Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh Lớp 1

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh Lớp 1

1. phụ huynh học sinh, thu hút sự chung tay góp sức của cộng đồng xã hội vào việc nâng cao chất lượng giáo dục. Năm học 2019- 2020, Phòng GGD&ĐT huyện Yên Dũng tiếp tục triển khai chỉ đạo các trường tổ chức tốt các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh nhằm thực hiện tốt chủ đề năm học: “Giữ vững kỉ cương, nền nếp trường lớp học; chú trọng giáo dục đạo đức, lối sống, kĩ năng sống, văn hóa ứng xử cho đội ngũ nhà giáo và học sinh, sinh viên; chuẩn bị tốt các điều kiện cho đổi mới chương trình giáo dục phổ thông.” Khi tôi được phân công nhiệm vụ dạy và chủ nhiệm lớp 1B, tôi đã rất băn khoăn, trăn trở với nhiệm vụ này, mặc dù đây không phải là nhiệm vụ mới nhưng nó thôi thúc tôi phải làm gì để thực hiện được nhiệm vụ theo chủ đề năm học của ngành giáo dục. Một năm học tiếp tục áp dụng dạy học Tiếng Việt theo công nghệ giáo dục, áp dụng phương pháp dạy học "Học tập cộng tác - giải quyết vấn đề" lại vừa kết hợp hướng dẫn tổ chức cho học sinh tham gia vào các hoạt động ngoại khoá, hoạt động vui chơi, thể dục thể thao, tham quan du lịch, giao lưu văn hoá; hoạt động bảo vệ môi trường; lao động công ích và các hoạt động xã hội khác... Bên cạnh đó, tôi cũng mong muốn làm nổi bật một trong sáu mô hình đổi mới giáo dục trong năm học 2019 – 2020 đó là: Mô hình giáo dục nhà trường gắn liền với hoạt động lao động và sản xuất. Mà như chúng ta đã biết: Sáu tuổi bước vào lớp 1 là một bước ngoặt lớn của trẻ. Môi trường học tập thay đổi một cách cơ bản: trẻ phải tập trung chú ý trong thời gian liên tục từ 30 đến 35 phút. Nhu cầu nhận thức chuyển từ hiếu kì, tò mò sang tính ham hiểu biết, hứng thú khám phá. Trẻ bắt đầu kiềm chế tính hiếu động, bột phát để chuyển thành tính kỉ luật, nền nếp chấp hành nội quy học tập. Tinh nhạy và sức bền vững, tính khéo léo các thao tác của đôi bàn tay để tập viết được phát triển nhanh; biết hợp tác, chia sẻ để cùng nhau hoàn thành nội dung công việc, biết tự mình khám phá kiến thức Tất cả những điều đó đều là thử thách đối với trẻ, muốn trẻ vượt qua được tốt những thử thách đó thì phải cần có sự quan tâm 3
2. giúp đỡ của gia đình, nhà trường và xã hội dựa trên sự hiểu biết về tri thức khoa học. Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn trên, là một giáo viên trực tiếp tham gia tổ chức các hoạt động học tập, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 1, tôi đã chọn và vận dụng những kiến thức đã học, thực tế học sinh để tổ chức được các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 1 khá thành công, đã xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp với phụ huynh học sinh và cộng đồng. Trong quá trình triển khai thực hiện các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh tôi đã ghi chép lại “Một số biện pháp tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 1” xin được chia sẻ cùng các đồng nghiệp. 2. Mục đích nghiên cứu. Mong muốn học sinh tham gia vào các hoạt động một cách tích cực, chủ động; đồng thời rèn cho học sinh một số kĩ năng, năng lực cơ bản như: kĩ năng giao tiếp - ứng xử, kĩ năng tự xử lí thông tin, năng lực tự phục vụ, năng lực chia sẻ khó khăn, thông qua các hoạt động. Giúp cha mẹ học sinh tích cực hợp tác với nhà trường (giáo viên) trong việc giáo dục học sinh. 3. Đối tượng nghiên cứu. Đối tượng: Học sinh và giáo viên lớp 1 - Trường tiểu học thị trấn Tân An. 4. Nhiệm vụ nghiên cứu. Tìm hiểu thực trạng khi tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 1 nói riêng. Nghiên cứu, tổ chức cho học sinh lớp 1 tham gia các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp; ghi chép lại các hình thức tổ chức giáo dục ngoài giờ lên lớp có hiệu quả; đưa ra các biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 1. Giúp giáo viên nắm rõ hơn về cách thức tổ chức thực hiện các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh khối lớp 1. 5. Phương pháp nghiên cứu. 4
3. 5.1. Nghiên cứu lí luận: Đọc các tài liệu về cách tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh tiểu học. Tìm hiểu và tham khảo các sách về tâm lí học lứa tuổi. 5.2. Nghiên cứu thực tế: Qua học tập các chuyên đề về phương pháp tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớpcho học sinh tiểu học. Quan sát, tìm hiểu các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp do nhà trường tổ chức; đi dự một số hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của các trường lân cận. Thực tế khi tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 1. PHẦN II: PHẦN NỘI DUNG 1. Một số vấn đề có liên quan. Thực hiện Thông tư 22/2016/TT-BGDĐT sửa đổi Quy định đánh giá học sinh tiểu học kèm theo Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT về đánh giá học sinh tiểu học được áp dụng từ năm học 2016-2017, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bắc Giang đã chỉ đạo tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong các trường tiểu học trên toàn tỉnh. Sau khi thực hiện, bước đầu đã thu lại những kết quả khả quan. Giáo viên đã nhận thức được vai trò, vị trí của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong quá trình phát triển toàn diện cho học sinh. Thông qua các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh, nhà trường cũng như giáo viên đã xây dựng được mối quan hệ tốt đẹp với phụ huynh học sinh và cộng đồng. Đồng thời nhà trường còn huy động sự tham gia của cộng đồng vào công tác giáo dục và chăm sóc học sinh. Thực hiện tốt hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cũng chính là thực hiện tốt Nghị quyết 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đào tạo góp phần thực hiện tốt mục tiêu: “Phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bỗi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp 5
4. cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lí tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học năng lực và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo tự học của người học.” 2. Thực trạng. 2.1. Thực trạng nhà trường, giáo viên. Trường tiểu học Thị trấn Tân An là ngôi trường nằm trên tỉnh lộ 299B, khuôn viên nhà trường thoáng mát, được sắp xếp trang trí đẹp, trang trí bằng chính những sản phẩm của học sinh, trường luôn luôn sạch sẽ. Các phòng học có đủ ánh sáng, được sắp xếp, bố trí khoa học, ngăn nắp có trưng bày sản phẩm của chính các em học sinh trong lớp làm ra. Bàn học của học sinh là bàn 2 chỗ ngồi tạo thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động học tập. Mỗi phòng học được trang trí theo từng chủ điểm. Để thực hiện tốt việc đổi mới phương pháp dạy học, ngay từ đầu năm học nhà trường đã bồi dưỡng cho giáo viên về dạy học theo chuẩn kiến thức kỹ năng, cách nhận xét đánh giá học sinh theo Thông tư 22/2016/TT-BGDĐT sửa đổi Quy định đánh giá học sinh tiểu học kèm theo Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT, tập huấn cho giáo viên phương pháp, hình thức tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp. Đồng thời cũng làm rõ vai trò của giáo viên chủ nhiệm lớp trong việc phối kết hợp với Tổng phụ trách Đội khi tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp. Các khối lớp dựa trên kế hoạch hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của nhà trường để lập kế hoạch tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp phù hợp cho khối - lớp mình phụ trách về nhà trường ngay từ đầu năm học. Đội ngũ giáo viên có trình độ đạt chuẩn và trên chuẩn, có ý thức trong việc tìm tòi phương pháp dạy học mới, đẩy mạnh và áp dụng phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh vào từng tiết dạy. Song với các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp do nội dung chưa cụ thể cũng như biện pháp chưa tường minh dẫn đến giáo viên còn ngại khó, ngại khổ, sợ mất thời gian, chưa dám tin vào học sinh cho rằng các em còn nhỏ chưa hiểu vấn đề. Hơn nữa một số 6
5. giáo viên còn chưa có kinh nghiệm, kĩ năng trong tổ chức, chưa thực sự coi trọng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nên cũng chưa đầu tư nghiên cứu để vận dụng sáng tạo, linh hoạt các hình thức trong hoạt động giáo dục. Một số giáo viên khi tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp gặp những khó khăn nhất định về cả nội dung lẫn hình thức tổ chức dẫn đến những hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp còn tẻ nhạt, nhàm chán nhiều lúc còn thế vào dạy Toán hoặc Tiếng Việt. Việc phối kết hợp khi tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giữa giáo viên chủ nhiệm với tổng phụ trách Đội chưa cao. Hiện nay, trường cũng đã chủ động đưa ra khá nhiều giải pháp, song chất lượng của việc tổ chức chưa cao, giáo viên còn phó mặc cho tổng phụ trách Đội. Việc kiểm tra đánh giá chưa thường xuyên. Giáo viên đã mạnh dạn nghiên cứu vấn đề tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp mình, tuy nhiên một số giáo viên còn sốt ruột khi hướng dẫn học sinh làm, thấy khó khăn khi hướng dẫn học sinh lớp 1; một thói quen của giáo viên là chưa tin tưởng ở học sinh nhỏ tuổi này, còn suy nghĩ: “Ở nhà vẫn phải bón cơm cho ăn thì làm được gì?” nên nhiều giáo viên còn làm thay học sinh. Ví dụ: Quét dọn, làm vệ sinh lớp học thay vì giáo viên hướng dẫn, tổ chức các em làm vệ sinh thì giáo viên hoặc phụ huynh làm giúp, hay khi trang trí lớp hầu hết giáo viên tự làm thay vì để học sinh làm, sản phẩm do các em làm thường xấu hơn các anh chị lớp lớn, giữ và cất vở giúp học sinh không cho học sinh đem về nhà hằng ngày vì sợ học sinh làm rách, nát vở, hoặc quên không mang vở đi học.... Các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp mà chúng ta đang làm hiện nay chủ yếu được tổ chức dựa trên các chủ đề đã được quy định, các hình thức tổ chức còn chưa phong phú và học sinh thường được chỉ định tham gia một cách bị động. Giáo viên tổ chức các hoạt động cho học sinh nhưng không rõ hoạt động đó sẽ hướng tới hình thành những năng lực gì của các em. Điều đó không phù hợp với một chương trình định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, cần phải thay đổi. 7
6. Như vậy, ngay chính những người làm công tác giáo dục như chúng ta cũng cần thay đổi cách nhìn với học sinh. Tin tưởng vào các em, cho các em làm theo ý thích, chúng ta chỉ định hướng các hoạt động và tham gia trợ giúp khi học sinh cần. 2.2. Thực trạng học sinh, phụ huynh học sinh. Sáu tuổi bước vào lớp một là một bước ngoặt lớn của trẻ. Môi trường học tập thay đổi một cách cơ bản: trẻ phải tập trung chú ý trong thời gian liên tục từ 30 đến 35 phút. Nhu cầu nhận thức chuyển từ hiếu kì, tò mò sang tính ham hiểu biết, hứng thú khám phá. Trẻ bắt đầu kiềm chế tính hiếu động, bột phát để chuyển thành tính kỉ luật, nền nếp chấp hành nội quy học tập. Tinh nhạy và sức bền vững, tính khéo léo các thao tác của đôi bàn tay để tập viết được phát triển nhanh. Tất cả những điều đó đều là thử thách đối với trẻ, muốn trẻ vượt qua được tốt những thử thách đó thì phải cần có sự quan tâm giúp đỡ của gia đình, nhà trường và xã hội dựa trên sự hiểu biết về tri thức khoa học. Hầu hết là các em sinh ra trong gia đình có điều kiện kinh tế, số con trong gia đình ít, bố mẹ lại trẻ đi làm cả ngày. Các em thường ở nhà với ông bà và được nuông chiều từ ăn, mặc, việc để các em được tham gia các trò chơi lành mạnh cũng hạn chế mà thay vào đó là cho điện thoại để ngồi im chơi điện tử Chính vì thế mà các em thiếu năng lực tự phục vụ, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng phòng tránh tai nạn thương tích Trong khi tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, học sinh khó tập trung vào sự hướng dẫn tổ chức của thầy cô, các thao tác của học sinh khi làm theo rất chậm chạp, vụng về; học sinh chưa có thói quen hợp tác chia sẻ, đồng hành cùng với bạn khi gặp khó khăn trong cuộc sống. Phụ huynh học sinh đa số làm công nhân nên ít có thời gian chăm sóc con cái thường phó mặc cho cô giáo và ông bà. Một số phụ huynh chưa hiểu được lợi ích của việc tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh nên xem nhẹ các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp của con em mình mà mới chỉ chú trọng đến việc học các môn học trên lớp. 2.3. Đánh giá thực trạng 8
7. Nhà trường, giáo viên cũng đã nhận thức được tầm quan trọng của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong việc hình thành và phát triển toàn diện cho học sinh đặc biệt là học sinh khối lớp 1. Giáo viên khối 1 cũng đã tích cực tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp mình. Song các hình thức tổ chức còn mờ nhạt chưa đúng (đủ) các bước tổ chức. Giáo viên cũng kịp thời chia sẻ những khó khăn vướng mắc khi tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớpcho học sinh. Học sinh lớp 1 kĩ năng giao tiếp, kĩ năng lắng nghe, chia sẻ; năng lực tự phục vụ, năng lực tổ chức các hoạt động nhóm còn rất hạn chế. Phụ huynh học sinh chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của các hoạt động trải nghiệm trong việc hình thành và phát triển toàn diện của con em mình. 3.Đề xuất giải pháp. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là sự tiếp nối và thống nhất hữu cơ với hoạt động dạy học, tạo điều kiện gắn lí thuyết với thực hành, góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển nhân cách toàn diện của học sinh. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một bộ phận quan trọng không thể thiếu được trong toàn bộ quá trình giáo dục của các trường phổ thông nói chung, của trường tiểu học nói riêng. Biết, hiểu, thiết kế và tổ chức hiệu quả hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong trường tiểu học là một nhiệm vụ quan trọng đối với giáo viên. Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp giúp cho học sinh có nhiều cơ hội trải nghiệm để vận dụng những kiến thức học được vào thực tiễn cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của học sinh. Để tổ chức tốt các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 1, theo tôi có những biện pháp sau: 3.1. Giáo viên phải biết được các hình thức tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 9
8. Giáo viên phải hiểu rõ thế nào là hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp từ đó mới xác định được vai trò định hướng, chỉ đạo, hướng dẫn của các thầy cô cũng như của các bậc phụ huynh học sinh Giáo viên không tổ chức, không phân công học sinh một cách trực tiếp mà chỉ gợi ý, hướng dẫn, hỗ trợ và giám sát cho tập thể hoặc cá nhân tham gia các hoạt động, giúp học sinh chủ động, tích cực trong các hoạt động. Một số hình thức tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh lớp 1. * Hình thức có tính khám phá: đây là hình thức tổ chức các hoạt động như: tham quan, tổ chức các hoạt động quan sát thực tế. * Hình thức có tính triển khai: Thành lập các câu lạc bộ: văn nghệ, cờ vua, khéo tay hay làm, đầu bếp * Hình thức có tính trình diễn: Tổ chức các diễn đàn cho học sinh bày tỏ nguyện vọng, chia Em tập làm thợ gốm sẻ sự hiểu biết của mình về tự nhiên, gia đình và xã hội Giao lưu văn nghệ giữa các câu lạc bộ (tổ - nhóm). 10
9. HS lớp 1B giao lưu văn nghệ với các lớp trong trường. * Hình thức có tính cống hiến, tuân thủ. Học sinh thực hành làm các công việc ở nhà phụ giúp cha mẹ như: quét dọn nhà cửa, lau bàn ghế, nhặt rau, trông em (nếu có) Học sinh thực hành chăm sóc cây cảnh, chăm sóc rau - hoa, quét dọn lớp học, sắp xếp đồ dùng học tập, kê dọn bàn ghế, trang trí lớp Em giúp mẹ việc nhà 11
10. Chúng em dọn vệ sinh trước giờ vào lớp. Em đi chợ phiên cùng mẹ và cô. Giờ ra chơi 12
11. Niềm vui của em khi được chung tay giúp đỡ Hội người khuyết tật. Chúng em chung tay cùng các bạn đón tết ấm áp, yêu thương. Tổ chức cho các em tham gia các hoạt động từ thiện: mua tăm ủng hộ người khuyết tật, giúp đỡ bạn khi khó khăn, áo lụa tặng bà, cùng bạn đến trường, chăm sóc khu tưởng niệm, nghĩa trang liệt sĩ 3.2. Hình thành các kĩ năng nền cho học sinh 13