SKKN Một số giải pháp nâng cao hiệu quả ôn thi tốt nghiệp THPT môn Địa Lí tại trường THPT Trần Nhân Tông

Nội dung tài liệu: SKKN Một số giải pháp nâng cao hiệu quả ôn thi tốt nghiệp THPT môn Địa Lí tại trường THPT Trần Nhân Tông

1. 2 II. Mô tả giải pháp 1. Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến Bắt đầu từ năm học 2016 – 2017 Bộ giáo dục đào tạo đã tổ chức thi theo hình thức trắc nghiệm khách quan với một lựa chọn đúng đối với bộ môn Sử, Địa, GDCD. Cũng bắt đầu từ năm học 2016 – 2017 theo Quy chế thi, người đã học xong chương trình giáo dục phổ thông cấp THPT trong năm tổ chức kỳ thi THPT Quốc gia (sau này là kì thi tốt nghiệp THPT) có nhu cầu dự thi thì phải dự thi 04 bài thi, gồm 03 bài thi độc lập là Toán, Ngữ văn, Ngoại ngữ và 01 bài thi tổ hợp do thí sinh tự chọn. Tại trường THPT Trần Nhân Tông số lượng thí sinh đăng kí ôn tập và dự thi tổ hợp xã hội trong đó có môn Địa chiếm hơn 60% số học sinh toàn trường. Ngay từ năm học 2016 – 2017, tôi được Ban giám hiệu nhà trường phân công nhiệm vụ giảng dạy và ôn tập thi tốt nghiệp THPT cho học sinh khối 12 của trường THPT Trần Nhân Tông, qua thời gian giảng dạy tôi thấy. Bên cạnh những học sinh chăm học, có nguyện vọng sử dụng kết quả thi tốt nghiệp THPT các môn Văn –Sử - Địa để xét tuyển vào các trường Đại học, Cao đẳng. Nhiều học sinh đăng kí bài thi tổ hợp xã hội ( Sử - Địa - GDCD ) đa số là học sinh có lực học trung bình, trung bình yếu không học được tổ hợp khoa học tự nhiên mới chuyển sang tổ hợp khoa học xã hội. Nhiều học sinh còn chưa chăm học, chưa tự giác trong học tập, nhận thức chưa nhanh. Về phía giáo viên, đa phần vẫn sử dụng phương pháp thuyết trình, học sinh thì ngồi thụ động lắng nghe và ghi chép. Vì vậy học sinh chỉ tập trung học được một khoảng thời gian nên hiệu quả học tập chưa cao. Hơn nữa thời gian ôn tập trên lớp không nhiều, các em còn phải học nhiều môn học trong một ngày,nhiều em mục đích chỉ cần đỗ tốt nghiệp, vì vậy nhiều em chán học, lười học dẫn đến ảnh hưởng đến kết quả học tập. Từ những thực tế trên,với danh dự của bản thân, trách nhiệm với nhà trường, với phụ huynh và học trò, tôi luôn trăn trở làm thế nào tìm ra biện pháp hiệu quả nâng cao chất lượng ôn thi tốt nghiệp THPT môn Địa lí.
2. 3 2. Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến. 2.1. Xây dựng kế hoạch ôn tập của nhóm Địa lí. Việc xây dựng kế hoạch ôn tập dựa vào các văn bản chỉ đạo của Sở, nhà trường đề thi minh họa tốt nghiệp THPT của năm học, đề thi tốt nghiệp THPT qua các năm của Bộ giáo dục và đào tạo. a, Thời gian ôn tập. - Thời gian ôn tập diễn ra trong năm học. - Phân công nhóm cụ thể sau: + Năm học 2021 – 2022 do đồng chí Duyên nghỉ chế độ thai sản nên một mình tôi dạy 4 lớp 12. + Năm học 2022 – 2023, nhóm phân công đồng chí Thúy dạy địa 12A2 và 12A4. Đồng chí Duyên dạy địa 12A5 và 12A6. b, Về kiến thức, phương pháp. - Nhóm Địa đã thảo luận và thống nhất nêu ra khung kiến thức và các vấn đề trọng tâm trong giai đoạn ôn tập tốt nghiệp THPT. - Dựa trên cấu trúc minh họa đề thi tốt nghiệp THPT, đề thi tốt nghiệp THPT các năm của Bộ, nhóm địa đã lập kế hoạch ôn tốt nghiệp. - Kế hoạch ôn tốt nghiệp của nhóm Địa năm 2023: Dựa trên ma trận đề minh họa của Bộ Giáo dục & đào tạo ngày 01/03/2023. MA TRẬN ĐỀ THAM KHẢO THI TỐT NGHIỆP THPT NĂM 2023 Mức độ Lớp Phần Đơn vị bài học Tổng số câu NB TH VD VDC Bảng số liệu: Nhận xét 1 11 Kĩ năng Biểu đồ: Nhận xét 1 02 = 5,0% Vị trí địa lí và phạm vi lãnh 04 = 10,0% Tự 1 thổ nhiên Đặc điểm chung của tự nhiên 1
3. 4 Mức độ Lớp Phần Đơn vị bài học Tổng số câu NB TH VD VDC Sử dụng và bảo vệ tài nguyên 1 thiên nhiên Bảo vệ môi trường và phòng 1 chống thiên tai Lao động và việc làm 1 02 = 5,0% Dân cư Đô thị hóa 1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế 1 07 = 17,5% Vấn đề phát triển nông nghiệp 1 Vấn đề phát triển thủy sản và 1 lâm nghiệp 12 Các Cơ cấu ngành công nghiệp 1 ngành Vấn đề phát triển một số 1 kinh tế ngành công nghiệp trọng điểm Vấn đề phát triển giao thông 1 vận tải và thông tin liên lạc Vấn đề phát triển thương mại 1 và du lịch Vấn đề khai thác thế mạnh ở 1 Trung du và miền núi Bắc Bộ Vấn đề phát triển kinh tế - xã 1 hội ở Bắc Trung Bộ Các Vấn đề chuyển dịch cơ cấu vùng 8 = 20,0% kinh tế ở Đồng bằng sông 1 kinh tế Hồng Vấn đề phát triển kinh tế - xã hội ở Duyên hải Nam Trung 1 Bộ
4. 5 Mức độ Lớp Phần Đơn vị bài học Tổng số câu NB TH VD VDC Vấn đề khai thác thế mạnh ở 1 Tây Nguyên Vấn đề khai thác lãnh thổ theo 1 chiều sâu ở Đông Nam Bộ Vấn đề sử dụng hợp lí và cải tạo tự nhiên ở Đồng bằng 1 sông Cửu Long Vấn đề phát triển kinh tế, an ninh, quốc phòng ở BĐ và các 1 đảo, quần đảo Bảng số Biểu đồ: Nội dung 1 02 = 5,0% liệu, Bảng số liệu: Chọn dạng biểu 1 biểu đồ đồ Atlat Địa lí VN_Trang 4 - 5 1 15 = 37,5% Atlat Địa lí VN_Trang 9 1 Atlat Địa lí VN_Trang 10 1 Atlat Địa lí VN_Trang 13 1 Atlat Địa lí VN_Trang 15 1 Atlat Địa lí VN_Trang 17 1 Atlat Địa lí VN_Trang 19 1 Atlat Địa lí VN_Trang 21 1 Atlat Địa lí VN_Trang 22 1 Atlat Atlat Địa lí VN_Trang 23 1 ĐLVN Atlat Địa lí VN_Trang 25 1 Atlat Địa lí VN_Trang 26 1 Atlat Địa lí VN_Trang 27 1 Atlat Địa lí VN_Trang 28 1
5. 6 Mức độ Lớp Phần Đơn vị bài học Tổng số câu NB TH VD VDC Atlat Địa lí VN_Trang 29 1 22 = 8 = 6 = 4 = Tổng số câu 40 = 100% 55% 20% 15% 10% c, Về phạm vi chương trình - Đề minh họa THPTQG năm 2023 tập trung chủ yếu ở phạm vi kiến thức Địa lí 12; Kĩ năng khai thác Atlat Địa lí Việt Nam 15 câu; Kĩ năng bảng số liệu và biểu đồ 04 câu. - Phạm vi kiến thức bao phủ khá đồng đều chương trình Địa lí lớp 12. d, Về mức độ - Đề thi có 40 câu hỏi trắc nghiệm,38 câu thuộc khối kiến thức 12 và 2 câu kĩ năng thuộc kiến thức lớp 11 (bài 11), 75% câu hỏi thuộc mức độ nhận biết – thông hiểu, không có câu hỏi lí thuyết thuộc nội dung lớp 11. - Kiến thức Địa lí có 21 câu, gồm các chuyên đề (Địa lí tự nhiên- 4 câu , Địa lí dân cư – 2 câu, Địa lí ngành kinh tế - 7 câu, Địa các vùng kinh tế - 8 câu ) - Kĩ năng Địa lí có 19 câu trong đó có 15 câu Atlat, 2 câu kĩ năng bảng số liệu, 2 câu kĩ năng biểu đồ. - Chủ yếu là nhận biết, thông hiểu (75%); vận dụng và vận dụng cao (25%). Cụ thể: + Mức độ nhận biết: có thay đổi, năm 2022 có 20 câu (50%) đề tham khảo năm 2023 là 22 câu (55%). + Mức độ thông hiểu: Không thay đổi, năm 2022 có 8 câu (20%) đề tham khảo năm 2023 vẫn là 8 câu (20%). + Mức độ vận dụng: Có thay đổi, năm 2022 có 8 câu (20%) đề tham khảo năm 2023 là 6 câu (15%). + Mức độ vận dụng cao: Không thay đổi, năm 2022 có 4 câu (10%) đề tham khảo năm 2023 vẫn là 4 câu (10%).
6. 7 - Câu hỏi được xếp mức độ khó tăng dần,đảm bảo 2 mức độ phù hợp mục tiêu của kì thi Tốt nghiệp và xét tuyển Đại học.75 % mức độ nhận biết và thông hiểu và 25 mức độ vận dung, vận dụng cao. - Phần nâng cao tập trung 2 chuyên đề Địa lí các ngành kinh tế và Địa lí các vùng kinh tế từ câu 71 trở đi mức độ khó có tăng lên gắn liền câu hỏi tìm hiểu nguyên nhân, ý nghĩa và tác động. => Qua việc phân tích ma trận, GV có thể soạn theo các chuyên đề ôn tập. Phương pháp Lưu ý Chuyên đề Tiết Nội dung ôn tập ôn tập Kĩ năng Tiết 1, 2 - Kỹ năng làm việc bảng số - Gíao viên giao làm việc liệu bài tập trắc với biểu đồ +Biết được công thức tính và nghiệm chuyên đề và bảng số mục đích của từng công thức bảng số liệu cho liệu (4 tiết) khi nhận xét và giải thích. học sinh, yêu cầu +Rèn luyện kĩ năng tính toán học sinh về nhà từ biểu đồ,bảng số liệu, rút ra làm bài tập. được nhận xét cần thiết. - Trên lớp giáo - Kỹ năng làm việc biểu đồ viên chữa bài tập + Biết được hệ thống và nhận cho học sinh dưới dạng biểu đồ,cách phân loại nhiều hình thức( biểu đồ. hỏi - đáp, tổ chức + Hiểu được khi lựa chọn trò chơi,...). biểu đồ hợp lí, chính xác thì cần dựa vào yêu cầu của đề bài, bảng số liệu. Tiết 3, 4 - Một số dạng bài liên quan đến bảng số liệu và biểu đồ trong đề thi Tốt nghiệp THPT Kĩnăng Tiết 5 - Giới thiệu về Atlat Địa lí - Trên cơ sở ôn tập làm việc Việt Nam lí thuyết, học sinh
7. 8 với Atlat +HS có cái nhìn tổng quan về làm các bài tập trắc Địa lí Việt Atlat Địa lí Việt Nam. nghiệm chuyên đề Nam +Hình thành và rèn luyện kĩ Atlat giáo viên ( 4 tiết ) năng cơ bản khi khai thác giao. Atlat Địa lí Việt Nam Tiết 6 - Hướng dẫn khai thác Atlat - GV chữa bài tập Địa lí Việt Nam trong đề thi trắc nghiệm cho THPT Môn Địa lí học sinh dưới + Rèn luyện cho HS nhận nhiều hình thức( biết thông tin, phân tích bảng hỏi - đáp, tổ chức số liệu, biểu đồ trong Atlat trò chơi,...). địa lí. -Yêu cầu học sinh hàng tuần luyện đề thi thử tốt nghiệp THPT trênứng SHub Classroom, sửdụng phần mềm Azota. Tiết 7, 8 - Làm bài tập trắc nghiệm sử dụng Atlat trong đề thi tốt nghiệp THPT. Địa lí tự Tiết 9, - Củng cố và mở rộng kiến - Giáo viên yêu -Kết nhiên (4 10 thức, kĩ năng của chuyên đề cầu học sinh hệ hợp tiết ) địa lí tự nhiên thống hóa kiến Atlat + Vị trí địa lí thức cơ bản dưới khai + Đất nước nhiều đồi núi dạng sơ đồ tư duy thác nội + Thiên nhiên chịuảnh vào trong vở ghi. dung hưởng sâu sắc của biển. - Dựa vào Átlat và kiến + Thiên nhiên nhiệt đới ẩm kiến thức đã học thức
8. 9 gió mùa. giáo viên giao bài - Lưu ý + Thiên nhiên phân hóa đa tập trắc nghiệm bài 2, dạng cho học sinh làm 14,15 + Vấn đề sử dụng và bảo vệ thông qua các ứng tự nhiên. dụng Quizizz, ứng Tiết - Hướng dẫn học sinh làm các dụng SHub 11,12 bài tập trắc nghiệm chuyên đề Classroom, sử Địa lí tự nhiên. dụng phần mềm Azota. -GV chữa bài tập trắc nghiệm cho học sinh dưới nhiều hình thức( hỏi - đáp, tổ chức trò chơi,...). -Yêu cầu học sinh hàng tuần luyện đề thi thử tốt nghiệp THPT trên ứng SHub Classroom, sử dụng phần mềm Azota.Giáo viên yêu cầu học sinh làm nhiều lần để sao cho có thể đạt điểm tuyệt đối và ôn luyện kiến thức, thành thạo kĩ năng.
9. 10 Tiết - Củng cố và mở rộng kiến - Giáo viên yêu Kết hợp 13,14 thức và kĩ năng chuyên đề cầu học sinh hệ Atlat để Địa lí dân Địa lí dân cư thống hóa kiến khai cư ( 2 tiết ) - Vận dụng để giải quyết các thức cơ bản dưới thác nội câu trắc nghiệm khách quan sơ đồ tư duy vào dung liên quan đến chủ đề Địa lí trong vở ghi. kiến dân cư. -Dựa vào Átlat và thức. kiến thức đã học giáo viên giao bài tập trắc nghiệm cho học sinh làm thông qua các ứng dụng Quizizz, ứng dụng SHub Classroom, sử dụng phần mềm Azota. -GV chữa bài tập trắc nghiệm cho học sinh dưới nhiều hình thức( hỏi - đáp, tổ chức trò chơi,...). -Hàng tuần yêu cầu học sinh luyện đề thi thử tốt nghiệp THPT trên
10. 11 ứng dụng SHub Classroom, sử dụng phần mềm Azota ( ít nhất mỗi tuần luyện 3 đề thi ). Địa lí các Tiết 15, -Củng cố và mở rộng kiến - Giáo viên yêu -Kết ngành kinh 16 thức và kĩ năng của chuyên cầu học sinh hệ hợp tế ( 8 tiết ) đề địa lí các ngành kinh tế. thống hóa kiến Atlat để + Chuyển dịch cơ cấu kinh tế thức cơ bản dưới khai +Vận dụng để giải quyết các sơ đồ tư duy vào thác nội câu hỏi trắc nghiệm khách trong vở ghi. dung quan -Yêu cầu học sinh kiến - Hướng dẫn HS làm bài tập hàng tuần luyện đề thức. trắc nghiệm của chuyên đề thi thử tốt nghiệp -Liên hệ Tiết 17, - Củng cố và mở rộng kiến THPT trên ứng địa lí 18 thức, kĩ năng của chuyên đề SHub Classroom, vùng + Một số vấn đề phát triển sử dụng phần kinh tế và phân ngành ngành nông mềm Azota. nghiệp (Điều kiện phát triển, -GV chữa bài tập tình hình phát triển, phân bố trắc nghiệm cho của các ngành). học sinh dưới + Vận dụng để giải quyết nhiều hình thức( các câu hỏi trắc nghiệm hỏi - đáp, tổ chức khách quan trò chơi,...). - Hướng dẫn HS làm bài tập trắc nghiệm của chuyên đề Tiết 19, - Củng cố và mở rộng kiến 20 thức kĩ năng của chuyên đề
11. 12 +Một số vấn đề phát triển và phân ngành ngành công nghiệp(Điều kiện phát triển, tình hình phát triển, phân bố của các ngành ). +Vận dụng để giải quyết các câu hỏi trắc nghiệm khách quan - Hướng dẫn HS làm bài tập trắc nghiệm của chuyên đề Tiết 21, Củng cố và mở rộng kiến 22 thức, kĩ năng của chuyên đề - Một số vấn đề phát triển và phân ngành ngành dịch vụ (Điều kiện phát triển, tình hình phát triển, phân bố của các ngành). -Vận dụng để giải quyết các câu hỏi trắc nghiệm khách quan - Hướng dẫn HS làm bài tập trắc nghiệm của chuyên đề Địa lí các Tiết 23, - Củng cố và mở rộng kiến -Kết vùng kinh 24 thức, kĩ năng của chuyên đề hợp tế (8 tiết ) địa lí vùng kinh tế. Atlat để + Trung du miền núi Bắc Bộ khai và Tây Nguyên (Vấn đề nổi thác nội bật của từng vùng, điều kiện dung phát triển, hiện trạng, phân kiến