Đề cương SKKN Một số biện pháp phát triển phẩm chất yêu nước cho học sinh Lớp 1 thông qua tích hợp giáo dục địa phương vào môn Hoạt động trải nghiệm

Nội dung tài liệu: Đề cương SKKN Một số biện pháp phát triển phẩm chất yêu nước cho học sinh Lớp 1 thông qua tích hợp giáo dục địa phương vào môn Hoạt động trải nghiệm

1. đã học để góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa của cộng đồng dân cư các dân tộc địa phương, xây dựng văn hóa, kinh tế - xã hội địa phương. II. Cơ sở thực tiễn Giáo dục địa phương luôn được quan tâm, nhiều trường đã có chuyên đề về nội dung này. Hiện nay, tài liệu cũng được ban hành đầy đủ nên thuận lợi cho giáo viên trong quá trình giảng dạy. Hoạt động trải nghiệm cũng đã được chuyên môn các trường xây dựng hệ thống nhằm tổ chức nhiều hoạt động phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh. Các hoạt động về nguồn, thăm các địa chỉ đỏ luôn được các trường chú trọng. Mà trước hết là các địa chỉ đỏ ngay tại đại bàn các em sinh sống. Tuy nhiên, giáo dục lòng yêu nước qua tích hợp giáo dục địa phương với hoạt động trải nghiệm chưa cao. Nguyên nhân chủ yếu như sau: Giáo viên chưa thực sự quan tâm đúng mức Phụ huynh còn nặng về điểm số nên thường có tâm lí học Toán, Tiếng Việt để đath điểm cao. Học sinh tuy rất thích tìm hiểu lịch sử địa phương và tham gia các hoạt động trải nghiệm nhưng tuổi còn nhỏ còn rụt rè khi tham gia hoạt động. Việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm bị hạn chế một phần do điều kiện kinh phí còn hạn hẹp. Bên cạnh đó, lứa tuổi học sinh lớp 1 còn nhỏ nên việc lựa chọn các hoạt động trải nghiệm cũng là một vấn đề khó khăn. III. Điểm mới của đề tài Đề tài đề ra các biện pháp để nâng cao chất lượng dạy học môn Hoạt động trải nghiệm trong chương trình GDPT 2018. Đề tài đề cập đến việc lồng ghép giáo dục địa phương vào Hoạt động trải nghiệm nhằm phát triền phẩm chất yêu nước cho học sinh lớp 1. IV. Một số biện pháp phát triển phẩm chất yêu nước cho học sinh lớp 1 thông qua tích hợp giáo dục địa phương vào môn Hoạt động trải nghiệm. Biện pháp 1: Xác định rõ mục tiêu, nguyên tắc tích hợp giáo dục địa phương vào môn Hoạt động trải nghiệm. - Mục tiêu tích hợp: nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết cơ bản hoặc thời sự về văn hóa, lịch sử, địa lý, kinh tế, xã hội, môi trường, của địa phương, bổ sung cho nội dung giáo dục bắt buộc chung thống nhất trong cả nước. Từ đó, bồi dưỡng cho học sinh tình yêu quê hương, ý thức tìm hiểu và vận dụng những điều đã học để góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa của cộng đồng dân cư các dân tộc địa phương, xây dựng văn hóa, kinh tế - xã hội địa phương. - Nguyên tắc tích hợp: 3
2. + Phải dựa vào nội dung bài học, nghĩa là các kiến thức giáo dục địa phương đưa vào bài học phải có mối quan hệ logic chặt chẽ với các kiến thức có sẵn trong bài học. Các kiến thức của bài học được coi như là cái nền làm cơ sở cho kiến thức Địa lí địa phương có chỗ dựa. Nói cách khác, dạy bài nào chúng ta cần nghiên cứu kỹ nội dung kiến thức của bài đó, từ đó mới đi tìm và lựa chọn các kiến thức phù hợp với nội dung của bài học. - Các kiến thức đưa vào bài phải có hệ thống, tránh sự trùng lặp, phải thích hợp với trình độ của học sinh, không gây quá tải đối với nhận thức của các em trong việc lĩnh hội nội dung chính của bài học. Theo nguyên tắc này, những kiến thức đưa vào bài cần được sắp xếp đúng chỗ, hợp lý, làm cho kiến thức môn học thêm phong phú, sát với thực tiễn và logic của môn học. Bài học không bị phá vỡ, học sinh hứng thú học tập vì luôn được cung cấp những kiến thức mới. Biện pháp 2: Tìm kiếm nội dung và Địa chỉ tích hợp Thời lượng dành cho nội dung giáo dục địa phương ở lớp 1 là 35 tiết/ năm. Chương trình giáo dục địa phương gồm 8 chủ đề: Cảnh quan quê hương em; Nghề truyền thống ở quê hương em; Gia đình và dòng họ ở Nghệ An; Trò chơi dân gian ở quê hương em; Đồng dao xứ Nghệ; Phong tục đón Tết Nguyên đán ở quê hương em; Giữ gìn trật tự, an toàn xã hội ở quê hương em; Bảo vệ môi trường nơi em sống. Tuy nhiên, dựa vào nội dung môn Hoạt động trải nghiệm, giáo viên cần chọn lọc những kiến thức cơ bản, nội dung phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh lớp 1. Nội dung tích hợp vừa bảo đảm tính khoa học, vừa phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí và trình độ nhận thức của học sinh. Chúng tôi đã tìm hiểu và lựa chọn được các địa chỉ tích hợp như sau: TT Nội dung tích hợp Tích Địa chỉ tích hợp Tuần hợp 1 Cảnh quan quê hương Toàn - Bài 19: Thiên nhiên tươi đẹp 29, 30, em. phần quê em. (2 tiết) 31, 32 - Bài 20: Em bảo vệ cảnh quan thiên nhiên. (1 tiết) - Sinh hoạt lớp tuần 32 2 Trò chơi dân gian ở Bộ Sinh hoạt dưới cờ: Trò chơi sinh 25 quê hương em. phận hoạt cộng đồng 4
3. 3 Phong tục đón Tết Bộ Bài 15: Sắp xếp nhà cửa gọn 21, 22 Nguyên đán ở quê phận gàng để đón Tết (2 tiết) hương em. 4 Bảo vệ môi trường nơi Toàn Bài 21: Giữ gìn môi trường sạch, 33, em sống. phần đẹp. (2 tiết) 34,35 Biện pháp 3: Linh hoạt trong phương pháp, hình thức tổ chức dạy học nhằm tích hợp hiệu quả giáo dục địa phương vào môn Hoạt động trải nghiệm. a. Sử dụng phương pháp đặc thù môn Hoạt động trải nghiệm với các phương pháp dạy học khác nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Phương pháp quan sát tranh, ảnh: Tranh ảnh chính là phương tiện trực quan truyền đạt nguồn thông tin, phản ánh sự vật, hiện tượng khách quan một cách chính xác, sinh động. Góp phần tạo sự hứng thú, kích thích việc học và tìm hiểu của học sinh. Phương pháp thảo luận theo nhóm: Thảo luận nhóm là một trong những phương pháp được sử dụng thường xuyên trong hoạt động dạy – học tích cực. Dạy học theo nhóm cho phép học sinh có nhiều cơ hội hơn để diễn đạt và khám phá ý tưởng của mình, mở rộng suy nghĩ, hiểu biết và rèn luyện các kĩ năng nói, kĩ năng giao tiếp, Nó cũng cho phép học sinh vừa phát huy được vai trò trách nhiệm cá nhân vừa có cơ hội học hỏi từ các bạn qua cách làm việc hợp tác, phối hợp giữa các thành viên trong nhóm. Phương pháp sử dụng trò chơi học tập: Sử dụng trò chơi học tập để hình thành kiến thức, kỹ năng mới hoặc củng cố kiến thức, kỹ năng đã học. Với đặc thù môn Hoạt động trải nghiệm, việc tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi để hình thành kiến thức, kỹ năng mới là rất cần thiết. Mục đích là tạo hứng thú học tập cho học sinh ngay từ khi bắt đầu bài học mới. Phương pháp đóng vai: Đóng vai là phương pháp tổ chức cho HS thực hành, “làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định. Từ đó học sinh được rèn luyện thực hành những kĩ năng ứng xử, bày tỏ thái độ trước những tình huống thực tế. Phương pháp này cũng giúp học sinh hứng thú và tập trung hơn trong học tập. Phương pháp thực địa: Nghệ An mỗi làng, mỗi xã đều gắn với 1 địa danh, một nhân vật anh hùng vì vậy phương pháp thực địa rất phù hợp để tiến hành. Đối với xã Hưng Hòa có khu tưởng niệm Chu Huy Mân cách khoảng 100m. Vì thế hằng năm, chúng tôi đều tổ chức cho học sinh ra dọn vệ sinh ở khu tưởng niệm. Tuy nhiên, do đối tượng học sinh lớp 1 con nhỏ, giáo viên cần chú ý đến sự an toàn của học sinh. 5
4. Phương pháp dự án: Phương pháp này giúp học sinh được rèn luyện và phát huy được các năng lực và sự sáng tạo của bản thân. Tuy nhiên, do đối tượng học sinh lớp 1 nên cần triển khai dự án nhỏ. Ví dụ: Sau khi đi thực địa thăm khu tưởng niệm đại tướng Chu Huy Mân về em cần làm gì để phát huy truyền thông yêu nước của nhân dân xã Hưng Hoà? Sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học đặc thù sẽ giúp học sinh hình thành, phát triển các năng lực và phẩm chất cơ bản nói chung, phẩm chất yêu nước nói riêng. Tuy nhiên, không có một phương pháp, hình thức tổ chức dạy học nào là tối ưu với mọi nội dung bài học, vì vậy giáo viên cần linh hoạt trong việc vận dụng các phương pháp, hình thức dạy học để đạt mục tiêu đã đề ra. b. Linh hoạt trong hình thức tổ chức các tiết Hoạt động trải nghiệm. Tổ chức tiết học trải nghiệm trong không gian lớp học cần sử dụng hợp lí và có hiệu quả các thiết bị dạy học trong đó chú trọng các loại hình: mô hình hiện vật, tranh lịch sử, ảnh, băng ghi âm lời nói của các nhân vật lịch sử,...; bản đồ, sơ đồ, các bản thống kê, so sánh,...; phim video; các phiếu học tập có các nguồn sử liệu; phần mềm dạy học,... Tổ chức tiết học ngoài không gian lớp học: tại các địa điểm di tích lịch sử. Ví dụ: Tổ chức tiết Hoạt động trải nghiệm tại khu tưởng niệm Đại tướng Chu Huy Mân. Chúng tôi phối hợp với liên đội để chuẩn bị máy móc, phối hợp với bên quản lí tiến hành dạy học ở khu tưởng niệm. Biện pháp 4: Cần có hình thức đánh giá phù hợp Có rất nhiều hình thức đánh giá khác nhau về phẩm chất của người học sinh. Tuy nhiên, với đối tượng học sinh lớp 1, theo thông tư 27, việc đánh giá phẩm chất học sinh dựa vào 3 mức độ: Hoàn thành tốt, hoàn thành và chưa hoàn thành vào sổ học bạ điện tử. Bên cạnh đó, sử dụng hình thức “ Thư khen” cũng là một trong những hình thức đánh giá hiệu quả và phù hợp đối với đối tượng học sinh lớp 1. Ngoài ra, cần quan tâm đến việc đưa phần kiến thức giáo dục địa phương vào các đề kiểm tra. Các câu hỏi về giáo dục địa phương đối với học sinh lớp 1 có thể chỉ là nêu một số sự vật, hiện tượng ở địa phương. Từ đó có thể đánh giá khách quan hơn về việc hình thành, phát triển phẩm chất yêu nước ở học sinh. Ví dụ: Sau khi đi thực địa thăm khu tưởng niệm đại tướng Chu Huy Mân về, chúng tôi phát phiếu đánh giá về phẩm chất yêu nước qua hoạt động trải nghiệm về nguồn cho học sinh thực hiện: 1, Em cần làm gì để giữ gìn và bảo vệ khu tưởng niệm đại tướng Chu Huy Mân? a. Nhặt rác. b. Vất rác, dẫm chân lên tường. c. Nhổ cỏ 6
5. 2, Em đã biết thực hiện những hành động để giữ gìn và bảo vệ khu tưởng niệm đại tướng Chu Huy Mân theo các mức độ: Biện pháp 5: Phối hợp tốt với phụ huynh và các tổ chức xã hội trong việc tiến hành các hoạt động trải nghiệm tại địa phương nhằm phát triển phẩm chất yêu nước cho học sinh lớp 1 Ban giám hiệu: duyệt kết hoạch, liên hệ với các địa điểm, tổ chức tìm kiếm tư liệu. Hội phụ huynh là người đồng hành và hỗ trợ trực tiếp cùng giáo viên. Liên đội: hỗ trợ về việc tổ chức cho học sinh đi trải nghiệm ở các địa điểm di tích, khu tưởng niệm,... Ban quản lí các di tích lịch sử: hỗ trợ và tư vấn việc thực hiện hoạt động trải nghiệm, đảm bảo an toàn cho học sinh. PHẦN III: KẾT LUẬN Với các biện pháp đã được áp dung, chúng tôi đã thành công trong việc hình thành và phát triển lòng yêu nước đối với học sinh lớp 1 thông qua tích hợp giáo dục địa phương vào Hoạt động trải nghiệm. Qua khảo sát, đánh giá học sinh qua từng hoạt động, bản thân tôi thấy các em đã trưởng thành, có đủ các biểu hiện của lòng yêu nước, biết đề xuất và thực hiện được các việc làm thể hiện tình yêu, lòng tự hào đối với truyền thống đấu tranh cách mạng tại nơi mình sinh ra. Phụ huynh cũng đồng tình, ủng hộ giáo viên và nhà trường trong các hoạt động trải nghiệm. Tuy nhiên đề tài của tôi chắc chắn còn có nhiều thiếu sót, rât mong nhận được sự góp ý của bạn bè đồng nghiệp để đề tài hoàn thiện hơn, nâng cao hơn nữa hiệu quả giảng dạy. Tôi xin chân thành cảm ơn! 7