Sáng kiến kinh nghiệm Tạo hứng thú học tập Tin học Lớp 8 thông qua hoạt động khởi động

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Tạo hứng thú học tập Tin học Lớp 8 thông qua hoạt động khởi động

1. 2 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT STT Từ viết tắt Viết đầy đủ 1 THCS Trung học cơ sở 2 GV Giáo viên 3 HS Học sinh 4 PHHS Phụ huynh học sinh 5 GVBM Giáo viên bộ môn 6 HĐKĐ Hoạt động khởi động
2. 3 PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ Môn tin học đang dần trở lên quan trọng hơn trong thời đại công nghệ phát triển không ngừng và việc thay đổi trong cách dạy học sẽ giúp các em tiếp cận môn học một cách tốt hơn. Giáo dục tin học có sứ mạng chuẩn bị cho học sinh khả năng chủ động tìm kiếm, tiếp nhận, mở rộng tri thức và sáng tạo trong thời đại cách mạng công nghiệp lần thứ tư, kết nối và toàn cầu hoá. Tin học có ảnh hưởng lớn đến cách sống, cách suy nghĩ và hành động của con người, là công cụ hiệu quả hỗ trợ biến việc học thành tự học suốt đời. Môn Tin học giúp học sinh thích ứng và hoà nhập được với xã hội hiện đại, hình thành và phát triển cho học sinh năng lực tin học để học tập, làm việc và nâng cao chất lượng cuộc sống, đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Ở cấp trung học cơ sở, học sinh học cách sử dụng, khai thác các phần mềm thông dụng để làm ra sản phẩm số phục vụ học tập và đời sống; thực hành phát hiện và giải quyết vấn đề một cách sáng tạo với sự hỗ trợ của công cụ và các hệ thống tự động hoá của công nghệ kĩ thuật số; học cách tổ chức lưu trữ, quản lí, tra cứu và tìm kiếm dữ liệu số, đánh giá và lựa chọn thông tin Xuất phát từ nhu cầu chung của xã hội, bộ môn tin học trong trường học đã được đổi mới về nội dung, phương pháp dạy học điều đó đã phát huy được tầm quan trọng của bộ môn tin học. Hiện nay, chúng ta đang tiến hành đổi mới phương pháp tổ chức dạy học theo chương trình GDPT 2018 và thực hiện theo công văn 5512, ngày 18/12/2020 của Bộ GD&ĐT đã ban hành về việc xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường. Trong mỗi bài học, giáo viên (GV) xây dựng kế hoạch theo tiến trình 4 hoạt động chính như: Khởi động, hình thành kiến thức, luyện tập, vận dụng. Một hoạt động khởi động thú vị sẽ tác động đến hứng thú học tập của học sinh. Nó góp phần tạo nên sự tò mò, hấp dẫn ngay từ khi bắt đầu bài học. Bạn
3. 4 hãy hình dung, nếu bạn đánh mất học sinh trong 2 phút đầu tiên thì 43 phút còn lại bạn chỉ phải làm một công việc là kéo học sinh lại với mình. Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi đặt ra câu hỏi: Làm thế nào để lôi cuốn học sinh tham gia vào tiết học? Làm thế nào để việc học trở nên hấp dẫn và thú vị? đó là vấn đề mà các giáo viên và các trường học đều cố gắng để đi tìm câu trả lời. Xuất phát từ những vấn đề trên, tiến tới việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông 2018, tiếp tục góp phần đổi mới phương pháp dạy học nói chung và dạy học tin học nói riêng, tôi quyết định xây dựng biện pháp: “TẠO HỨNG THÚ HỌC TẬP TIN HỌC LỚP 8 THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG” Với mong muốn việc tạo hứng thú và khơi gợi sự tò khám phá của HS trước khi bắt đầu các giờ học, giúp cho HS yêu thích môn tin học và nâng cao hiểu biết về phương pháp dạy học để đưa chất lượng dạy học bộ môn có kết quả cao.
4. 5 PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Thực trạng công tác dạy học và tính cấp thiết. a. Thực trạng công tác dạy học Hoạt động khởi động là hoạt động đầu tiên nhằm tạo tình huống xuất phát, được tổ chức khi bắt đầu một bài học. Hoạt động này chỉ thực hiện vài phút đầu giờ nhưng là yếu tố tiên quyết dẫn đến sự thành công của tiết dạy. Có thể coi là bước “trải đệm” để dẫn dắt học sinh (HS) vào bài mới, giúp HS tiếp cận kiến thức bài học một cách dễ dàng. Thế nhưng, hoạt động này nhiều giáo viên vẫn xem nhẹ và thực hiện chưa có hiệu quả. Một số hoạt động khởi động được tổ chức dưới hình thức truyền thống như: - Kiểm tra bài cũ - Dẫn dắt vào bài một cách hời hợt, không mấy mặn mà và hấp dẫn. - Không tổ chức hoạt động khởi động Với cách khởi động trên giáo viên tiết kiệm thời gian, không phải mất nhiều thời gian để thiết kế các hoạt động dạy học, chỉ sử dụng sách giáo khoa, sách giáo viên. Cũng không đòi hỏi nhiều về ứng dụng công nghệ thông tin. Nhưng sự tích cực, sáng tạo, sự hào hứng của HS với bài học ngay từ đầu đã dường như không có. Đây cũng là một trong những nguyên nhân của thực trạng HS chưa hứng thú và “mặn mà” với môn học. b. Tính cấp thiết Trong các giờ học, HS thiếu hứng thú, thiếu sôi nổi, việc tiếp thu kiến thức trở nên miễn cưỡng, rời rạc, kém hiệu quả dẫn đến chất lượng bộ môn còn nhiều điều đáng lo ngại. Để đánh giá khách quan vấn đề này, tôi đã tiến hành điều tra mức độ hứng thú học tập môn Tin học và khảo sát hứng thú với hoạt động khởi động đầu giờ và các vấn đề liên quan học môn Tin học 8 đầu năm học 2023 – 2024 như sau:
5. 6 Bảng 1: Khảo sát số học sinh yêu thích, hứng thú với phân môn Tin học lớp 8 khi chưa sử dụng giải pháp. Mức độ hứng thú Tổng số HS Thích Bình thường Không bình thường Khối 8 Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % 180 38 21,29 78 43,56 64 35,15 Mức độ hứng thú 90 50 43.56 80 45 40 70 35.15 35 60 30 50 25 Học sinh 21.29 40 Tỉ lệ % 20 30 15 20 10 10 5 0 0 Thích Bình thường Không bình thường Bảng 2: Khảo sát các vấn đề liên quan đến hoạt động khởi động Thứ tự Nội dung khảo sát Số HS khảo sát Tỉ lệ % Em có quan tâm đến hoạt động Khởi 180 100 động trong tiết học không? 1 Mức độ cao 38 21,29 Mức độ trung bình 81 45,05
6. 7 Mức độ thấp 61 33,66 Khởi động có giúp em định hướng được 180 100 kiến thức mới cần hình thành không? 2 Định hướng tốt 30 16,83 Chưa rõ ràng 56 31,19 Không định hướng được 94 51,98 Giữa việc giáo viên dẫn dắt để vào bài: (A) và tổ chức các hoạt động Khởi động. 180 100 (B) như trò chơi, xem video, hình ảnh, 3 hát... Em thích cách nào hơn? Cách A 63 35,15 Cách B 117 64,85 Mức độ quan tâm 90 50 45.05 80 45 40 70 33.66 35 60 30 50 Học sinh 21.29 25 40 81 Tỉ lệ % 20 30 61 15 20 38 10 10 5 0 0 Mức độ cao Mức độ trung bình Mức độ thấp
7. 8 Mức độ định hướng 100 51.98 60 90 50 80 70 40 60 31.19 Học sinh 50 94 30 40 Tỉ lệ % 16.83 20 30 56 20 30 10 10 0 0 Định hướng tốt Chưa rõ ràng Không định hướng được Lựa chọn cách thức vào bài 140 70 64.85 120 60 100 50 80 40 35.15 Học sinh 60 117 30 Tỉ lệ % 40 20 63 20 10 0 0 Dẫn dắt Hoạt động khởi động Qua khảo sát, có thể thấy mức độ hứng thú với môn học chỉ chiếm 21,29%; số học sinh quan tâm tới hoạt động khởi động trong tiết học có 38 học sinh chiếm tổng số 21,29%. Khởi động giúp học sinh định hướng được kiến thức mới cần hình thành là 30 học sinh chiếm 16,38%. Và khi được hỏi lựa chọn cách thức vào bài thì có tới 117 học sinh chọn hình thức khởi động, đạt 64,85%. 2. Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy Hoạt động khởi động phải xác định rõ mục tiêu cần đạt, phương pháp và kỹ thuật tổ chức, phương tiện cần dùng; chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh một cách rõ ràng. Tạo hứng thú cho học sinh, tạo ra tình huống có vấn đề để dẫn dắt
8. 9 HS vào phần hình thành kiến thức mới. Dưới đây là một số biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy nhằm tạo hứng thú học tập thông qua hoạt động khởi động. a. Biện pháp 1: Khởi động bằng tranh ảnh trực quan. Tuy không cần sử dụng tới chữ viết nhưng được lưu giữ lại vững chắc trong trí nhớ, nó chính là hình ảnh thu được từ trực quan. Bên cạnh đó, tranh ảnh trực quan còn giúp phát triển khả năng quan sát cũng như tư duy và trí tưởng tượng cùng khả năng ngôn ngữ của học sinh. Sử dụng hình ảnh là một phương pháp học sử dụng trực quan, trực quan là nguyên tắc cơ bản của lý luận giúp học sinh có thể hình thành khái niệm dựa trên cơ sở trực tiếp quan sát các vật, đồ dùng qua minh họa bằng tranh, ảnh. Đồ dùng đó chính là chỗ dựa giúp học sinh hiểu bản chất của kiến thức, là một phương tiện giúp các em hình thành khái niệm, nắm vững được các quy luật của sự phát triển xã hội Khi tổ chức HĐKĐ bằng ảnh, GV sử dụng sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, trình chiếu những hình ảnh có liên quan đến nội dung bài học; sau đó, sử dụng những câu hỏi hướng vào nội dung của bài để định hướng tư duy cho HS. Trên cơ sở câu trả lời của HS, GV đưa ra nhận xét và khái quát những vấn đề trọng tâm, giúp các em dễ dàng tham gia vào hoạt động học tập. b. Biện pháp 2: Khởi động bằng một thước phim, đoạn video. Video là một công cụ hiệu quả để thu hút sự chú ý của học sinh. Khi dạy các bài học, nếu có những video minh họa (thú vị và hấp dẫn) giáo viên nên sử dụng và đưa vào bài giảng. Tuy nhiên khi sử dụng các đoạn video giáo viên cần lưu ý: ✓ Cần đặt ra mục đích và nhiệm vụ cụ thể cho học sinh trước khi xem video ✓ Không nên sử dụng các đoạn video quá dài ✓ Nên dừng lại và đặt câu hỏi (để học sinh dự đoán điều gì sẽ xảy ra tiếp theo hoặc nhấn mạnh vào một chi tiết nào đó) ✓ Nên có hoạt động thảo luận sau khi kết thúc việc xem video.
9. 10 c. Biện pháp 3: Tạo tình huống có vấn đề dẫn dắt học sinh vào bài. Tình huống có vấn đề là tình huống trong đó xuất hiện mâu thuẫn nhận thức giữa trình độ kĩ năng đã có của học sinh với nhiệm vụ nhận thức mà học sinh cần phải giải quyết để đạt được những tri thức và kĩ năng mới cao hơn. Có thể nói tình huống có vấn đề tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh. Học sinh sẽ cảm thấy hứng thú nếu giáo viên có thể kết nối những nội dung của bài học với các vấn đề của cuộc sống thực. Điều này cũng giúp giáo viên hiểu kiến thức một cách sâu sắc hơn. Do đó để khởi động tiết học bằng tình huống có vấn đề thì giáo viên có thể nêu câu hỏi đặt vấn đề với câu lệnh: Tại sao? Làm thế nào? Câu hỏi chứa đựng mâu thuẫn nhận thức (có một hay vài khó khăn, đòi hỏi học sinh phải tư duy, huy động và vận dụng các kiến thức đã có), nghĩa là câu hỏi phản ánh được mối liên hệ giữa điều đã biết và điều chưa biết. Tuy nhiên giáo viên chỉ nêu vấn đề dưới dạng câu hỏi chứa đựng mâu thuẫn sẽ khiến học sinh khó tiếp nhận do các em không tự tìm hiểu thông tin và chưa liên hệ với thực tiễn cuộc sống. Vì vậy, để các em thêm hứng thú, dễ tiếp nhận và khắc sâu hơn các kiến thức thì người giáo viên nên sử dụng những tranh ảnh, video liên quan đến nội dung bài học để học sinh được trải nghiệm, được phát huy những hiểu biết, những cái nhìn thực tế của mình về vấn đề của tiết học sẽ là phương pháp vô cùng hiệu quả. d. Biện pháp 4: Khởi động tiết học bằng các trò chơi Học mà chơi, chơi mà học, đó là điều mà chúng ta – các giáo viên vẫn thường nghĩ đến. Vấn đề là chúng ta hãy đưa nó vào thực tiễn lớp học. Hãy biến giờ học thành một hình thức của trò chơi, tạo nên sự cạnh tranh, đặt ra các nhiệm vụ, mục tiêu, lôi cuốn học sinh bằng các phần thưởng, huy hiệu, mang đến tiếng cười và sự thoải mái. Chắc chắn trong những tiết học như vậy, học sinh sẽ cảm thấy vô cùng thú vị và hấp dẫn.
10. 11 Trò chơi được tổ chức đầu giờ thường là trò chơi khởi động, để gây hứng thú, tạo không khí học tập, để ôn kiến thức cũ, gây tính tò mò để dẫn dắt vào hoạt động tìm tòi kiến thức mới Ta có thể tổ chức các trò chơi liên quan đến kiến thức của các tiết học trước hay kiểm tra nhận thức của học sinh về những vấn đề liên quan đến bài học mới, làm tiền đề giáo viên dẫn vào bài một cách hấp dẫn. Khởi động tiết học bằng các trò chơi: + Hái hoa dân chủ. + Mảnh ghép bí mật. + Trò chơi ô chữ. 3. Thực nghiệm sư phạm. a. Mô tả cách thức thực hiện Biện pháp 1: Khởi động bằng tranh ảnh trực quan. * Mục đích: ✓ Kích thích sự tò mò, tạo hứng thú nhận thức và động cơ học tập của học sinh ✓ Tăng cường kỹ năng quan sát ✓ Giúp học sinh trở nên hào hứng và tò mò về nội dung bài học sẽ được học * Cách thức thực hiện - Bước 1: Giáo viên lựa chọn tranh ảnh phù hợp để tổ chức HĐKĐ - Bước 2: Giáo viên giới thiệu tranh ảnh yêu cầu học sinh chú ý theo dõi. - Bước 3: Giáo viên nêu câu hỏi để học sinh khai thác tranh ảnh. - Bước 4: HS chia sẻ, trả lời câu hỏi GV giao, GV dẫn dắt vào bài mới. Ví dụ: Khi dạy bài 1 "Lược sử công cụ tính toán". * Tổ chức thực hiện: - Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ
11. 12 Quan sát những hình ảnh sau và trả lời câu hỏi: Những hình ảnh cho các Em biết về điều gì? Em hãy trình bày hiểu biết của em về những hình ảnh trên. - Học sinh thực hiện nhiệm vụ