Sáng kiến kinh nghiệm Một số trò chơi dân gian cho học sinh Tiểu học

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số trò chơi dân gian cho học sinh Tiểu học

1. giải pháp so với trường hợp không áp dụng giải pháp đó, hoặc so với những giải pháp tương tự đã biết ở cơ sở) Danh sách những người đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu: Nơi công Ngày Trình độ Số tác (hoặc Chức Nội dung công Họ và tên tháng năm chuyên TT nơi thường danh việc hỗ trợ sinh môn trú) 1 Nguyễn 08/05/1989 Tiểu học Giáo Giáo dục Thị Xuyến Tản Lĩnh viên Tiểu học 2 34 học Tiểu học sinh lớp Tản Lĩnh 5A9 Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật. Ba Vì, ngày 12 tháng 4 năm 2023 Người nộp đơn (Ký và ghi rõ họ tên) Nguyễn Thị Xuyến
2. 1 PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI Trò chơi dân gian là một sinh hoạt văn hóa do nhân dân sáng tạo trong quá trình lao động, sản xuất và được lưu truyền tự nhiên, rộng rãi trong cộng đồng, trò chơi dân gian xưa được xem như là hình thức giáo dục đơn giản, giúp hình thành nhân cách cũng như phát triển thể chất cho trẻ nhỏ. Nó thường được thể hiện là các hành vi bắt chước của trẻ nhỏ từ các hành động của người lớn hay sự truyền dạy của người lớn cho trẻ nhỏ. Cứ thế các trò chơi dân gian được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác như một di sản văn hoá dân tộc. Tuy nhiên trong bối cảnh xã hội hiện nay, các bậc cha mẹ thì luôn bận rộn với công việc nên ít có thời gian để giải thích ý nghĩa và dạy cho con cách chơi các trò chơi này, còn các nhà trường thì thường vẫn còn tâm lý xem nhẹ các trò chơi dân gian cho trẻ mà chú ý quá nhiều vào vấn đề học của trẻ. Chính vì vậy mà PGS, TS Nguyễn Văn Huy, Giám đốc bảo tàng dân tộc học Việt Nam cho rằng: "Cuộc sống với trẻ nhỏ là không thể thiếu những trò chơi. Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ nhỏ mà nó còn chứa đựng cả một nền văn hoá dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc. Trò chơi dân gian không chỉ nâng cánh cho tâm hồn, giúp trẻ phát triển khả năng tư duy, sáng tạo, sự khéo léo mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu gia đình, quê hương đất nước. Trẻ em ở một xã hội công nghiệp chỉ quen với máy móc và không có khoảng trống để chơi cũng là một thiệt thòi. Thiệt thòi hơn khi các em không được làm quen với những trò chơi dân gian của thiếu nhi thuở trước, đang ngày càng bị mai một và quên lãng, không chỉ ở các thành phố mà ở cả các vùng nông thôn, nơi mà đang dần bị đô thị hoá mạnh mẽ. Vì thế giúp các em hiểu về cội nguồn với những trò chơi dân gian là việc làm cần thiết" Hướng đến mục tiêu “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, việc đưa trò chơi dân gian vào trường học mang nhiều ý nghĩa thiết thực. Nó không chỉ góp phần rèn luyện sức khỏe, kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm mà còn giúp học sinh rèn khả năng ứng xử văn hóa. Trong trường học sau những giờ học căng thẳng, các em được chơi các trò chơi dân gian bổ ích sẽ tạo nên hứng thú cho những giờ học tiếp theo. Trên đây là lý do để bản thân tôi lựa chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm tổ chức các trò chơi dân gian cho học sinh ở trường Tiểu học Tản Lĩnh.
3. 2 II. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 1. Mục đích: Qua quá trình công tác tại trường tiểu học Tản Lĩnh nhiều năm, bản thân nhận thấy trong các giờ ra chơi các em học sinh thương chơi những trò chơi vô bổ chơi đanh nhau đùa, hoặc bốc đất, bẻ que trò chơi mà các em đang chơi không giúp cho học sinh được tính thẩm mĩ, tính kiên trì, óc suy luận. Học sinh nghèo nàn về trò chơi không gây được hứng thú cho các em học sinh, không khích lệ được học sinh sau những giờ học tập mệt mỏi. Vì mục đích này tôi đã chọn sáng kiến đưa các trò chơi dân gian vào trong nhà trường tiểu học Tản Lĩnh. 2. Nhiệm vụ: - Nghiên cứu cơ sở lí luận một số biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức trò chơi dân gian cho học sinh Tiểu học. - Nghiên cứu thực trạng việc tổ chức trò chơi dân gian cho học sinh trường Tiểu học Tản Lĩnh. - Xây dựng một số biện pháp và các bài học kinh nghiệm. III. PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Thực hiện nghiên cứu đề tài trong năm học 2022 - 2023 - Đối tượng nghiên cứu là học sinh Tiểu học. IV. THỜI GIAN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI - Thời gian nghiên cứu và thực hiện đề tài từ tháng 9/2022 đến tháng 5/2023. V. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Trong quá trình nghiên cứu bản thân tôi đã sử dụng một số phương pháp sau: - Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp vấn đáp - Phương pháp thực hành - Phương pháp quan sát - Phương pháp điều tra, thống kê. - Phương pháp phân tích ngôn ngữ.
4. 3 PHẦN THỨ HAI: NHỮNG BIỆN PHÁP ĐỔI ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHƯƠNG I: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA CÁC BIỆN PHÁP 1.Cơ sở lí luận: Đối với trẻ thơ, trò chơi dân gian là một trong những yếu tố hình thành nên bản sắc văn hoá dân tộc, là nguồn sữa nuôi dưỡng thế giới tinh thần, là nhịp cầu nối tâm thức các em với mọi bài học về cuộc sống xã hội bởi vì nó có sức hấp dẫn, lôi cuốn mạnh mẽ nhất đối với các em. Tổ chức cho các em chơi các trò chơi dân gian là phương tiện giúp các em phát triển tình cảm, đạo đức, tình đoàn kết, mở rộng nhận thức, tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước, qua đó góp phần giáo dục các em về truyền thống văn hoá của cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Trò chơi dân gian cũng là một di sản quý báu của dân tộc. Nó được kết thành từ quá trình lao động và sinh hoạt, trong đó tích tụ cả trí tuệ và niềm vui cuộc sống của bao thế hệ người Việt xưa. Đặc biệt đối với trẻ em, trò chơi dân gian với những chức năng đặc biệt của nó đã mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị, bổ ích. 2. Cơ sở thực tiễn: Ở Trường Tiểu học Tản Lĩnh hiện nay, học sinh 98% là con em các dân tộc, khả năng giao tiếp còn hạn chế, nên rất khó khăn cho việc học tập và tham gia các hoạt động tập thể.Thêm vào đó trò chơi dân gian là những trò chơi đôi khi còn xa lạ với các em chỉ một số trò chơi dân gian của dân tộc mình mà các em biết. Chẳng hạn như: đẩy gậy, kéo co, ném còn, đánh cù... Chính vì vậy việc lôi kéo các em vào tham gia các trò chơi cũng gặp không ít khó khăn. Hiện nay, ngoài giờ học, một số học sinh thường chơi game, nghe nhạc, xem ti vi... Có nhiều em quá mê game nên quên cả học, quên ăn uống. Ngồi chơi và xem ti vi chứ ít tham gia các trò chơi. Bên cạnh đó vốn kiến thức về trò chơi dân gian của giáo viên rất nghèo, nhiều giáo viên không thuộc các bài hát, bài đồng dao, không nắm được cách chơi. Cách tổ chức chơi cho học sinh chưa linh hoạt, sáng tạo, nhiều giáo viên rất lúng túng khi làm người quản trò. Theo khảo sát đầu năm học 2022 – 2023: Khi tôi tổ chức một số trò chơi cho 34 học sinh các lớp 5A9 tại khu trung tâm trường Tiểu học Tản Lĩnh, thu được kết quả như sau:
5. 4 Tổng số Còn rụt Số HS Mạnh HS rè khi Hiểu Sáng tạo ham dạn, tự Biết tự tổ tham tham biết về trong khi thích tin khi chức trò gia gia trò trò chơi chơi trò trò chơi tham gia chơi khảo chơi DG chơi DG trò chơi sát DG 34 15 19 8 19 1 4 Tôi nhận thấy rằng với tỷ lệ này là rất thấp nên tôi cần phải tìm ra các giải pháp để các em ham thích và tham gia trò chơi hiệu quả hơn. CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN ĐỀ TÀI 1. Thuận lợi: Sự quan tâm, ủng hộ giúp đỡ nhà trường của lãnh đạo các cấp, các ban ngành, các bậc phụ huynh. Đặc biệt là sự quan tâm đầu tư các trang thiết bị hiện đại của Ban giám hiệu nhà trường trong những năm học vừa qua. Phòng học thể chất đã được trang bị như loa, mic, bộ đàm Trường Tiểu học Tản Lĩnh đã sớm triển khai ứng dụng công nghệ thông tin vào đổi mới phương pháp dạy học và coi đây là nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường và là tiêu chí đánh giá giáo viên. Đội ngũ giáo viên của nhà trường hàng năm được tham gia các lớp tập huấn sử dụng công nghệ thông tin: khá thành thạo khi sử dụng các phầm mềm tin học, nhiệt tình, sáng tạo, có ý thức đổi mới phương pháp giảng dạy. 2. Khó khăn Giáo viên: Việc xây dựng và thiết kế một bài giảng có sử dụng công nghệ thông tin đòi hỏi người giáo viên phải đầu tư nhiều hơn về thời gian và các điều kiện phục vụ tiết dạy. Trước giờ dạy phải chuẩn bị lâu hơn về mọi điều kiện để tiến trình tiết học diễn ra theo dự kiến về mặt thời gian, nội dung kiến thức. Học sinh: Trình độ học sinh chưa đồng đều, Trường Tiểu học Hạ Đình là trường có các em học sinh từ nhiều tỉnh thành về nên còn hạn chế về từ ngữ địa phương, chất giọng địa phương. Và đặc biệt hơn nữa là một số học sinh tiếp cận với bài tập còn bỡ ngỡ, gặp nhiều khó khăn, chưa thật sự chủ động trong các hoạt động mang tính tập thể. Các em chưa tập chung cao trong việc tập luyện cũng như tham gia trò chơi. CHƯƠNG III: NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN I. Những biện pháp chung: 1. Sưu tầm nhiều trò chơi dân gian, bổ sung vốn kiến thức về trò chơi dân gian 2. Phổ biến kỹ cách chơi, luật chơi các trò chơi dân gian cho học sinh. 3. Chọn trò chơi dân gian cho phù hợp với học sinh tiểu học. 4. Chuẩn bị đồ dùng đồ chơi, lời ca, địa điểm.
6. 5 5. Cần động viên tất cả học sinh đều tham gia chơi. Tổ chức chuyên đề cho giáo viên về trò chơi dân gian, thi chơi các trò chơi dân gian của học sinh giữa các khối. II. Những biện pháp cụ thể: Từ thực tế như trên tôi luôn suy nghĩ làm thế nào để tổ chức cho học sinh thật nhiều những trò chơi dân gian vào các hoạt động trong nhà trường không chỉ ở các giờ ra chơi, các buổi sinh hoạt ngoài giờ lên lớp theo chủ điểm, các tiết sinh hoạt tập thể. Cần thu hút tất cả các em tham gia chơi các trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi, với thời gian hoạt động vì vậy mà tôi đã thực hiện các giải pháp sau: Biện pháp 1: Sưu tầm nhiều trò chơi dân gian, bổ sung vốn kiến thức về các trò chơi dân gian: Biết nhiều trò chơi dân gian là một nhu cầu không thể thiếu được của người quản trò. Trong "bộ nhớ" của người quản trò cần phải có nhiều loại trò chơi. Theo tính chất, nội dung, theo độ tuổi, theo địa hình (vị trí chơi), theo yêu cầu, theo quy mô... để từ đó có thể sử dụng cho bất kỳ cuộc chơi nào, ở đâu, cho đối tượng nào. Trước hết, quản trò cần nắm vững một số trò chơi hay nhất đã được người chơi hưởng ứng và đã được tổ chức thành công để khởi đầu cho những trò chơi tập thể tiếp theo. Muốn vậy người giáo viên cần phải tự sưu tầm, tìm hiểu các trò chơi dân gian, tôi đã hướng dẫn giáo viên tham khảo theo các nguồn sau: - Các loại trò chơi dân gian đã được in thành sách: Cuốn 100 Trò chơi Dân Gian cho thiếu nhi - Nhà xuất bản Kim Đồng. Một số trò chơi được giới thiệu trên internet (Trang web ca dao và tục ngữ). - Đã được in trên báo và giới thiệu trên truyển hình. Cụ thể Báo Tuổi trẻ, Tạp chí Giáo dục và Thời Đại, chuyên đề Giáo dục tiểu học, kênh VTV2 - Các trò chơi dân gian thường tổ chức trong sinh hoạt cộng đồng mà bản thân được tham dự, được tập huấn, được quan sát, sau đó ghi chép lại. Như tập huấn về trường học thân thiện, học sinh tích cực - Kỹ năng sống. - Các trò chơi dân gian được người khác phổ biến lại. Người quản trò cần biết ghi chép lại những câu đố dân gian, những mẩu chuyện vui để sử dụng khi cần thiết để làm thư giãn cuộc chơi hay khi chuyển sang trò chơi khác. Đồng thời giáo viên cần phải ghi lại những kinh nghiệm, tư liệu của người khác mà mình đã gặp đề tích luỹ thêm vốn trò chơi, kỹ năng tổ chức trò chơi.
7. 6 Biện pháp 2: Phổ biến kỹ cách chơi, luật chơi các trò chơi dân gian cho học sinh. Trò chơi có rất nhiều thể loại và phong phú mỗi một trò chơi lại có cách chơi và luật chơi riêng, chính vì vậy mà đòi hỏi giáo viên và học sinh cần hiểu rõ cách chơi và luật chơi thì mới tổ chức tham gia chơi được. Trò chơi “Dung dăng dung dẻ” thì người chơi chơi cần nắm được: * Cách chơi: + Địa điểm: trong nhà ngoài sân + Số lượng: từ 5-10 em chơi 1 nhóm + Hướng dẫn: Quản trò vẽ sẳn các vòng tròn nhỏ trên đất, số lượng vòng tròn ích hơn số người chơi là 1. Khi chơi các bạn nắm áo tạo thành một hàng đi quanh các vòng tròn và cùng đọc “dung dăng dung dè dắc trẻ đi chơi, đi đến cổng trời gặp cậu gặp mợ, cho cháu về quê, cho dê đi học, cho cóc ở nhà cho gà bới bếp, ngồi xệp xuống đây” khi đọc hết chữ đây các bạn chơi nhanh chóng tìm một vòng tròn và ngồi xệp xuống. sẽ có một bạn không có vòng tròn để ngồi tiếp tục xoá vòng tròn và chơi như trên, lại sẽ có 1 bạn không có, trò chơi tiếp tục khi chỉ còn 2 người * Luật chơi: + Trong 1 khoản thời gian bạn nào khống có vòng thì bị thua + Hai bạn ngồi cùng 1 vòng bạn nào ngồi xuống trước là thắng. Còn rất nhiều trò chơi khác đòi hỏi người tham gia chơi phái nắm được cách chơi và luật chơi, qua đây ta thấy được mỗi một trò chơi dân gian nó có một cách chơi khác nhau nó luật riêng của trò chơi đấy vì vậy mà đòi hỏi người
8. 7 tham gia chơi phải nắm được cách chơi và hiểu luật chơi thi mới tham gia chơi được. Và còn rất nhiều trò chơi khác nữa Biện pháp 3: Chọn trò chơi dân gian cho phù hợp với học sinh tiểu học. Trò chơi dân gian có nhiều thể loại phong phú, mỗi trò chơi dân gian đều có quy luật riêng, mang những sắc thái khác nhau, chính vì thế người quản trò phải chọn những trò chơi phù hợp với học sinh về sức khoẻ, trình độ, hoàn cảnh điều kiện... Đặc điểm chung của trò chơi dân gian được triển khai trong trường học là đơn giản, dễ chơi, dễ hòa nhập. Dù bất cứ nơi đâu, trong gia đình, tại trường học hay trên đường làng đều có thể tổ chức được các trò chơi dân gian phù hợp. Nếu sân nhà nho nhỏ thì các em chơi ô ăn quan, chơi cờ, đánh chuyền, chặt cây dừa chừa cây mận, bắt ve Nếu diện tích rộng hơn thì có thể chơi rồng rắn lên mây, đá cầu, trốn tìm, bịt mắt bắt dê Ở những bãi cỏ lớn thì có thể tổ chức các trò cướp cờ, đánh đu, đá gà, chồng bông sen, cờ chém, kéo co Cần lưu ý chọn trò chơi không quá đơn giản nhưng cũng không quá phức tạp, đồ dùng phục vụ cho trò chơi dễ kiếm, dễ tìm, cần có sự tham gia của tập thể. Xét về chức năng giáo dục trò chơi dân gian có thể chia thành bốn nhóm: - Nhóm 1: Loại trò chơi vận động: Giúp tăng cường sức khoẻ, thể chất cho học sinh *Ví dụ: Như tập tầm vông; Dung dăng dung dẻ; Lò cò; Bịt mắt bắt dê; Mèo đuổi chuột; Thả đỉa ba ba... - Nhóm 2: Loại trò chơi học tập: Giúp các em biết quan sát, tính toán, tính nhẩm. *Ví dụ: Trò chơi Ô ăn quan, chơi chuyền, cờ que - Nhóm 3: Loại trò chơi sáng tạo: Giúp học sinh có thể tự làm nên những đồ vật bằng vật liệu trong thiên nhiên như chong chóng bằng lá dừa, nặn
9. 8 con trâu bằng đất sét, xếp lá dừa thành con châu chấu, làm con nghé bằng lá đa, làm con sâu bằng lá chuối... Những trò chơi này giúp trẻ khéo tay, phát huy sáng kiến, năng khiếu thẩm mỹ cần thiết cho hiện tại và tương lai sau này. *Ví dụ: Chơi diều; Xếp thuyền; làm chong chóng.... - Nhóm 4: Loại trò chơi mô phỏng: là những trò chơi mà học sinh bắt chước cách sinh hoạt của người lớn như làm nhà, nấu ăn, mua bán. Trong khi chơi trẻ thi nhau xem ai làm đúng, làm đẹp, ai nhanh hơn...Từ đó mà rèn kỹ năng sống cho các em sau này. *Ví dụ: Trò chơi Đi chợ mà các em còn đọc kèm bài đồng dao: “Bắt được cua bấy đem về nấu canh, băm tỏi bỏ hành, xương sông lá lốt. Hay Canh ốc thì ngọt, canh bứa thì chua”. Không nên đưa ra những trò chơi dân gian mà bản thân không nắm vững luật, chưa có sự chuẩn bị, những trò chơi dân gian nguy hiểm: *Ví dụ: Trò chơi đánh khẳng, quay cù Biện pháp 4: * Chuẩn bị đồ dùng đồ chơi, lời ca, địa điểm: - Đồ dùng đồ chơi dân gian cũng vô cùng đa dạng và phong phú, mang tính chất đặc trưng và được thiết kế dựa vào cách chơi và luật chơi của từng trò chơi. Mỗi trò chơi dân gian có thể không có đồ dùng: *Ví dụ: Trò chơi Thả đỉa ba ba, Mèo đuổi chuột, Chi chi chành chành, Rồng rắn lên mây; Tập tầm vông, Trồng nụ trồng hoa.... + Có trò chơi yêu cầu có một đồ dùng:
10. 9 *Ví dụ: Bịt mắt bắt dê (một chiếc khăn bịt mắt); Cướp cờ (Một lá cờ); Nhảy dây (Một cái dây).... + Nhưng cũng có trò chơi cần phải nhiều đồ dùng: *Ví dụ: Trò chơi Thả đỉa ba ba – lời *Trò chơi Rồng rắn lên mây như sau: Rồng rắn lên mây Thả đỉa / ba ba Có cây lúc lắc Chớ bắt / đàn bà Hỏi thăm thầy thuốc Tha tội / đàn ông Có nhà hay không Cơm trắng như bông ............................... Gạo thuyền như nước - Rồng rắn đi lấy thuốc để chữa bệnh Đổ mắm / đổ muối cho con. Đổ chuối / hạt tiêu - Con lên mấy ? Đổ niêu / nước chè - Con lên một Đổ phải nhà nào - Thuốc chẳng hay Nhà ấy ... chịu - Con lên hai. - Thuốc chẳng hay Cứ thế cho đến khi:
11. 10 - Con lên mười. - Thuốc hay vậy. Kế đó, thì thầy thuốc đòi hỏi: + Xin khúc đầu. - Những xương cùng xẩu. + Xin khúc giữa. - Những máu cùng me. + Xin khúc đuôi. - Tha hồ đuổi....... * Trò chơi Chơi chuyền: Bắt đầu từ bàn một: “ Cái mốt, cái mai, cái trai, cái hến, con nhện, chăng tơ, quả mơ có hột....” sau đó là nhóm đôi: “ Đôi tôi, đôi chị.....cùng với đọc là việc tung quả bóng lên và tay nhặt lấy cây chuyền và đỡ quả bóng vừa tung sao cho khỏi rơi. Đồng dao chẳng những cung cấp về kiến thức tự nhiên mà còn là kho kiến thức, trong họ ngoài làng xã hội, về hội hè, đình đám, về đồ ăn, thức uống...