Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh Lớp 1

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh Lớp 1

1. 3/29 B.NỘI DUNG I- CƠ SỞ LÍ LUẬN. Nếu như ở Mầm non hoạt động chủ đạo của trẻ là vui chơi thì đến Tiểu học, đặc biệt là lớp 1 thì hoạt động chủ đạo của trẻ có sự thay đổi về chất, chuyển từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học tập. Song song với hoạt động học tập, các em còn tham gia các hoạt động khác như: lao động tự phục vụ; lao động giúp đỡ gia đình; lao động tập thể ở trường lớp; tham gia các phong trào của trường... Nhưng thực tế trước khi vào lớp 1, tại gia đình, hầu như các con được ông bà, bố mẹ hay làm hộ những việc mà các con có thể làm(vì cho rằng con còn nhỏ, chưa thể làm được) dẫn đến tâm lí ỉ nại, chưa có ý thức tự phục vụ bản thân. Khi vào lớp 1 là bước ngoặt lớn trong đời của trẻ thơ. Môi trường học tập thay đổi, đòi hỏi trẻ phải tập trung chú ý, chuyển từ hiếu kì, tò mò sang tính ham hiểu biết, hứng thú khám phá. Bước đầu kiềm chế tính hiếu động, bột phát để chuyển thành tính kỉ luật, nền nếp, chấp hành nội quy học tập. Đặc biệt HS phải có ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt thì mới có đủ điều kiện để hình thành và phát triển được những năng lực cốt lõi bao gồm năng lực chung (tự chủ và tự học; giao tiếp và hợp tác; giải quyết vấn đề và sáng tạo) và những năng lực đặc thù (ngôn ngữ, tính toán, khoa học, công nghệ, tin học, thẩm mĩ, thể chất). Đây là yêu cầu bắt buộc trong nội dung đánh giá sự hình thành và phát triển năng lực và phẩm chất của HS theo Thông tư số 27/2020/TT- BGDĐT của Bộ GD& ĐT có hiệu lực thi hành từ ngày 20/10/2020. Tất cả đều là thử thách đối với trẻ, muốn trẻ vượt qua được tốt những điều này thì gia đình, nhà trường và xã hội phải dựa trên sự hiểu biết về tri thức khoa học để hướng dẫn, thu hút trẻ tham gia vào các hoạt động đặc biệt là hoạt động tự phục vụ bản thân trong học tập và sinh hoạt. Vì thế, nhiệm vụ đặt ra cho mỗi giáo viên là phải xây dựng cho học sinh ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt tại nhà trường và trong gia đình. Từ đó, các em biết tự làm những việc phục vụ bản thân nói riêng, biết sống có trách nhiệm với tập thể lớp và với gia đình mình nói chung. Mặt khác, phải rèn luyện để ý thức ấy trở thành một thói quen, nền nếp tốt trong cuộc sống hàng ngày đối với HS lớp 1. Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh lớp 1
2. 4/29 II - THỰC TRẠNG CỦA VIỆC XÂY DỰNG Ý THỨC TỰ PHỤC VỤ CHO HỌC SINH Ở LỚP 1 1. Thực trạng chung: 1. 1. Đối với giáo viên: Khi xây dựng nền nếp lớp nói chung và ý thức tự phục vụ cho HS lớp 1 nói riêng còn tồn tại: - Giáo viên thường mới chỉ quan tâm đến việc rèn chữ viết, dạy cho HS thuộc bảng chữ cái chứ chưa quan tâm nhiều đến việc chuẩn bị các điều kiện cần thiết; xây dựng, rèn luyện các kĩ năng cơ bản nhất ở giai đoạn HS chuẩn bị bước vào lớp 1; HS chưa được chuẩn bị chu đáo về tâm thế học tập, các thao tác cơ bản phục vụ các hoạt động học tập nhất là kĩ năng tự phục vụ làm cho HS rất lúng túng khi tham gia vào hoạt động học tập sau này; một số em có tâm lí sợ sệt khi phải đến trường. - Chưa phối hợp tốt với cha mẹ HS trong việc xây dựng nề nếp học tập và sinh hoạt tại gia đình trong đó có việc xây dựng ý thức tự phục vụ tại gia đình nên hiệu quả giáo dục giảm đi rất nhiều. 1.2. Đối với cha mẹ học sinh: Một bộ phận lớn các bố mẹ trước khi con vào lớp 1 luôn nghĩ con còn nhỏ nên phải bao bọc con, làm hộ con mọi việc kể cả những việc nhỏ nhất con có thể làm được tạo cho con tâm lý ỉ nại, chưa có ý thức tự phục vụ cho chính bản thân mình, luôn cảm thấy thiếu tự tin khi đến trường. Một bộ phận cha mẹ HS thì mang tâm lý phó mặc cho cô giáo. 1.3. Đối với học sinh: - Vào lớp 1 hầu hết HS chưa biết làm việc gì vì ở nhà các em hầu hết được cha mẹ và người thân làm cho nên sẽ cảm thấy thiếu tự tin khi tham gia vào các hoạt động trong học tập và sinh hoạt tại trường. - HS 6 tuổi vào lớp 1 là một bước ngoặt lớn vì phải chuyển từ hoạt động chủ đạo ở Mầm non là vui chơi sang hoạt động chủ đạo là học tập nên cần có thời gian chuẩn bị về tâm thế học để thích ứng. Hoạt động học tập đòi hỏi HS phải sử dụng rất nhiều các thao tác mà hàng ngày HS chưa phải thực hiện nên HS thao tác lúng túng, chậm chạp, mất rất nhiều thời gian. 2. Điều tra thực trạng của lớp: Từ đầu năm học, khi mới nhận lớp, tôi đã phát phiếu điều tra cơ bản tới từng phụ huynh: Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh lớp 1
3. 5/29 PHIẾU ĐIỀU TRA CƠ BẢN - Họ và tên con: ...........Ngày sinh:..................... - Là con thứ ..... trong tổng số ..... con. - Họ và tên bố :......................................Nghề nghiệp :...................... - Họ và tên mẹ :......................................Nghề nghiệp :................... . - Nơi ở hiện nay : .............................................................................. - Đăng kí số điện thoại khi cần liên lạc:............................................ - Sở thích (sở trường) của con:.......................................................... - Điểm yếu của con: ......................................................................... - Hoàn cảnh gia đình: + Hộ nghèo của xã + Là con thương binh, liệt sĩ - Trình độ của bố mẹ: + Đại học + Cao đẳng + Công nhân kĩ thuật + Lớp 12 Tôi thu được kết quả như sau: Sĩ số lớp: 36 Nam: 24; Nữ: 11 Nghề nghiệp của bố mẹ: + Con giáo viên, công chức nhà nước: 12 + Công nhân khu công nghiệp: 10 + Làm nông nghiệp: 6 + Làm nghề tự do: 8 Gia đình có 1 con: 1 2con: 27 3 con: 8 Hộ nghèo của xã: 0 Trình độ của bố mẹ HS: + Đại học: 6 + Cao đẳng: 4 + Công nhân kĩ thuật: 12 + Lớp 12: 14 Từ tình hình trên, tôi thấy đa số phụ huynh lớp tôi trẻ, trình độ từ lớp 12 trở lên và khá quan tâm, chăm sóc con cái. Tuy nhiên do đặc trưng của nghề nghiệp nên quỹ thời gian dành cho con chưa được nhiều. Tôi cũng đồng thời khảo sát ý thức tự phục vụ của HS tại gia đình qua việc bố mẹ điền thông tin vào phiếu sau: Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh lớp 1
4. 6/29 PHIẾU KHẢO SÁT TẠI GIA ĐÌNH Họ tên con:............................................................ Ngày khảo sát: 16/9/2020 Phụ huynh kiểm tra con các nội dung dưới đây và tích (X) vào ô kết quả ở bảng dưới đây: Kết quả s Những nội dung khảo sát Biết tự Chưabiết, STT tại nhà làm cần hỗ trợ 1 Tự đánh răng, rửa mặt 2 Tự mặc quần áo đồng phục đi học 3 Tự xúc ăn 4 Tự xếp sách vở vào cặp sách 5 Tự xếp dọn đồ chơi khi chơi xong Qua việc khảo sát thực tế trong tuần thứ hai của năm học từ phía phụ huynh, tôi đã tổng hợp đã thu được kết quả cụ thể như sau: BẢNG THỐNG KÊ KẾT QUẢ KHẢO SÁT ĐẦU NĂM Nội dung Số HS biết tự Tỉ lệ (%) làm Tự đánh răng, rửa mặt 8 22,2 Tự mặc quần áo đồng phục đi học 3 8,3 Tự xúc ăn 12 33,3 Tự xếp sách vở vào cặp sách 7 19,4 Tự xếp dọn đồ chơi khi chơi xong 5 13,9 Kết quả khảo sát trên cho thấy ý thức tự phục vụ của học sinh lớp hầu như chưa có hoặc là rất mờ nhạt. Bố mẹ quan tâm con bằng cách chủ yếu làm hộ con cho nhanh nên khi phải tự làm việc gì, con rất thiếu tự tin, thiếu tự giác, có tính dựa dẫm vào người khác và khó có thể trưởng thành được. Tìm hiểu thực trạng của việc xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho HS lớp 1 sẽ giúp giáo viên đề ra được các biện pháp cụ thể, phù hợp, toàn diện và hiệu quả để xây dựng ý thức tự phục vụ cho HS. Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh lớp 1
5. 7/29 Xuất phát từ thực trạng trên, căn cứ vào mục tiêu dạy học, đặc điểm tâm sinh lí và quá trình nhận thức của HS lớp1, tôi đã tiến hành các biện pháp nhằm xây dựng ý thức tự phục vụ cho HS trong học tập và sinh hoạt. III - CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN. 1. Chuẩn bị các điều kiện cần thiết để xây dựng ý thức tự phục vụ cho học sinh ở giai đoạn đầu của lớp 1. Như chúng ta đã biết, ở Tiểu học, ngày tựu trường thường được diễn ra trước ngày khai giảng năm học khoảng 2- 3 tuần. Đây là dịp để giáo viên chủ nhiệm các lớp cùng HS chuẩn bị tốt mọi điều kiện để chính thức bước vào năm học mới. Song vì tình hình dịch Covit diễn biến phức tạp nên năm học 2020 -2021 này, ngày HS tựu trường cũng chính là ngày khai giảng năm học mới. Như vậy, HS lớp 1 năm học này không có thời gian để chuẩn bị tâm thế trước khi đón nhận chương trình Giáo dục phổ thông mới. Đây là một khó khăn và là thách thức rất lớn với GV dạy lớp 1 cũng như HS lớp 1 nói chung. Với lớp 1, giai đoạn làm quen ban đầu là giai đoạn vô cùng quan trọng bởi lúc này các em chính thức bước vào một môi trường học tập hoàn toàn mới không tránh khỏi những bỡ ngỡ, lúng túng. Do vậy, lúc này cha mẹ và thầy cô phải vào cuộc ngay để giúp các em chuẩn bị đầy đủ mọi điều kiện cần thiết và bước đầu xây dựng nền nếp học nói chung cùng ý thức tự phục vụ bản thân nói riêng. Xác định được tầm quan trọng của việc làm này, ngay từ khi nhận lớp, tôi đã tiến hành: 1.1. Lập Zalo nhóm lớp Ngay từ buổi đầu gặp gỡ phụ huynh hôm khai giảng năm học mới, tôi đã lập ngay Zalo nhóm lớp để thường xuyên thông tin và trao đổi tới cha mẹ HS về những vấn đề liên quan đến việc giáo dục con cái, đặc biệt là ý thức tự phục vụ của HS tại gia đình. Trên cơ sở việc thu thập, tổng hợp thông tin từ phiếu điều tra, tôi đã phần nào nắm bắt được những điểm mạnh và điểm yếu của mỗi HS trong lớp. Tôi cũng nắm bắt được ý thức tự phục vụ của HS tại gia đình còn rất hạn chế. Các con bước đầu có ý thức tự phục vụ nhưng ở mức độ cần bố mẹ phải hỗ trợ cùng. Từ đây, tôi bước đầu định hướng cho phụ huynh việc xây dựng cho con ý thức tự phục vụ bản thân tại gia đình phải được tiến hành ngay càng sớm càng tốt. Ngoài ra, tôi còn đưa ra các nội dung cần chuẩn bị về sách vở, đồ dùng tập cho mỗi HS bằng thông báo cụ thể qua tin nhắn trên nhóm lớp gửi tới gia đình các em. Vì khả năng ghi nhớ của các em còn hạn chế, các em không thể nhớ được hết những yêu cầu mà giáo viên đưa ra nên việc gửi thông báo cụ thể đến cha mẹ HS qua Zalo nhóm lớp là rất cần thiết, giúp cha mẹ các em nắm được và phối hợp cùng giáo viên chuẩn bị tốt cho giai đoạn học tập làm quen với lớp 1và nhất Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh lớp 1
6. 8/29 là cùng giáo viên phối kết hợp trong việc xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt của HS. 1.2. Điều tra - Phân loại học sinh Ngoài kênh điều tra từ cha mẹ HS, để nắm bắt được thêm tình hình cụ thể của HS, tôi còn tìm hiểu thêm qua giáo viên dạy mầm non; qua việc quan sát hỏi han, chia sẻ với HS trong giờ học và giờ ra chơi, tôi nắm bắt được tính cách của từng em, tổng hợp số lượng, phân loại đối tượng HS theo những tiêu chí sau: Đối tượng A: gồm những HS ngoan, nhanh nhẹn, khả năng tiếp thu tốt, bước đầu có ý thức tự phục vụ : 12 HS. Đối tượng B: gồm những HS chăm chỉ, hoạt động tự phục vụ còn hơi chậm, phải nhắc nhở : 16 HS. Đối tượng C: gồm những HS chậm chạp, rụt rè, ít nói, hay ỷ lại, chưa biết tự phục vụ bản thân, luôn chờ sự giúp đỡ của người khác: 8 HS. Dựa vào đây, tôi tiến hành sắp xếp HS nam, nữ theo tổ đảm bao sao cho mỗi tổ đều có đủ HS của cả ba nhóm đối tượng trên. Từ việc nắm bắt được tình hình HS, tôi đưa ra các nội dung chuẩn bị các điều kiện cần thiết; xây dựng, rèn các kĩ năng cơ bản sao cho phù hợp với từng nhóm đối tượng. Trong mỗi lớp học, nòng cốt trong mỗi tổ là đội ngũ cán bộ lớp, đây còn gọi là xương sống của một tập thể lớp. Nề nếp lớp nói chung và ý thức tự phục vụ nói riêng của HS phải được xây dựng trong tập thể. Muốn duy trì được ý thức này thì luôn cần sự hướng dẫn, chỉ bảo của giáo viên và sự cộng tác, nhắc nhở của đội ngũ cán bộ lớp - các em chính là những người gần nhau nhất. Vì thế công việc tiếp theo của tôi là: 1.3. Xây dựng đội ngũ cán bộ lớp Có thể nói, ở bất cứ lớp nào, việc xây dựng đội ngũ cán bộ lớp là hết sức quan trọng và cần thiết. Riêng với lớp1 lại càng quan trọng hơn vì công việc này với các em đều rất mới mẻ. Việc lựa chọn đội ngũ cán bộ lớp (Các em chủ yếu ở đối tượng A và một vài em ở đối tượng B), hướng dẫn các em cách làm việc cùng với việc kiểm tra, giám sát và định hướng kịp thời của giáo viên chủ nhiệm là những việc làm có ý nghĩa giúp giáo viên duy trì nền nếp lớp nói chung và nền nếp học tập nói riêng. Để đội ngũ cán bộ lớp làm việc có hiệu quả, tôi dành thời gian phân công công việc rõ ràng, hướng dẫn các em cách thực hiện. Lập bảng theo dõi thi đua của các tổ hàng ngày, hàng tuần như sau: Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh lớp 1
7. 9/29 BẢNG THEO DÕI THI ĐUA TỔ.... - TUẦN ... Thứ.... Học tập S Tham u Họtên Chuẩn Hoàn Vệ sinh Chuyên Số Chuẩn gia các Kỉ Hoa HS bị đồ thành Trang cần TT bị bài hoạt luật khen dùng bài phục động 1 Lê Nhật + + + + + + + Ánh 2 Đỗ + + - + + - - Khải ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Trong bảng theo dõi thi đua có đánh số thứ tự, tên cụ thể từng HS (HS có thể nhớ tên bạn dựa theo số thứ tự vì lúc này các em chưa biết đọc). Sổ được tôi đóng thành quyển và phát mỗi tổ. Tôi hướng dẫn các tổ trưởng cách chấm hàng ngày ( Chú thích: đã tô màu là hoa được khen; chưa tô màu là hoa chờ sẵn để khen). - Làm tốt: ghi dấu + - Còn khuyết điểm: ghi dấu - - Cuối ngày thì đếm dấu + để tổng kết, mỗi dấu + là 1 hoa khen ( Tôi đã in sẵn 7 vào cột cuối , nếu bạn đạt bao nhiêu dấu + thì tổ trưởng sẽ tô màu lên số của bạn đó. Bạn nào được đủ 7 trong mỗi ngày sẽ được chọn là HS tiêu biểu trong ngày. Cuối tuần, tổ trưởng tổng hợp lại số của các bạn trong tuần theo mẫu: BẢNG TỔNG HỢP THI ĐUA TỔ.... - TUẦN ... Số TT Tên HS Thứ Thứ Thứ Thứ Thứ HStiêu hai ba tư năm sáu biểu trong tuần 1 Lê Nhật + + + + + X Ánh ... ... Bạn nào cả 5 ngày trong tuần, mỗi ngày đều đạt đủ 7 thì sẽ được tích (X) ở cột cuối và đạt danh hiệu HS tiêu biểu của tuần. Trong 1 tháng, HS nào có Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh lớp 1
8. 10/29 từ 3 - 4 tuần đạt HS tiêu biểu của tuần thì sẽ được bình chọn là HS tiêu biểu của tháng. Nắm được tâm lý của học sinh là rất thích được khen, thích được động viên, nhờ lập bảng theo dõi thi đua trên mà cuối mỗi tuần, các tổ sẽ công bố danh sách HS tiêu biểu của tuần. Mỗi HS tiêu biểu của tuần sẽ được thưởng 1 MICKY, tích đủ 5 MICKY sẽ đổi được 1 phần quà hấp dẫn. Hình thức thi đua này đã làm HS lớp tôi rất hào hứng, tích cực trong học tập cũng như thực hiện mọi nền nếp lớp, nhất là ý thức tự phục vụ bản thân. Một nét tâm lí nữa của HS lớp 1 là hầu như em nào cũng thích được làm cán bộ lớp. Vậy nên tôi thường xuyên thay đổi đội ngũ các tổ trưởng, tổ phó của mỗi tổ với phương châm bạn nào giỏi, có nhiều tiến bộ đều sẽ được làm tổ trưởng, tổ phó. Điều này động viên các em càng tích cực thi đua thực hiện tốt nền nếp lớp và giành kết quả cao trong học tập. Tóm lại, việc chuẩn bị các điều kiện cần thiết; xây dựng ý thức tự phục vụ cho học sinh ở giai đoạn đầu của lớp Một là rất cần thiết, hỗ trợ cho giáo viên rất nhiều trong giai đoạn tiếp theo. Khi các công việc chuẩn bị đã hoàn tất đồng bộ, tôi tiến hành biện pháp tiếp theo: 2. Xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập cho học sinh tại lớp học Ý thức tự phục vụ trong học tập của HS tại lớp được tôi xây dựng bằng những việc làm cụ thể sau: 2.1. Hướng dẫn học sinh lấy - xếp - cất sách vở, đồ dùng học tập: Trong tuần học đầu tiên, tôi chủ động đến lớp sớm trước giờ học từ 30 phút để đón HS và cùng HS lấy và xếp sách vở, đồ dùng từ cặp sách lên bàn HS nào đến trước, tôi hướng dẫn trước. Sách vở và đồ dùng của mỗi bàn (2HS) được xếp như sau: Bảng con, bộ đồ dùng Hộp Hộp Bảng con, bộ đồ dùng môn Tiếng Việt phấn A phấn B môn Tiếng Việt (Toán); Vở bài tập (Toán); Vở bài tập SGK Hộp bút A - Hộp bút B SGK Chỗ ngồi của HS A Chỗ ngồi của HS B Khi HS cả lớp đã lấy và xếp đủ đồ dùng trên bàn đầy đủ, tôi lại yêu cầu các con cất đồ dùng vào cặp như ban đầu, đồ nào để vào ngăn ấy: 2 ngăn to trong cặp để bảng con và sách vở, các ngăn nhỏ để hộp bút và hộp phấn. Tôi yêu cầu HS quan sát kĩ vị trí xếp đồ dùng, sách vở trong cặp trước khi lấy đồ dùng ra lần tiếp theo. Cách các con tự xếp hộp phấn và hộp bút ở giữa 2 bạn như trên sẽ giúp HS giảm thiểu được việc đồ dùng bị rơi (Nếu con để đồ dùng ở phía ngoài Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh lớp 1
9. 11/29 bàn). Tôi kiên trì hướng dẫn và cho HS tự thực hành lấy - xếp - cất đồ dùng mỗi ngày. Kết quả, chỉ sau tuần đầu, từ tuần thứ hai trở đi, 100% HS lớp tôi đã có ý thức buổi sáng đến lớp, việc đầu tiên là lấy và xếp đồ dùng từ cặp sách lên bàn đúng quy định để chuẩn bị cho tiết học đầu tiên. 2.2. Hướng dẫn học sinh lấy - cất sách vở đồ dùng học tập từ các hộp đồ dùng, túi đồ dùng trong ngăn bàn: Đối với HS lớp 1 ngoài sách vở của Tiếng Việt và Toán để trong cặp sách thì còn có các bộ đồ dùng môn Toán và Tiếng Việt cùng các quyển SGK của các môn: Đạo đức, Hoạt động trải nghiệm, Tự nhiên và Xã hội; Giáo dục thể chất; Âm nhạc; Mĩ thuật, Tiếng Anh. Kèm theo đó là các hộp màu, đất nặn, túi giấy màu. Nhiều sách vở, đồ dùng như thế sẽ rất vất vả cho HS lớp 1 khi hàng ngày các con phải đeo nặng đến lớp. Vì thế tôi đã hướng dẫn phụ huynh sắp xếp các đồ dùng trên vào 3 túi CLIA bao gồm: túi SGK các môn; túi môn sách vở Tiếng Anh; túi đồ dùng môn Mĩ thuật. Ba túi trên sẽ để gọn trong ngăn bàn cùng 2 bộ đồ dùng môn Tiếng Việt và Toán. Khi học môn Tiếng Việt hoặc Toán, tôi hướng dẫn HS đầu giờ học cần lấy bộ đồ dùng lên học, hết tiết lại cất đồ dùng vào đúng vị trí đã lấy ra. Đồ dùng các môn học khác cũng vậy, lấy ở túi nào thì cất vào đúng túi đó. Tôi phân công 2 bạn trong nhóm đôi quan sát và góp ý cho nhau cách lấy - cất đồ dùng. Cách làm này mang lại khá nhiều tác dụng cho học sinh: vừa giúp HS không bị quên sách vở, đồ dùng ở nhà (vì mọi thứ đã để tại lớp) vừa rèn cho HS ý thức tự sắp xếp và cất dọn sách vở, đồ dùng trong ngăn bàn trong mọi tiết học. Các con biết tự lấy - xếp - cất sách vở và đồ dùng học tập trong mọi tiết học tức là các con đã bước đầu có ý thức tự phục vụ bản thân. 2.3. Hướng dẫn học sinh biết thực hiện các thao tác sử dụng dồ dùng trong mỗi tiết học: Phân môn Học vần được học ở 26 tuần đầu của chương trình Tiếng Việt , đây là phân môn chiếm nhiều số tiết hơn cả, hầu như ngày nào các em cũng có 2 tiết học. Trong tiết Học vần, HS thường xuyên phải sử dụng rất nhiều đồ dùng học tập đó là: bảng con, bộ chữ Học Vần, sách giáo khoa, vở bài tập. Vì thế, tôi đặc biệt coi trọng việc xây dựng quy trình dạy học hợp lí, tránh để HS phải lấy đồ dùng nhiều lần. Quy trình này được tôi thực hiện thường xuyên. Phần bài mới, ở tiết 1 của mỗi bài Học vần bắt đầu với việc sử dụng SGK, vở bài tập, bộ ghép chữ Tiếng Việt và bảng con ở cuối tiết học nên tôi hướng dẫn HS xếp đồ dùng như sau: Trên mặt bàn để hộp bút và hộp phấn (chỗ giữa hai bạn); bảng con để dưới bộ ghép chữ và vở bài tập (phía trên), trước mặt để SGK. Ưu tiên các đồ dùng trước để phía trên hoặc trước mặt, bộ chữ Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh lớp 1
10. 12/29 , bảng con và hộp phấn dùng xong sẽ cất vào ngăn bàn luôn. Đến tiết 2 chỉ còn trên bàn SGK, vở bài tập và hộp bút. Để việc lấy và cất đồ dùng học tập của HS vừa nhanh nhẹn vừa nhẹ nhàng, không gây ra tiếng động mà giáo viên không phải nói nhiều, tôi đưa ra các kí hiệu và ý nghĩa của mỗi kí hiệu như sau: S (Sách giáo khoa); V (Vở bài tập); B (Bảng con); C (Bộ chữ Học vần); T (Bộ đồ dùng Toán). Khi cô giáo ghi lên lề bảng kí hiệu nào tức là con sẽ lấy và dùng đến đồ dùng tương ứng. Ví dụ cô giáo ghi S/15 HS sẽ mở SGK trang 15; cô giáo ghi B HS sẽ lấy bảng và phấn trong hộp giơ lên để chuẩn bị viết. Tôi cũng quy định khi cô giáo gạch chéo qua kí hiệu nào tức là đồ dùng đó đã dùng xong và có thể cất vào ngăn bàn đúng vị trí hoặc gấp lại để chuyển sang đồ dùng tiếp theo. Việc làm này hạn chế giáo viên phải nói nhiều trong tiết dạy, đồng thời cũng rèn cho cho HS thói quen làm việc theo hiệu lệnh có thể dùng động tác chứ không nhất thiết phải dùng lời nói. Với các tiết học khác cũng vậy, tôi xây dựng nền nếp học tập cụ thể theo một quy trình hợp lí. Đặc biệt coi trọng việc hướng dẫn HS biết thao tác với từng loại đồ dùng một cách khoa học. Vì trẻ 6 tuổi còn chưa có thói quen tập trung lâu nên tôi quan tâm rèn cho các con sự tập trung chú ý theo mức độ thời gian tăng dần, bắt đầu là yêu cầu đặt ra với thời lượng là 10 - 15 phút rồi tăng dần lên 20 - 25 phút... Để giúp HS có thói quen tập trung, tôi quan tâm đến việc lựa chọn nội dung học tập như làm quen với các nét cơ bản, ghép các tiếng đơn giản, làm quen các số từ 0 đến 9, thông qua việc làm quen với các bộ đồ dùng học tập môn Toán, Tiếng Việt. Hướng dẫn HS biết sử dụng bảng con, thực hành các tháo tác giơ bảng (Hai tay cầm hai góc bảng, khuỷu tay đặt trên bàn), xoay bảng ( Đổi vị trí cầm mỗi góc bảng, quay bảng về phía sau để cô giáo và các bạn đều quan sát được bài viết của mình), đặt bảng (Đặt xuống bàn nhẹ nhàng, không phát ra tiếng động), xoá bảng (Xoá lần lượt từ trái sang phải hoặc từ trên xuống dưới). Hướng dẫn và thực hành thao tác cầm bút và tư thế ngồi viết (Cầm bút viết bằng ba đầu ngón tay: ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa. Khi viết, dùng ba ngón tay di chuyển bút từ trái sang phải, cầm bút nghiêng về bên phải, cổ tay, khuỷu tay và cánh tay cử động theo mềm mại, thoải mái. Ngồi viết, lưng thẳng, không tì ngực vào bàn, đầu hơi cúi, mắt cách vở khoảng 25 - 30 cm, tay trái tì nhẹ lên mép vở để giữ; hai chân để song song, thoải mái ), cách giơ tay xin phát biểu ý kiến (chống khuỷu tay trái xuống bàn, giơ thẳng, bàn tay khép lại). Hướng dẫn HS biết làm việc với sách giáo khoa từ việc mở sách, cầm sách đến các kí hiệu đơn giản được sử dụng trong mỗi loại sách, .... Tất cả những việc này với HS Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh lớp 1
11. 13/29 lớp 1 cần được giáo viên quan tâm và hướng dẫn HS thực hành nhiều lần để tạo thói quen, nền nếp cho các em. Tóm lại, việc xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập tại lớp đã góp phần giúp HS hình thành và phát triển được một số năng lực như tự học,tự chủ trong nhóm năng lục chung. Các em sẽ tự chủ, tự tin, năng động hơn trong học tập khi bản thân biết tự làm những việc cơ bản. Ý thức tự phục vụ không chỉ được xây dựng trong hoạt động học tập mà còn được tôi chú trọng xây dựng trong các hoạt động sinh hoạt tại lớp. 3. Xây dựng ý thức tự phục vụ trong sinh hoạt cho học sinh tại lớp học. Đến trường, ngoài việc học tập, HS còn được tham gia vào khá nhiều các hoạt động khác như: giữ vệ sinh cho cá nhân mình; ăn ngủ bán trú; làm xanh - sạch - đẹp cho lớp học của mình... Để HS có ý thức thực hiện tốt được điều trên, tôi đã: 3.1. Hướng dẫn học sinh ý thức tự giác rửa tay sát khuẩn, tự bấm móng tay và tự sửa sang đầu tóc, trang phục gọn gàng trong sinh hoạt tại trường: Trước tình hình dịch Covit đang diễn biến khá phức tạp, để giúp HS phòng chống dịch, tôi đã hướng dẫn HS cách sát khuẩn tay bằng dung dịch sát khuẩn và cách rửa tay bằng nước rửa tay hàng ngày. Nước sát khuẩn sẽ để tại cửa lớp, tôi quy định trước khi vào lớp HS phải bơm nước sát khuẩn (Theo cách giáo viên đã hướng dẫn trong tuần đầu) để sát khuẩn tay. Giờ ra chơi, khi HS đi vệ sinh xong hay trước khi ăn bán trú tôi quy định HS phải rửa tay bằng xà phòng (có tại các bồn rửa tay theo 5 bước đã được hướng dẫn qua tranh cùng vũ điệu rửa tay Encovi). Vì HS lớp 1 hay quên nên tôi xuyên nhắc nhở và đồng hành cùng các con trong mọi hoạt động để tạo thành ý thức tự sát khuẩn, rửa tay hàng ngày phòng chống dịch bệnh. Ngoài ra tôi cũng nhận thấy việc hướng dẫn HS tự bấm móng tay cũng rất cần thiết. Tuy là việc làm rất nhỏ mà các con thường được bố mẹ cắt cho nhưng khi bố mẹ bận là móng tay của con dài và bẩn ngay, một số bạn còn cho tay vào miệng để cắn móng nên rất mất vệ sinh. Tôi trao đổi với bố mẹ mua cho mỗi con 1 cái bấm móng tay nhỏ, 1 lược nhỏ để vào hộp bút. Trong các tiết hoạt động tập thể, tôi dành ra chút thời gian hướng dẫn HS cách bấm móng tay để HS biết tự bấm móng tay, chải đầu trong các giờ ra chơi hay sau giờ ngủ bán trú. Các em rất thích việc làm này nên cứ đến giờ ra chơi của thứ tư, tôi lại giao cho tổ trưởng đi kiểm tra móng tay của các bạn trong tổ để góp ý với các bạn móng tay còn dài thực hiện bấm móng tay. Với một số HS còn chậm chạp, tôi phân công một số bạn nữ khéo tay sẽ hướng dẫn bạn bấm móng, chải đầu... Những việc Một số biện pháp để xây dựng ý thức tự phục vụ trong học tập và sinh hoạt cho học sinh lớp 1