Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh Lớp 4 yêu thích học Lịch sử

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp học sinh Lớp 4 yêu thích học Lịch sử

1. 1/20 PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lí do chọn đề tài 1.1. Cơ sở lý luận Tháng 2 năm 1942 trên báo Việt Nam độc lập, phát hành tại chiến khu, Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã viết bài “Nên học sử ta”. Mở đầu bài báo Bác viết: “Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam.” Là một người Việt Nam, mỗi chúng ta đều tự hào mình là con Rồng cháu Tiên, tự hào về truyền thống lịch sử vẻ vang của cha ông. Vì vậy cần phải hiểu và yêu mến lịch sử của đất nước, của dân tộc mình. Trong chương trình giáo dục phổ thông môn Lịch sử đóng vai trò quan trọng và có ý nghĩa to lớn trong việc hoàn thiện nhân cách cho học sinh. Có lẽ mở đầu cho đề tài này tôi phải chia sẻ với mọi người những câu hỏi mà đã không ít lần tôi được đọc, nghe báo chí, các phương tiện thông tin đại chúng hiện nay nhắc đến đó là: Thực trạng học lịch sử của học sinh hiện nay ra sao? Thái độ của các em đối với môn lịch sử thế nào? Vì sao học sinh lại "quay lưng" với lịch sử? và Cách truyền thụ lịch sử của thầy cô trong các tiết học có đủ hấp dẫn?... Tất cả những câu hỏi này được đặt ra cũng xuất phát từ thực trạng dạy và học lịch sử hiện nay. Lượng kiến thức khá nặng từ sách giáo khoa, cách truyền đạt kiến thức của giáo viên, thái độ đối với môn học này "được" rất nhiều phụ huynh học sinh coi là "môn phụ" và luôn hướng con em mình tập trung vào các môn "chính" như Toán, Tiếng Việt. Trong chương trình Tiểu học, Lịch sử là phân môn được xếp vào chương trình giảng dạy lớp 4 và lớp 5, đó là kiến thức có hệ thống về các sự kiện, nhân vật lịch sử tiêu biểu, những bước phát triển của Lịch sử Việt Nam từ thời Hùng Vương cho đến nay. Phân môn này có nhiệm vụ cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản, cần thiết về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử có hệ thống theo trình tự thời gian, rèn luyện cho học sinh một số kỹ năng cở bản như: Xem và đọc bản đồ, lược đồ, thu thập, tìm kiếm tư liệu lịch sử từ sách giáo khoa, từ cuộc sống gần gũi với các em, nhận biết được đúng các sự kiện, hiện tượng lịch sử, trình bày lại kết quả học tập bằng lời nói, bài viết, sơ đồ,... Đồng thời bồi dưỡng, giáo dục cho học sinh lòng yêu lịch sử, quê hương, đất nước từ đó ham học hỏi và tìm hiểu về lịch sử, biết tôn trọng và bảo vệ cảnh quan thiên nhiên và di tích lịch sử, văn hóa của dân tộc. 1.2. Cơ sở thực tiễn Trong thực tế, nhiều người vẫn cho rằng đây là môn học khô khan, khó hiểu với những mốc thời gian, sự kiện vì thế trong quá trình học thì không cần phải tư
2. 2/20 duy, sáng tạo mà chỉ cần học thuộc, ghi nhớ một cách máy móc kiến thức trong sách giáo khoa là được. Chính vì những nhận thức sai lầm đó đã khiến cho học sinh không có hứng thú trong quá trình học tập trên lớp, chưa tích cực tìm tòi về kiến thức lịch sử trong cuộc sống, hiệu quả dạy phân môn Lịch sử còn thấp vì đây là phân môn khó đòi hỏi năng lực hướng dẫn và ứng xử linh hoạt của người giáo viên khi đứng lớp. Và làm thế nào để tiết dạy môn Lịch sử đạt hiệu quả, thu hút được sự tập trung chú ý cao của học sinh để các em hứng thú và yêu thích môn học này ngay từ bậc Tiểu học là một vấn đề đặt ra hết sức cần thiết. Là một giáo viên, bản thân tôi cũng thấy được vai trò và trách nhiệm của mình đối với vấn đề này. Tuy nhiên, với tâm huyết của một nhà giáo đồng thời bản thân cũng được phân công giảng dạy lớp 4, là khối lớp bắt đầu các em được làm quen với lịch sử, tôi cũng cố gắng nghiên cứu, tìm tòi, linh hoạt trong phương pháp giảng dạy để đưa lịch sử trở nên gần gũi hơn với các em học sinh, kích thích cho các em có hứng thú học và để các em cảm thấy học lịch sử không còn là một môn học quá khô khan, khó nhớ với rất nhiều các mốc lịch sử, sự kiện, nhân vật... Xuất phát từ những lý do trên nên tôi chọn: `“Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 yêu thích học Lịch sử” 2. Mục đích viết sáng kiến kinh nghiệm. - Giúp học sinh nắm vững tri thức, phát triển năng lực trí tuệ, hình thành kĩ năng thực hành và có phẩm chất đạo đức, nhân cách qua những tấm gương của các vị anh hùng dân tộc, danh nhân, lòng yêu thương con người, niềm tự hào về truyền thống quê hương đất nước. - Khơi dậy tình yêu đất nước, lòng tự hào về dân tộc, nắm được quá trình hình thành và phát triển của đất nước qua từng giai đoạn lịch sử thì phân môn Lịch sử nắm giữ một vai trò quan trọng. - Tạo hứng thú cho các em khi học phân môn này, đồng thời thay đổi tư duy, cách nhìn nhận của các em về môn học, tạo cho các em niềm đam mê và yêu thích khi học lịch sử. 3. Đối tượng nghiên cứu. - Đối tượng nghiên cứu: “ Một số biện pháp giúp học sinh lớp 4 yêu thích môn học Lịch sử” cho học sinh lớp 4. - Đối tượng khảo sát và thực nghiệm: Học sinh lớp 4B 4. Phạm vi nghiên cứu - Về quy mô: Đề tài này nghiên cứu trong phạm vi các bài học thuộc phân môn Lịch sử trong chương trình lớp 4. - Về không gian: Đề tài này nghiên cứu trong phạm vi trường Tiểu học Dương Liễu A.
3. 3/20 - Đề tài được nghiên cứu và thực hiện trong năm học 2022 – 2023. 5. Phương pháp nghiên cứu. 5.1. Phương pháp luận. Đọc các tài liệu:- Một số tập san Giáo dục - Đổi mới việc dạy học Lịch sử “Lấy học sinh làm trung tâm” - Các PP dạy học tích cực môn Lịch sử - Tổ chức trò chơi học tập - Tâm lí tuổi học sinh Tiểu học. - Kiến thức Lịch sử cho giáo viên Tiểu học - Sách giáo viên và sách giáo khoa Lịch sử và Địa lí lớp 4. 5.2. Phương pháp điều tra thực nghiệm. 5.3. Phương pháp đối chiếu so sánh. 5.4. Phương pháp rút kinh nghiệm.
4. 4/20 PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Khảo sát thực tế. 1.1. Tình trạng khi chưa thực hiện - Qua tham khảo, trao đổi với các đồng nghiệp cùng với kinh nghiệm bản thân. Qua quá trình công tác giảng dạy, tôi nhận thấy khi dạy phân môn Lịch sử học sinh lớp 4 còn gặp phải một số tồn tại sau: + Đa số các em chưa có ý thức tự giác trong học tập, học sinh không chịu tìm tòi, suy nghĩ, thiếu thái độ và động cơ học tập. Với suy nghĩ xem Lịch sử là môn phụ nên chỉ học một cách đối phó. Sự chuẩn bị bài học trước khi lên lớp của học sinh ở phân môn Lịch sử còn sơ sài, qua loa, chất lượng chưa cao. Chỉ có một số ít bộ phận học sinh thực sự yêu thích, muốn tìm hiểu Lịch sử và có sự chuẩn bị bài như tìm hiểu và nghiên cứu nội dung bài học trước ở nhà nhưng cũng chỉ ở mức độ đơn giản, chủ yếu là tìm hiểu trong sách giáo khoa chứ chưa đi sâu tìm hiểu các kiến thức liên quan đến bài học ở các nguồn tài liệu khác như thư viện, sách báo, internet, Mặt khác điều kiện kinh tế đời sống nhân dân đa phần còn gặp rất nhiều khó khăn nên nhiều phụ huynh chưa có thời gian quan tâm đến việc học của con em mình, nên ý thức học tập của học sinh chưa cao các em cũng khó tiếp cận với những phương tiện hiện đại. + Bên cạnh đó tư duy của học sinh là tư duy trực quan cụ thể cho nên khi học kiến thức lịch sử với những sự kiện, ngày tháng, với nhiều khái niệm khó nhớ, khó hiểu thì các em khó có thể nắm bắt kiến thức cho nên nhiều em không hứng thú với môn học. Tâm lí "sợ" lịch sử vì phải nhớ lượng kiến thức nhiều, khô khan và khó nhớ. Ở lứa tuổi này thì khả năng ghi nhớ lâu của các em kém, dễ thuộc nhưng nhanh quên và đặc biệt là ghi nhớ một cách máy móc. + Một số giáo viên cùng lúc phải dạy rất nhiều môn học khác nhau như Toán, Tiếng Việt, Khoa học, Đạo Đức, Lịch sử - Địa lý, cho nên không thể chú tâm đi sâu đầu tư vào soạn giảng, chuẩn bị bài của một môn học nhất định. Nhiều giáo viên còn coi Lịch sử là môn học phụ, không quan trọng trong chương trình giảng dạy ở Tiểu học cho nên việc đầu tư cho tiết dạy Lịch sử vẫn còn sơ sài, chất lượng giảng dạy chưa cao từ việc soạn giáo án, phương pháp dạy học chưa đa dạng và thích hợp với các loại bài khác nhau (chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình, đàm thoại), việc chuẩn bị đồ dùng dạy học còn nghèo nàn, kém hấp dẫn Ngoài ra người giáo viên chưa có sự đầu tư trong quá trình chuẩn bị bài trước khi lên lớp như soạn giáo án chưa đưa ra được phương pháp phù hợp đối với từng loại bài, hình thức tổ chức dạy học cũng chưa phong phú và mới lạ, chưa đổi mới phương pháp, bài soạn còn rập khuôn theo sách giáo viên, sách thiết kế. Giáo viên chỉ sử dụng sách giáo khoa làm tư liệu chính trong tiết dạy của mình
5. 5/20 chứ chưa tìm tòi, sưu tầm thêm tranh ảnh, tài liệu từ những nguồn khác để bổ sung, làm rõ thêm kiến thức trong sách giáo khoa, điều đó dẫn đến tiết dạy Lịch sử của giáo viên chưa hấp dẫn và sinh động, khô khan và nhàm chán, chưa thu hút được sự chú ý của học sinh, chưa tạo ra cho học sinh tính tích cực, tư duy, sáng tạo và tự giác học tập, từ đó học sinh không có hứng thú với môn học này. + Phụ huynh chưa quan tâm đến việc học của con em mình, nhiều phụ huynh coi Lịch sử là môn phụ nên họ chỉ nhắc nhở, chỉ dạy con em mình học các môn chính như Toán với Tiếng Việt còn Lịch sử chỉ cần học thuộc để được điểm cao chứ không cần phải hiểu sâu kiến thức của bài. 1.2. Số liệu điều tra trước khi thực hiện đề tài Qua thực tế khảo sát học sinh và kết quả thu được. (Có minh chứng 1 kèm theo) 1.3. Nguyên nhân Nhìn chung đội ngũ giáo viên đều tận tụy với nghề, nhiều giáo viên có kinh nghiệm trong giảng dạy, tích cực nghiên cứu và đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức trong dạy học Lịch sử nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy. Nhà trường luôn tạo điều kiện về cơ sở vật chất, tạo môi trường để giáo viên trao đổi kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau trong giảng dạy. Một số phụ huynh và học sinh có sự quan tâm đến môn học. Bên cạnh đó, thì một thực trạng mà chúng ta - những giáo viên đều thấy đó là: + Trong những tiết học lịch sử thì học sinh chưa thật sự hứng thú, nhiều em chưa tập trung học, thái độ học tập chưa nghiêm túc, còn nói chuyện riêng. + Việc phải nhớ các sự kiện, ngày tháng năm, việc phải học thuộc lòng những kiến thức khô khan, khó nhớ... cũng là nguyên nhân khiến nhiều em không thích học môn này. Qua thực tế khảo sát 37 học sinh của lớp, tôi thấy chỉ có 40% học sinh hứng thú với môn học này, trong khi số học sinh không hứng thú, thậm chí là cảm thấy sợ học, chán nản lên tới 27% ( chiếm hơn 1 số học sinh của lớp). Giờ học lịch sử 4 chưa thực sự lôi cuốn khiến cho các tiết học trở nên căng thẳng, trầm lắng. Phân môn Lịch sử hiện nay đang bị nhìn nhận một cách chưa đúng mực, tâm lí phụ huynh khi nhắc nhở con em mình học cũng có xu hướng coi nhẹ môn học này, đây cũng là một yếu tố khiến kết quả học tập môn học này của các em chưa cao, vì coi đây là môn phụ nên phụ huynh chủ yếu nhắc nhở con em mình học các môn như Toán và Tiếng Việt. Đối tượng học sinh ở trường là học sinh nông thôn. Chính vì vậy, việc tiếp thu kiến thức, tham gia vào các hoạt động trong học tập trên lớp cũng như phối
6. 6/20 hợp với giáo viên trong việc sưu tầm tranh, ảnh; mẩu chuyện lịch sử rồi đến việc cho các em đi tham quan thực tế để giờ dạy trở nên hấp dẫn hơn còn hạn chế. Đa số các học sinh vẫn còn thói quen học vẹt, không nắm sâu được kiến thức vì vậy sẽ rất mau quên kiến thức cũ, hoặc có nhớ thì cũng không thực sự chính xác các sự kiện lịch sử. Bên cạnh đó một số học sinh không thích đọc truyện về lịch sử, hoặc xem các tư liệu về lịch sử vì nó quá khô khan, mà chỉ thích xem phim tình cảm, phim kiếm hiệp Với một số học sinh khả năng tập trung kém, chậm trong tư duy sẽ bị mất tập trung, sa đà vào các trò chơi trong học tập, không theo kịp các bạn. Đặc biệt, khi sử dụng phương pháp này trong dạy trình chiếu thì nhiều em sẽ bị thu hút vào những hình ảnh đầy màu sắc hơn là tập trung vào nội dung kiến thức. + Giáo viên cũng là nhân tố không kém phần quan trọng làm cho giờ học lịch sử trở nên kém sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn các em. Trong quá trình dạy học, do khối lượng kiến thức nhiều nên giáo viên thường cố "nhồi nhét" lượng kiến thức khô khan "khổng lồ" khiến các em cảm thấy khó nhớ dẫn đến tâm lý cảm thấy chán, không hứng thú khi học lịch sử. Trong các bài dạy, giáo viên cũng ít sử dụng hoặc sử dụng không đầy đủ các đồ dùng dạy học như: một số phương tiện nghe nhìn, bản đồ, tranh ảnh,... và cũng có những lúc giáo viên rơi vào tình trạng dạy suông, dạy chay, truyền đạt kiến thức giống y như trong sách giáo khoa do vậy khi học sinh học những bài này thì thấy khá buồn tẻ, khả năng tiếp thu và ghi nhớ của các em sẽ giảm đi, các em không còn cảm thấy hứng thú khi học. Là một giáo viên chủ nhiệm ở bậc Tiểu học thì mỗi buổi giáo viên thường phải lên lớp từ 4 đến 5 môn. Vì vậy, việc đầu tư cho mỗi giáo án còn hạn chế như: việc sưu tầm tranh, ảnh; chắt lọc những kiến thức trọng tâm của bài dạy; sưu tầm những mẩu chuyện lịch sử liên quan đến bài học; sử dụng công nghệ thông tin để thiết kế trò chơi học tập... mất khá nhiều thời gian của giáo viên. + Trước lượng kiến thức khá nhiều trong sách giáo khoa, cách viết còn khô khan, kém hấp dẫn người đọc, mặc dù chương trình đã giảm tải song vẫn còn một số bài quá dài, dàn trải dẫn đến tình trạng "quá tải" về kiến thức (lượng kiến thức yêu cầu quá cao, nội dung quá nhiều) đối với cả người dạy và người học trong khi thời gian để dành cho phân môn này lại chỉ có 1 tiết/ tuần. Do vậy, rất nặng cho giáo viên và học sinh. 2. Các biện pháp thực hiện. 2.1. Biện pháp 1: Coi trọng việc dạy học môn Lịch sử cho học sinh Tiểu học. Lịch sử là phân môn đặc thù ở Tiểu học nói riêng và ở phổ thông nói chung. Vì ở đây kiến thức lịch sử là của quá khứ, đã xảy ra và khó tái tạo lại. Chính vì thế dạy học tốt Lịch sử ở lớp 4 nói riêng và ở Tiểu học nói chung là điều rất quan
7. 7/20 trọng và rất khó, đây là một phân môn có sự kết hợp, tác động và bổ trợ cho các môn học khác trong quá trình giảng dạy và giáo dục học sinh để giúp học sinh dần hoàn thiện kiến thức, nhân cách con người. Qua việc dạy phân môn này, học sinh có được những kiến thức về lịch sử dân tộc, đó là những sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu từ thời kì dựng nước và giữ nước của ông cha ta đến nay. Mặt khác Lịch sử còn hình thành cho học sinh có những phẩm chất tốt đẹp (yêu quê hương, đất nước, tự hào về lịch sử dân tộc, ) góp phần hoàn thiện nhân cách và con người Việt Nam. Thế nhưng, qua thực tiễn giáo dục ở nước ta hiện nay, tôi nhận thấy môn Lịch sử chưa được trân trọng đúng như giá trị của nó, Lịch sử chỉ được xem là một “môn phụ” trong hệ thống các môn học. Cần phải có sự thay đổi về quan niệm đối với môn Lịch sử. Phải xây dựng và hình thành cái nhìn đúng đắn về vị trí và tầm quan trọng của môn Lịch sử. Nếu không có nhận thức đúng đắn về vai trò của môn học thì tất cả những đề xuất về đổi mới nội dung, phương pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học bộ môn đều không thể thực hiện và đem lại kết quả như mong muốn. Vậy nên sự thay đổi đầu tiên cần xuất phát từ chính chúng ta - những giáo viên trực tiếp giảng dạy - giáo viên phải là người yêu lịch sử thì mới truyền lửa cho học sinh tinh thần ấy được. Cần phải có sự thay đổi về quan niệm đối với môn Lịch sử. Phải xây dựng và hình thành cái nhìn đúng đắn về vị trí và tầm quan trọng của môn Lịch sử. Đôi lúc, chính những giáo viên cũng tự cho đây là "môn phụ" mà ít chú tâm vào nghiên cứu bài dạy, dạy một cách sơ sài, sử dụng đồ dùng dạy học chưa phong phú, chưa phù hợp; cách truyền đạt kém hấp dẫn. Qua thực tế, những tiết giáo viên có sự đầu tư, chuẩn bị chu đáo về đồ dùng, phương pháp dạy linh hoạt, hình thức tổ chức phong phú, lời giảng đúng đặc trưng bộ môn thì thấy các em rất hào hứng khi học, nắm kiến thức tốt hơn và nhớ lâu hơn. Qua giảng dạy cho thấy, với cùng một nội dung kiến thức, nếu chúng ta truyền đạt theo trình tự kiến thức trong sách giáo khoa hoặc giảng giải suông thì học sinh rất khó nhớ nhưng khi kiến thức đó trở thành một câu chuyện thì lại khác, vì khả năng nhớ chuyện của học sinh khá tốt. Song, không phải nội dung, kiến thức nào, bài nào cũng có thể trở thành một câu chuyện. Để tiết học trở lên hấp dẫn, giáo viên có thể sưu tầm các mẩu chuyện về lịch sử ở các sách, truyện, đài, báo, mạng internet... Tuy nhiên, những câu chuyện lịch sử về thời kì dựng nước trong phân môn Lịch sử lớp 4 cũng không nhiều. Chính vì vậy, để tiết dạy thêm sinh động, lôi cuốn học sinh vào bài học thì giáo viên phải đầu tư thời gian cho bài dạy.
8. 8/20 Khi kể chuyện, giáo viên dùng lời nói, cử chỉ, điệu bộ kết hợp với tranh minh họa (nếu có) kể về một nhân vật, một trận đánh hay một sự kiện lịch sử. Ví dụ: Khi dạy bài “Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược lần thứ nhất” - Lịch sử 4 tôi đã kể cho các em nghe các câu chuyện: “Vì mộng đế vương, hoạn quan giết vua và thái tử”, chuyện về “ Hoàng hậu hai chiều” Dương Vân Nga. Hay khi dạy bài “Nhà Lý dời đô ra Thăng Long” tôi đã kể cho các em nghe câu chuyện về tuổi thơ của Lý Công Uẩn Với bài: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng (Năm 40), giáo viên có thể kể chuyện "Hai Bà Trưng đánh giặc cứu nước". Bài: Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo (Năm 938) kể chuyện: Ngô Quyền và chiến thắng Bạch Đằng lịch sử. Bài: Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, giáo viên có thể cho học sinh xem video: Vua cờ lau. Hoặc kể chuyện về ông vua này. Bài: Chùa thời Lý, kể chuyện về các vị sư chùa thời Lý hoặc chuyện tu hành của hai công chúa thời Lý. Bài: Nghĩa quân Tây Sơn tiến ra Thăng Long, kể chuyện: Giải mã cuộc hành trình thần tốc của vua Quang Trung... Ngoài ra, tôi rất khuyến khích học sinh tìm hiểu, đọc sách, báo trong thư viện của nhà trường đặc biệt là những truyện về lịch sử. Tìm hiểu thêm về lịch sử qua các kênh thông tin đại chúng như đài, ti vi, internet Bên cạnh đó một số sách về lịch sử nước nhà mà tôi đã giới thiệu với các em để các em có thể tìm đọc trong thư viện nhà trường hoặc mua ở các hiệu sách nhằm bổ trợ cho phân môn Lịch sử lớp 4 như sách: Trưng Nữ Vương khởi nghĩa Mê Linh, An Dương Vương, Lam Sơn Dấy Nghĩa, Ngô Quyền Vì vậy, khi giảng dạy tôi luôn coi Lịch sử là một môn học không kém phần quan trọng như môn Toán và Tiếng Việt, luôn dành thời gian chuẩn bị cho một tiết dạy Lịch sử từ việc soạn giảng đến hình thức tổ chức dạy học làm sao cho học sinh tích cực và có hứng thú với môn học, nên tôi còn áp dụng các kĩ thuật dạy học tích cực vào giảng dạy
9. 9/20 2.2. Biện pháp 2: Vận dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực vào dạy Lịch sử Trong dạy học Lịch sử ở Tiểu học có rất nhiều phương pháp, biện pháp, con đường để tái tạo lịch sử, dựng lại hình ảnh của quá khứ một cách hấp dẫn như: Phương pháp miêu tả, tường thuật, kể chuyện hoặc việc sử dụng các phương tiện trực quan trong dạy học và đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học trong đó vận dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực là vấn đề cốt lõi. Với việc vận dụng phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực thì mô hình bài học Lịch sử cũng được thay đổi cho phù hợp, cụ thể như sau: Mô hình bài học Lịch sử gồm 4 bước: Bước 1: Định hướng mục tiêu, xác định nhiệm vụ học tập Bước 2: Tổ chức cho học sinh tiếp cận các nguồn tư liệu trong sách giáo khoa (nội dung bài viết, tranh ảnh minh họa, bản đồ, lược đồ, sơ đồ, ). Bước 3: Học sinh làm việc (cá nhân, nhóm) hoàn thành các nhiệm vụ giáo viên đặt ra và trình bày kết quả. Bước 4: Giáo viên sửa chữa, bổ sung và kết luận vấn đề. Như đã nói ở trên, Lịch sử là một phân môn đặc thù. Kiến thức lịch sử là kiến thức của quá khứ, có những sự kiện đã xảy ra cách đây hàng ngàn năm thậm chí lâu hơn, yêu cầu phân môn đòi hỏi khi nhận thức học sinh phải tái hiện những sự kiện, hiện tượng đó một cách sống động như đang diễn ra trước mắt mình. Chính vì thế khi giúp học sinh tiếp thu những kiến thức Lịch sử thì người giáo viên phải kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp, kĩ thuật tích cực. Vì vậy khi dạy Lịch sử tôi thường sử dụng kĩ thuật vẽ sơ đồ tư duy kết hợp với những kĩ thuật khác như: Hẹn hò, Trạm, Ổ bi, Mảnh ghép, • Với bài học có nội dung về tình hình chính trị – kinh tế, văn hóa – xã hội: Học xong loại bài này, học sinh có những hiểu biết về tình hình kinh tế, chính trị, xã hội nước ta sau mỗi thời kì nhất định. Để dạy tốt loại bài này giáo viên cần mô tả được tình hình nước ta về hoàn cảnh, chính quyền, cuộc sống nhân dân ? Và chính quyền đã làm những gì? Kết quả ra sao? Ví dụ: Bài 7: “ Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân” giáo viên phải giúp học sinh nắm được tình hình nước ta sau khi Ngô Quyền mất( nước ta rơi vào cảnh loạn lạc và các thế lực phản động bao vây, ) và Đinh Bộ Lĩnh có công gì để giải quyết khó khăn, dẹp loạn và thống nhất đất nước ( năm 968). Giảng dạy những bài này cần chú ý sử dụng nhiều phương pháp quan sát với những phương tiện trực quan, kĩ thuật dạy học để khai thác triệt để tranh ảnh trong sách giáo khoa và sử dụng nhuần nhuyễn phương pháp kể chuyện với quan sát, thảo luận, ổ bi , để chuyển tải nội dung bài học một cách hiệu quả.
10. 10/20 Ví dụ bài “ Chùa thời Lý” sau khi học xong tôi đã củng cố kiến thức bằng cách cho các em tự hệ thống lại nội dung vừa học được theo ý của mình. • Với bài học có nội dung về các nhân vật lịch sử Học sinh biết và hiểu: Công lao và những đóng góp của một số nhân vật đối với lịch sử dân tộc. Học sinh ghi nhớ công ơn của các nhân vật lịch sử. - Khởi nghĩa Hai Bà Trưng. - Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo (938). - Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. - Quang Trung đại phá quân Thanh,... Chương trình Lịch sử Tiểu học không giới thiệu tiểu sử các nhân vật lịch sử, mà thông qua cuộc đời hoạt động và sự nghiệp cách mạng của họ để làm sáng tỏ những sự kiện cơ bản của lịch sử dân tộc. Vì thế khi học đến nhân vật lịch sử nào học sinh sẽ được tìm hiểu về sự kiện lịch sử tiêu biểu gắn với cuộc đời nhân vật đó. Ví dụ: Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, thống nhất đất nước vào năm 968 Như vậy nhân vật lịch sử bao giờ cũng gắn liền với sự kiện lịch sử, giáo viên phải biết khai thác tốt các sự kiện để làm nổi bật những hoạt động và công lao to lớn của nhân vật. Dạng bài này nên sử dụng phương pháp chủ đạo là kể chuyện (chú ý khai thác và sử dụng tốt tranh và chân dung của nhân vật) trong quá trình kể chuyện, miêu tả, tường thuật kết hợp với đàm thoại để khắc sâu hình ảnh nhân vật trong trí óc học sinh. • Bài học có nội dung đề cập tới các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến thắng, chiến dịch, phản công, Là loại bài chiếm khá nhiều trong phân môn Lịch sử, với loại bài này phải cho học sinh nắm được những vấn đề như: nguyên nhân, diễn biến, kết quả và ý
11. 11/20 nghĩa của cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến thắng, chiến dịch, Và đặc trưng của loại bài này là có bản đồ, lược đồ nên giáo viên cần hướng dẫn học sinh xác định và mô tả được vị trí, khu vực, địa bàn nơi diễn ra cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến dịch đó, đặc biệt là phải trình bày được diễn biến trên lược đồ. Phương pháp chủ đạo khi dạy loại bài này là phương pháp miêu tả, tường thuật kết hợp với quan sát đồ dùng trực quan để làm sống dậy diễn biến của cuộc kháng chiến, khởi nghĩa, chiến dịch đó hay sử dụng các kĩ thuật dạy học tích cực như: Lẩu băng chuyền, ổ bi, mảnh ghép, khăn phủ bàn, sơ đồ tư duy Kĩ thuật mảnh ghép là một hoạt động nhóm yêu cầu học sinh nghiên cứu thông tin trong các nhóm nhỏ và chia sẻ những gì đã học được với các học sinh khác. Chủ đề của bài học được chia thành các chủ đề phụ do các nhóm ‘chuyên gia’ nhỏ tìm hiểu, nghiên cứu và hướng dẫn lại cho các học sinh khác trong các nhóm ‘mảnh ghép. Bằng cách này, học sinh dạy lẫn nhau và học một lượng lớn thông tin bằng cách chia sẻ công việc. * Cách tổ chức: VÒNG 1: Nhóm chuyên gia - Hoạt động theo nhóm 3 đến 8 người [số nhóm được chia = số chủ đề x n (n = 1,2, )] - Mỗi nhóm được giao một nhiệm vụ [Ví dụ : nhóm 1 : nhiệm vụ A; nhóm 2: nhiệm vụ B, nhóm 3: nhiệm vụ C, (có thể có nhóm cùng nhiệm vụ)] - Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, suy nghĩ về câu hỏi, chủ đề và ghi lại những ý kiến của mình - Khi thảo luận nhóm phải đảm bảo mỗi thành viên trong từng nhóm đều trả lời được tất cả các câu hỏi trong nhiệm vụ được giao và trở thành “chuyên gia” của lĩnh vực đã tìm hiểu và có khả năng trình bày lại câu trả lời của nhóm ở vòng 2. VÒNG 2: Nhóm các mảnh ghép - Hình thành nhóm 3 đến 6 người mới (1 – 2 người từ nhóm 1, 1 – 2 người từ nhóm 2, 1 – 2 người từ nhóm 3 ) - Các câu trả lời và thông tin của vòng 1 được các thành viên trong nhóm mới chia sẻ đầy đủ với nhau - Khi mọi thành viên trong nhóm mới đều hiểu được tất cả nội dung ở vòng 1 thì nhiệm vụ mới sẽ được giao cho các nhóm để giải quyết - Các nhóm mới thực hiện nhiệm vụ, trình bày và chia sẻ kết quả Ví dụ khi dạy bài: “Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo (Năm 938)” để tìm hiểu về Trận Bạch Đằng tôi thực hiện các bước như sau: