Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh Lớp 1

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh Lớp 1

1. Sáng kiến: “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1.” thương , bị tai nạn thương tích, dễ bị lôi kéo vào những hành vi có hại cho sự phát triển thể chất và tinh thần của các em .Do vậy, việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học là rất cần thiết và quan trọng đặc biệt. Thực tiễn trong thời gian qua trường Tiểu học Trà Xinh đã có nhiều sự chuyển mình tích cực trong dạy học nói chung, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh nói riêng đặc biệt đối với những em đầu cấp. Là một giáo viên chủ nhiệm lớp tôi cũng rất băn khoăn làm thế nào để đẩy mạnh vấn đề giáo dục kĩ năng sống trong lớp học và đồng thời trong toàn trường về giáo dục cho các em tốt hơn. Xuất phát từ những vấn đề trên, bản thân tôi luôn chú ý đến việc giáo dục kĩ năng sống cho các em và lồng ghép vào các môn học, ngoài giờ lên lớp để truyền tải đến các em các vấn đề mà các em đang mắc phải hiện nay. Đó cũng là lý do tôi chọn viết sáng kiến kinh nghiệm : “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1”. Trường Tiểu học Trà Xinh Người thực hiện: Trần Thị Diễm Kiều 3
2. Sáng kiến: “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1.” II/ NỘI DUNG: 1. Thời gian thực hiện: Từ 01/10/2021 đến 20/03/2022 2. Đánh giá thực trạng: a. Kết quả đạt được: Qua điều quá trình tìm hiểu nắm bắt thông tin học sinh đầu năm học 2021 – 2022, tôi nhận thấy kĩ năng sống của các em còn nhiều hạn chế. Cụ thể như sau: Số học sinh Kĩ năng tốt Có kĩ năng Kĩ năng chưa tốt SL TL SL TL SL TL 22 5 22,7% 7 31,8% 10 45,5% b. Những mặt còn hạn chế: Trường Tiểu học Trà Xinh nằm ở phía Tây của huyện Trà Bồng, đây là một xã đặc biệt khó khăn của huyện. Địa hình phức tạp hiểm trở, nhiều núi cao ngăn cách giữa các thôn, là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc( Co, Hre, Cadong) chiếm 97% còn kinh và một số dân tộc khác . Đa số bố mẹ đi làm ăn xa. Cá biệt, có những em bố mẹ ly hôn không nuôi con, các em phải ở với ông bà khi còn rất bé. Một số em còn nhút nhát, rụt rè, không tự tin, ngại tiếp xúc giao tiếp với giáo viên và học sinh. c.Nguyên nhân đạt được và nguyên nhân hạn chế: • Nguyên nhân đạt được: Trường Tiểu học Trà Xinh Người thực hiện: Trần Thị Diễm Kiều 4
3. Sáng kiến: “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1.” Được sự chỉ đạo sâu sắc, kịp thời của lãnh đạo cấp trên, của Ban Giám Hiệu nhà trường luôn theo sát, quan tâm, hỗ trợ cho giáo viên trong công tác giảng dạy cũng như giáo dục. Cơ sở vật chất của trường đáp ứng cho điều kiện dạy và học, tổ chức các hoạt động dạy và học. Bên cạnh đó cũng có một số em học sinh khá ngoan và biết vâng lời, các em gần gũi với thầy cô giáo. • Nguyên nhân hạn chế: Thực tế ta thấy khi các em rời trường mầm non và bước chân vào môi trường mới, lạ lẫm, tất cả mọi nề nếp sinh hoạt, giờ giấc học tập đều xa lạ chưa vào một kỉ luật nhất định, các em còn khá rụt rè, chưa quen với cách học cũng như bày tỏ ý kiến của mình. Khi phát biểu xây dựng bài các em nói không rõ ràng, nói trống không và nói chưa tròn câu Khả năng tư duy độc lập của các em còn hạn chế, hầu như các em đều chờ sự gợi ý, nhắc nhở hoặc làm mẫu của giáo viên. Không những thế, mỗi học sinh đều có một sự biểu hiện khác nhau, thậm chí kĩ năng sống của mỗi em cũng có sự khác biệt. Một phần lớn là các em có hoàn cảnh đặc biệt như bố mẹ ly hôn không ai chăm nôm và quan tâm hoặc các em được bố mẹ quá nuông chiều, luôn thích làm và nói theo ý thích của mình, không nghe lời mọi người. Bên cạnh đó một số học sinh còn hạn chế trong việc giao tiếp tiếng phổ thông nên các em ngại giao tiếp với giáo viên, hầu như các em giao tiếp với ba mẹ và bạn bè đều là tiếng mẹ đẻ. Trường Tiểu học Trà Xinh Người thực hiện: Trần Thị Diễm Kiều 5
4. Sáng kiến: “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1.” III/ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN: 1. Căn cứ thực hiện: Nghị Quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của ban chấp hành Trung Ương “ Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nghập quốc tế ”. Cẩm nang giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học Tổng kết rút kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy Tổ chức và tiến hành thực nghiệm qua các hoạt động giáo dục 2. Nội dung, biện pháp và cách thực hiện: a.Nội dung, phương pháp: * Nội dung: Sáng kiến này tôi nghiên cứu sâu một số nội dung sau: - Xây dựng kế hoạch, đồng thời lồng ghép kĩ năng sống vào trong các môn học. - Khi tổ chức các phong trào hay các hoạt động tổ chức dạy học - Kiểm tra nhận xét kết hợp chia nhóm (kĩ năng tốt, có kĩ năng, chưa có kĩ năng). * Phương pháp: Phương pháp đọc và nghiên cứu tài liệu. Phương pháp đàm thoại : giúp tôi nắm bắt thông tin của học sinh cũng như phụ huynh, để phân loại đối tượng. Phương pháp điều tra : Điều tra hoàn cảnh gia đình các em Phương pháp đối chiếu : Được tiến hành trước và sau khi thực hiện sáng kiến nhắm có giải pháp phù hợp. b.Biện pháp thực hiện Trường Tiểu học Trà Xinh Người thực hiện: Trần Thị Diễm Kiều 6
5. Sáng kiến: “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1.” Vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho học sinh hiện là vấn đề rất quan trọng cũng là nền tảng cho các lớp sau này. Chính vì vậy tôi có một số biện pháp để giáo dục kĩ năng cho học sinh lớp 1 như sau: Biện pháp 1: Xây dựng mối quan hệ với học sinh. Bước đầu, sau khi tôi nhận lớp việc đầu tiên là nắm được thông tin của học sinh tên, tuổi, sở thích, gia đình..., tôi dành nhiều thời gian ở phần này vì tôi muốn học sinh tự mình giới thiệu về bản thân, chia sẻ với các bạn về những sở thích của bản thân, tất cả học sinh đều được chia sẻ trước lớp một cách tự nhiên. Tôi nhận thấy một số em khá tự tin, mạnh dạn trả lời lưu loát rõ ràng. Tuy nhiên, bên cạnh đó còn vài em vẫn chưa tự tin, còn khá rụt rè khi đến lượt giới thiệu về mình. Đây là hoạt động giúp cô trò chúng tôi thoải mái với nhau hơn, đồng thời tôi muốn tạo dựng một môi trường học tập thân thiện “Trường học thật sự trở thành ngôi nhà thứ hai của các em, các thầy cô giáo là người thân trong gia đình. Đây là một điều kiện theo tôi rất quan trọng để phát triển khả năng giao tiếp của học sinh. Cùng giới thiệu về bản thân mình Và trong tuần học đầu tiên, để sắp xếp vị trí chỗ ngồi của của học sinh tôi chủ động cho các em được lựa chọn bạn ngồi cùng, để phần nào nắm được đặc điểm, tính cách của các em, Theo tính cách của các em khi ngày đầu vào môi trường mới, các em sẽ chọn những chỗ ngồi cùng bạn mà mình Trường Tiểu học Trà Xinh Người thực hiện: Trần Thị Diễm Kiều 7
6. Sáng kiến: “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1.” quen biết hoặc thân thiết. Hiểu được suy nghĩ đó của các em nên để các em thoải mái lựa chọn chỗ ngồi với tâm lí vui vẻ và không lo lắng khi bước vào lớp học. Và qua những tuần học sau, tôi chú ý quan sát những biểu hiện, thái độ học tập, cử chỉ, hành vi tại vị trí ngồi mà các em đã chọn để có những điều chỉnh phù hợp. Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có thể thực hiện trong bất cứ lúc nào, giờ học nào. Để việc rèn luyện diễn ra một cách thường xuyên và đạt hiệu quả cao. Biện pháp 2: Lồng ghép giáo dục kĩ năng sống cho học sinh vào môn học. Trong chương trình lớp 1 hiện nay, môn Tiếng Việt hay các môn học khác như Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội, Hoạt động trãi nghiệm đều được lồng ghép giáo dục kĩ năng sống cụ thể qua các tình huống giao tiếp như sau: Khi dạy môn Tiếng Việt ở các bài học có chủ đề nói hoặc những tiết ôn tập và kể chuyện, giáo viên chỉ đưa ra những nội dung gợi mở các chi tiết trong bài, sau đó khuyến khích các em suy nghĩ và trình bày trước lớp theo suy nghĩ của mình. Ví dụ: Ở bài học đầu tiên của sách Tiếng Việt có phần nói giới thiệu tên, tôi thường tổ chức cho các em đứng thành vòng tròn tự giới thiệu về tên và sở thích của mình và làm quen với tất cả các bạn trong lớp để từ đó phát huy khả năng giao tiếp của các em, giúp các em mạnh dạn tự tin hơn. Hoặc ở tiết ôn tập kể chuyện khi dạy phần kể chuyện tôi khuyến khích các em phân vai theo nhân vật trong truyện và lên đóng vai lại câu chuyện đó. Lúc đầu, các em vẫn còn rụt rè, chưa tự tin nhưng được sự động viên và khuyến khích các em đã hòa đồng hơn và thể hiện khá tốt. Tuy nhiên câu từ, ngôn ngữ của các em chưa tròn trịa nhưng bước đầu các em đã tự tin hơn khi giao tiếp với các bạn. Trường Tiểu học Trà Xinh Người thực hiện: Trần Thị Diễm Kiều 8
7. Sáng kiến: “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1.” Đóng vai câu chuyện “Sự tích hoa cúc trắng” Các kĩ năng được hình thành và phát triển cho các em đi từ dễ đến khó. Sau những bài học giới thiệu về bản thân là những bài học khám phá bản thân, tư duy hiệu quả và đặc biệt là kĩ năng làm việc theo nhóm. Tôi luôn tạo không khí thân thiện, áp dụng việc đổi mới phương pháp tạo điều kiện cho các em mạnh dạn, tự lập, tự khẳng định và phát huy vai trò của mình trong việc học nhóm. Như ở môn Đạo đức để giúp các em thể hiện được tình cảm của chính mình, giáo viên cần phải thay đổi phương pháp dạy học đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Tổ chức cho học sinh thực hành các hoạt động học tập phong phú và đa dạng như kể chuyện theo tranh, quan sát tranh ảnh, đóng vai....Giáo viên cần sử dụng và kết hợp với phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, cá nhân... Không chỉ vậy, tôi còn đặt ra nhiều câu hỏi để các em có thể trao đổi và đưa ra ý kiến của mình. Ví dụ : Em nói lời cảm ơn, xin lỗi khi nào ? Bạn đã cảm ơn em về điều gì ? Em cảm thấy thế nào khi được bạn cảm ơn và xin lỗi ? Trường Tiểu học Trà Xinh Người thực hiện: Trần Thị Diễm Kiều 9
8. Sáng kiến: “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1.” Hoặc khi dạy môn Hoạt động trãi nghiệm ở các tiết sinh hoạt theo chủ đề tôi thường tổ chức cho học sinh tự thực hiện các yêu cầu đó, đa số các em thường tổ chức bằng hình thức thảo luận nhóm, sắm vai để xử lí tình huống qua các chủ đề . Qua đây học sinh sẽ gắn kết với nhau hơn, bộc lộ hết cảm xúc, khả năng của bản thân để đưa ra những suy nghĩ của mình thông qua các hoạt động học tập. Học sinh sắm vai xử lý tình huống Rèn kĩ năng sống có hiệu quả, ngoài việc vận dụng trong các môn học thông qua xử lí tình huống hay các trò chơi học tập, đóng vai theo các tình huống trong sách giáo khoa, mà tôi còn vận dụng ở ngoài thực tế với nội dung do giáo viên tự đặt ra. Chỉ có những cách đó, các em mới hiểu được những tình huống gắn với thực tế và các em có thể xử lý theo cách của mình. Không phải lúc nào các em cũng thể hiện tốt, nhưng điều tôi cần là các em đã đủ tự tin và biết xử lý những tình huống một cách tốt nhất. Ví dụ : Môn Tự nhiên và Xã hội bài: “Cơ thể em; Giữ vệ sinh cơ thể” giáo dục các em hiểu rằng thân thể sạch sẽ, sẽ giúp cho chúng ta khỏe mạnh, biết những việc nên làm và không nên làm để giữ cơ thể luôn sạch sẽ, có ý thức làm vệ sinh cá nhân hằng ngày, tự giác thực hiện nếp sống vệ sinh, khắc phục những hành vi có hại cho sức khỏe. Biết tham gia các hoạt động và nghỉ ngơi một cách hợp lí để có sức khỏe tốt. Ngoài ra, các em có kĩ năng Trường Tiểu học Trà Xinh Người thực hiện: Trần Thị Diễm Kiều 10
9. Sáng kiến: “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1.” phòng chống tai nạn giao thông, đuối nước và các thương tích khác thông qua các diễn đàn tại trường. Truyền thông Phòng chống đuối nước trong học sinh Ngoài ra, tôi chú ý rèn luyện sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe ở các tiết lồng ghép sinh hoạt dưới cờ. Ai cũng biết rằng, sức khỏe là tài sản vô cùng quý báu của mỗi người. Học tập tốt, đạo đức tốt là những điều học sinh phải đạt được thì rèn luyện sức khỏe cho học sinh là đều phải được đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên, có được một sức khỏe tốt và bảo vệ được nó thì thật không dễ. Dù vậy không có nghĩa là không làm được, nhiều khi sức khỏe của các em còn phụ thuộc vào những điều rất giản dị. Đó chính là giáo dục một lối sống khoa học. Vây nên, thông qua các tiết học tôi thường xuyên rèn luyện sức khỏe cho các em một cách tốt nhất. Ví dụ: Gần đây nhất là tình hình dịch bệnh Covid-19 đang hoành hành trên thế giới, là một giáo viên tôi không quên trang bị cho các em những kiến thức về cách phòng tránh và làm thế nào để bảo vệ mình tốt nhất để không bị nhiễm bệnh. Mỗi ngày, tôi luôn nhắc nhở và làm gương cho các em để các em luôn thực hiện một cách tốt nhất. Biết được dịch bệnh nguy hiểm như thế nào khi chúng ta chủ quan và lơ là với nó. Qua một thời gian, các em đã hiểu được làm thế nào để chúng ta phòng bệnh và sự nguy hiểm thế nào khi bị nhiễm bệnh. Các em đã biết dịch bệnh lây qua từ đâu và từ đó các Trường Tiểu học Trà Xinh Người thực hiện: Trần Thị Diễm Kiều 11
10. Sáng kiến: “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1.” em đã thực hiện tốt các cách phòng bệnh như: đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên bằng nước sát khuẩn và không tiếp xúc với người lạ .. Từ nay, như một thói quen, các em thường xuyên đeo khẩu trang khi ra khỏi nhà và khi đến lớp. Trước khi vào lớp, sau khi đi vệ sinh các em đã biết rửa tay bằng nước sát khuẩn. Đó là điều mà bản thân tôi cố gắng thực hiện để giúp các em trang bị những kiến thức cần thiết nhất, hạn chế tối đa những con đường mà vi rút có thế xâm nhập vào cơ thể của các em. Rửa tay bằng nước sát khuẩn trước khi vào lớp. Hiệu quả của việc rèn kĩ năng sống không đo đếm được bằng những con số chính xác nhưng được thể hiện bằng những biểu hiện cụ thể : Các em có ý thức, thái độ khác với mọi người trong gia đình, luôn hòa đồng với bạn bè, tự tin khi giao tiếp đó chính là hiệu quả từ việc rèn kĩ năng sống. Việc sinh hoạt theo nhóm tạo môi trường làm việc thân thiện, giúp các em cải thiện hành vi giao tiếp thông qua các hoạt động trao đổi diễn ra thường xuyên. Các em trở nên thân thiện hơn, từ đó tạo bầu không khí học tập, lao động trở nên sôi động hơn. Tham gia sinh hoạt theo nhóm giúp học sinh hưng phấn hơn trong học tập và tạo nên cách ứng xử hợp lí trong mọi tình huống. Khi sinh hoạt nhóm, tôi luôn đưa ra nhiều tình huống tạo sự phát triển tư duy cho các em. Đó cũng là cách tạo sự gần gũi giữa các em với nhau trong quá trình học tập. Trường Tiểu học Trà Xinh Người thực hiện: Trần Thị Diễm Kiều 12
11. Sáng kiến: “Một số biện pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 1.” Biện pháp 3: Kết hợp giáo dục kĩ năng sống vào hoạt động giáo dục ngoài giờ. Ngay những ngày đầu tiên khi các em vào lớp học, tôi đã phát động các phong trào của đội và của lớp như : “Quỹ heo đất”; “Nói lời hay, làm việc tốt” qua cách ứng xử lễ phép như biết đi thưa về trình, chào hỏi những người lớn tuổi, biết xin lỗi khi có khuyết điểm, cám ơn khi được tặng quà, vui vẻ, hòa nhã với bạn bè và tổng kết vào các tiết sinh hoạt lớp. Tôi học cách lắng nghe, tìm hiểu nguyên nhân và dùng lời lẽ nhẹ nhàng, tình cảm, cử chỉ yêu thương của mình khi yêu cầu gì đó với học sinh.Tránh nói những lời làm tổn thương đến các em đặc biệt những học sinh nghịch ngợm, mắc lỗi để từ đó các em học hỏi theo và thể hiện đúng hơn với bạn mình. Qua đó tôi thấy học sinh có sự thay đổi hơn có những hành động đúng, thể hiện qua sự hòa đồng, vui chơi cùng các bạn. Khi ra chơi, các em không còn xô đẩy, chen lấn nhau mà thay vào đó các em đã biết tìm những trò chơi bổ ích, những trò chơi dân gian mà các em đã được học để vui chơi cùng các bạn. Dần dần, các em đã quên đi những trò chơi nguy hiểm như đuổi bạn chạy trên sân hoặc những trò đánh nhau. Vì vậy, tôi luôn yên tâm khi các em được ra sân thể hiện mình qua những trò chơi như: bắn bi, nhảy dây, ô ăn quan, cờ vua Trường Tiểu học Trà Xinh Người thực hiện: Trần Thị Diễm Kiều 13