Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp để học sinh Lớp 4+5 học tốt tập đọc nhạc

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Phương pháp để học sinh Lớp 4+5 học tốt tập đọc nhạc

1. 1/15 PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lý do chọn đề tài Việc giáo dục một con người toàn diện không chỉ giáo dục cho họ có đạo đức tốt, có trình độ hiểu biết, nắm chắc các kiến thức khoa học và xã hội mà còn phải giáo dục cho họ biết nhìn nhận, phân biệt, biết thưởng thức cái đẹp và biết làm đẹp cho cuộc sống nói chung, cuộc sống của mình nói riêng. Vì vậy, có thể nói rằng giáo dục thẩm mỹ cho con người là không thể thiếu được. Mà một trong những con đường giáo dục thẩm mỹ nhanh và hiệu quả nhất là giáo dục thông qua các môn học nghệ thuật. Trong đó âm nhạc có vị trí rất quan trọng. Đặc biệt trong những năm gần đây, Bộ giáo dục và Đào tạo đã điều chỉnh nội dung giáo dục nghệ thuật trong nhà trường và coi đây là môn học bắt buộc, trong đó có âm nhạc. Âm nhạc là phương tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ, đặc biệt là ở bậc tiểu học, thông qua môn học này đã hình thành cho các em những kiến thức ban đầu về ca hát, về kiến thức âm nhạc. Đặc biệt là trang bị cho các em có một thế giới tinh thần thoải mái hơn, phát triển toàn diện hơn, từ đó giúp các em học tốt các môn học khác. Ở lớp 4+ 5, ngoài việc học hát các em còn được học các bài tập đọc nhạc với các hình tiết tấu đơn giản như : Nốt Trắng, nốt đen, nốt móc đơn, được đọc nhạc, ghép lời ca và làm các bài tập viết nốt nhạc. Vì vậy, việc học âm nhạc ở lớp 4+ 5 của học sinh tiểu học đã bắt đầu chuyển sang một giai đoạn mới. Các em trực tiếp được tiếp xúc với các nốt nhạc trên khuông nhạc có khóa son đó là một phân môn mới, phân môn tập đọc nhạc. Bên cạnh đó việc rèn luyện khả năng nghe âm nhạc chuẩn xác, phát triển tai nghe góp phần vào việc giáo dục văn hóa âm nhạc cho các em là điều rất cần thiết. Qua thực tế giảng dạy những năm trước đây. Tôi nhận thấy rằng trong giờ học âm nhạc đa số học sinh ngại học phần tập đọc nhạc vì khả năng đọc cao độ, trường độ và đặc biệt nắm vị trí nốt nhạc trên khuông nhạc còn hạn chế. Bên cạnh đó, một tiết học không dành nhiều thời gian cho phân môn nào nên khi học tập đọc nhạc dù muốn học sinh nhớ tốt phần cao độ, trường độ các nốt nhạc cũng rất khó với giáo viên. Trước một bài tập đọc nhạc, ghi chép nhạc, để các em hiểu, nắm được mục tiêu bài học và thực hiện tốt yêu cầu của bài người giáo viên cần có một phương pháp truyền đạt khoa học, hướng dẫn thật tốt và hiệu quả để gây hứng thú cho các em trong việc học tập và tiếp thu kiến thức bộ môn. Từ thực tế đó tôi đã mạnh dạn đưa ra một số ý kiến về “ Phương pháp để học sinh lớp 4+5 học tốt tập đọc nhạc ”.
2. 2/15 2. Mục đích của đề tài Bộ môn âm nhạc trong trường Tiểu học gồm 3 phân môn chính: + Học hát. + Phát triển khả năng âm nhạc. + Tập đọc nhạc. Đối với học sinh Tiểu học, học hát là trọng tâm của bộ môn, phát triển khả năng âm nhạc ( Kể chuyện âm nhạc, giới thiệu nhạc cụ, nghe nhạc ) nhằm nâng cao trình độ hiểu biết về âm nhạc cho học sinh. Để chuẩn bị cho học sinh học tập đọc nhạc ở lớp 4, 5, chương trình lớp 3 cũng đã dành một ít thời lượng cho các em tiếp cận với các nốt nhạc dưới dạng trò chơi. Học sinh đã biết về khuông nhạc, khóa son, vị trí các nốt nhạc từ Đô 1 – Đô 2, với các hình nốt đen, nốt trắng, nốt móc đơn, dấu lặng đen, dấu lặng đơn. Tuy vậy ở lớp 3 chưa có yêu cầu đọc nhạc. Nhạc lý là lý thuyết cơ bản áp dụng cho học hát và tập đọc nhạc. Còn phần tập đọc nhạc là cơ sở nó bao gồm cả hiểu biết về lý thuyết và trình độ tiếp thu âm nhạc nói chung (bao gồm cả học hát). Học sinh học tốt phân môn tập đọc nhạc hỗ trợ rất nhiều cho kiến thức âm nhạc, hiểu biết về âm nhạc và quá trình học hát, học nhạc lý sẽ có kết quả tốt hơn. Tôi thiết nghĩ, nghiên cứu để viết sáng kiến kinh nghiệm này với mục đích tìm ra một số giải pháp tốt hơn góp phần nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn âm nhạc ở trường Tiểu học nơi tôi công tác nói riêng và ở bậc học Tiểu học nói chung; đó là mục đích chính để tôi nghiêm cứu sáng kiến kinh nghiệm này. 3. Đối tượng nghiên cứu Học sinh trường Tiểu học Dương Liễu A – Hoài Đức – Hà Nội. Phạm vi nghiên cứu: - Sách âm nhạc lớp 4+ 5, sách giáo viên. - Tài liệu đổi mới phương pháp dạy học. - Tư liệu tham khảo. - Nghiên cứu trong phạm vi học sinh khối lớp 4+5 ở trường tiểu học. 4. Không gian nghiên cứu - Nghiên cứu phương pháp để học sinh khối lớp 4+ 5 học tốt tập đọc nhạc. 5. Thời gian nghiên cứu Thời gian nghiên cứu từ tháng 09 năm 2021 đến tháng 03 năm 2022. 6. Nhiệm vụ của đề tài Nêu được vai trò của âm nhạc nói chung và phân môn tập đọc nhạc nói riêng với học sinh lớp 4+ 5. Nêu được nội dung của phương pháp dạy tập đọc nhạc trong trường Tiểu học.
3. 3/15 Áp dụng vào thực tiễn và rút kinh nghiệm. 7. Phương pháp nghiên cứu Âm nhạc là một trong những phương tiện hiệu quả nhất để giáo dục thẩm mỹ cho học sinh tạo cơ sở cho việc hình thành nhân cách con người. Vì vậy việc giáo dục âm nhạc nói chung, tập đọc nhạc nói riêng cho học sinh phải dựa trên một số cơ sở như sau: + Phương pháp trực quan hỏi - đáp. + Phương pháp trực quan nghe - đọc. + Phương pháp thực hành - luyện tập. + Nghiên cứu các tài liệu, sách liên quan đến âm nhạc, tài liệu lý luận, phương pháp dạy học bộ môn âm nhạc, sách giáo khoa, sách giáo viên môn âm nhạc các khối, lớp trường Tiểu học, trên cơ sở đó làm nổi bật quan điểm, vai trò, tác dụng của âm nhạc với học sinh và hướng dẫn học sinh tiếp thu môn học một cách hiệu quả nhất. + Tìm hiểu việc học thông qua học sinh và việc dạy học thực tế của bản thân, từ đó sơ bộ đánh giá, nắm bắt thực tế dạy và học môn âm nhạc ở trường Tiểu học, rút ra những kinh nghiệm, những hạn chế của phương pháp giảng dạy và lối tiếp thu bài của học sinh.
4. 4/15 PHẦN II : GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Cơ sở khoa học liên quan đến đề tài 1.1. Cơ sở pháp lý Nghị quyết TW II khóa VIII tiếp tục khẳng định đổi mới phương pháp giáo dục, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phát triển hiện đại vào quá trình dạy học 1.2. Cơ sở lý luận Âm nhạc là nghệ thuật của âm thanh, có tác động trực tiếp đến thế giới tinh thần của con người và mang tính trừu tượng. Mỗi người có thể cảm nhận âm nhạc theo một cảm quan riêng của mình. Trong thực tế, bộ môn âm nhạc là một môn học đồng thời cũng là một môn nghệ thuật, vì vậy nó có những đặc thù riêng. Việc đào tạo giáo viên dạy học âm nhạc cũng khác so với việc đào tạo một nhạc sĩ, ca sĩ Nó vừa mang tính chuyên nghiệp, vừa mang tính sư phạm, làm sao để người giáo viên âm nhạc khi đứng trước học sinh vừa là một nghệ sĩ, vừa là một người thầy mẫu mực. Thông qua quá trình giảng dạy bộ môn âm nhạc, trong những năm qua tôi nhận thấy điều đầu tiên là giáo viên và học sinh phải xác định rõ được mục đích, nhiệm vụ và giá trị của môn học này một cách đúng đắn. Giáo viên phải biết hướng dẫn cho học sinh việc học và học tốt môn âm nhạc đối với các em là điều cần thiết. Qua sự nhận thức đúng đắn đó của học sinh mới giúp cho giáo viên giảng dạy môn âm nhạc thêm phần tự tin để đạt hiệu quả cao. Thông qua phân môn tập đọc nhạc nhằm giúp các em có những hiểu biết sơ đẳng về cái hay, cái đẹp trong âm nhạc, đồng thời học sinh biết được đặc thù riêng của bộ môn. Bên cạnh đó còn trang bị cho các em một số kỹ năng về ca hát và tập đọc nhạc, phát triển tai nghe và khả năng cảm thụ âm nhạc của các em. Giáo dục cho các em những tình cảm, đạo đức trong sáng, lành mạnh, những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam. Từ đó các em xây dựng được những tình cảm tốt với cha mẹ, thầy cô, bạn bè đồng thời có một tình yêu quê hương, đất nước, yêu thiên nhiên phát triển năng lực, trí tuệ, khích lệ các em có những sáng tạo trong âm nhạc. Qua phân môn tập đọc nhạc, học sinh được rèn luyện tính kiên trì, tính chính xác trong mọi công việc, học sinh nắm bắt được việc học phải dựa trên sự hiểu biết. Cũng từ đó hình thành trong học sinh tình yêu đất nước, con người, tình yêu quê hương và đặc biệt yêu thiên nhiên xung quanh. Từ đây học sinh
5. 5/15 nhận thức đúng đắn lý tưởng nhân sinh quan cách mạng và nhận thức được con đường mà các em đang đi để có ý thức vươn lên. Với mỗi giáo viên cần biết, qua mỗi bài tập đọc nhạc, giáo dục học sinh về mặt nào, theo tiêu chí nào. Qua bài tập đọc nhạc học sinh hiểu được kết cấu, cấu trúc của âm nhạc (một bài nhạc). Một tác phẩm âm nhạc (bài tập đọc nhạc) phải có bố cục hoàn chỉnh, cấu trúc vuông vắn, giai điệu hấp dẫn Tập đọc nhạc tốt sẽ giúp học sinh học hát chính xác, đúng đắn, học nhạc lý có cơ sở, lô gíc. Trong chương trình học, giáo viên giúp các em đọc nhạc từ bài dễ đến bài khó. Với từng bài tập đọc nhạc giáo viên cần nêu ra những yêu cầu cụ thể và cùng học sinh giải quyết những yêu cấu đó. Bên cạnh đó xem xét mỗi bài tập đọc nhạc phải phù hợp với trình độ của học sinh. Qua các bài học giáo dục học sinh tình yêu quê hương, đất nước, yêu con người, có ý thức học tập và giữ gìn những nét văn hoá, truyền thống của dân tộc. Mục đích cuối cùng của môn học âm nhạc không nhằm đào tạo các em thành những ca sĩ, nhạc sĩ hay diễn viên mà chủ yếu thông qua môn học để học sinh hình thành và phát triển nhân cách một cách tự nhiên, góp phần vào việc giáo dục toàn diện cho học sinh. Trên cơ sở đó nhiệm vụ chủ yếu của môn âm nhạc nhằm trang bị cho các em một số kiến thức, kỹ năng ban đầu về “văn hoá âm nhạc”. 1.3. Cơ sở thực tiễn Từ thực tế giảng dạy môn Âm nhạc tôi thấy : Các em rất yêu thích Âm nhạc, vì qua đó các em được tiếp xúc, làm quen với một số tác phẩm nổi tiếng của thiếu nhi không những ở trong nước mà cả của quốc tế. Các em được hát, múa, đọc nhạc giúp các em luôn vui vẻ khi được biểu diễn ... Song bên cạnh việc giảng dạy cho học sinh tiếp thu tốt những kiến thức cơ bản đó thì Tôi thấy còn gặp nhiều hạn chế như : Nhận thức của phụ huynh học sinh, chưa coi trọng môn học, còn cho rằng đó là môn phụ, cho nên đồ dùng học sinh còn thiếu thốn, chỉ cho con tập trung vào học các môn khác như Toán, Tiếng Việt...mà không dành thời gian để học bài hát hay tập viết nốt nhạc. Để học sinh học tốt không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mà còn phụ thuộc vào phương pháp truyền thụ của người thầy. Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình và toàn thể xã hội. Mặt khác, một số giáo viên chưa có phương pháp dạy thích hợp để giúp học sinh thấy hết cái hay, cái đẹp của môn học cũng như sự quan trọng của phân môn tập đọc nhạc nói riêng và âm nhạc nói chung. Tư liệu có liên quan còn hạn chế vì thế trong quá trình giảng dạy, tôi luôn phải cố gắng chuẩn bị tốt
6. 6/15 các khâu và khuyến khích động viên học sinh thường xuyên, kịp thời tạo cho các em có một tâm trạng thoải mái, một hứng thú tràn đầy khi học âm nhạc. Học âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học. Thông qua những câu nhạc, những lời ca, âm nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các em, giúp các em cảm thụ những giai điệu qua từng bài nhạc, từng câu nhạc. Vậy làm thế nào để các em đọc đúng được bài tập đọc nhạc? Trước tiên các em phải nắm vững kiến thức về âm nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc tương ứng với độ cao âm thanh, các hình nốt nhạc tương ứng độ dài, giúp các em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao, thấp, dài, ngắn với lực độ khác nhau, tốc độ thể hiện khác nhau. Và tôi đã gặt hái được một số thành quả đáng kể, phần lớn học sinh say sưa với môn học và hiểu được tác dụng của âm nhạc trong đời sống, góp phần hình thành ở các em kĩ năng đọc đúng cao độ, trường độ và hát đúng giai điệu...Từ đó giúp học sinh giao tiếp tốt, mạnh dạn tự tin khi đứng trước đám đông. Vì vậy, nghiên cứu về phương pháp để học sinh lớp 4+ 5 học tốt tập đọc nhạc là vấn đề cần thiết, quan trọng... nhằm nâng cao cảm thụ âm nhạc cho lứa tuổi các em 2. Nghiên cứu thực trạng: Năm học 2021 – 2022, tôi được nhà trường phân công trực tiếp giảng dạy môn Âm nhạc ở các khối lớp 2,3,5 là nơi tôi thực hiện đề tài này. 2.1. Thuận lợi : + Bản thân là giáo viên được đào tạo cơ bản về chuyên môn, bồi dưỡng chuyên ngành âm nhạc và được trực tiếp tham gia giảng dạy âm nhạc. + Được nhà trường luôn quan tâm, tạo điều kiện về cơ sở vật chất, đồ dùng dạy học. + Học sinh rất yêu thích bộ môn Âm nhạc, thích hát thích được biểu diễn. 2.2. Khó khăn : + Trường học thuộc vùng nông thôn, làng nghề nên đa số phụ huynh vất vả suốt ngày với công việc ít có thời gian quan tâm con cái, chưa đánh giá tầm quan trọng đối với các hoạt động nghệ thuật trong sự phát triển của học sinh + Bên cạnh đó còn một số học sinh tỏ thái độ thờ ơ với môn học, một số học sinh chưa nắm chắc vị trí nốt nhạc, hình nốt nhạc trên khuông, chưa thể hiện được cao độ, trường độ bài tập đọc nhạc theo yêu cầu và ghép lời ca chưa đồng đều. Chính vì những thuận lợi và khó khăn trên nên việc dạy học môn Tập đọc nhạc nói riêng và Âm nhạc nói chung ở trường Tiểu học còn chưa đạt chất lượng cao, vẫn còn những học sinh chưa ham học. Vì vậy, là một giáo viên tâm huyết
7. 7/15 với nghề tôi luôn trăn trở làm như thế nào để nâng cao chất lượng, đó chính là lý do tôi chọn nội dung nghiên cứu là “ Phương pháp để học sinh lớp 4+ 5 học tốt tập đoc nhạc” Đầu năm học 2021- 2022, tôi đã tiến hành khảo sát học sinh môn Âm nhạc- Tập đọc nhạc của học sinh khối 5 trong trường Tiểu học Dương Liễu A (có minh chứng kèm theo). Từ kết quả khảo sát cho thấy, việc tiếp thu các kiến thức của các em chưa cao lắm. 3. Những biện pháp thực hiện : Muốn dạy tốt và học tốt môn tập đọc nhạc, giáo viên phải hướng dẫn cho học sinh nắn rõ về lý thuyết nhạc và nên cho học sinh thực hành nhiều để thực hiện đúng cao độ, trường độ. Thực hiện đúng quy trình khi dạy bài tập đọc nhạc, phải phân bố thời gian lên lớp với mỗi phân môn thật hợp lý tạo điều kiện cho tất cả học sinh đều được nghe, nhìn và luyện tập. Để tiết kiệm thời gian cần tận dụng triệt để sách giáo khoa, bảng phụ và chuẩn bị tốt đồ dùng dạy học trên lớp. Những nội dung cơ bản trong bài học giáo viên cần cho học sinh luyện tập nhiều hơn để ghi nhớ. Với phân môn tập đọc nhạc, giáo viên phải chuẩn bị bảng phụ chép bài cần học và yêu cầu học sinh ở nhà chuẩn bị bài Trong tiết học giáo viên phải tạo được hứng thú học tập cho học sinh. Muốn vậy bài tập đọc nhạc phải có giai điệu hay, vừa với khả năng các em. Bên cạnh đó học sinh phải hiểu một bài tập đọc nhạc cần biết những gì, học sinh phải nắm được các ký hiệu trong bài. + Học sinh nhận dạng được khuông nhạc có 5 dòng kẻ, 4 khe + Học sinh xác định được khoá nhạc, tên từng nốt nhạc trên khuông. + Học sinh xác định được mối tương quan, độ trầm bổng các nốt trên khuông theo giọng điệu đã xác định. + Học sinh nhận dạng được hình nốt, mối tương quan giữa các hình nốt ... + Học sinh nắm chắc được các ký hiệu thường gặp trong bản nhạc và cách thể hiện các ký hiệu đó. + Học sinh biết thể hiện đúng tính chất sắc thái tình cảm đối với từng bài tập đọc nhạc. Để thực hiện được các vấn đề nêu trên là một yêu cầu tương đối khó đối với học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 4+ 5 nói riêng. Để giúp học sinh có hứng thú trong tiết tập đọc nhạc, tôi đã đưa ra một số biện pháp trong mỗi tiết học với phân môn này. 3.1. Biện pháp 1 : Nhận biết tên nốt nhạc : Trước tiên học sinh phải biết được trong âm nhạc có 7 âm cơ bản và nhớ được thứ tự các nốt nhạc từ thấp đến cao: Đô – Rê – Mi – Pha – Son – La – Si.
8. 8/15 Để có được điều này đối với học sinh lớp 4+ 5 tương đối dễ dàng vì các em đã được tiếp cận với các nốt nhạc từ lớp 3 nên thứ tự 7 nốt cơ bản các em đều nhớ. Muốn học sinh khắc sâu hơn, trong một số giờ học âm nhạc tôi thường cho học sinh luyện đọc 7 nốt cơ bản từ thấp đến cao và ngược lại từ cao xuống thấp. Đây cũng là một phần khởi động giọng cho học sinh trước giờ học âm nhạc. 3.2. Biện pháp 2: Nhận dạng khuông nhạc và nguyên tắc sắp xếp các nốt nhạc trên khuông : Trong chương trình lớp 3 có phần giới thiệu khuông nhạc, khoá son Trong tiết học này giáo viên nhắc lại cho học sinh: Khuông nhạc gồm 5 dòng kẻ và 4 khe, ngoài dòng và khe chính có dòng và khe phụ. Đặc biệt học sinh phải nhớ tên dòng và khe được tính theo thứ tự từ dưới lên trên. Giáo viên dùng que chỉ vào dòng và khe để học sinh nói tên dòng và tên khe với tốc độ từ chậm tới nhanh. Giáo viên giới thiệu khoá son là khoá nhạc thông dụng nhất, được viết bắt đầu từ dòng kẻ thứ 2 (dòng kẻ thứ 2 là vị trí của nốt son). Giáo viên nhắc học sinh nhớ 7 nốt cơ bản theo thứ tự từ thấp đến cao và cho học sinh biết từ nốt son trên dòng kẻ thứ 2 ta sẽ tìm được các nốt nhạc tiếp theo theo thứ tự đi lên hoặc đi xuống (giáo viên lấy ví dụ cụ thể). Giáo viên dùng que chỉ từng dòng và khe trên khuông nhạc và yêu cầu học sinh (nhớ thứ tự 7 nốt) đọc tên từng nốt theo que chỉ của giáo viên (giáo viên nói trước một vài lần sau đó mới hỏi học sinh). Việc nhớ tên nốt nhạc trên khuông đối với học sinh Tiểu học là tương đối khó, vì qua việc giảng dạy nhiều năm tôi nhận thấy rất nhiều học sinh nhìn vào bản nhạc mà không thể đọc được đó là nốt gì, đa số các em thường ghi tên nốt nhạc phía dưới mỗi nốt hoặc ghi kí hiệu của nốt nhạc đó để tập đọc nhạc. Yêu cầu trong mỗi bài tập đọc nhạc học sinh nhìn vào các nốt nhạc trên khuông phải nói được ngay đó là nốt gì. Để làm được điều này ngay lập tức trong những tiết học đầu tiên là rất khó, nên từng bước trong các giờ học âm nhạc tôi đã áp dụng dần một số biện pháp: Ví dụ: Tất cả các bài tập đọc nhạc, trước khi học trên lớp yêu cầu học sinh về nhà chép vào vở và xem (nhớ) tên từng nốt nhạc trong bài tập đọc nhạc đó. Trong một số giờ học âm nhạc tôi lấy khoảng 5 phút đầu giờ (đối với các lớp 4+ 5) yêu cầu học sinh tập chép nhạc: Giáo viên đọc tên từng nốt nhạc (cả trường độ) và yêu cầu học sinh chép đúng vị trí, hình nốt nhạc đó nên khuông nhạc. Một số tiết học, tôi cũng dành một chút thời gian cuối giờ cho học sinh
9. 9/15 làm bài tập (hoặc cho bài tập về nhà) tập viết hình nốt và viết nốt nhạc lên khuông nhạc. Với những cách làm đó giúp học sinh vừa nhớ tên nốt nhạc trên khuông nhạc đồng thời rèn luyện cho học sinh kỹ năng viết nốt nhạc, giúp cho các giờ tập đọc nhạc học sinh vỡ bài nhanh hơn, tiết học hiệu quả hơn. 3.3. Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh tập đọc cao độ : Trước khi vào đọc phần cao độ tôi thường kiểm tra và cũng để củng cố việc học sinh nhớ tên nốt nhạc trên khuông: Giáo viên dùng que chỉ thứ tự từng nốt nhạc trong bài trên bảng phụ, gọi 1 học sinh nói tên từng nốt nhạc đó (yêu cầu ở dưới lớp theo dõi). Sau khi học sinh nắm được tên các nốt nhạc trong bài, giáo viên gọi học sinh nhận xét bài tập đọc nhạc: Về cao độ, trường độ; Về nhịp; Về các ký hiệu âm nhạc khác. Giáo viên cho học sinh luyện đọc cao độ (luyện đọc gam và các nốt trụ trong bài tập đọc nhạc). Luyện đọc như thế vài lần sẽ giúp học sinh khắc sâu cao độ trong đầu hơn. Sau khi học sinh được luyện đọc âm hình tiết tấu chính, tiếp theo giáo viên cho học sinh đọc cao độ kết hợp với trường độ của bài (từng câu ngắn) sau đó nối các câu với nhau. Để học sinh đọc tốt phần cao độ như trên với các bài tập đọc nhạc, trong các tiết học ban đầu tôi cũng đan xen một số thủ pháp giúp học sinh có cách đọc cao độ chính xác và nhanh hơn. * Đọc nhạc theo sơ đồ vần nhạc: Giáo viên chỉ từng nốt nhạc để học sinh đọc đúng cao độ + Ví dụ: Đ – M– S – Đ; Đ – S – M – Đ, R–F –L–Đ; Đ – L – F – Đ Với thủ pháp này, những học sinh yếu có thể tiếp thu được, vì tôi cho các em tập đọc từ dễ (ít nốt nhạc) đến khó (nhiều nốt nhạc và các quãng xa hơn). Cách đọc nhạc này, học sinh chỉ luyện được kỹ năng đọc đúng cao độ tương quan cao - thấp giữa các nốt mà phần trường độ chưa được chú ý. Đây là cách áp dụng nguyên tắc dùng cái biết rồi để học cái chưa biết, đi từ dễ đến khó. * Đọc nhạc theo hình chữ nốt: Giáo viên hướng dẫn học sinh nhìn vào bài tập hình tiết tấu và kí hiệu các nốt nhạc, đọc cao độ từng nốt ứng với hình nốt (vừa đọc vừa gõ phách). Với cách này khi đọc học sinh sẽ cảm thấy đơn giản hơn đọc bài trên khuông, nhưng khi áp dụng bài tập đọc nhạc trên khuông học sinh sẽ nhận biết
10. 10/15 tên nốt nhạc chậm. Vì vậy cách đọc nhạc này tôi chỉ thực hiện khi cuối tiết học còn thời gian nhằm giúp học sinh luyện đọc thêm về cao độ. * Luyện đọc cao độ theo ký hiệu bàn tay: Giáo viên giới thiệu với học sinh 5 ngón tay tượng trưng cho 5 dòng kẻ của khuông nhạc và 4 kẽ tay tượng trưng cho 4 khe ( Đã được giới thiệu qua trò chơi “ khuông nhạc bàn tay ” ở lớp 3). Khi giáo viên xoè bàn tay và chỉ vào từng ngón, từng kẽ, học sinh theo dõi sẽ tỏ ra rất hứng thú vì thế giáo viên lấy đó như một trò chơi âm nhạc nhằm giúp học sinh luyện đọc cao độ đồng thời giúp học sinh nhớ vị trí nốt nhạc trên khuông. Giáo viên có thể chỉ vào từng ngón, từng kẽ tay và hỏi học sinh nói tên nốt đó là nốt gì hoặc ngược lại, giáo viên hỏi: Ví dụ: Nốt mi, son, la nằm ở ngón, kẽ nào trên bàn tay? Trên thực tế, thủ pháp này như một cách ‘học mà chơi, chơi mà học” sẽ tạo nên một không khí sôi nổi và thoải mái giúp học sinh thư giãn đầu óc 3.4. Biện pháp 4: Hướng dẫn học sinh tập đọc tiết tấu : Đọc tiết tấu là thể hiện được độ ngân dài, ngắn (trường độ) các nốt nhạc. Khi đọc tiết tấu giáo viên nên cho học sinh miệng đọc và tay gõ (có thể gõ theo nhịp, theo phách hay theo âm hình tiết tấu của bài đó). Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh vỗ tay hoặc gõ đệm bằng thanh phách, song loan tránh để các em đập bàn, gõ thước gây tiếng ồn không hay. Đối với học sinh, nếu cho các em tập đọc luôn tiết tấu trong bài tập đọc nhạc đang học có thể còn khó khăn, nên trong những tiết học đầu tiên, giáo viên nên cho học sinh tập đọc tiết tấu từ dễ đến khó. Trước tiên giáo viên làm mẫu sau đó hướng dẫn và yêu cầu học sinh làm theo từ chậm đến nhanh thì học sinh sẽ dần thực hiện nhanh và tốt hơn. * Tập tiết tấu bằng cách vỗ tay (gõ) theo hình tiết tấu: Học sinh chỉ vỗ tay hoặc gõ theo âm hình tiết tấu mà không đọc. * Đọc tiết tấu trong âm tiết tấu: Học sinh miệng đọc tên hình nốt kết hợp vỗ tay (gõ) theo trường độ hình nốt (giáo viên hướng dẫn từ chậm đến nhanh). * Tập ghi âm hình tiết tấu: Để học sinh đọc và nắm chắc hơn các mẫu hình tiết tấu, áp dụng tốt hơn trong các bài học, trong một vài tiết học tôi cũng đưa ra một số bài tập “Tập ghi âm hình tiết tấu” từ ngắn đến dài, từ dễ đến khó. Với những bài tập này giúp học sinh tập ghi hình tiết tấu để luyện khả năng phân biệt độ dài, ngắn (trường độ) trong những âm hình tiết tấu. Giáo viên kiểm tra phần ghi hình tiết tấu của học sinh và có thể nhận xét đánh giá học sinh.
11. 11/15 3.5. Biện pháp 5: Hướng dẫn hoàn chỉnh bài tập đọc nhạc : Để đọc được hoàn chỉnh một bài tập đọc nhạc, học sinh phải cùng lúc thực hiện 3 kỹ năng đó là: Nhận biết nốt nhạc trên khuông, đọc đúng cao độ và đọc đúng tiết tấu (trường độ). Khi thực hiện bài tập đọc nhạc, giáo viên phải hướng dẫn học sinh giải quyết từng kỹ năng trước khi phối hợp cả ba kỹ năng trên. Trong mỗi bài tập đọc nhạc học sinh phải nắm chắc phần lý thuyết có liên quan đến bài tập đọc nhạc đó thì các em mới có thể tự giải quyết từng kỹ năng (cùng với hướng dẫn của giáo viên). Để được như vậy, chỗ nào học sinh chưa hiểu rõ thì giáo viên phải giảng lại cho các em nhớ và có cơ sở giải quyết bài tập đọc nhạc nhanh hơn. Giáo viên cần nhắc nhở và hướng dẫn học sinh tập vỡ bài tập đọc nhạc: đọc từ tốc độ chậm đến nhanh. Sau khi học sinh đọc trôi chảy giáo viên hướng dẫn các em đọc đúng tính chất của nhịp, thể hiện đúng sắc thái, tình cảm của bài. Trong mỗi bài tập đọc nhạc, giáo viên hướng dẫn học sinh đọc và vỗ tay (gõ) theo nhịp, phách, theo tiết tấu lời ca và có thể vừa đọc vừa đánh nhịp. Có thể hướng dẫn các em tự đặt lời theo chủ đề cho trước hoặc tự chọn trong những chủ đề giáo viên đưa ra. Theo tôi với việc dạy hát có thể dạy theo lối truyền khẩu, nhưng với phân môn tập đọc nhạc thì không được dạy theo phương pháp này. Nếu thực hiện như vây thì đến với mỗi bài tập đọc nhạc khác việc hướng dẫn các em đọc bài là rất khó khăn và mất thời gian mà kết quả cuối cùng học sinh sẽ không nhớ nổi vị trí nốt nhạc trên khuông và trường độ tương quan giữa các nốt. Và như vậy đến với bài tập đọc nhạc mới học sinh sẽ không tự vỡ bài được mà có thể đọc, hát thiếu chính xác về cao độ, trường độ nếu các em không được luyện đọc nhiều hoặc giáo viên hướng dẫn bài chưa kỹ. Trên đây là một số thủ pháp dạy tập đọc nhạc mà tôi đã áp dụng trong những năm qua. Tuy nhiên việc áp dụng những phương pháp trên không thể máy móc với tất cả các học sinh mà tuỳ vào từng đối tượng học sinh, từng lớp học với khả năng tiếp thu bài hay có năng khiếu như thế nào (sức học khá, trung bình, yếu ) hoặc tuỳ vào từng bài tập đọc nhạc mà tôi đã vận dụng từng phương pháp, thủ pháp nêu trên sao cho phù hợp. Mục đích cuối cùng là để học sinh tiếp thu bài nhanh nhất và đạt kết quả học tập tốt nhất. 3.6. Biện pháp 6: Áp dụng trò chơi âm nhạc vào bài tập đọc nhạc : Để học sinh khắc sâu hơn với những bài tập đọc nhạc đã học, trong các bài học có phần ôn bài tập đọc nhạc hoặc các giờ ôn tập tôi thường cho học sinh chơi một số trò chơi âm nhạc: