SKKN Vai trò của cán bộ quản lí trong việc nâng cao hiệu quả công tác hướng nghiệp cho học sinh các trường THPT trong giai đoạn hiện nay

Nội dung tài liệu: SKKN Vai trò của cán bộ quản lí trong việc nâng cao hiệu quả công tác hướng nghiệp cho học sinh các trường THPT trong giai đoạn hiện nay

1. DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Ý nghĩa TVHN Tư vấn hướng nghiệp GDHN Giáo dục hướng nghiệp HS Học sinh GV Giáo viên GD&ĐT Giáo dục và đào tạo THPT Trung học phổ thông ĐH Đại học CĐ Cao đảng HĐGDHN Hoạt động giáo dục hướng nghiệp CN Công nghệ KTCN Kĩ thuật công nghiệp PTDH Phương tiện dạy học TBDH Thiết bị dạy học KHTN Khoa học tự nhiên
2. BÁO CÁO SÁNG KIẾN I.ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN Hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp (TNHN) hiện nay được xã hội quan tâm, nhất là trong nhà trường phổ thông. Khi được định hướng đúng đắn về nghề, người học sẽ thấy yên tâm hơn về nghề đã lựa chọn; có thái độ chủ động học tập, rèn luyện để hoạt động tốt lĩnh vực nghề nghiệp đó trong tương lai. Nếu chọn được đúng nghề phù hợp với sở trường và kĩ năng của bản thân, người học càng có nhiều cơ hội thành đạt sau này. Giáo dục hướng nghiệp (GDHN) là bước đầu tiên để học sinh (HS) hình dung cơ hội về việc làm sau này; chỉ ra các em cần chuẩn bị những gì để mai sau có thể gắn bó với nghề. Chính vì tầm quan trọng của công tác GDHN từ năm 2005, Bộ Giáo dục và đào tạo (GD&ĐT) đã xây dựng chương trình hoạt động GDHN cho bậc học trung học phổ thông (THPT) vào giảng dạy từ lớp 10, đặc biệt trong năm học 2022-2023 là năm học triển khai chương trình giáo dục phổ thông 2018 đối với lớp 10, hoạt động trải nghiệm hướng nghiệp được quan tâm đúng mức. Một trong các vấn đề hiện nay được các bậc phụ huynh học sinh và toàn xã hội quan tâm là việc định hướng nghề nghiệp và phân luồng học sinh. Mỗi năm số lượng học sinh thi TN trên cả nước là rất lớn. Ngay trên địa bàn huyện Nghĩa Hưng có khoảng hơn 2.000 học sinh tốt nghiệp THPT và có khoảng trên 80% số học sinh đã TN đăng kí xét tuyển sinh vào các trường Đại học, Cao đẳng. Xét về nhu cầu, xu hướng và nguyện vọng của lớp trẻ thì những số liệu nêu trên là đáng trân trọng, nhưng thực tiễn về năng lực và nhu cầu xã hội lại không cho phép nguyện vọng đó thành hiện thực. Mỗi năm số học sinh được tuyển vào Đại học, Cao đẳng (ĐH, CĐ) chiếm khoảng 60 – 65% học sinh tốt nghiệp THPT, trong số học sinh học ĐH, CĐ sau khi ra trường có việc làm đúng chuyên môn có tỉ lệ không cao, nhiều học sinh sau khi đi học ĐH, CĐ chuyên ngành không phù hợp với năng lực của bản thân kết quả học tập không tốt ra trường rất khó kiếm được việc làm và gây lãng phí không nhỏ cho xã hội.
3. Hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh phổ thông có ý nghĩa rất to lớn. Về mặt giáo dục đó là công việc điều chỉnh động cơ chọn nghề của học sinh, điều chỉnh hứng thú nghề nghiệp của các em theo xu thế phân công lao động xã hội, góp phần vào việc cụ thể hóa các mục tiêu đào tạo của trường phổ thông. Về ý nghĩa kinh tế thì công tác hướng nghiệp luôn hướng vào việc sử dụng hợp lý tiềm năng lao động trẻ tuổi của đất nước, từ đónâng cao năng suất lao động của xã hội. Để đảm bảo được ý nghĩa đó nhà trường phổ thông phải gắn mục tiêu đào tạo với những mục tiêu kinh tế – xã hội. Về ý nghĩa chính trị – xã hội,công tác hướng nghiệp có chức năng thực hiện đường lối giáo dục của Đảng và Nhà nước. Vì thế nếu làm tốt công tác hướng nghiệp, chúng ta sẽ có những lớp người đủ năng lực vàphẩm chất cách mạng để bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa. Ngoài ra, hướng nghiệp có tácdụng điều chỉnh sự phân công lao động xã hội, tạo ra sự cân bằng trong việc phân bổ lực lượng dân cư. Tóm lại, công tác hướng nghiệp có ý nghĩa đối với việc triển khai chiến lược con người – một bộ phận của chiến lược kinh tế, khoa học và công nghệ. Từ Đại hội III, Đảng ta đã khẳng định: Giáo dục - đào tạo, khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, đầu tư cho giáo dục - đào tạo, khoa học và công nghệ là đầu tư cho sự phát triển. Nghị quyết hội nghị lần thứ 2 BCHTW (Ban chấp hành Trung ương) Đảng khoá VIII đã nhấn mạnh: “Tăng cường giáo dục kĩ thuật tổng hợp và năng lực thực hành ở bậchọc phổ thông”. Vấn đề này cũng được khẳng định tại điều 24 Luật giáo dục: “ Nội dung giáo dục phổ thông phải đảm bảo yêu cầu về tính phổ thông, toàn diện, cơ bản và hướng nghiệp ”. Tiếp theo là chỉ thị 33/ 2003 ngày 23/7/2003 của Bộ trưởng Bộ GD & ĐT (giáo dục & đào tạo) về việc đẩy mạnh công tác sinh hoạt hướng nghiệp và tư vấn nghề nghiệp cho học sinh phổ thông. Để thực hiện được nhiệm vụ mục tiêu giáo dục đào tạo, ngành GD & ĐT nói chung và các trung tâm KTTH – HN (kĩ thuật tổng hợp - hướng nghiệp) nói riêng cần làm tốt công tác “Hướng nghiệp và dạy nghề phổ thông”, tạo điều kiện cho các em có thể chọn được một nghề phù hợp theo ý muốn, năng lực của mình, phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội của địa phương và đất nước. Ở trường THPT Trần Nhân Tông, sau một vài năm tổ chức triển khai HĐGDHN, chúng tôi gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, đội ngũ, tài
4. liệu, nội dung chương trình giảng dạy. Đồng thời phụ huynh học sinh chưa nhận thức được vị trí vai trò, tác dụng của HĐGDHN, vì vậy hiệu quả của hoạt động giáo dục hướng nghiệp chưa cao. Sự đổi mới trong quản lý, tổ chức giáo dục nói chung và HĐ GDHN nói riêng ở các trường THPT còn chuyển biến chậm.Việc sử dụng và khai thác các nguồn lực (nhân lực, tài lực, vật lực) cho HĐ GDHN còn ít hiệu quả, chưa tập trung vào những hướng ưu tiên như tổ chức hoàn thiện nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức, phương tiện dạy nghề, thông tin nghề Công tác xã hội hoá giáo dục còn nhiều hạn chế và chưa có biện pháp hữu hiệu. Với lý do trên, tôi lựa chọn vấn đề: “Vai trò của cán bộ quản lí trong việc nâng cao hiệu quả công tác hướng nghiệp cho học sinh các trường THPT trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài nghiên cứu của mình. II. MÔ TẢ GIẢI PHÁP 1. Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến Công tác tư vấn hướng nghiệp là hoạt động diễn ra trước khi đăng ký hồ sơ vào các trường Đại học, Cao đẳng nhằm hỗ trợ cá nhân trong việc lựa chọn ngành nghề phù hợp nhất với khả năng, sở thích của bản thân. Không chỉ là ngành nghề phù hợp, cá nhân đó được tư vấn, hỗ trợ để chọn ngành nghề đáp ứng được nhu cầu nhân lực của xã hội. Vì thế, trong những năm gần đây “Tư vấn hướng nghiệp” (TVHN) không còn là cụm từ quá xa lạ với học sinh và phụ huynh nhà trường. 1.1. Đặc điểm các trường THPT Trần Nhân Tông năm học 2022-2023 1.1.1. Tình hình học sinh trường THPT Trần Nhân Tông Năm học 2022-2023 Trường THPT Trần Nhân Tông có 18 lớp với 629 học sinh (K12 gồm 199, K11 gồm 184, K10 gồm 246). Kết quả học tập và rèn luyện của học sinh trường THPT Trần Nhân Tông năm học 2021- 2022
5. Hạnh kiểm Học lực Tốt Khá TB Yếu Giỏi Khá TB Yếu Khối 10 133 53 16 0 3 116 81 2 Khối 11 137 44 22 0 20 122 59 2 Khối 12 50 153 2 0 204 0 0 1 1.1.2. Thực trạng nhận thức của giáo viên và học sinh về hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường THPT Trần Nhân Tông Để xác định được thực trạng công tác tổ chức HĐGDHN cho học sinh ở các trường THPT trong huyện, ở trường THPT Trần Nhân Tông, tác giả đã tiến hành thăm dò nhận thức của cả hai nhóm đối tượng là GV và HS về tầm quan trọng của HĐGDHN. Vì như chúng ta đã biết nhận thức luôn quyết định và chi phối hành động của con người. Đối tượng khảo sát gồm 60 HS và 20 GV trường THPT Trần Nhân Tông về hoạt động hướng nghiệp Bảng 1.1. Thái độ của HS trường THPT Trần Nhân Tông về hoạt động GDHN STT Thái độ Số lượng % Ý thức tham gia Số lượng % 1 Không thích 15 25,00 Không tích cực 14 23,33 2 Có, không cũng 10 25,00 Ít tích cực 12 20,00 được 3 Thích 25 41,67 Tích cực 25 41,67 4 Rất thích 10 16,67 Rất tích cực 9 15,00 Biểu đồ 1.1. Thái độ của HS trường THPT Trần Nhân Tông về hoạt động GDHN
6. 30 25 20 15 10 5 0 Category 1 Category 2 Category 3 Category 4 Series 1 14 12 25 9 Series 12 Series 1 Series 12 Qua bảng 1.1 ta có thể nhận thấy có 16.67% học sinh “rất thích” và có đến 41.67% học sinh “thích” HĐGDHN ở trường. Như vậy nhìn chung tỉ lệ các em quan tâm hoạt động giáo dục hướng nghiệp là trên 57%, điều này chứng tỏ rằng các em học sinh trung hoc phổ thông rất quan tâm đến vấn đề nghề nghiệp và việc chọn nghề trong tương lai. Tuy nhiên, có thể thấy vẫn còn một số lượng không nhỏ các em học sinh chưa thấy được tầm quan trọng của hoạt động giáo dục hướng nghiệp. Vì vậy nhà trường cần có những biện pháp thiết thực, hiệu quả tác động đến các em học sinh nhằm nâng cao nhận thức về hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho các em. Song song với vấn đề về thái độ, thì ý thức tham gia hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong nhà trường học sinh “rất tích cực” tham gia hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường chiếm 15.0% và “tích cực” tham gia chiếm 41.67%. Qua đó có thể nói rằng một bộ phận không nhỏ các em học sinh luôn quan tâm và ý thức được tầm quan trọng của hoạt động giáo dục hướng nghiệp. Nhất là định hướng nghề nghiệp tương lai cho bản thân và xác định mức độ cần thiết trongviệc chọn nghề phù hợp với năng lực sở trường của bản thân học sinh.
7. Bảng 1.2. Khảo sát Thái độ của GV với hoạt động hướng GDHN ở trường THPT hiện nay STT Thái độ Số lượng % 1 Rất quan trọng 8 40 2 Quan trọng 7 35 3 Ít quan trọng 5 25 4 Không quan trọng 0 0 Biểu đồ 1.1. Thái độ của GV với hoạt động hướng GDHN ở trường THPT hiệnnay 0% 25% 40% 35% 1st Qtr 2nd Qtr 3rd Qtr 4th Qtr Từ bảng 1.2 chúng tôi nhận thấy: có 40 % GV đều cho rằng hoạt động giáo dục hướng nghiệp là “rất quan trọng” và 35 % GV cho rằng hoạt động GDHN là quan trọng . Qua đó cho thấy đa số (75%) GV cho rằng hoạt động giáo dục hướng nghiệp là rất quan trọng và quan trong đối với các em học sinh. Họ hiểu được tầm quan trọng của hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong việc định hướng nghề nghiệp cho các em học
8. sinh của mình. Từ nhận thức rõ vai trò của hoạt động giáo dục hướng nghiệp họ sẽ xây dựng được các biện pháp để nâng cao hiệu quả của hoạt động giáo dục hướng nghiệp. 1.1.3. Thực trạng việc xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động GDHN Để tìm hiểu về thực trạng vai trò việc xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động GDHN ở trường THPT Trần Nhân Tông chúng tôi tổ chức lấy ý kiến khảo sát 18 GVCN và 6 giảng dạy các môn Lí, Hoá, CN của cả GV dạy khối 10 và khối 11,12 năm học 2022-2023 được kết quả khảo sát như sau: Bảng 1.3. Khảo sát thực trạng xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động GDHN STT Thái độ Số lượng % 1 Rất quan trọng 10 41,66 2 Quan trọng 9 37,50 3 Ít quan trọng 5 20,83 4 Không quan trọng 0 0 Từ bảng 1.3 cho thấy có 41,66% GV cho rằng vai trò của việc xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động GDHN là “Rất quan trong” và 37,50% cho rằng hoạt động này là “Quan trong”. Đa số GV đã nhận thức đúng đắn về vai trò của việc xây dựng chương trình và kế hoạch hoạt động GDHN, tuy nhiên vẫn còn 20,83 % GV chưa nhận thức đúng về vai trò quan trọng của hoạt động này. 1.1.4. Các hình thức thực hiện hoạt động giáo dục hướng nghiệp Để khảo sát thực trạng việc sử dụng các hình thức tổ chức hoạt động GDHN ở trường THPT Trần Nhân Tông, tỉnh Nam Định chúng tôi đã tổ chức khảo sát lấy ý kiến 60 HS gồm 20 HS khối 1, 20 HS khối 11 và 20 HS khối 12. Kết quả khảo sát các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở các trường THPT Trần Nhân Tông được trình bày ở bảng 1.4
9. Bảng 1.4. Các hình thức tổ chức hoạt động GDHN ở trường THPT Trần Nhân Tông STT Nội Rất Thường Thỉnh Không dung thường % xuyên % thoảng % bao giờ % xuyên 1 Tổ chức theo 5 8,33 10 16,67 45 75,00 0 0 từng lớp riêng lẻ 2 Tổ chức theo 0 0 0 0 60 100 0 0 từng khối 3 Tổ chức toàn trường như mời 0 0 0 0 60 100 0 0 chuyên gia, sinh hoạt chủ điểm 4 Lồng ghép 40 66,67 10 16,67 10 16,67 0 0 vào các môn học Từ bảng 1.4 cho thấy, hình thức tổ chức hoạt động GDHG được thường xuyên tổ chức là lồng ghép vào các môn học, tiếp theo là tổ chức theo từng lớp riêng lẻ, các hình thức khác đã có tổ chức nhưng không thường xuyên. Từ kết quả khảo sát cho thấy
10. trường THPT Trần Nhân Tông đã quan tâm đến tổ chức các hoạt động GDHN cho học sinh, tuy nhiên hình thức tổ chức chưa đa dạng, phong phú. 1.1.5. Thực trạng việc kiểm tra, đánh giá HĐGDHN Kết quả khảo sát thực trạng việc kiểm tra, đánh giá hoạt động giáo dục hướng nghiệp được trình bày ở bảng 1.5 đối với 60 HS các khối của trường THPT Trần Nhân Tông Bảng 1.5.Thực trạng việc kiểm tra, đánh giá HĐGDHN STT Các hình thức Số lượng Tỉ lệ (%) 1 Trao đổi, trò chuyện, vấn đáp 54 90,00 2 Quan sát hoạt động của học sinh 44 73,33 3 Thầy (cô) cho em làm các đề kiểm tra và 12 20.00 chấm điểm. 4 Bản thu hoạch 37 61,67 5 Làm bài trắc nghiệm 10 16,67 6 Đánh giá thông qua sản phẩm học 8 13,33 tập của học sinh 7 Thầy (cô) giao cho các nhóm thực 6 10,00 hiện các nhiệm vụ có tính thực tiễn và chấm điểm theo tiêu chí cho trước. 8 Thầy (cô) đưa ra các tiêu chí để HS 24 40,00 tự đánh giá và đánh giá chéo giữa các nhóm. Từ bảng 1.5 cho thấy dạy học hoạt động giáo dục hướng nghiệp ở trường THPT là trao đổi, trò chuyện, vấn đáp đạt tỉ lệ 90%, tiếp theo là quan sát hoạt động của học sinh 73,33%. Như vậy, có thể thấy rằng đây là hai hình thức tổ chức được các trường THPT lựa chọn nhiều nhất. Vì vậy các trường THPT phải tổ chức hai hình thức này làm sao cho đạt hiệu quả cao và phải phù hợp với các đối tượng là học sinh. Vì chúng ta
11. hiểu rằng muốn hoạt động giáo dục hướng nghiệp hiệu quả, đa dạng và phong phú thì rất thiết cần phải có một hình thức tổ chức phù hợp với điều kiện, thực tế của nhà trường. Quan trọng là hình thức tổ chức đó mang lại hiệu quả cao và thiết thực nhất cho học sinh, giúp cho học sinh được tìm hiểu về vấn đề nghề nghiệp, có cơ hội tiếp cận, thử sức với nghề. Đồng thời các em được thực hành lao động nghề nghiệp để kiểm chứng nguyện vọng và sở thích cá nhân cũng như củng cố những lý luận khoa học đã được học. Nhờ đó có thể nâng cao chất lượng giáo dục, làm cho nhà trường gắn liền với thực tế xã hội. 1.2. Nguyên nhân dẫn đến thực trạng Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thực tổ chức hoạt động GDHN ở trường THPT Trần Nhân Tông. Trong đó có thể kể đến một vài nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan sau: 1.2.1. Nguyên nhân khách quan - Một số chính sách ban hành, khi được thể chế hoá thành các văn bản quy phạm pháp luật còn chưa sát thực tiễn. - Hoạt động GDHN cũng chưa được quan tâm nhiều - Nội dung của HĐGDHN còn quá tải so với thời lượng phân phối chương trình của Bộ GD&ĐT. 1.2.2 Nguyên nhân chủ quan - Nhiều trường chưa quan tâm đến chất lượng công tác giáo dục hướng nghiệp, thiếu sự phối hợp với các doanh nghiệp trên địa bàn huyện để đẩy mạnh giáo dục hướng nghiệp. - Thiếu đội ngũ chuyên gia am hiểu về tâm lý học nghề nghiệp, thông tin thị trường lao động, am hiểu về thực tế ngành nghề xã hội, kinh tế học lao động. - Sự phối hợp giữa các lực lượng trong và ngoài nhà trường còn thiếu sự nhịp nhàng thậm chí thiếu đồng bộ. - Vẫn xảy ra tình trạng lãnh đạo nhà trường còn xem trọng giảng dạy các môn văn hóa, ít quan tâm đến HĐGDHN. - Kinh phí dành cho hoạt động này còn khiêm tốn so với nhu cầu cần có, chưa được đầu tư đúng mức. - Bên cạnh đó các điều kiện, cơ sở vất chất để phục vụ cho HĐGDHN còn thiếu hoặc nếu có thì không phù hợp với nhu cầu sử dụng.