Thuyết minh Sáng kiến Một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ Tin học ở Trường Tiểu học Trần Phú

Nội dung tài liệu: Thuyết minh Sáng kiến Một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ Tin học ở Trường Tiểu học Trần Phú

1. 2 CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP VÀ KẾT QUẢ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN 1. Tên sáng kiến: “Một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ Tin học ở Trường Tiểu học Trần Phú”. 2. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu: Tháng 09/2022 3. Các thông tin cần bảo mật: Không có 4. Mô tả các giải pháp cũ thường làm: 4.1.Tình trạng hiện nay: - Nội dung chương trình môn Tin học được dạy theo bộ sách Hướng dẫn học Tin học Lớp 3; Hướng dẫn học Tin học Lớp 4; Hướng dẫn học Tin học Lớp 5 do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định. - Nhà trường đã trang bị phòng máy với 01 máy tính dành cho giáo viên và 35 máy tính dành cho học sinh, 01 máy chiếu, 01 máy in, loa, ... các máy tính được kết nối mạng Internet tạo điều kiện thuận lợi cho việc dạy và học. - Giáo viên có đủ sách giáo khoa, sách Luyện tập và thực hành, phần mềm giảng dạy cho học sinh ở các khối. * Thuận lợi: - Học sinh từ khối 3 đến khối 5 được học Tin học. - Giáo viên được đào tạo chuẩn về Tin học đáp ứng yêu cầu dạy học. - Nhà trường đã trang bị đầy đủ các trang thiết bị, SGK và các phần mềm kèm theo tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên trong việc giảng dạy. - Nội dung sách nhẹ nhàng, trình bày đẹp, sách chú trọng nhiều về phần thực hành rất phù hợp với lứa tuổi học sinh tiểu học. - Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh Tiểu học có tính hiếu động cao, các em thích “vừa học vừa chơi”, thích tự mình trải nghiệm trên máy tính và ghi nhớ
2. 3 được nhanh điều mình trực tiếp khám phá. Đa phần các em được tiếp cận với công nghệ thông tin hàng ngày, trong mọi hoạt động nên kĩ năng thực hành của học sinh khá tốt. Học sinh chăm chú, tích cực học tập trong giờ thực hành. - Phụ huynh học sinh quan tâm đến việc học tập, trao đổi thông tin thường xuyên với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn để nắm bắt được tình hình học tập của học sinh. * Khó khăn: Về phía giáo viên: - Thời lượng tiết học/ tuần ít (01 tiết/ tuần/ lớp) do thiếu giáo viên. - Phần mềm MuseScore (Em học nhạc) đã được cài đặt nhưng việc sử dụng còn gặp nhiều khó khăn do: + Giáo viên chưa sử dụng thành thạo phần mềm nhạc. + Kiến thức về âm nhạc của giáo viên Tin học còn hạn chế. - Giáo viên tuy đã được đào tạo cơ bản về kiến thức Tin học nhưng khi thực hành, máy móc gặp sự cố, trục trặc, giáo viên không xử lý kịp thời dẫn đến học sinh thiếu máy.
3. 4 Về phía học sinh: - Một số gia đình chưa có khả năng trang bị máy tính do vậy Tin học và máy tính vẫn còn là điều xa lạ với các em học sinh, điều đó đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến việc luyện tập của học sinh ngoài giờ học. Nhiều học sinh ban đầu còn lúng túng chưa biết cầm và sử dụng chuột như thế nào? Trong khi đó môn Tin học cần có sự thực tế như thực hành, kĩ năng, thao tác sử dụng máy. - Kĩ năng tải và cài đặt phần mềm của học sinh Tiểu học còn hạn chế, nhiều gia đình có máy tính nhưng học sinh cũng không có phần mềm để học và thực hành thêm. - Tuy đã được trang bị về cơ sở vật chất nhưng do số lượng học sinh đông, có nhóm phải ngồi 02 học sinh/ máy, học sinh trong nhóm phải chờ bạn thực hành rồi mới đến lượt dẫn đến việc các em chán nản, thụ động và mất trật tự trong giờ học. - Một thực tế khác là ý thức học tập của một số học sinh không cao, lười hoạt động, không tích cực tự giác hoặc chỉ biết đến máy tính như một công cụ giải trí. 4.2. Nhược điểm của giải pháp cũ Phương pháp dạy học truyền thống là những cách thức dạy học quen thuộc được truyền từ lâu đời và được bảo tồn, duy trì qua nhiều thế hệ. Về cơ bản, phương pháp dạy học này lấy hoạt động của người thầy là trung tâm, người thầy học hỏi tài liệu, sách giáo khoa, trực tiếp điều khiển kiến thức đến học sinh. Học sinh tiếp nhận những thông tin đó bằng việc nghe, nhìn, cùng tư duy theo lời giảng của thầy, hiểu, ghi chép và ghi nhớ.Các phương pháp dạy học truyền thống như các biện pháp diễn giảng, truyền thụ tri thức một chiều có một số hạn chế: người học thụ động tiếp thu kiến thức, giờ dạy dễ đơn điệu, buồn tẻ, kiến thức thiên về lý luận, ít chú ý đến kĩ năng thực hành của người học, do đó kĩ năng vận dụng vào thực tế bị hạn chế, khi nghe quá lâu người học dễ bị chán nản, Với một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh đã phần nào khắc phục được một số hạn chế nêu trên. Giáo viên có vai trò là trọng tài, cố vấn điều
4. 5 khiển tiến trình giờ dạy, là người hướng dẫn, gợi ý, tổ chức, giúp cho người học tự tìm kiếm, khám phá những tri thức mới. Phương pháp này rất chú ý đến đối tượng học sinh, coi trọng việc nâng cao quyền năng cho người học, tạo điều kiện tối đa phát huy vai trò chủ thể của người học, người học giữ vai trò chủ động hơn, không là người tiếp nhận thông tin một cách bị động. Người học hợp tác với các bạn cùng học để hiểu và giúp đỡ lẫn nhau trong học tập, khắc sâu những kiến thức cần nắm vững đồng thời hình thành và phát triển những kỹ năng học tập của mình. 5. Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến Trong thời đại hiện nay, thời đại của nền kinh tế tri thức. Trong đó yếu tố con người trở thành nguồn nhân lực quan trọng cho sự phát triển của đất nước và cùng với cuộc phát triển của công nghệ 4.0 thì phương tiện cho sự phát triển đó chính là tri thức công nghệ và công nghệ thông tin đóng vai trò then chốt cho sự sáng tạo, mở đường, thúc đẩy sự phát triển các ngành, các lĩnh vực khác. Môn Tin học cũng giống như nhiều môn học khác ở bậc Tiểu học, nó có một vị trí đặc biệt không thể thiếu trong thời đại hiện nay. Thông qua môn Tin học, học sinh được rèn về kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, về đạo đức và tư duy thực hành, từ đó gây hứng thú học tập và say mê nghiên cứu môn học trong những năm tiếp theo. Gần đây ở bậc Tiểu học bộ môn Tin học đã được chú trọng hơn, chương trình được đổi mới và cập nhật thường xuyên. Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Giang nói chung cũng như Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố nói riêng đã có sự đầu tư lớn cả về cơ sở vật chất và nguồn lực để đưa môn Tin học vào giảng dạy đạt hiệu quả cao. Giáo dục hiện đại không chỉ đi sâu nghiên cứu cập nhật nội dung kiến thức mà còn phải đầu tư tìm ra những phương pháp giảng dạy mới, khoa học và hiệu quả hơn. Phương pháp hiện đại đòi hỏi sự kết hợp giữa nhiều yếu tố khác nhau đó là: Phương tiện học tập, nội dung, phương pháp giảng dạy của thầy và tính tích cực của mỗi học sinh. Mỗi yếu tố đó đều giữ vai trò rất quan trọng, quyết định sự thành công trong giảng dạy và kết quả học tập của học sinh. Nâng cao chất lượng dạy học là điều mà tôi luôn trăn trở suy nghĩ và tìm mọi cách để
5. 6 làm sao ngay từ những ngày đầu tiên được học Tin học phải tạo cho các em niềm đam mê và yêu thích môn học. Dạy Tin học thường gồm hai phần lý thuyết và thực hành, cả hai phải được kết hợp song song với nhau trong quá trình dạy. Vậy làm thế nào để tạo được tập trung chú ý của cả lớp vào bài giảng? Làm thế nào trong khoảng thời gian từ 35 - 40 phút học sinh trực tiếp quan sát, thảo luận, thực hành, giải quyết vấn đề đặt ra theo cách suy nghĩ của mình từ đó nắm được kiến thức, kĩ năng mới. Trong các phương pháp học thì cốt lõi là phương pháp tự học. Nếu rèn luyện cho người học có được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi con người, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội. Đó cũng chính là lý do mà tôi chọn viết đề tài “Một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ Tin học ở Trường Tiểu học Trần Phú”. 6. Mục đích của sáng kiến Máy tính được sử dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực của đời sống, từ học tập, sản xuất, kinh doanh đến dịch vụ, giải trí, ... Việc học tập sử dụng máy tính đã trở nên thiết yếu trong xã hội hiện nay. Mục tiêu của việc dạy học môn Tin học ở bậc Tiểu học là nhằm giúp cho học sinh: Có những hiểu biết cơ bản về máy tính; Biết sử dụng máy tính trong học tập, giải trí cũng như trong công việc sau này; Giúp các em vận dụng kiến thức, kĩ năng học được để giải quyết các vấn đề, tình huống thực tiễn hoặc vận dụng vào các môn học khác. Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người, bởi vì để tồn tại và phát triển con người luôn phải chủ động, tích cực cải biến môi trường tự nhiên, cải tạo xã hội. Do đó, hình thành và phát triển tính tích cực là một trong những nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục nhằm tạo ra những thế hệ con người nhận thức sâu sắc, biết tự giác, chủ động, sáng tạo trong công việc. Nhìn lại việc học tập của các em ở trường tôi thấy nhận thức của các em còn nhiều hạn chế, ý thức tự học, từ rèn luyện còn ít. Chính vì vậy, sáng kiến này bước đầu đưa ra những biện pháp nhằm phát huy tính tích cực của học sinh ở bậc Tiểu học, cụ thể trong môn Tin học.
6. 7 7. Nội dung 7.1. Thuyết minh giải pháp: “Một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ Tin học ở Trường Tiểu học Trần Phú” Căn cứ Kế hoạch số 124/KH-UBND ngày 22/11/2017 của UBND TP. Bắc Giang về việc thực hiện Đề án “Đẩy mạnh dạy Tin học và ứng dụng CNTT trong trường phổ thông giai đoạn 2017-2020, định hướng đến năm 2025”; Kế hoạch số 29/KH-GDĐT ngày 14/09/2021 của Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Bắc Giang về việc thực hiện nhiệm vụ CNTT và chuyển đổi số năm học 2021-2022; Sau đây tôi đưa ra một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học, phát huy tính tích cực của HS trong môn Tin học. A. Giáo viên có kế hoạch bài dạy, xây dựng ý tưởng, thiết kế bài dạy phù hợp. - Giáo viên lên kế hoạch soạn giảng từng bài cụ thể, tùy thuộc vào khả năng tiếp thu kiến thức của từng đối tượng học sinh mà giáo viên vận dụng phương pháp hình thức tổ chức dạy học. Ví dụ: Ngay từ bài học đầu tiên trong chương trình Tin học, giáo viên cần giúp học sinh xác định, phân biệt các bộ phận của máy tính và chức năng cơ bản của các bộ phận đó bằng cách cho học sinh tìm hiểu, quan sát, khám phá, thực hành ngay trong giờ học. Các bộ phận của máy tính để bàn: Thân máy Màn hình Bàn phím Chuột máy tính Một số loại máy tính thường gặp: Máy tính để bàn Máy tính xách tay Máy tính bảng
7. 8 - Giáo viên thường xuyên bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ qua việc đọc tài liệu, sách báo, sáng kiến kinh nghiệm, tìm hiểu thông tin trên Internet, trao đổi với đồng nghiệp những vấn đề cần lưu ý, những nội dung khó để tìm ra phương án tối ưu nhất phù hợp với mỗi bài học. B. Nắm vững nội dung chương trình mục tiêu của bài học. - Muốn giờ dạy đạt hiệu quả thì trước tiên giáo viên cần nắm vững mục tiêu của bài học là gì? Nắm chắc chuẩn kiến thức, kĩ năng và thái độ đối với từng bài. Không dạy vượt quá mức độ cần đạt ở mỗi bài học, mỗi khối lớp. - Việc phát hiện tính tích cực học tập của học sinh không phải là vấn đề mới, nó đã được nghiên cứu ở nhiều bộ môn khác nhau, tuy nhiên do mỗi môn học đều có những đặc thù riêng nên cũng cần những phương pháp riêng. Với môn Tin học, thì phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ học là bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh nhất là trong giờ thực hành. - Đối với bài có nội dung kiến thức mới giáo viên cần nhấn mạnh, khắc sâu kiến thức, kĩ năng thái độ của học sinh ở từng năng lực, phẩm chất để học sinh thấy rõ mục tiêu cần đạt. Ví dụ: Bài “Tập gõ bàn phím” (Lớp 3) thì việc đặt tay lên bàn phím, gõ đúng là quan trọng. Khi học bài này giáo viên không yêu cầu học sinh phải gõ nhanh mà ở đây cần yêu cầu học sinh phải đặt tay đúng và gõ đúng cách. Cách đặt tay lên bàn phím máy tính.
8. 9 - Trong các tiết học giáo viên nên tận dụng tối đa thời gian thực hành cho học sinh, thời gian thực hành càng nhiều thì càng giúp học sinh củng cố được chắc phần lý thuyết. Giáo viên thường xuyên sử dụng các thiết bị, phần mềm hỗ trợ giúp học sinh hiểu bài và nắm bắt kiến thức nhanh hơn. * Một số lưu ý khi tổ chức kiểm tra, đánh giá: - Môn Tin học thuận lợi cho việc áp dụng phương pháp trắc nghiệm và tự luận nên giáo viên có thể tăng cường sử dụng phương pháp này trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh. - Kiểm tra cuối kì thực hiện ở cả hai nội dung lý thuyết và thực hành. Học sinh lớp 3 Trường Tiểu học Trần Phú làm bài kiểm tra thực hành cuối học kì 1 năm học 2021-2022. C. Vận dụng linh hoạt một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ Tin học. a. Phương pháp vấn đáp Giáo viên dùng một hệ thống câu hỏi được sắp xếp hợp lý để hướng học sinh từng bước phát hiện ra bản chất của sự vật, tính quy luật của hiện tượng đang tìm hiểu, kích thích sự ham muốn hiểu biết như: Điều gì sẽ xảy ra nếu .?
9. 10 Tại sao .. quan trọng? Em nghĩ nguyên nhân .? .. và............giống nhau như thế nào? Em sẽ sử dụng . để như thế nào? Giáo viên tổ chức trao đổi ý kiến (kể cả tranh luận) giữa thầy/cô với cả lớp, giữa trò với trò nhằm giải quyết một vấn đề xác định. Trong vấn đáp, giáo viên giống như người tổ chức, tìm tòi còn học sinh giống như người tự lực phát hiện kiến thức mới. Vì vậy, khi kết thúc cuộc đàm thoại, học sinh có được niềm vui trong khám phá, thêm một bước về trình độ tư duy đồng thời phương pháp khuyến khích học sinh: Suy nghĩ sâu sắc hơn vê những gì đang học. Phát triển các kĩ năng đặt câu hỏi, lập luận và diễn dịch. Truyền đạt ý tưởng theo nhiều cách khác nhau. Diễn đạt bản thân rõ ràng. Biện minh và tranh luận. Làm rõ ý tưởng của riêng mình. Liên kết giữa bài học với những gì đã học và kinh nghiệm trước đó. Ví dụ 1: Dạy bài “ Tẩy, xóa chi tiết tranh vẽ” (Lớp 3), ngoài việc nắm được các bước tẩy, xóa chi tiết tranh vẽ thì giáo viên cần phân tích kĩ hơn việc sử dụng công cụ khác công cụ như thế nào? Để từ đó học sinh trao đổi ý kiến khi nào sử dụng công cụ , khi nào sử dụng công cụ ? Dùng công cụ nào nhanh chóng và tiện lợi hơn? Ví dụ 2: Dạy nội dung chèn thêm một ô nhịp trong bài “Chèn ô nhịp và thay đổi thông tin về bản nhạc” (Lớp 5), khi yêu cầu học sinh so sánh sự khác nhau giữa chèn ô nhịp và thêm ô nhịp thì giáo viên có thể đưa ra một số các câu hỏi như: Cách chèn thêm một ô nhịp? Cách thêm ô nhịp? Vị trí ô nhịp được chèn và được thêm? Qua hệ thống câu hỏi nêu trên học sinh sẽ tìm hiểu được các bước chèn thêm một ô nhịp đồng thời củng cố được kiến thức thêm ô nhịp của bài học trước đó, so sánh được sự khác nhau giữa chèn ô nhịp và thêm ô nhịp trong phần mềm em học nhạc MuseScore.
10. 11 Trao đổi ý kiến giữa giáo viên với học sinh trong lớp. b. Phương pháp hoạt động nhóm Hoạt động nhóm là phương pháp đòi hỏi người học phải phát huy tính tích cực của bản thân. Hoạt động nhóm không chỉ để cùng nhau giải quyết vấn đề mà qua đó còn giáo dục học sinh năng lực hợp tác, tính chăm học, đoàn kết và kỉ luật, hoạt động nhóm có thể được sử dụng ở các giai đoạn khác nhau của bài học. Để hoạt động nhóm đạt hiệu quả cao, giáo viên cần phải: - Một là: Lựa chọn đúng nội dung cần hoạt động. Không phải vấn đề nào cũng đưa ra hoạt động nhóm. Chỉ áp dụng với những vấn đề đòi hỏi phát huy trí tuệ của tập thể. Giáo viên phải nắm được khả năng của học sinh để lựa chọn nội dung thích hợp. Đặc biệt giáo viên không nên cho học sinh hoạt động nhóm những nội dung quá khó. - Hai là: Phân nhóm khoa học. Tùy từng điều kiện, từng nội dung để phân công lượng học sinh trong nhóm. Lưu ý khả năng nhận thức của học sinh trong nhóm phải có sự đồng đều. Với nhóm học sinh yếu giáo viên giao cho thảo luận vấn đề đơn giản để các em đều có thể làm được qua đó giúp các em ham thích học tập hơn, với những nhóm khá giỏi giáo viên giao cho vấn đề khó hơn để học sinh hưng phấn học hơn.
11. 12 Học sinh hoạt động nhóm. - Ba là: Hướng dẫn thật kĩ nội dung và quy định thời gian thảo luận cụ thể. Khi thảo luận nhóm nhiều giáo viên không chú ý nhiều đến việc hướng dẫn trước và khi học sinh đã gom nhóm để bắt đầu thảo luận thì các em sẽ gặp phải những khó khăn, khúc mắc. Rõ ràng lúc này, dù giáo viên có hướng dẫn và giải thích nhưng cũng tỏ ra kém hiệu quả bởi lúc này các em rất ồn, thiếu tập trung. Từ đó dẫn đến việc thảo luận không tốt. Ngoài ra, giáo viên phải theo dõi các nhóm trong quá trình thảo luận, đi tới từng nhóm xem tiến trình thảo luận, động viện khích lệ các em kịp thời, hỗ trợ các em (nếu cần). Giáo viên tới từng nhóm xem tiến trình thảo luận của các nhóm và hỗ trợ (nếu cần) .