Sáng kiến kinh nghiệm Một số giải pháp sử dụng đồ dùng, thiết bị dạy học nhằm nâng cao hiệu quả học hát cho học sinh Tiểu học

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số giải pháp sử dụng đồ dùng, thiết bị dạy học nhằm nâng cao hiệu quả học hát cho học sinh Tiểu học

1. 1.2. Mục đích nghiên cứu sáng kiến: Nắm được khả năng của học sinh khi áp dụng phương pháp mới vào giảng dạy. Giúp giáo viên thấy được sự cần thiết phải sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học khi lên lớp. Nhằm lôi cuốn học sinh, giúp học sinh học thuộc, hát đúng và biết trình bày bài hát một cách chủ động, sáng tạo trong bất kỳ bài hát nào. Phát triển khả năng cảm thụ âm nhạc và mạnh dạn tự tin khi thể hiện bài hát. Giúp giáo viên chuyên môn có thêm một số kinh nghiệm để thực hiện tốt trong việc dạy học hát. Phân tích các ưu – nhược điểm trong các tiết dạy qua đó có biện pháp làm cho học sinh có hứng thú, say mê để nâng cao chất lượng giảng dạy. 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: - Học sinh tất cả các khối lớp trong trường. - Nội dung chương trình, tài liệu SGK, giáo trình âm nhạc các khối lớp. 1.4. Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp liên ngành. Phương pháp lí luận. Nhóm nghiên cứu phương pháp thực tế: + Phương pháp trình bày tác phẩm. + Phương pháp thực hành. + Phương pháp trực quan. + Phương pháp kiểm tra, đánh giá. - Phương pháp tổng kết rút kinh nghiệm 2: NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN 2.1. Cơ sở lí luận: Như chúng ta đã biết, ngày nay âm nhạc có một vị trí quan trọng trong nhà trường phổ thông. Giáo dục âm nhạc là hoạt động nghệ thuật có tác dụng giáo dục tình cảm đạo đức, thẩm mỹ cho học sinh. Giáo dục âm nhạc hình 3
2. thành cho các em lòng yêu thiên nhiên, Tổ quốc, tình yêu thương con người. Không chỉ vậy, giáo dục âm nhạc còn là phương tiện nâng cao khả năng trí tuệ, phát triển thể chất, giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, củng cố kiến thức qua học tập, vui chơi. Âm nhạc dẫn dắt trẻ đến với những hiện tượng sống động của đời sống, giúp trẻ hình thành sự liên tưởng sâu sắc, làm cho các em yêu thích nghệ thuật, hình thành ở học sinh nột tâm hồn trong sáng, một thị hiếu âm nhạc lành mạnh, lòng khao khát sáng tạo, giàu tình cảm, nhanh nhẹn hoạt bát sống vui tươi. Âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học. Thông qua những hoạt động âm nhạc như học hát, nghe hát, nghe nhạc, vận động theo nhạc, trò chơi âm nhạc sẽ hình thành ở trẻ những yếu tố của một nhân cách phát triển toàn diện. Giúp các em hoàn chỉnh và cân đối về tâm hồn, trí tuệ và thể chất. Tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy và năng lực cảm thụ bằng nhiều hình thức qua đó giúp các em có vốn hiểu biết nhằm hướng tới “ chân - thiện - mĩ ” và làm cho đời sống các em tươi đẹp hơn. Giáo dục và giảng dạy âm nhạc cho học sinh phổ thông có tác dụng lớn vào đời sống tinh thần của các em, nhằm góp phần cùng các môn học khác để thực hiện thắng lợi mục tiêu của ngành giáo dục đào tạo đề ra. Là giáo viên được đào tạo chuyên ngành sư phạm âm nhạc. Qua thời gian giảng dạy bộ môn, bản thân ít nhiều đã đúc kết được những kinh nghiệm trong công tác. Tôi nhận thấy thực tế việc học tập và tiếp thu kiến thức môn học của các em chưa cao. Trước những hạn chế thực tại, tôi xin đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả học hát cho học sinh mà tôi đã tiến hành áp dụng trong giảng dạy. 2.2. Thực trạng: Trường Tiểu học Nguyễn Bá Ngọc có 02 điểm trường, điểm trường chính đóng tại thôn Thanh Sơn, điểm phân hiệu đóng tại thôn Đăk Sơn. Trường có tổng số 15 lớp với tổng số học sinh là 363 em. Về đội ngũ giáo viên gồm: 31 người. a. Thuận lợi. 4
3. - Được sự quan tâm chỉ đạo của chi bộ Đảng, ban giám hiệu nhà trường. - Có phòng dạy nhạc riêng, học sinh ngoan ngoãn, chăm học. b. Khó khăn. Với đặc thù của từng vùng miền, trường tiểu học Nguyễn Bá Ngọc nằm trên địa bàn xã Nam Xuân, một xã đặc biệt khó khăn của huyện với số dân đông, địa bàn rộng lại đa số là dân tộc thiểu số. Các em học sinh chưa được tham gia các câu lạc bộ hay chương trình văn nghệ lớn nên đại trà là thiếu tự tin, chưa mạnh dạn dẫn đến các giờ học âm nhạc chưa tự nhiên, hứng thú, sôi nổi. - Khả năng cảm nhận âm nhạc của học sinh còn mơ hồ. Học sinh học âm nhạc còn nhàm chán, chưa có sức thu hút, lôi cuốn. Đa số các em còn học vẹt, hát theo cảm tính, còn sai về giai điệu bài hát. Học sinh đọc nhạc còn sai về cao độ, trường độ, chưa nhận biết nốt nhạc một cách chuẩn xác. - Đồ dùng, thiết bị dạy học cho giáo viên còn hạn chế. Đồ dùng tự làm còn ít. Vì thế dẫn đến các tiết học trở nên cứng nhắc. - Các loại nhạc cụ gõ cho học sinh chưa đầy đủ, đa dạng. Làm cho tiết học trở nên đơn điệu. - Học sinh chưa phát huy trí tưởng tượng, sáng tạo trong giờ học. - Năng lực cảm thụ, khả năng phát triển âm nhạc của các em chưa được sâu sắc. - Chưa thường xuyên đưa công nghệ thông tin vào giảng dạy để tạo cho tiết dạy thêm sinh động hơn. Vậy tất cả những nguyên nhân trên cho ta thấy rằng việc sử dụng đồ dùng, thiết bị dạy học là rất quan trọng. Nó góp phần quyết định chất lượng hiệu quả của một giờ học hát, nghe nhạc hay một giờ tập đọc nhạc. Đây là một vấn đề cấp bách và cần được quan tâm. Bên cạnh đó đội ngũ giáo viên cần phải có bề dày kinh nghiệm, kiến thức nhằm đảm bảo các giờ dạy trên lớp đạt hiệu quả cao, đáp ứng nhu cầu của ngành giáo dục phát triển một cách toàn diện. 5
4. 2.3. Các giải pháp cụ thể: Đồ dùng, thiết bị dạy học là những phương tiện vật chất cho giáo viên thực hiện quá trình tổ chức hoạt động âm nhạc nhằm thực hiện chương trình dạy học. Sử dụng đồ dùng, thiết bị dạy học có hiệu quả sẽ tạo điều kiện giúp học sinh dễ tiếp nhận, ghi nhớ sâu hơn, tạo sự lôi cuốn, hấp dẫn, thu hút sự chú ý của các em, làm cho giờ học sinh động hơn. Hơn nữa đồ dùng, thiết bị dạy học tạo điều kiện cho trẻ lưu động các giác quan, các năng lực hoạt động nhận thức, tiếp cận thực tiễn, nâng cao khả năng tự tìm tòi, kích thích khả năng khám phá của trẻ. Tuy nhiên để đạt được điều đó thì đòi hỏi giáo viên phải sử dụng đồ dùng, thiết bị dạy học một cách hợp lí, linh hoạt, phù hợp. Qua nghiên cứu tôi đưa ra một số giải pháp sau: * Một là, sử dụng nhạc cụ: Trong giờ học hát cũng như ôn tập hay học tập đọc nhạc, nhạc cụ đàn là một thiết bị rất cần thiết. Trong giờ học hát khi sử dụng đàn sẽ giúp học sinh nghe được giai điệu bài hát và sẽ học thuộc bài nhanh hơn. Hay là khi sửa câu hát cho các em bằng cách cho các em nghe đàn giai điệu nhiều lần giúp các em dần dần tự điều chỉnh tai nghe để hát cho đúng. Khi nghe nhạc các em sẽ biểu diễn một cách tự tin thoải mải. Đặc biệt khi có giai điệu của nhạc thì các em sẽ biết thả hồn vào bài hát, biết đung đưa, nhún nhảy. Qua giai điệu âm thanh của đàn các em sẽ cảm nhận được đâu là những bài hát có giai điệu nhẹ nhàng, đâu là những bài hát có giai điệu sôi nổi từ đó các em sẽ cảm nhận và thể hiện đúng hơn. Hay trong giờ học tập đọc nhạc, giáo viên sử dụng đàn sẽ giúp học sinh đọc chuẩn về cao độ, ghép nối các câu một cách chuẩn xác. Ví dụ: Học hát bài “ Hãy giữ cho em bầu trời xanh ” của nhạc sĩ Huy Trân. +Việc 1: Sau phần giới thiệu bài hát thì lúc này giáo viên nên sử dụng đàn để hát mẫu, qua đó sẽ giúp học sinh cảm nhận được đó là một bài hát hay và sau đó là giai điệu của bài: Nhẹ nhàng hay sôi nổi, nhanh hay chậm + Việc 2: Luyện thanh 6
5. Giáo viên sẽ đàn thang âm và cho học sinh đứng lên luyện thanh 1-2 phút. +Việc 3: Đọc lời ca. +Việc 4: Tập hát từng câu. Khi tập hát từng câu giáo viên tắt phần nhạc đệm và sử dụng nguyên âm sắc piano đệm mẫu theo câu hát để học sinh hát chuẩn về cao độ của câu hát. Và đặc biệt đệm đàn theo cao độ của câu hát thì học sinh đã có thể chăm chú học tập, lôi cuốn, phát triển tai nghe một cách tuyệt đối, giờ học sẽ không ồn ào và lộn xộn. +Việc 5: Hát cả bài. Sau khi đã học thuộc cả bài, giáo viên đệm đàn, trưởng ban văn nghệ bắt nhịp cho cả lớp hát theo đàn. 7
6. - Khi dạy tập đọc nhạc giáo viên dùng đàn phím đánh từng câu nhạc ngắn để học sinh luyện đọc cao độ, đọc từng câu, học sinh sẽ dễ nhận biết cao độ của nốt nhạc và đọc nhạc đúng hơn. *Hai là, sử dụng đồ dùng: Khi dạy học hát nếu chúng ta viết lời ca vào bảng phụ rồi treo lên bảng và cho học sinh đọc lời ca hay tập hát từng câu sẽ tạo được sự tập trung của học sinh, tránh tình trạng cúi mặt và đọc nhạc hay hát không đồng đều. Hay khi dạy bài tập đọc nhạc có thể sử dụng tranh, bảng phụ có bài tập đọc nhạc để học sinh nhìn rõ bản nhạc và tìm hiểu về các nốt nhạc, nhịp. Ví dụ : Khi dạy học hát bài “ Lớp chúng ta đoàn kết ”. Giáo viên nên viết lời ca lên bảng phụ để khi vào bài dạy học sinh sẽ luôn quan sát nhìn thẳng tập trung về phía giáo viên và như vậy sẽ tránh được tình trạng học sinh cúi xuống hoặc quay sang ngang, bài dạy sẽ đạt kết quả cao hơn. 8
7. Ví dụ: Khi dạy bài tập đọc nhạc nếu như giáo viên sử dụng bảng phụ có bài tập đọc nhạc treo lên bảng thì học sinh sẽ chú ý tập trung lên bảng đọc bài một cách chăm chú hiệu quả hơn. Giáo viên cần phải nghiên cứu bài dạy để làm nhiều đồ dùng phong phú, phù hợp tạo cho học sinh nhiều cái mới mẻ trong học tập. Ví dụ: Khi dạy “ Giới thiệu nốt nhạc ” giáo viên chuẩn bị một bức vẽ bàn tay và ghi vị trí tên nốt. Sau đó dùng bức tranh này để chỉ cho các em thì 9
8. các em sẽ ghi nhớ nhanh hơn, qua đó học sinh sẽ phát huy tính ham hiểu biết, say mê học tập. Vậy qua ví dụ trên ta nhận thấy việc sử dụng đồ dùng trong giờ học nhạc là cũng rất quan trọng và nó giúp các em hứng thú say mê học tập và hiệu quả. *Ba là, sử dụng nhạc cụ gõ: Tùy thuộc vào nội dung bài học mà ta sử dụng bộ nhạc cụ gõ cho phù hợp. Khi học hát, giáo viên yêu cầu hát kết hợp gõ đệm thì học sinh sẽ sử dụng thanh phách gõ. Dùng thanh phách gõ không chỉ làm cho học sinh cảm thấy vui, sôi động bởi những âm thanh của thanh phách phát ra mà nó còn giúp học sinh dễ dàng nhận biết đâu là phách mạnh đâu là phách nhẹ. Song nó cũng cần sử dụng một cách hợp lí trong giờ học. 10
9. Ví dụ: Học bài hát “ Cộc cách tùng cheng ” Bài này ta chuẩn bị bộ nhạc cụ: Sênh, thanh la, mõ, trống. Và có thể sử dụng bộ gõ ngay ở phần giới thiệu bài. Mỗi loại nhạc cụ sẽ phát ra một loại âm thanh rất hay và vui tai, ngay bước đầu đã lôi cuốn được học sinh và như vậy giáo viên có thể đi vào bài học một cách tự nhiên và bắt đầu cùng học sinh tìm hiểu về tiếng kêu âm thanh của các loại nhạc cụ ấy. “ Sênh kêu nghe tiếng vui nhất Cách cách cách, cách cách cách Thanh La kêu tiếng rất vang Cheng cheng cheng, cheng cheng cheng Mõ kêu nghe sao đĩnh đạc Cộc cộc cộc, cộc cộc cộc Trống kêu rộn rã tưng bừng Tùng tùng tùng, tùng tùng tùng ”. Tiếp theo sau phần học hát là phần gõ đệm. Lúc này giáo viên sẽ sử dụng bộ nhạc cụ đã giới thiệu với các em từ đầu tiết học. Giáo viên có thể phân chia mỗi nhóm một loại nhạc cụ, khi nghe đến tên nhạc cụ của nhóm 11
10. mình thì gõ. Với cách dạy này sẽ giúp học sinh cảm thấy đây không còn là một giờ học mà nó vừa học vừa chơi rất thú vị. *Bốn là, sử dụng tranh ảnh: Sử dụng tranh ảnh sẽ giúp học sinh có những hình ảnh thực tế, được học tập bằng đa giác quan, làm cho tiết học trở nên sinh động, hấp dẫn hơn. Khi dạy học hát nếu giáo viên dùng tranh ảnh để giới thiệu ở phần đầu nội dung bài học thì sẽ giúp học sinh phát triển được trí óc tưởng tượng của các em, làm cho các em biết phát huy tính năng quan sát. Bước đầu dẫn dắt vào nội dung bài học một cách sinh động, hứng thú bởi những hình ảnh đầy màu sắc. Ví dụ: Học hát bài “ Quê hương tươi đẹp ” Dân ca Nùng, đặt lời Anh Hoàng. Khi giới thiệu bài này ta có thể dùng tranh giới thiệu. 12
11. Có thể đặt một số câu hỏi như: Các em hãy nhìn lên bảng và quan sát bức tranh hãy cho biết chú họa sĩ đã vẽ gì? Ở đây chú học sĩ đã vẽ một phong cảnh quê hương thật là đẹp. Có hàng cây xanh mơn mởn, có cả núi rừng và các bạn đang vui mừng chào đón mùa xuân về. Với những hình ảnh đó bước đầu đã làm cho các em có một cảm giác cuốn hút nhẹ nhàng và phần nào các em đã hiểu được nội dung bài hát nói lên một phong cảnh quê hương rất tươi đẹp. Năm là, sử dụng thiết bị phụ giảng ( cát séc, loa, băng đĩa nhạc): Để thay đổi không khí có thể vào những tiết ôn tập hay hoạt động ngoại khóa giáo viên sử dụng cát séc mở các ca khúc thiếu nhi, những bản nhạc không lời hay những làn điệu dân ca cho học sinh nghe nhằm rèn luyện cho các em cách nghe nhạc và cảm thụ âm nhạc. Từ đó tạo cho các em một niềm đam mê âm nhạc, các em sẽ thấy thích thú mỗi lúc đến giờ học âm nhạc. Sáu là, sử dụng trang thiết bị công nghệ thông tin: Đây cũng là một giải pháp phát huy tối đa hiệu quả học hát cho học sinh. Ưu điểm nổi bật của phương pháp dạy học bằng công nghệ thông tin là môi trường đa phương tiện kết hợp những hình ảnh video, camera với âm thanh, văn bản, được trình bày qua máy tính theo kịch bản vạch sẵn sẽ đạt hiệu quả tối đa cho tiết dạy. Để thu được kết quả đó đòi hỏi giáo viên phải có một kiến thức vững vàng về công nghệ thông tin, phải biết sử dụng thành thạo phần mềm power point, từ đó thiết kế, tìm những hình ảnh minh họa, âm thanh sôi động, tư liệu dẫn chứng phù hợp với bài giảng để chuẩn bị tốt cho 13