tại lớp học của mình đạt hiệu quả thiết thực, giúp trẻ của lớp có thể hứng thú hơn, vui vẻ hơn, tích cực hơn khi tham gia hoạt động khám phá dưới hình thức học thông qua vui chơi, trải nghiệm. Vì vậy tôi chọn nghiên cứu và thực hiện đề tài “Một số biện pháp nâng cao tổ chức hoạt động khám phá khoa học theo hướng trải nghiệm cho trẻ 4-5 tuổi ở trường mầm non”. 2. Mục tiêu của sáng kiến Nghiên cứu một số biện pháp đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức các các hoạt động giáo dục theo hướng phát triển Chương trình GDMN cho trẻ 4 - 5 tuổi. Phương pháp, hình thức tổ chức các các hoạt động giáo dục khám phá khoa học cho trẻ 4 - 5 tuổi; đổi mới hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ theo quan điểm giáo dục “Lấy trẻ làm trung tâm”; ứng dụng các PPGD tiên tiến dạy học theo dự án, PPGD Steam; tổ chức dạy học theo các quan điểm “dạy trẻ học thông qua vui chơi và trải nghiệm”; “trẻ học qua chơi, chơi mà học”; trong trường mầm non nhằm phát huy khả năng nhận thức, chú ý ghi nhớ, tưởng tượng, sáng tạo của trẻ thông qua việc trải nghiệm, tương tác với sự vật hiện tượng đồ vật Giúp trẻ tham gia vào các hoạt động một cách chủ động, tích cực, thỏa mãn trí tò mò, ham hiểu biết. Trẻ được tôn trọng, ghi nhận, không bị áp đặt, có khả năng giải quyết vấn đề, thích ứng và vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học vào cuộc sống hàng ngày của trẻ. Trẻ tiếp nhận tri thức tự nhiên, sâu sắc, phát huy được
2. 3 tính sáng tạo, tự tin, hợp tác, chia sẻ của trẻ, trẻ đạt và vượt mục tiêu, kết quả mong đợi trong Chương trình giáo dục nhà trường theo từng độ tuổi. Qua hoạt động trải nghiệm giúp trẻ phát triển trí tuệ đặc biệt là tư duy và trí tưởng tượng của trẻ. Trong khi chơi ngôn ngữ của trẻ được phát triển. Trẻ phải biết diễn đạt mạch lạc nguyện vọng, ý kiến của mình, phải hiểu được lời chỉ dẫn hay bàn bạc của bạn cùng chơi thì trẻ mới có thể tham gia vào trò chơi được. Áp dụng các phương pháp giảng dạy mới, lấy trẻ làm trung tâm, giúp trẻ chủ động tham gia vào quá trình tìm hiểu, khám phá. Phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề cho trẻ. Tăng cường trải nghiệm thực tế, mở rộng vốn hiểu biết cho trẻ. Nâng cao chất lượng chăm sóc và giáo dục trẻ em trong trường mầm non. Thông qua các hoạt động trải nghiệm, trẻ được khuyến khích tự khám phá và tìm hiểu thế giới xung quanh, từ đó hình thành thái độ yêu học và ham tìm kiến kiến thức. 3. Đối tượng, thời gian, phạm vi nghiên cứu - Đối tượng: Trẻ 4-5 tuổi lớp B2 trường mầm non Xuân Khanh. - Thời gian nghiên cứu: 06 tháng bắt đầu từ ngày 05 tháng 09 năm 2024 đến tháng 03 năm 2025. - Phạm vi nghiên cứu: Một số biện pháp nâng cao tổ chức hoạt động khám phá khoa học theo hướng trải nghiệm cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non. II. NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN 1. Hiện trạng của vấn đề a. Thuận lợi: Nhà trường có một môi trường sạch, an toàn, thân thiện, nhân ái, sân trường sạch sẽ, thoáng mát, trang thiết bị của trường khá đầy đủ tạo cho trẻ một môi trường học tập tốt, đồ dùng đồ chơi đủ về số lượng và đảm bảo về chất lượng theo yêu cầu. Đội ngũ CB, GV, NV nhà trường rất tâm huyết với nghề, BGH vững vàng về chuyên môn, luôn khuyến khích, động viên giáo viên tự tin, mạnh dạn áp dụng đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức các hoạt động giáo dục, sáng tạo trong dạy học, luôn quan tâm, chỉ đạo sát sao để nâng cao chất lượng chuyên môn nhà trường, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên hoàn thành nhiệm vụ. Giáo viên trong lớp có trình độ trên chuẩn, đều tâm huyết với nghề, nhiệt tình năng động, yêu mến trẻ, có tinh thần đoàn kết và giúp đỡ nhau trong quá trình nghiên cứu. Đa số trẻ đến lớp khỏe mạnh, đúng độ tuổi, có nề nếp học tập và đặc biệt
3. 4 trẻ rất ham học hỏi và khám phá. Bản thân tôi là giáo viên có kiến thức chuyên môn, kỹ năng sư phạm vững vàng, tôi đã được BGH tạo điều kiện tham gia các buổi tập huấn chuyên môn về thực hiện chuyên đề. Bản thân luôn cố gắng học hỏi tìm tòi để tự thay đổi bản thân và phấn đấu trở thành một cô giáo hạnh phúc, năng động. Tôi luôn chịu khó tìm tòi nghiên cứu tài liệu, tập san, sưu tầm và tự làm một số đồ dùng, đồ chơi để phục vụ tiết dạy hoạt động trải nghiệm của trẻ. Giữa phụ huynh và giáo viên phối kết hợp với nhau chặt chẽ để tạo môi trường ngoài trời thêm phong phú đa dạng. Đa số phụ huynh đều quan tâm đến việc học tập của trẻ. b. Khó khăn: * Nhà trường: chưa đạt chuẩn, diện tích sân chơi còn hạn chế, nhà trường chưa có khu chăn nuôi, vườn cổ tích, vườn rau. Phòng học đa năng chưa có đủ đồ dùng, trang thiết bị chuẩn theo quy định phục vụ cho cô và trẻ hoạt động nghệ thuật nên ảnh hưởng tới quá trình vui chơi, học tập của trẻ. * Giáo viên: Bản thân chưa tận dụng, khai thác hết môi trường để tổ chức hoạt động trải nghiệm cho trẻ. Một số giáo viên còn hạn chế trong cách xác định, cách tiếp cận và tổ chức các hoạt động giáo dục theo hình thức, phương pháp giáo dục tiên tiến. Giáo viên còn gặp nhiều lúng túng, khó khăn khi xác định mục tiêu giáo dục chung và mục tiêu cụ thể theo các lĩnh vực giáo dục phát triển. Giáo viên xây dựng các hoạt động trải nghiệm cho trẻ chưa đảm bảo tính vừa sức, sự tương tác tích cực của trẻ, phù hợp với khả năng nhận thức, độ tuổi trẻ mẫu giáo nhỡ. Hình thức tổ chức còn mang tính áp đặt trẻ, giáo viên còn quá ôm đồm nhiều đồ dùng cồng kềnh, chưa tận dụng, khai thác ở môi trường sẵn có, hiệu quả giáo dục chưa cao. Chưa chủ động thiết kế các bài giảng sáng tạo, vẫn còn hướng dẫn bằng lời, cho xem hình ảnh video Giáo viên vẫn coi việc hướng dẫn làm mẫu là quan trọng hàng đầu, giáo viên chưa chưa thực sự coi trọng khơi gợi các tình huống có vấn đề để trẻ bàn bạc, thảo luận và tự giải quyết, chưa tạo cơ hội cho trẻ được tự tìm hiểu, tự trải nghiệm, tự thực hiện theo suy nghĩ riêng của trẻ trên cách làm thử đúng, sai, để từ đó trẻ tự tích lũy vốn kiến thức cho mình. Giáo viên còn coi trọng đến kết quả trẻ tạo ra hơn là việc chú ý quan sát, theo dõi, định hướng trong quá trình trẻ tham gia hoạt động. Tổ chuyên môn giáo dục nhà trường còn chưa tổ chức được nhiều các buổi tập huấn, bồi dưỡng, chia sẻ kinh nghiệm của các thành viên trong tổ về thực hiện tổ chức hoạt động khám phá.
4. 5 * Về phía trẻ: Trẻ MGN 4 - 5 tuổi vốn kiến thức, kỹ năng sống còn ít, nên khả năng tự quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp còn yếu, nên khả năng tự tích lũy kiến thức, kỹ năng, thái độ để tạo thành kinh nghiệm riêng của bản thân còn hạn chế. Kĩ năng của một số trẻ trong các lĩnh vực phát triển như: Kỹ năng giao tiếp, ngôn ngữ, kỹ năng vận động và biểu diễn văn nghệ... còn hạn chế, trẻ chưa mạnh dạn, tự tin khi tham gia vào các hoạt động. Ở nhà trẻ được xem tivi, điện thoại nhiều, ít tích cực tham gia vào các hoạt động. Lớp có 3 trẻ chậm nói, bị rối loạn phổ tự kỉ, do vậy dẫn đến tình trạng trẻ thiếu tự tin, rụt rè, nhút nhát và vốn kinh nghiệm chưa phong phú. Do một số phụ huynh chưa thật sự quan tâm đến các hoạt động vui chơi học tập của trẻ, thường hay chiều trẻ, sợ trẻ bị bẩn, bị mệt nên làm hộ hết mọi việc cho trẻ khiến trẻ không có kỹ năng tự phục vụ từ đó dẫn đến trẻ ỷ lại chưa có tinh thần tự giác. * Phụ huynh: Sự hỗ trợ của cha mẹ trẻ trong thực hiện tổ chức hoạt động khám phá khoa học còn chưa được đồng bộ vì có nhiều hoàn cảnh, thành phần PHHS khác nhau. Đa số phụ huynh đi làm công ty M3, KIP... ít có thời gian quan tâm đến việc học tập, vui chơi của con, nên chưa nhận thấy được ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động khám phá theo hướng trải nghiệm cho trẻ sẽ tác động tích cực đến quá trình phát triển khả năng nhận thức, tư duy, ngôn ngữ, trí tưởng tượng, sáng tạo cho trẻ. Phụ huynh chú trọng đến việc phát triển kĩ năng tiền đọc viết, nhận biết chữ cái của trẻ trước độ tuổi. c. Cách làm cũ: Trước đây, việc tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho trẻ thường mang tính truyền thống, ít khuyến khích trẻ tham gia chủ động. Dạy theo truyền đạt một chiều. Giáo viên là trung tâm, trẻ chủ yếu lắng nghe thay vì tự khám phá. Giáo viên giải thích trước, sau đó mới cho trẻ quan sát, tạo ít cơ hội cho trẻ tự học hỏi. Hoạt động mang tính lý thuyết nhiều. Giáo viên tạo môi trường cho trẻ hoạt động trải nghiệm còn chưa nhiều do kinh phí còn hạn hẹp. Tạo ít cơ hội cho trẻ trải nghiệm thực tế. Chủ yếu dựa vào tranh ảnh, sách viết, video để giới thiệu khái niệm khoa học thay vì cho trẻ quan sát thực tế. Nội dung học đơn điệu, thiếu linh hoạt. Trẻ ít tương tác, khám phá chủ động. Giáo viên đánh giá dựa trên kết quả thay vì quá trình trẻ thực hiện như thế nào? Nội dung hoạt động trải nghiệm, hoạt động tập thể chưa gắn với thực tiễn. Trẻ chưa được khám phá, trải nghiệm, chưa đáp ứng được nhu cầu sở thích của trẻ, kỹ năng sáng tạo, tính tích cực chủ động, mạnh dạn tự tin của trẻ trong các hoạt động trải nghiệm cũng như trong hoạt động tập thể.
5. 6 * Nhược điểm: Giáo viên chưa hiểu rõ bản chất đặc điểm, quy trình, hình thức tổ chức của phương pháp giáo dục tiên tiến steam và dạy học theo dự án, dạy trẻ học thông qua vui chơi, trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên, giáo viên còn ôm đồm quá nhiều nội dung, còn dạy theo cách cũ đơn điệu, nhàm chán, trẻ học một cách thụ động. Giáo viên còn gặp nhiều lúng túng, khó khăn khi xác định mục tiêu giáo dục chung và mục tiêu cụ thể theo các lĩnh vực giáo dục phát triển, giáo viên xác định mục tiêu nâng cao giữa các độ tuổi còn chưa có sự đồng tâm phát triển từ thấp đến cao từ đơn giản đến phức tạp phù hợp với đặc điểm nhận thức và tâm sinh lí của trẻ. Giáo viên lựa chọn đề tài và triển khai cho trẻ trải nghiệm còn chưa đảm bảo tính vừa sức, chưa phù hợp với độ tuổi và khả năng, nhận thức của trẻ 4 - 5 tuổi. Giáo viên chưa tận dụng triệt để môi trường tự nhiên, sẵn có để dạy trẻ, đồ dùng đồ chơi cho trẻ vẫn chưa đáp ứng đủ theo quy định... Một số giáo viên chưa có sự sáng tạo trong việc dạy trẻ phát triển ngôn ngữ, ít quan tâm đến việc tạo ra mối quan hệ giao tiếp thân thiện, cởi mở giữa cô và trẻ, nên chưa phát triển ngôn ngữ cho trẻ, chưa luyện tập cho trẻ nói đầy đủ câu và trẻ chưa biết sử dụng một số kiểu câu khác: câu đơn, câu ghép, câu phủ định, câu khẳng định.... Trẻ chưa có nhiều cơ hội được đi thăm quan, chơi ngoài thiên nhiên... Trẻ tham gia hoạt động còn thụ động, tham gia vui chơi, trải nghiệm chưa hứng thú, trẻ chưa biết chia sẻ, giúp đỡ nhau trong quá trình học và chơi. Khả năng hoà nhập vào nhóm chơi, trẻ chưa thật sự phát triển hết được về tình cảm và các kĩ năng xã hội trong khi chơi, việc học qua vui chơi trải nghiệm chưa hiệu quả; nhóm kỹ năng của thế kỷ 21: Hợp tác và làm việc nhóm; giao tiếp; tư duy phản biện; sáng tạo... còn hạn chế. * Khảo sát trẻ đầu năm trước khi thực hiện đề tài Tôi xây dựng các nội dung điều tra khả năng phát triển nhận thức thông qua hoạt động khám phá khoa học của trẻ 4-5 tuổi, chia làm 2 bộ. Tôi phát phiếu khảo sát cho PHHS, hướng dẫn phụ huynh quan sát con ở nhà và điền vào phiếu khảo sát. Song song với phụ huynh giáo viên cũng theo dõi đánh giá trẻ tại lớp. MC số 01: Phiếu điều tra khả năng phát triển nhận thức thông qua hoạt động khám phá khoa học MC số 02:Bảng khảo sát trẻ đầu năm trước khi thực hiện đề tài Từ những kết quả của việc khảo sát tình hình thực tế đối với học sinh của lớp mình thì bản thân tôi đưa ra một số biện pháp như sau:
6. 7 2. Giải pháp thực hiện sáng kiến 2.1. Biện pháp 1: Xây dựng môi trường cho trẻ khám phá trải nghiệm a. Tạo môi trường hạnh phúc cho cô và trẻ. Tạo môi trường hạnh phúc cho cô và trẻ ở trường mầm non không chỉ quan trọng để giúp trẻ phát triển toàn diện và giúp giáo viên làm việc hiệu quả. Tôi đã xây dựng không gian lớp học thân thiện, an toàn. Sắp xếp lớp học gọn gàng, sạch sẽ, có nhiều góc chơi và học đa dạng. Trang trí lớp học bằng màu sắc tươi sáng, nhẹ nhàng, tranh ảnh sinh động, có sản phẩm của trẻ để tạo sự tự hào cho trẻ. Xây dựng văn hóa lớp học dựa trên sự tôn trọng, không bạo lực. Cũng như chăm sóc đời sống tinh thần cho bản thân, giáo viên cùng lớp và đồng nghiệp trong nhà trường. Tạo môi trường an toàn về tinh thần cho trẻ mầm non là điều quan trọng giúp trẻ cảm thấy thoải mái, tự tin và phát triển toàn diện. Xây dựng mối quan hệ tích cực giữa cô và trẻ, luôn yêu thương, tôn trọng và công bằng với tất cả trẻ trong lớp, giáo viên cần lắng nghe, hiểu và có thể hiện thân thiện, gần gũi nhẹ nhàng và dễ hiểu trẻ, tạo cảm giác an toàn cho trẻ ở lớp cũng như ở nhà. Xây dựng môi trường lớp học tích cực như giáo viên không có tâm trạng khó chịu, không so sánh trẻ với nhau, khuyến khích trẻ thể hiện cảm xúc một cách lành mạnh, xây dựng văn hóa lớp học yêu thích, hỗ trợ lẫn nhau. Tránh áp dụng tập luyện và kỳ vọng không phù hợp với từng trẻ, học thông qua chơi, tôn trọng sự khác biệt của cá nhân trẻ, khuyến khích trẻ hoạt động thay vì ép buộc. Tôi cũng giáo dục một số kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ như: Dạy trẻ nhận biết và bảo vệ cảm xúc của mình. Giúp trẻ nhận diện và tránh xa hành vi thu hút, dạy trẻ về quyền riêng tư. Tạo cơ hội cho trẻ được khám phá và sáng tạo. Xây dựng mối quan hệ tốt giữa giáo viên và phụ huynh. Hợp tác với phụ huynh để đảm bảo tinh thần ổn định cho trẻ. Thường xuyên trao đổi với phụ huynh về tình hình của trẻ ở lớp. Hướng dẫn phụ huynh cách nuôi dạy trẻ nhẹ nhàng. Việc tạo môi trường cho trẻ khám phá, trải nghiệm có vai trò vô cùng quan trọng và có ý nghĩa đối với sự phát triển của trẻ. Môi trường cho trẻ hoạt động chính là nơi cung cấp nguồn thông tin về thế giới tự nhiên xung quanh trẻ, là nơi khuyến khích tính độc lập và tính tích cực hoạt động của trẻ. Vì vậy việc tạo môi trường cho trẻ khám phá trải nghiệm sẽ giúp trẻ tìm tòi, khám phá và phát hiện những điều mới lạ hấp dẫn trẻ, từ đó giúp tôi củng cố và bổ sung cho trẻ các kiến thức và kĩ năng mà trẻ cần, đồng thời còn góp phần hình thành và nâng cao mối quan hệ thân thiện giữa giáo viên với trẻ, giữa trẻ với trẻ... tạo cho trẻ sự mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp. Nhận thức được tầm quan trọng của việc tạo môi trường nên ngay từ đầu
7. 8 năm học, tôi đã xây dựng môi trường lớp học của lớp mình theo hướng xanh - sạch - đẹp - an toàn - thân thiện và là môi trường “mở” cho trẻ hoạt động. b. Môi trường trong lớp học Trong lớp học không thể thiếu những góc chơi của trẻ, do đó để lớp học thêm lôi cuốn trẻ tôi đã thiết kế không gian của các góc chơi gần gũi, quen thuộc với cuộc sống thực hằng ngày của trẻ. Đồ dùng, đồ chơi, nguyên vật liệu, học liệu có giá đựng ngăn nắp, gọn gàng, để ở nơi trẻ dễ thấy, dễ lấy, dễ dùng, dễ cất. Như vậy việc tạo môi trường trong lớp thân thiện đối với trẻ giúp trẻ học tập một cách thoải mái, gần gũi, thân thiện có tác dụng giúp trẻ lĩnh hội và đạt được các mục tiêu giáo dục. Minh chứng 03: Hình ảnh trang trí MTGD tại lớp học c. Môi trường bên ngoài lớp học Không những môi trường bên trong mà môi trường bên ngoài lớp học cũng không kém phần quan trọng đối với chăm sóc và giáo dục trẻ. Đến với môi trường ngoài lớp học trẻ được cùng nhau vui chơi, cùng nhau khám phá mọi lúc, mọi nơi giúp trẻ tích lũy các kỹ năng và phát triển các kỹ năng giao tiếp, ứng xử, kỹ năng hoạt động nhóm từ đó hình thành và phát triển nhân cách sau này cho trẻ. Trẻ được thỏa sức vui chơi, khám phá môi trường xã hội, trẻ được hòa mình vào tập thể đáp ứng nhu cầu hoạt động của trẻ đảm bảo mục tiêu giáo dục cho trẻ với phương châm “Học bằng chơi, chơi mà học”. Bên cạnh đó, tôi luôn tận dụng các nguồn nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương để trẻ khám phá đặc biệt là nguồn nguyên liệu tự nhiên và phế phẩm để làm đồ dùng đồ chơi trưng bày bán góc siêu thị của bé, ngoài ra tôi còn cho trẻ tự gieo hạt, tự khám phá và trồng được vườn cây để cho trẻ trải nghiệm hòa mình vào thiên nhiên, ngắm và quan sát giúp cho trẻ lĩnh hội được nhiều kiến thức về tính tò mò và thích khám phá của trẻ. d. Làm đồ dùng, đồ chơi trực quan sinh động Đồ dùng trực quan là phương tiện rất quan trọng và cần thiết để dạy trẻ. Với đặc thù trẻ mầm non từ tư duy trực quan hành động chuyển sang tư duy trực quan hình tượng cùng với môn học môi trường xung quanh thì yếu tố đồ dùng lại càng trở lên quan trọng hơn bao giờ hết. Vì trẻ mẫu giáo rất thích cái đẹp, cái mới lạ, hấp dẫn nên việc sử dụng đồ dùng trực quan hay tạo ra đồ dùng trực quan cô phải chú ý làm đồ dùng đẹp, có màu sắc rõ ràng, tươi tắn để gây sự hấp dẫn với trẻ. Từ đó giúp trẻ hứng thú và khắc sâu kiến thức về thế giới xung quanh. Tôi nghĩ đây là một hình thức trải nghiệm, có tác động gây hứng thú và khắc sâu kiến thức về thế giới xung quanh cho trẻ rất tốt. MC số 04: Hình ảnh đồ dùng tự tạo trực quan sinh động
8. 9 Với dự án “trung thu”, và kiến thức về rác thải, ảnh hưởng của rác thải đối với môi trường. Tôi đã khuyến khích trẻ suy nghĩ và đưa ra ý tưởng sáng tạo thiết kế các loại đèn trung thu từ sự kết hợp đa dạng các nguyên vật liệu thiên nhiên, nguyên vật liệu phế thải như: lon bia, chai nhựa, cành cây, bìa catton, lõi giấy vệ sinh, hột hạt, dây kẽm xù, dây len Những ý tưởng sáng tạo đó được các bé tái hiện lại trên bản vẽ thiết kế hết sức ngộ nghĩnh, và với việc sử dụng các vật liệu phế thải trẻ đã chế tạo ra những chiếc đèn lồng, đèn con cá, đèn con ong vô cùng tuyệt vời. Đây thực sự là những hoạt động hết sức có ý nghĩa góp phần giúp trẻ mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp, sáng tạo trong tư duy đồng thời cũng như góp một phần nhỏ bé của mình vào việc bảo vệ môi trường. Ví dụ: Khám phá vòng đời phát triển của sâu bướm, tôi tổ chức cho trẻ thiết kế các hình ảnh các chú bướm nghộ nghĩnh từ phần mềm thiết kế đồ họa, sáng tạo kịch bản về sự phát triển vòng đời của sâu bướm, xem video khám phá và tìm hiểu về các loài bướm. Sau đó, ở hoạt động làm quen với tác phẩm văn học, tôi kể cho trẻ nghe câu chuyện “Điều ước của sâu bướm” để cho trẻ biết được quá trình phát triển của loài bướm và cuối cùng trong các hoạt động khác như: hoạt động ngoài trời, hoạt động góc hay hoạt động chiều, tôi cho trẻ vẽ về vòng đời phát triển của bướm và cuối cùng là cho trẻ tô màu, cắt dán và tạo thành sản phẩm rất đẹp. Và khi trẻ được tư duy để tạo ra những sản phẩm trẻ sẽ nhớ rất lâu và cũng từ đó kích thích thêm tư duy của trẻ để khám phá tìm hiểu thêm về đối tượng. MC số 05: Trẻ cùng cô thiết kế hình ảnh của sâu bướm từ phần mềm AI. Như vậy, việc kết hợp sử dụng các loại đồ dùng trực quan trong tiết học sẽ giúp cho trẻ có cảm giác mới lạ, hấp dẫn, lôi cuốn trẻ, thu hút sự chú ý của trẻ, từ đó trẻ sẽ tham gia hoạt động để khám phá kiến thức một cách tích cực và có hiệu quả hơn. e. Sưu tầm các trò chơi thí nghiệm mới lạ, đa dạng trong các hoạt động giáo dục ở trường mầm non. Bên cạnh việc cho trẻ tham quan, trải nghiệm, tôi còn không ngừng tìm kiếm, học hỏi, sưu tầm cập nhật liên tục các kiến thức, kỹ năng cũng như các trò chơi thí nghiệm khám phá khoa học mới lạ và đa dạng để kích thích trí tò mò ham hiểu biết của trẻ. Một số trò chơi hấp dẫn mà tôi sưu tầm được như: Thí nghiệm thấm/không thấm, tan/không tan trong nước, trứng nổi trứng chìm, sự đổi màu của bắp cải tím (với nước cốt chanh, nước rửa chén, muối, xà phòng), nước cầu vồng, những hạt gạo nhảy múa (đậu hoặc màu thực phẩm pha giấm, nước, baking soda), hoa nở dưới nước (gấp hoa thả vào nước cho giấy thấm nước và nở hoa), vẽ tranh trên nước (dùng viết lông vẽ lên cây muỗng inox thả vào tô nước tranh sẽ tự bung ra trôi trên mặt nước), vắt sữa bò (dùng găng tay y tế đổ
9. 10 nước vo gạo vào buộc lại và đặt dưới hình con bò bằng bìa carton), hoa giấy đổi màu (cắt hoa bằng khăn giấy và nhúng vào màu nước), sự truyền nước của vải sợi, (chậu cây trong đất cách thuỷ nối một sợi dây vải xuống nước), núi lửa phun trào (nước rửa chén, màu nước, giấm ăn, bột soda và mô hình núi lửa) Minh chứng 06: Trẻ thực hiện một số thí nghiệm Ở tuổi mẫu giáo nhỡ nói riêng và lứa tuổi mầm non nói chung trẻ rất tò mò, thích tìm tòi khám phá. Chính vì thế hiểu được tâm lý của trẻ nên trong mỗi giờ khám phá khoa học tôi thường tổ chức cho trẻ tự khám phá, thảo luận theo 3-4 nhóm. Tôi tạo tình huống tặng cho mỗi nhóm 1 món quà để trẻ khám phá về món quà của nhóm mình sau đó tôi trò chuyện với trẻ về kết quả mà trẻ thấy, cảm nhận được những gì sau khi trẻ được tự tìm hiểu. Với cách này tôi thấy trẻ rất tích cực tham gia và đạt được kết quả tốt trong giờ hoạt động hơn nữa còn giúp trẻ phát triển kỹ năng hợp tác nhóm, kỹ năng thuyết trình trước đám đông. g. Kết hợp chặt chẽ với phụ huynh. Để nâng cao chất lượng học tập của trẻ trong trường mầm non, rất cần sự phối hợp giáo dục toàn bộ giữa gia đình và nhà trường. Vì thế ngay từ đầu năm học, các cô giáo đã chủ động họp phụ huynh để trao đổi về một số hoạt động giúp cho trẻ nhận thức khám phá môi trường xung quanh. Từ các vật dụng không dùng nữa, đến kinh phí để mua đồ dùng mới, hay bớt chút ngày công đều được PHHS vui vẻ ủng hộ. Nhờ thế mà lớp tôi đã thu nhận được các loại tranh ảnh, cây cảnh, đồ dùng phế liệu phục vụ cho trang trí, làm đồ dùng đồ chơi dạy học. Trao đổi với phụ huynh về tầm quan trọng cho trẻ khám phá thế giới xung quanh bằng vật thật thông qua hoạt động thực tiễn hàng ngày góp phần khắc sâu cho trẻ hiểu biết, hình thành biểu tượng của trí nhớ, tư duy, đồng thời cung cấp những kỹ năng cần thiết với trẻ. Việc kết hợp giữa gia đình và cô giáo sẽ giúp trẻ luyện tập nhiều hơn, từ đó trẻ có được vốn kiến thức về thiên nhiên, về xã hội phong phú và đa dạng. Vì trẻ ở môi trường là nông thôn nên khi ở nhà trẻ được tiếp xúc với thiên nhiên cỏ cây hoa lá rất nhiều, được bố mẹ thường xuyên cung cấp và củng cố kiến thức, vì thế hiệu quả cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh là rất cao. Các bậc phụ huynh đã nhận thức rõ được tầm quan trọng của việc dạy học ở trường mầm non nói chung, và việc dạy trẻ khám phá môi trường xung quanh nói riêng, cùng phối kết hợp với cô giáo tạo điều kiện cho trẻ làm quen môi trường xung quanh đạt kết quả cao nhất. Điều đó đã góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trẻ. Trực tiếp mời các bậc PHHS tham gia hoạt động, dự giờ ăn, dự giờ hoạt động học cùng các con. Sau khi đã lên kế hoạch tôi đã viết một bức thư ngỏ và gửi lên zalo nhóm
10. 11 lớp để tuyên truyền với các bậc phụ huynh cùng phối hợp trong việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho trẻ. Vận động phụ huynh học sinh ủng hộ một số đồ dùng nguyện vật liệu tái chế, hoặc cho lớp mượn một số đồ dùng phục vụ cho giờ hoạt động. Minh chứng 07: Phụ huynh tham dự hoạt động cùng trẻ. 2.2. Biện pháp 2: Ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT), trí tuệ nhân tạo (AI) vào tổ chức hoạt động khám phá khoa học. Trong thời đại công nghệ thông tin hiện nay, sự bùng nổ công nghệ thông tin nói riêng và khoa học công nghệ nói chung, đang có tác động mạnh mẽ vào sự phát triển mọi mặt của đời sống xã hội. Để đáp ứng được sự phát triển chung và nhu cầu thực tế của xã hội thì việc vận dụng công nghệ thông tin và các trang thiết bị hiện đại vào dạy học là hết sức cần thiết giúp cho giáo viên truyền tải kiến thức nhanh nhất tới trẻ và luôn luôn được cập nhật thông tin một cách chính xác hiệu quả. Nằm trong hệ thống giáo dục quốc dân. Ngành giáo dục mầm non là mắt xích đầu tiên trong việc thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạy. Hiện nay các trường mầm non có điều kiện đầu tư xây dựng phòng đa năng với hệ thống máy tính, tivi, máy chiếu có kết nối mạng internet. Tạo điều kiện cho người giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giảng dạy. Công nghệ thông tin phát triển đã mở ra những hướng đi mới cho ngành giáo dục trong việc đổi mới phương pháp và hình thức dạy để nâng cao chất lượng dạy học. Trong đó không thể không kể đến đó là công nghệ AI. AI còn gọi là trí tuệ nhân tạo là một trong những công nghệ đột phá của thế kỷ 21. Có tiềm năng lớn trong lĩnh vực giáo dục AI, AI không chỉ hỗ trợ giáo viên trong quá trình giảng dạy mà còn giúp xây dựng các tài liệu học tập phong phú, sinh động và phù hợp với từng lứa tuổi đối với trẻ mầm non. Có thể giúp tạo ra các nội dung học liệu số hấp dẫn như video hoạt hình, trò chơi học tập, bài tập tương tác. Từ đó kích thích sự tò mò hứng thú của trẻ với các bài học. Việc ứng dụng công nghệ AI và giảng dạy đã mang lại những lợi ích thiết thực hiệu quả như tăng cường sự tham gia của trẻ. Các công cụ AI có thể chuyển đổi các bài học khô khan thành những hình ảnh sinh động và âm thanh vui nhộn phù hợp với nhu cầu học tập của trẻ. Cá nhân hóa trải nghiệm học tập với khả năng phân tích và phản hồi. AI có thể điều chỉnh nội dung giảng dạy sao cho phù hợp với từng trẻ giúp, trẻ phát triển toàn diện và phù hợp với tốc độ riêng của mình. Hỗ trợ và nâng cao kỹ năng giảng dạy cho giáo viên. Công nghệ AI giúp giảm tải cho giáo viên trong khâu chuẩn bị tài liệu, tạo điều kiện để cho giáo viên
11. 12 tập trung vào việc tương tác và phát triển kỹ năng cho trẻ. Việc tìm tòi, khai thác ứng dụng công nghệ thông tin vào giờ học đưa đến cho trẻ những hình ảnh sống động hơn về thế giới xung quanh, giúp trẻ có những trải nghiệm phong phú và thực tế hơn. Chính vì vậy tôi đã mạnh dạn đưa một số kiến thức của mình về tin học vào sử dụng một số ứng dụng phần mềm vào việc tổ chức các hoạt động cho trẻ ở lớp tôi, đặc biệt là hoạt động khám phá khoa học. Trong hoạt động khám phá khoa học với mỗi mẫu vật hay tranh ảnh, đều cần cho trẻ quan sát kỹ, cho trẻ đưa ra nhiều ý kiến nhận xét để tìm ra đầy đủ và chính xác đặc điểm vật mẫu. Nắm rõ đặc điểm của vật, trẻ sẽ quan sát chúng dễ hơn, từ đó so sánh rất rõ ràng và phân loại tốt hơn. Trong hoạt động này, sử dụng đồ dùng trực quan là yếu tố không thể thiếu trong việc dạy trẻ, vì trẻ chỉ lĩnh hội kiến thức khi được trực tiếp tri giác các đối tượng. a. Không ngừng học tập bồi dưỡng chuyên môn nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ và ứng dụng hiệu quả công nghệ vào các hoạt động giáo dục. Tôi tích cực tham gia học các lớp học về CNTT dành cho giáo viên. Tập trung vào AI và các ứng dụng hỗ trợ giảng dạy cho trẻ mầm non. Mỗi khóa học là cơ hội để tôi thêm nhiều kiến thức kỹ năng công nghệ áp dụng vào các hoạt động giáo dục tại lớp. Tôi thành lập nhóm CNTT trong trường, chúng tôi cùng nhau thảo luận chia sẻ kinh nghiệm thực tế. Đặc biệt là các ứng dụng công nghệ phù hợp với giáo dục mầm non. Thiết kế video hoạt hình, chuyển đổi văn bản thành giọng nói, xây dựng tiếp chuyện, thiết kế các trò chơi tương tác học tập ở các lĩnh vực làm quen với toán, chữ cái, khám phá khoa học và cho trẻ hoạt động. Chúng tôi họp nhóm công nghệ định kỳ để cập nhật đánh giá và cải tiến phương pháp ứng dụng công nghệ tại các lớp học, kết nối và học hỏi từ các trường bạn đã áp dụng công nghệ thành công giúp mở rộng ý tưởng. Thông qua các hoạt động tự học tự bồi dưỡng nâng cao hiểu biết kỹ năng công nghệ. Bản thân tôi đã tạo ra nhiều hoạt động học tập sinh động hơn thích ứng với yêu cầu giáo dục đổi mới. Cải thiện hiệu quả học tập của trẻ ở lớp tôi được tiếp cận kiến thức qua các hoạt động trực quan sinh động thú vị. Tôi sưu tầm và tự học hỏi một số phần mềm trí tuệ nhân tạo (AI), sau đó tôi hướng dẫn và cho trẻ trải nghiệm một số phần mềm phù hợp với khả năng của trẻ như: - Phần mềm tạo hình ảnh, thiết kế đồ họa “Designer.microsoft.com”, “microsft copilot”. - Phần mềm chuyển văn bản thành giọng nói: Ttsopenai.com; AI voice - Phần mềm chuyển hình ảnh sang video: Vidu.studio - Phần mềm cắt ghép chỉnh sửa ảnh và video: Capcut, Camtasia, canva