SKKN Giải pháp xây dựng, sử dụng có hiệu quả cẩm nang lý thuyết và ứng dụng trò chơi nhằm gây hứng thú và nâng cao chất lượng ôn thi tốt nghiệp môn Vật lí 12

Nội dung tài liệu: SKKN Giải pháp xây dựng, sử dụng có hiệu quả cẩm nang lý thuyết và ứng dụng trò chơi nhằm gây hứng thú và nâng cao chất lượng ôn thi tốt nghiệp môn Vật lí 12

1. Câu 6: Em có suy nghĩ như thế nào khi ôn tập tốt nghiệp THPTQG chưa được sử dụng cuốn cẩm nang lý thuyết vật lí 12 hệ thống, đầy đủ, đơn giản và dễ nhớ? Không hứng thú Bình thường Hứng thú Rất hứng thú 43% 32% 25% 0% Câu 7: Em đã được học các tiết ôn tập vật lí 12 trên lớp thông qua các trò chơi chưa? Chưa được học Đã được học 100% 0% Câu 8: Em có suy nghĩ như thế nào nếu được sử dụng cuốn cẩm nang lý thuyết vật lí 12 hệ thống, đầy đủ, đơn giản và các tiết ôn tập thi tốt nghiệp THPTQG sẽ được tổ chức bằng phương pháp trò chơi? Không hứng thú Bình thường Hứng thú Rất hứng thú 0% 10% 75% 15% - Từ kết quả khảo sát cho thấy thực trạng của học sinh trước khi áp dụng sáng kiến: + Hầu hết các em học sinh chưa tìm thấy cuốn cẩm nang lý thuyết môn vật lí 12 hệ thống, đầy đủ, đơn giản và dễ nhớ. Vì vậy, phần lớn các em rất ngại học lý thuyết môn vật lí 12 nên còn để sai nhiều các câu lý thuyết trong đề thi. + Học sinh dễ nản, nhiều câu hỏi không có định hướng giải vì không cuốn cẩm nang lý thuyết hệ thống, phân dạng bài ngắn gọn và dễ hiểu. + Tiết ôn tập nhàm chán, không gây hứng thú vì phát bài tập rồi chữa. 2. Giải pháp mới cải tiến 2.1. Tính mới, tính sáng tạo của giải pháp - Tôi đã soạn chi tiết đầy đủ và sâu sắc cuốn cẩm nang lý thuyết môn vật lí 12. Cuốn cẩm nang được soạn theo các chương (gồm 7 chương), mỗi chương gồm 2 phần: phần công thức ngắn gọn (phân theo dạng bài) và phần câu hỏi đề cương ôn tập hay xuất hiện trong đề thi (nội dung toàn bộ cuốn cẩm nang lý thuyết vật lí 12 đính kèm ở phần phụ lục). - Sau khi soạn chi tiết công thức lý thuyết theo dạng bài tập tôi có soạn bộ câu hỏi ôn tập lý thuyết trả lời đầy đủ ở cuối chương, đó là những câu hỏi hay xuất hiện trong đề thi và 3
2. thường xuyên hỏi vấn đáp các em theo hệ thống câu hỏi đó nên các em nắm vững được lý thuyết dễ dàng chọn những câu ở mức độ nhận biết, thông hiểu với độ chính xác cao và áp dụng công thức nhanh để làm các bài tập vận dụng. - Nhờ có cuốn cẩm nang nên học sinh có định hướng học lý thuyết theo dạng bài, theo các vấn đề trọng tâm của chương và dễ dàng tra cứu khi làm bài tập nên hiệu quả ôn tập của các em được nâng cao và hằng ngày tôi thường giao nhiệm vụ học lý thuyết cho các em theo định hướng trong cuốn cẩm nang làm vào một quyển vở tự học sau đó tôi sẽ kiểm tra. - Các tiết ôn tập thi tốt nghiệp, tôi soạn theo hình thức các em chơi trò chơi, gọi ngẫu nhiên các em chọn câu hỏi rồi trả lời hoặc chia lớp theo đội chơi để các em được làm việc theo nhóm nên các em rất hứng thú và giờ học rất sôi nổi, không khí học tập thoải mái, hiệu quả các em ghi nhớ kiến thức lâu hơn từ đó phát triển năng lực của học sinh. Các tiết ôn tập tôi đều chọn hệ thống câu hỏi từ dễ đến khó nên logic và gây hứng thú cho các em học sinh và các trò chơi áp dụng có tính chọn lọc và phù hợp và hấp dẫn như trò chơi: Ai là triệu phú, Rung chuông vàng, đường lên đỉnh Olympia,... Sáng kiến này được trình bày rất chi tiết và cụ thể có thể áp dụng cho mọi đối tượng học sinh. Sáng kiến này có thể nói là tâm huyết của tôi muốn đem lại cho học sinh cái nhìn đầy đủ và sâu sắc, dễ nhớ về toàn bộ lý thuyết trong chương trình vật lí 12 và tạo được hứng thú, phát triển được năng lực của học sinh trong các giờ ôn tập để đạt kết quả cao trong kì thi tốt nghiệp THPT Quốc gia. - Các bước tiến hành trò chơi trong các giờ ôn tập lý thuyết và giải các bài tập ở mức độ nhận biết, thông hiểu, vận dụng: ❖ Bước 1: Giáo viên giới thiệu tên, mục đích của trò chơi. ❖ Bước 2: Hướng dẫn chơi. Bước này bao gồm những việc làm sau: + Tổ chức người tham gia trò chơi: Số người tham gia, số đội tham gia (mấy đội chơi), + Các dụng cụ dùng để chơi (giấy khổ to, quân bài, cờ, ) + Cách chơi: Từng việc làm cụ thể của người chơi hoặc đội chơi, thời gian chơi, những điều người chơi không được làm + Cách xác nhận kết quả và cách tính điểm chơi, giải thưởng của cuộc chơi. ❖ Bước 3: Thực hiện trò chơi. 4
3. ❖ Bước 4: Nhận xét sau cuộc chơi. Bước này bao gồm những việc làm sau: + Giáo viên hoặc trọng tài là học sinh nhận xét về thái độ tham gia trò chơi của từng đội, những việc làm chưa tốt của các đội để rút kinh nghiệm. + Trọng tài công bố kết quả chơi của từng đội, cá nhân và trao phần thưởng cho đội đoạt giải. + Gọi một số học sinh nêu kiến thức, kỹ năng trong bài học mà trò chơi đã thể hiện. Sau mỗi trò chơi giáo viên phát cho học sinh toàn bộ câu hỏi trong trò chơi để về học sinh làm lại và nộp lại cho giáo viên kiểm tra vào buổi sau. 2.2. Minh họa một số tiết ôn tập sử dụng phương pháp trò chơi 2.2.1. Sử dụng trò chơi “Rung chuông vàng” ôn tập chương dao động cơ a. Mục tiêu - Củng cố lại nội dung chương dao động cơ. - Kiểm tra phần tiếp thu kiến thức của học sinh. - Sử dụng sản phẩm đánh giá điểm kiểm tra thường xuyên, đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh. - Năng lực cần hình thành: + Năng lực sáng tạo. + Năng lực sử dụng ngôn ngữ - năng lực trình bày trước đám đông. + Năng lực giải quyết vấn đề. b. Phương pháp/kĩ thuật dạy học - Tổ chức trò chơi: Rung chuông vàng - Hình thức: Cả lớp c. Tiến trình hoạt động + Bước 1: giáo viên chọn hai học sinh làm giám khảo cho trò chơi. (Chấm chéo theo hai dãy bàn để phát hiện và loại học sinh trả lời sai) + Bước 2: Mỗi em học sinh chuẩn bị sẵn 1 tờ giấy A4 để viết phương án trả lời của mình theo câu. + Bước 3: Tổ chức trò chơi: Các em có 20 giây đến 1 phút nghe và suy nghĩ trả lời. Kết thúc thời gian các em giơ đáp án, học sinh nào sai sẽ bị loại khỏi cuộc thi. 5
4. + Bước 4: GV tổng hợp kết quả, tuyên dương những học sinh trả lời đúng đến câu 20 cho điểm hoặc phát quà và đánh giá tiết học. ❖ Các câu hỏi của trò chơi (dính kèm tại phần phụ lục) 2.2.2. Sử dụng trò chơi “Ai là triệu phú” ôn tập chương sóng cơ và sóng âm a. Mục tiêu - Củng cố lại nội dung chương sóng cơ và sóng âm. - Kiểm tra phần tiếp thu kiến thức của học sinh - Sử dụng sản phấm đánh giá điểm kiểm tra thường xuyên, đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh. - Năng lực cần hình thành: + Năng lực sáng tạo. + Năng lực sử dụng ngôn ngữ - năng lực trình bày trước đám đông. + Năng lực giải quyết vấn đề. b. Phương pháp/kĩ thuật dạy học - Tổ chức trò chơi: Ai là triệu phú - Hình thức: Cả lớp c. Tiến trình hoạt động + Bước 1: Giáo viên gọi bất kì một học sinh lên chơi. + Bước 2: Học sinh lần lượt trả lời từ câu 1 đến câu 15, có 3 mốc quan trọng là câu 5, câu 10 và câu 15 trả lời được 3 mốc đó học sinh chắc chắn có phần thưởng là điểm hoặc quà, có 3 sự trợ giúp trong quá trình chơi (máy tính tự bỏ đáp án sai 50/50, hỏi ý kiến tất cả các bạn trong lớp, hỏi ý kiến 1 bạn bất kì và nếu học sinh chưa trả lời được đến câu 15 mà bị sai thì sẽ bị dừng cuộc chơi và sẽ được chỉ định một bạn bất kì lên chơi tiếp, học sinh nào trả lời được đến câu 15 sẽ là “Triệu phú” và được thưởng phần quà lớn nhất trong trò chơi hoặc đánh giá bằng điểm số. + Bước 3: GV tổng hợp kết quả, tuyên dương những học sinh trả lời đến câu 15 và tuyên dương những học sinh tư vấn đúng cho bạn. ❖ Các câu hỏi của trò chơi ((dính kèm tại phần phụ lục) 6
5. 2.2.3. Sử dụng trò chơi “Đường lên đỉnh OLYMPIA” ôn tập chương dòng điện xoay chiều, chương mạch dao động và chương sóng ánh sáng a. Mục tiêu - Củng cố lại nội dung chương dòng điện xoay chiều, chương mạch dao động, chương sóng ánh sáng. - Kiểm tra phần tiếp thu kiến thức của học sinh - Sử dụng sản phấm đánh giá điểm kiểm tra thường xuyên và đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh. - Năng lực cần hình thành: + Năng lực hợp tác làm việc nhóm. + Năng lực sáng tạo. + Năng lực sử dụng ngôn ngữ - năng lực trình bày trước đám đông. + Năng lực giải quyết vấn đề. b. Phương pháp/kĩ thuật dạy học - Tổ chức trò chơi: Đường lên đỉnh Olympia - Hình thức: Cả lớp c. Tiến trình hoạt động - Bước 1: Chuẩn bị 4 lá cờ, chia lớp thành 4 nhóm (4 đội). - Bước 2: Phổ biến luật chơi cho học sinh: Các đội chơi phải trải qua 4 vòng thi: Khởi động, vượt chướng ngại vật, tăng tốc, về đích. + Khởi động: có 16 câu hỏi mỗi đội chọn ngẫu nhiên 4 câu hỏi mỗi câu trả lời đúng được 10 điểm, trả lời sai các đội khác có quyền trả lời thay bằng cách giơ cờ đội nào giơ cờ trước sẽ được quyền trả lời nếu đúng cũng được 10 điểm. + Vượt chướng ngại vật: các đội sẽ chơi trò chơi ô chữ và đoán từ khóa. Có 12 câu hỏi mỗi đội lần lượt được chọn 3 câu mỗi câu trả lời đúng được 10 điểm, trả lời sai các đội khác có quyền trả lời thay bằng cách giơ cờ đội nào giơ cờ trước sẽ được quyền trả lời nếu đúng cũng được 10 điểm. Đội nào tìm được từ khóa khi chưa giải hết 12 câu hỏi được 30 điểm. + Tăng tốc: các đội trả lời chung 3 câu hỏi, mỗi câu hỏi mỗi đội viết đáp án ra giấy 7
6. A4 hết giờ giơ đáp án lên nếu đội nào trả lời đúng mỗi câu được 20 điểm nếu sai trừ 5 điểm. + Về đích: có 4 câu hỏi, các đội lần lượt được chọn 1 câu hỏi và được sử dụng ngôi sao hi vọng để tăng đôi số điểm. Mỗi câu trả lời đúng được 25 điểm nếu chọn ngôi sao hi vọng thì được gấp đôi số điểm còn nếu sai mà không chọn ngôi sao hi vọng thì trừ 10 điểm, chọn ngôi sao hi vọng thì trừ 25 điểm, đội nào trả lời sai đội khác giơ cờ nhanh sẽ được trả lời đúng cũng được 25 điểm còn sai bị trừ 10 điểm. - Bước 3: GV tổng hợp kết quả, tuyên dương những học sinh tích cực tham gia trả lời câu hỏi và trao quà cho đội thắng cuộc. ❖ Nội dung các câu hỏi của trò chơi (dính kèm tại phần phụ lục) 2.3. Một số hình ảnh các tiết ôn tập sử dụng phương pháp trò chơi 8
7. III. Hiệu quả kinh tế và xã hội dự kiến đạt được 1. Hiệu quả xã hội a. Hiệu quả đối với lớp 12A và 12B năm học 2019 - 2020 sau khi áp dụng sáng kiến - Lớp 12A và 12B năm học 2019 - 2020 sau khi áp dụng sáng kiến, học sinh đều nắm vững lý thuyết, học sinh hứng thú và phát huy được năng lực trong các giờ ôn tập và đạt các kết quả cao trong các kì thi lớp 12 như sau: + Kết quả thi thử tốt nghiệp THPT Quốc gia lần 1 năm học 2019 - 2020 tổ chức vào tháng 11/2019 trường THPT Hoa Lư A môn vật lý đạt kết quả như sau: STT Lớp Điểm trên trung bình Điểm trung bình môn Ghi chú 1 12A 100% 8,06 Áp dụng sáng kiến 2 12B 94,7% 7,50 Áp dụng sáng kiến 3 12E 87,2% 6,62 Không áp dụng sáng kiến - Kết quả thi tốt nghiệp THPT Quốc gia năm 2020: + Lớp 12A: điểm trung bình môn vật lý 7,83 xếp thứ nhất khối, 24/43 học sinh đạt từ 8 điểm trở lên, 02 học sinh được giải thưởng Đinh Bộ Lĩnh đó là em Lê Đức Quốc Bảo và em Lê Quang Khánh (Lớp áp dụng sáng kiến). 12
8. + Lớp 12B: điểm trung bình môn vật lý 7,42 xếp thứ hai khối, 14/38 học sinh đạt từ 8 điểm trở lên (Lớp áp dụng sáng kiến). + Lớp không áp dụng sáng kiến: 12E (điểm trung bình lớp 6,89), 12G (điểm trung bình lớp 6,95), 12K (điểm trung bình lớp 6,27). b. Hiệu quả đối với lớp 12A1 và 12A5 năm học 2022 - 2023 sau khi áp dụng sáng kiến - Kết quả khảo sát mức độ cần thiết của cuốn cẩm nang lý thuyết vật lí 12 và mức độ hứng thú trong các tiết ôn tập môn vật lí 12 của 80 học sinh lớp 12A1 và 12A5 năm học 2022 - 2023 sau khi áp dụng sáng kiến: Câu 1: Theo em cuốn cẩm nang lý thuyết vật lí 12 do cô soạn có hệ thống, đầy đủ và dễ nhớ không? Không Có 6% 94% Câu 2: Theo em cuốn cẩm nang lý thuyết vật lí 12 do cô soạn có cần thiết với em trong quá trình ôn tập môn vật lí lớp 12 không? Không Bình thường Cần thiết Rất cần thiết 0% 6% 25% 69% Câu 3: Em thấy như thế nào khi các tiết ôn tập môn vật lí 12 đã được áp dụng phương pháp trò chơi? Không hứng thú Bình thường Hứng thú Rất hứng thú 0% 10% 77% 13% Qua kết quả khảo sát học sinh lớp 12A1 và 12A5 sau khi áp dụng sáng kiến thì đa số học sinh thấy cuốn cẩm nang lý thuyết được xây dựng hệ thống, đầy đủ, ngắn gọn và rất cần thiết trong quá trình học tập môn vật lí lớp 12 của các em và hầu hết các em đều thấy hứng thú khi các tiết ôn tập được tổ chức bằng phương pháp trò chơi. - Kết quả các bài kiểm tra của lớp 12A1 và 12A5 sau khi áp dụng sáng kiến: 13