Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp phát huy tính chủ động tích cực, sáng tạo nhằm nâng cao hiệu quả học môn Tin học cho học sinh Lớp 3, 4 trường Tiểu học Ba Trại B

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp phát huy tính chủ động tích cực, sáng tạo nhằm nâng cao hiệu quả học môn Tin học cho học sinh Lớp 3, 4 trường Tiểu học Ba Trại B

1. 3 đạy và học của nhà trường, tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước. 2. Mục tiêu của sáng kiến - Tìm ra một số biện pháp dạy học có hiệu quả, phát huy tính tích cực chủ động, sự sáng tạo trong tiếp thu kiến thức cho học sinh qua từng bài học. - Các em hiểu và ghi nhớ kiến thức nhanh, áp dụng vào thực hành tốt hơn, sáng tạo nhiều hơn và có khả năng giải quyết các vấn đề của thực tiễn đời sống, chất lượng đi lên rõ rệt. 3. Thời gian, đối tượng, phạm vi nghiên cứu - Thời gian thực hiện: + Từ tháng 9 năm 2023, tôi đã tiến hành khảo sát, điều tra học sinh tích cực, chủ động, chưa tích cực chủ động và học sinh sáng tạo của khối lớp 3, 4 trường tiểu học Ba Trại B; đọc sách tham khảo, tìm hiểu tài liệu trên internet. + Đầu tháng 5 năm 2024: Rút kinh nghiệm và hoàn thiện sáng kiến. - Đối tượng khảo sát thực nghiệm: học sinh khối lớp 3, 4. - Phạm vi nghiên cứu: Trong trường Tiểu học II. NỘI DUNG SÁNG KIẾN 1. Hiện trạng vấn đề Đối với lứa tuổi tiểu học, với môn Tin học các em rất thích thú và hào hứng tuy nhiên các em dễ thích nghi và tiếp nhận cái mới nhưng cũng thiếu sự tập trung cao độ, khả năng ghi nhớ và chú ý có chủ đích chưa được phát triển mạnh. Trẻ nhớ rất nhanh và quên cũng nhanh. Tại thời điểm các em vừa học xong thì nhớ được kiến thức nhưng khi về nhà lại có thể quên luôn. Do vậy tình cảm tích cực sẽ kích thích được khả năng nhận thức tốt, ghi nhớ lâu đối với học sinh tiểu học. Khi các em có những nhận thức tốt, từ đó hành động sẽ đúng đắn. Trong giáo dục đổi mới căn bản phương pháp dạy học chúng ta mới có thể tạo được sự đổi mới thực sự trong giáo dục, mới có thể đào tạo được lớp người năng động, sáng tạo có tiềm năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh nhiều nước trên thế giới hướng tới nền kinh tế tri thức. Vậy làm thế nào để cho học sinh có thể tự chiếm lĩnh kiến thức và biết vận dụng chúng? Điều này đòi hỏi người giáo viên ngoài việc truyền đạt kiến thức còn cần khơi dậy học sinh tính tích cực, khả năng tự học và giải quyết vấn đề sáng tạo trong từng hoạt động học. Và cốt lõi đó là dựa vào phương pháp, cách tổ chức các biện pháp dạy học phù hợp hiệu quả. Từ thực tế giảng dạy của bản thân tôi nhận thấy: - Học sinh rất tò mò với “người bạn mới” là máy tính nên dễ mất tập trung.
2. 4 - Đa số phụ huynh cho rằng Tin học là môn phụ và e ngại con lạm dụng máy tính để chơi nên chưa có sự đầu tư về máy tính, thiết bị học môn Tin học. - Một số em không có máy tính ở nhà thực hành nên kỹ năng của các em chưa thành thạo và giờ học trên lớp còn nhiều rụt rè, chưa tự tin. - Giáo viên vẫn giảng dạy theo cách truyền thống giảng giải nhiều chủ yếu là thuyết trình. Học sinh chỉ lắng nghe rồi ghi kiến thức vào vở, thực hành theo. - Giáo viên còn ngại áp dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực, để tạo được động lực, hứng thú trong môn học đặc biệt đối vơi môn Tin học. - Giáo viên chưa kích thích được sự tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. - Không khí lớp học thường ít có sự chủ động, sáng tạo của học sinh. - Sự tương tác giữa giáo viên và học sinh còn nhiều hạn chế. - Tính cạnh tranh giữa cá nhân trong lớp chưa cao, ít có sự tự đánh giá và đánh giá giữa các thành viên trong lớp. - Kĩ năng sử dụng máy tính của học sinh còn yếu. * Nguyên nhân của các tồn tại trên: - Về phía giáo viên: + Giáo viên vẫn quen phương pháp dạy học truyền thống do thói quen, ngại đổi mới. + Giáo viên chưa có phương pháp dạy học phù hợp dẫn đến tiết học chưa thực sự thu hút và khơi dậy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. - Về phía phụ huynh và học sinh: + Học sinh học còn học kiểu đối phó, chưa thực sự quan tâm và đam mê với môn Tin học. + Phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việc học môn Tin học, tâm lí còn coi là môn phụ nên việc đầu tư máy tính cho con học còn rất hạn chế. Phần lớn phụ huynh còn lo lắng con lạm dụng máy tính để chơi và sử dụng sai mục đích nên không cho con sử dụng. Do vậy chưa thấy được hiệu quả khi cho con em mình sử dụng máy tính, chưa thực sự nắm bắt tầm quan trọng của môn Tin học đối với các em. 2. Giải pháp thực hiện sáng kiến để giải quyết vấn đề Đầu năm học 2023 - 2024, tôi đã giảng dạy Tin học lớp khối 3,4 với tổng số 318 học sinh kết hợp với khảo sát qua các tiết học, tôi nhận thấy thực trạng ban đầu như sau:
3. 5 Biểu đồ số học sinh tích cực, chủ động và chưa tích cực chủ động trong môn Tin học khối lớp 3,4 đầu năm học 2023-2024 273 36 9 THÁNG 9/2023 Tích cực, chủ động Sáng tạo Chưa tích cực chủ động Qua biểu đồ trên trên tôi thấy, trong tổng số học sinh của khối lớp 3, 4 là 318 học sinh thì số học sinh tích cực, chủ động với môn Tin học rất ít chỉ 36 em . Trong khi đó, số học sinh chưa tích cực, chủ động với môn học lên lên tới 273 em, và rất ít học sinh thể hiện được sự sáng tạo trong quá trình học chỉ có 9 học sinh. Điều này dẫn đến tiết học trầm ít có sự sôi nổi và hiệu quả chưa cao. Là người giáo viên trực tiếp giảng dạy, tôi thấy cần có các biện pháp để học sinh tích cực, chủ động tiếp thu những kiến thức, phát huy tự tin, sự sáng tạo của mình để đạt được mục tiêu bài học. Đây không phải công việc một sớm một chiều mà đòi hỏi cả một quá trình trong phương pháp giảng dạy của giáo viên, sự thay đổi trong tư duy của học sinh. Trong quá trình rèn kĩ năng đó của học sinh tôi đã tiến hành các biện pháp sau. Biện pháp 1: Mở đầu hấp dẫn với hoạt động khởi động phong phú. Biện pháp 2: Sử dụng linh hoạt các phần mềm hỗ trợ trong dạy học. Biện pháp 3: Tổ chức hoạt động luyện tập, thực hành đa dạng. Biện pháp 4: Đánh giá, nhận xét công bằng, minh bạch, chi tiết. Biện pháp 1: Mở đầu hấp dẫn với hoạt động khởi động phong phú. Đặc điểm của học sinh khi học giờ tin học là các em rất tò mò với đồ dùng học tập mới đó là chiếc máy tính. Đến giờ học các em chỉ muốn mở máy tính để khám phá ngay chứ không chú ý lắng nghe cô giáo ra hiệu lệnh gì. Vì vậy muốn học sinh chú ý và làm theo sự hướng dẫn của giáo viên thì người giáo viên phải tạo một không khí hứng khởi, vui tươi, hoạt động đầu giờ phải mang tính sôi nổi và tất cả học sinh đều tham gia. Để giúp các em tập trung vào tiết học giáo viên tổ chức cho học sinh các hoạt động khởi động đa dạng như sau: + Xem một đoạn video ngắn gợi mở, giới thiệu vào bài. + Chơi trò chơi trực tuyến như plicker.
4. 6 + Chơi các trò chơi được thiết kế trên PowerPoint như giải ô chữ, lật mảnh ghép, đuổi hình bắt chữ, hộp quà bí mật . Ví dụ 1: Khi dạy lớp 4 - Bài 6: Tác hại khi xem những trang web không phù hợp lứa tuổi và không nên xem. Thay vì dẫn dắt vào bài theo các thông thường tôi cho học sinh xem video tình huống về một bạn nhỏ truy cập vào trang web xấu trên điện thoại dẫn đến ảnh hưởng về tâm lý. * Mục tiêu: - Tạo sự chú ý, tập trung của học sinh về vấn đề bài học hôm nay. - Định hướng cho học sinh về vấn đề sắp tìm hiểu. -Tăng khả năng nhận thức về vấn đề truy cập các trang web xấu trong xã hội hiện nay. - Tạo sự tò mò, tích cực chủ động muốn bắt đầu tiết học. * Cách thực hiện: - Trước khi cho học sinh xem video tình huống giáo viên định hướng cho học sinh xem có chủ đích: Video nói về vấn đề gì? Hay chuyện gì xảy ra với nhân vật trong video. Video: Hiểm họa khi trẻ xem điện thoại tự do Khi được xem video mở đầu tất cả học sinh đều chăm chú quan sát và lắng nghe, có một số học sinh còn thì thầm bàn luận và dường như các em cũng đã từng ở trong tình huống như vậy.
5. 7 Học sinh chăm chú theo dõi Sau khi cho học sinh xem xong, giáo viên gọi học sinh chia sẻ về những gì xem được trong video và đồng thời hỏi các em đã từng gặp tình huống tương tự chưa? Và dẫn dắt khi xem chúng có những tác hại gì? Chúng ta cùng tìm hiểu trong bài học hôm nay. * Kết quả: Qua hoạt động khởi động này giáo viên giúp học sinh định hướng được chủ đề của tiết học. Tất cả học sinh rất tập trung hào hứng và chỉ muốn bắt đầu tìm hiểu ngay nội dung bài học. Điều này đóng vai trò rất quan trọng để giáo viên tiến hành các hoạt động học tiếp theo hiệu quả. Ví dụ 2: Khi dạy lớp 3 - Bài 6: Sử dụng chuột máy tính, tôi tạo sự hứng thú, sôi nổi khởi động vào bài thông qua trò chơi trực tuyến Pickers. * Mục tiêu: - Học sinh nhớ lại kiến thức đã học ở bài học trước. - Rèn tác phong nhanh nhẹn, khả năng ghi nhớ. -Tăng khả năng tiếp cận với công nghệ thông tin thông qua trò chơi trực tuyến. - Học sinh tích cực, chủ động tham gia khởi động bắt đầu tiết học. * Cách thực hiện: - Giáo viên chuẩn bị trò chơi tại trang web plickers.com. Khi sử dụng giáo viên truy cập vào trò chơi đã thiết kế từ trước, yêu cầu học sinh quan sát câu hỏi trên màn hình chiếu và lựa chọn đáp án đúng bằng cách lựa chọn các đáp án và giơ mặt chứa đáp án mình chọn ở mã QR Code đã được giáo viên chuẩn bị và giao cho các con từ trước. Trên mặt của các mã có sẵn các đáp án A, B, C, D.
6. 8 A B D Sau khi các lựa chọn của học sinh được giơ lên, giáo viên sẽ sử dụng điện thoại thông minh có cài đặt app plickers để quét mã QR Code và nhận diện các đáp án của học sinh. App Plickers Ứng dụng Plicker trên điện thoại sẽ quét các đáp án mà học sinh lựa chọn. Kết quả sự lựa chọn của học sinh sẽ được ghi lại ngay trên màn hình.
7. 9 Sau đó tôi dẫn dắt học sinh vào bài, tìm hiểu về cách sử dụng chuột máy tính. * Kết quả: Qua trò chơi học sinh nhớ lại kiến thức đã học, chỉ ra được bộ phận của máy tính đặc biệt là chuột máy tính, làm tiền đề để học sinh học bài ngày hôm nay. Tất cả học sinh trong lớp được tham gia kể cả những em thường hay mất tập trung nhất vì trên màn hình xuất hiện tên của mình, nếu đáp án chưa được quét thì tên các em sẽ không được tô màu xanh. Từ đó các em có ý thức tự giác tập trung và thích thú với hình thức học mới, không còn tình trạng học sinh làm việc riêng trong lúc giáo viên tổ chức các hoạt động học. Bên cạnh đó, những học sinh chọn đáp án sai cũng hiển thị cụ thể trên màn hình điện thoại của giáo viên. Giáo viên dễ dàng phát hiện và sửa luôn lỗi cho những học sinh làm sai đó. Trò chơi này có thể áp dụng đối với hầu hết các bài học và môn học, ngoài hoạt động khởi động ra có thể áp dụng với các hoạt động khác của bài học. Biện pháp 2: Sử dụng linh hoạt các phần mềm hỗ trợ trong dạy học Đặc điểm đặc trưng của môn tin ngoài phần cứng máy tính là các phần mềm. Nếu người giáo viên khai biết khai thác các phần mềm dạy học offline và online, học sinh vừa được học vừa được thực hành với công nghệ thì tiết học sẽ rất sôi nổi và đạt hiệu quả cao. Đối với trường tôi mỗi phòng học có một ti vi có kết nối internet nên ứng dụng công nghệ thông tin trong tiết dạy là việc làm không thể thiếu đối với mỗi giáo viên và nhất là với một giáo viên Tin học. Và việc tạo hứng thú, phát huy tính tích cực, sáng tạo cho học sinh trong học tập có mối liên hệ chặt chẽ tới yếu tố công nghệ trong giờ học. Tôi đã sử dụng linh hoạt các phần mềm, website hỗ trợ dạy học như: phần mềm quản lý phòng máy NetSupport School, website liveworksheets (làm bài tập trực tuyến), booket (trò chơi trực tuyến), quizizz (trò chơi trực tuyến), online-stopwatch (gọi tên ngẫu nhiên), Padlet (chia sẻ bài làm, đánh giá, bình chọn trực tuyến, ), .
8. 10 * Ví dụ: Khi dạy Lớp 4 - Bài 12. Phần mềm miễn phí và không miễn phí. Để củng cố nội dung bài học thay vì theo các thông thường là hỏi – đáp tôi tổ chức cho học sinh chơi trò chơi trực tuyến qua phần mềm quizizz.com * Mục tiêu: - Học sinh ghi nhớ và khắc sâu các kiến thức vừa học. - Rèn tác phong nhanh nhẹn, chính xác. - Tạo sự không khí sôi nổi, tinh thần vươn lên trong học tập. - Tăng khả năng tiếp cận với công nghệ thông tin thông qua trò chơi trực tuyến. * Cách thực hiện: Giáo viên chuẩn bị trò chơi tại trang website quizizz.com. Khi sử dụng giáo viên yêu cầu học sinh truy cập vào website quizizz.com trên trình duyệt, nhấn vào ô nhập mã để nhập mã tham gia do giáo viên cung cấp mà giáo viên cung cấp. Sau khi học sinh đã nhập xong mã, giáo viên nhấn bắt đầu để học sinh chơi. Khi chơi giáo viên chiếu màn hình bảng xếp hạng để tăng tính gay cấn và tinh thần cạnh tranh giữa các nhóm máy..
9. 11 Sau khi trò chơi kết thúc giáo viên dựa vào bảng xếp hạng và chi tiết thống kê bài làm để tuyên dương, khen thưởng học sinh. * Kết quả: Qua trò chơi, học sinh ghi nhớ, khắc sâu được kiến thức vừa học qua các câu hỏi. Học sinh hào hứng, sôi nổi cạnh tranh gay cấn vì trò chơi có bảng xếp hạng và các câu hỏi có tính thời gian, có nhạc nền rất thú vị. Những học sinh có câu trả lời đúng và nhanh nhất sẽ được hệ thống xếp thứ hạng từ cao xuống thấp là động lực cho học sinh tập trung làm bài nhanh và chính xác nhất có thể. Chính vì vậy ở các tiết học các em thường hỏi: “Cô ơi, hôm nay có chơi quizizz không ạ?” điều này cho thấy trò chơi mang đến sự chủ động, tích cực của các em và rất được các em mong chờ. Trò chơi có thể này áp dụng được với hầu hết các bài học. Biện pháp 3: Tổ chức hoạt động luyện tập, thực hành đa dạng Trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy học sinh rất thông minh và hứng thú với môn học tuy nhiên kỹ năng luyện tập, thực hành còn chậm và chưa cao. Phòng tin học của trường chưa đủ 1 học sinh/ máy, mới chỉ đáp ứng được 2-3 học sinh/ máy tính. Vì vậy một số học sinh còn chưa tự tin, sợ sệt khi sử dụng máy tính, ngại thực hành chỉ quan sát bạn làm. Điều này khiến tôi rất băn khoăn trăn trở. Làm thế nào để trong điều kiện thiếu thốn như vậy vẫn đạt được chất lượng cao khi thực hành. Từ những điều đó trong giờ dạy thực hành tôi luôn chú trọng đến việc hướng dẫn sao cho các đối tượng học sinh đều có thời gian được luyện tập nhiều nhất, tiếp xúc, sử dụng máy tính tối đa. Tôi đã áp dụng tổ chức các hoạt động thực hành đa dạng để phù hợp với từng loại bài học như sau: + Bài học lí thuyết: Luyện tập thực hành thông qua trò chơi trực tuyến, qua trò chơi thiết kế từ phần mềm soạn giảng ispring suit, powerpoint, . + Bài học thực hành: Tổ chức trò chơi: “Sản phẩm ấn tượng” - Thực hành theo nhóm máy, qua website trò chơi trực tuyến,
10. 12 Ví dụ 1: Đối với loại bài học lí thuyết: Khi dạy lớp 3 - Bài 16: “Thông tin của em và gia đình trong môi trường số” tôi đã áp dụng hình thức luyện tập thực hành thông qua phần mềm liveworksheets. * Mục tiêu: - Học sinh biết vận dụng kiến thức vừa tìm hiểu để làm bài luyện tập giải quyết các tình huống trong thực tế. - Rèn các thao tác sử dụng máy tính, tăng khả năng tiếp cận với công nghệ và phần mềm học tập trực tuyến. - Hào hứng và có trách nhiệm với nhiệm vụ được giao. * Cách thực hiện: Giáo viên thiết kế bài luyện tập trên phần mềm liveworksheets. Sử dụng phần mềm quản lý phòng máy gửi link bài luyện tập đến máy học sinh. Học sinh nhấn vào đường link hiển thị trên máy của mình để lần lượt (mỗi máy thường có 2-3 học sinh) làm bài. Sau khi làm xong các em nhấn Finish để đến màn hình điền thông tin người làm bài.
11. 13 Tên học sinh Điền mức độ theo quy định của giáo viên Điền tên trường Nhấn Send sau khi điền xong Sau khi học sinh nhấn “Send” tại tài khoản quản trị của giáo viên sẽ hiển thị thông tin học sinh vừa làm bài cùng kết quả, thời gian hoàn thành bài làm. * Kết quả: Qua quá trình luyện tập học sinh được tiếp xúc trực tiếp với công nghệ. Chủ động rèn luyện các thao tác sử dụng máy tính. Luyện tập với đa dạng loại bài như tích chọn, kéo thả, điền, Nên các em rất tích cực, chủ động tham gia hoạt động, không cảm thấy nhàm chán, tập trung và có trách nhiệm. Vì giáo viên có thể theo dõi được học sinh nào đã luyện tập xong học sinh nào chưa, chi tiết bài làm của học sinh như thế nào, thời gian hoàn thành bài trong bao lâu. Từ đó giáo viên có cơ sở để kịp thời hỗ trợ các học sinh còn hạn chế, khen ngợi, tuyên dương các học sinh hoàn thành tốt. Với hình thức luyện tập này có thể áp dụng với tất cả các bài học. Đặc biệt giáo viên có thể gửi link bài học để học sinh luyện tập thêm ở nhà qua điện thoại thông minh, ipad hoặc máy tính. Ví dụ 2: Đối với loại bài thực hành. Khi dạy lớp 4 bài 22. Thực hành tạo bài trình chiếu, tôi tổ chức trò chơi: “Sản phẩm ấn tượng” cho lớp thực hành thông qua hình thức nhóm. * Mục tiêu: - Học sinh vận dụng được kiến thức đã học để tạo được bài trình chiếu của mình theo ý tưởng, đẹp và ấn tượng. - Rèn khả năng tư duy, các thao tác thực hành nhanh, đúng và sáng tạo. - Hăng hái thực hành, sôi nổi thi đua trong giờ học, biết chia sẻ công việc, tự tin khẳng định bản thân thông qua sản phẩm thực hành của nhóm mình. * Cách thực hiện: Mỗi nhóm gồm 2- 3 học sinh chung một máy tính cùng thực hiện yêu cầu: Tạo bài trình chiếu chủ đề giới thiệu đất nước em.