Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi thông qua bộ môn Văn học thể loại Truyện kể

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4-5 tuổi thông qua bộ môn Văn học thể loại Truyện kể

1. cho trẻ trong giao tiếp sẽ giúp trẻ dễ dàng tiếp cận với các môn khoa học khác như: Môn làm quen với môi trường xung quanh, làm quen với toán, âm nhạc, tạo hình... mà điều chúng chúng tôi muốn nói ở đây đặc biệt là thông qua bộ môn làm quen văn học bộ môn văn học trẻ đọc thơ, kể chuyên, đóng kịch tạo cho trẻ được hoạt động nhiều, giúp trẻ khả năng phát triển trí nhớ, tư duy và ngôn ngữ, khả năng cảm thụ cái hay, cái đẹp, cái tốt cái xấu của mọi vật xung quanh trẻ. Bởi vì ở lứa tuổi trẻ được ví như tờ giấy trắng, trẻ đến lớp như mở đầu trang sách cô giáo in lên những hình ảnh, những vốn từ, những nhân vật, cử chỉ khác nhau, thông qua những bài thơ, câu chuyện giúp trẻ mở mang kiến thức về xã hội thiên nhiên, thông qua môn văn học giúp trẻ phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một nhiệm vụ quan trọng trong chương trình giáo dục toàn diện trẻ. Và tạo tiền đề cho trẻ trước khi vào lớp 1, hiện nay trẻ mầm non việc tiếp cận với tác phẩm văn học còn nghèo nàn vốn từ, một phần trẻ không biết diễn đạt sao chép mạch lạc, để giúp trẻ trong khi đọc, nghe, kể có sự chú ý và có hiệu quả tối ưu nhất. Chính vì vậy tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 4 - 5 tuổi thông qua bộ môn văn học thể loại truyện kể”. 2. Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến: 2.1 Mục đích của giải pháp: Phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ là phát triển khả năng nghe, hiểu ngôn ngữ, khả năng trình bày có lô gíc, có trình tự, chính xác và có hình ảnh nội dung. Truyền thụ kiến thức cho trẻ, từ đó giúp trẻ tìm hiểu, phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ một cách tích cực hơn. Lựa chọn những hình thức phù hợp để tổ chức cho trẻ hoạt động phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ có hiệu quả. Sử dụng những đồ dùng phong phú, xây dựng môi trường lấy trẻ làm trung tâm cho trẻ mạnh dạn, tự tin để phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ. 2.2 Nội dung giải pháp Biện pháp 1: Tạo môi trường học tập, rèn luyện cho trẻ
2. Chúng chúng chúng tôi luôn tận dụng diện tích phòng học, chú ý bố trí sắp xếp các học cụ, đội hình để tạo môi trường học tốt và thoải mái cho trẻ. Khi thực hiện các hoạt động làm quen văn học thể loại truyện kể mà trọng tâm là dạy kể chuyện sáng tạo thì chúng chúng chúng tôi luôn tận dụng không gian lớp học để trưng bày các dụng cụ kể chuyện, như khung sân khấu, sắp đặt tranh và các con rối sao cho trẻ dễ sử dụng, kích thích trẻ hoạt động tích cực hơn. Ngay từ đầu năm, chúng chúng chúng tôi lên kế hoạch cho từng chủ đề. Sau đó xây dựng môi trường trong lớp học vừa để giới thiệu chủ đề vừa để phụ huynh biết được con mình đang học về về nội dung gì. Qua đó chúng chúng chúng tôi sẽ dễ dàng phối hợp với phụ huynh trong việc giáo dục trẻ, các bậc phụ huynh đóng góp, sưu tầm sách văn học, sách truyện tranh, họa báo, tạo chí, nguyên liệu cho trẻ tự làm sách để xây dựng góc sách truyện trong lớp. Đây cũng là cầu nối để phụ huynh cung cấp thêm cho trẻ một câu chuyện về chủ đề trẻ đang học và tạo điều kiện cho trẻ làm quen với phương pháp phát triển ngôn ngữ của trẻ thông qua bộ môn văn học thể loại truyện kể. Bản thân chúng chúng tôi trước khi tổ chức hoạt động cũng phải tự luyện giọng kể, cách sử dụng tranh, sách tranh, rối mô hình... để giúp trẻ cảm thụ được tác phẩm văn học đó là một cách tốt nhất. Hình 1: Môi trường học tập, rèn luyện cho trẻ
3. Biện pháp 2: Làm quen với thể loại truyện kể kết hợp với các bộ môn khác Theo phương pháp dạy học tích hợp với môn làm quen văn học có thể lồng ghép, kết hợp với tất cả các môn khác và giúp cho các bộ môn khác trở lên sinh động hơn. Ví dụ: Môn âm nhạc hoạt động bổ trợ đề tài: Câu truyện: “nhổ củ cải”. Cho trẻ vận động theo bài “Củ cải trắng”. Ví dụ: Môn tìm hiểu môn khám phá khoa học: chủ đề: Thế giới động vật, đề tài: động vật nuôi trong gia đình. Trẻ biết tên, đặc điểm, nơi sống của một số con vật nuôi trong gia đình. Môn toán: Tên bài dạy: “Cao hơn - thấp - hơn, câu chuyện “cây khế”, trẻ áp dụng được sự so sánh đặc điểm về ngoại hình của hai anh em. Môn chữ cái: luyện phát âm qua trò chơi tìm chữ l - n - m cho trẻ phát âm. Biện pháp 3: Tổ chức tiết học nhẹ nhàng, linh hoạt Đây là biện pháp quan trọng nhằm phát triển khả năng nghe và nói cho trẻ mầm non. Trẻ mầm non rất hiếu động, tò mò ham học hỏi, tìm hiểu thế giới xung quanh. Trẻ thực sự học trong khi chơi để lĩnh hội các khái niệm ban đầu hoặc các tri thức khoa học, vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ, trẻ được học mà chơi, chơi mà học. Tuy nhiên để trẻ lĩnh hội tốt được bài thông qua hoạt động này thì đều cần có sự dẫn dắt, hướng dẫn của cô giáo. Bản thân chúng chúng tôi đã chọn nội dung chơi phù hợp, không làm trò chơi trở nên khô khan, gò bó với trẻ. Vận dụng đặc điểm này vào quá trình dạy trẻ làm quen với phương pháp phát triển ngôn ngữ của trẻ thông qua bộ môn văn học thể loại truyện kể rất hiệu quả. Chúng chúng tôi đã tái hiện lại các câu chuyện bằng cảm nhận của mình, đọc kể diễn cảm các tác phẩm. Qua các tác phẩm, trẻ có thể học, có thể chơi thông qua các trò chơi đóng kịch, tập kể chuyện theo nhóm, tập kể truyện theo tranh. Chúng chúng tôi vào bài một cách sinh động để gây sự chú ý của trẻ. Ví dụ: Chủ điểm: thế giới thực vật, tên bài dạy kể chuyện “quả bầu tiên” chúng chúng tôi sử dụng mô hình sa bàn để gây hứng thú cho trẻ .
4. Tổ chức hoạt động đa dạng dựa vào hoạt động trọng tâm. Ví dụ khi trọng tâm là kể chuyện sáng tạo, chúng chúng tôi cho trẻ lựa chọn cách sử dụng trang phục, đồ dùng phù hợp với nội dung câu chuyện trẻ sẽ kể dựa theo hình thức khác nhau. Sử dụng các loại rối trang phục, mô hình, học cụ thu hút sự chú ý của trẻ. Chúng chúng tôi sử dụng các nguyên liệu mở như: thanh trẻ, bìa cứng, gỗ, hộp xốp, đất ... để làm thành những con vật xinh xắn, trẻ cũng có thể sử dụng được để kể chuyện theo ý thích. Ví dụ: từ bìa cứng, xốp làm những con vật ngộ ngĩnh, đa dạng màu sắc để thu hút trẻ . Ví dụ: Kể chuyện “Dê con nhanh trí” để gây hứng thú cho trẻ tôi chuẩn bị một sân khấu rối, các con rối được làm bằng vải vụn được cải biên màu sắc rực rỡ. Ví dụ: kể chuyện “Quả bầu tiên” để làm trang phục cho trẻ chúng chúng tôi dùng quần áo để trẻ hoá thân vào các nhân vật nhập vai . Ví dụ: Kể chuyện: “Cáo, thỏ và gà trống” cho trẻ tái hiện và nhập vai vào các nhân vật trong câu chuyện bằng cách đóng kịch. Biện pháp 4: Chú ý rèn nề nếp, rèn kỹ năng và kích thích sự sáng tạo của trẻ Trẻ biết chia nhóm kể chuyện, tạo cho trẻ cảm giác tự tin, mạnh dạn, linh hoạt qua việc trẻ biểu diễn đóng kịch. Tạo điều kiện cho trẻ thoả thuận và tự chọn vai kể của mình theo ý thích về sự sáng tạo của trẻ, có thể dùng lời khuyến kích động viên trẻ thực hiện vai diễn của mình. Qua hoạt động góc mà chủ đạo là hoạt động đóng vai theo chủ để được ví là “xã hội thu nhỏ” của trẻ, vì thế trẻ sẽ được chính mình hoạt động trải nghiệm khám phá. Ví dụ: Thông qua vai chơi: đóng vai vào các nhân vật trong câu chuyện , từ đó trẻ sẽ nhận thức vô cùng nhanh nhẹn phát triển ngôn ngữ thông qua các câu thoại trong truyện.
5. Qua các trò chơi ở trẻ là sự phản ánh độc đáo, sáng tạo của trẻ với môi trường xung quanh, đặc biệt với trò chơi phân vai, trò chơi đóng kịch. Giáo viên tổ chức cho trẻ chơi đóng kịch vào những buổi vui chơi cuối tuần. Với những trang phục đẹp, mặt nạ, mũ ngộ nghĩnh, chắc chắn trẻ sẽ rất hào hứng và thích thú. Biện pháp 5: Tổ chức ôn luyện mọi lúc mọi nơi, ôn luyện thông qua lễ hội Không chỉ dừng lại ở việc phát triển ngôn ngữ thông qua các câu chuyện bằng những phương pháp thực hiện trên tiết học mà để đạt được kết quả cao về phương pháp phát triển ngôn ngữ của trẻ thông qua bộ môn văn học thể loại truyện kể, ngoài việc truyền thụ kiến thức trên tiết học cần lồng ghép thêm cho trẻ trong hoạt động, giáo viên cần tận dụng tất cả các hình thức, ở mọi lúc mọi nơi mà cảm thấy hợp lí để giúp trẻ khắc ghi, hiểu sâu hơn các sự vật hiện tượng mà trẻ chưa được khám phá và trải nghiệm cụ thể. Ôn luyện mọi lúc mọi nơi cũng là biện pháp giúp trẻ ổn định, thông qua cách hoạt động tổ chức ngày lễ hội tổ chức cho trẻ hoạt động kể chuyện, đóng kịch, theo một chương trình biểu diễn văn nghệ mà 100% trẻ được tham gia nhằm giúp trẻ hứng thú với bộ môn làm quen với văn học thể loại truyện kể cho trẻ. Ví dụ: Ngày hội 8-3 trẻ kể về “em bé quàng khăn đỏ” hay ngày tết 1-6 kể về Bác Hồ với thiếu nhi, ngày tết trung thu kể chuyện về chị Hằng, chú cuội hay ngày 22-12 trẻ kể chuyện sáng tạo về chú bộ đội. Biện pháp 6: Thực hiện tốt công tác tuyên truyền với phụ huynh Làm bản tin về chương trình dạy theo chủ đề trong tuần để phụ huynh biết và phối kết hợp với giáo viên rèn thêm cho trẻ ở nhà. Biện pháp tuyên truyền, trao đổi với phụ huynh: qua biện pháp này giúp trẻ hiểu được những câu chuyện mà cô cung cấp cho trẻ một cách dễ dàng hơn. Ngay từ đầu năm học chúng chúng tôi đã tổ chức họp phụ huynh các lớp, bầu ra ban đại diện cha mẹ học sinh để nhằm hỗ trợ cùng thống nhất kế hoạch, giáo dục trẻ và
6. thông qua các buổi đón trả trẻ, tuyên truyền trao đổi với phụ huynh về tình hình của trẻ, trao đổi về các chủ đề trẻ học, qua việc trao đổi nhằm giúp phụ huynh biết được chủ đề tới con em mình học bài thơ, câu chuyện gì để cha mẹ trẻ về nhà rèn thêm kiến thức cho trẻ, tạo điều kiện cho cô khi dạy trẻ phương pháp phát triển ngôn ngữ của trẻ thông qua bộ môn văn học thể loại truyện kể tại lớp, từ đó nâng cao chất lượng cho trẻ làm quen với phát triển ngôn ngữ tại nhà trường. Thực hiện tốt nhiệm vụ phối hợp với gia đình trẻ. Muốn tạo sự tin tưởng và thu hút sự tham gia của phụ huynh vào hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ của lớp và nhà trường chúng chúng tôi đã thực hiện tốt các việc sau: Lắng nghe ý kiến của cha mẹ trẻ, chủ động xây dựng mối quan hệ tốt với phụ huynh, thông tin đầy đủ cho cha mẹ về chương trình chăm sóc - giáo dục trẻ ở trường bằng nhiều hình thức khác nhau như họp phụ huynh, bảng thông báo, bảng tuyên truyền giới thiệu những hoạt động trong ngày ở trường của cô và trẻ. Thông tin cho cha mẹ trẻ biết về tình hình của trẻ ở lớp, những thay đổi của trẻ nếu có để kịp thời có biện pháp giáo dục cho phù hợp. Vận động phụ huynh hỗ trợ vật liệu, nguyên liệu như: giấy, sách, những lọ nhựa, quần áo cũ, vải vụn ... * Các hoạt động khác dạy trẻ kể lại những sự vật hiện tượng trẻ quan sát được. + Hoạt động ngoài trời: Dạy trẻ kể về những sự vật hiện tượng xung quanh cuộc sống hàng ngày, những điều trẻ đã biết, tưởng tượng... trẻ phải tự lựa chọn nội dung, hình thức, ngôn ngữ, sắp xếp chúng theo một trình tự nhất định. Chúng chúng tôi chủ yếu tập cho trẻ kể theo dạng: Kể chuyện miêu tả, kể chuyện theo chủ đề. Ví dụ: miêu tả hiện tượng thời tiết: trời âm u, mây đen, gió thổi mạnh trời sắp mưa. - Kể chuyện theo chủ đề: chúng chúng tôi chủ yếu rèn cho trẻ truyền đạt lại những sự kiện xảy ra trong thời gian nhất định của nhân vật nào đó. Ví dụ: Truyện (dê con nhanh
7. trí) con cáo giả vờ làm dê mẹ lúc dê đi vắng và nhúng chân vào chậu bột cho chân trắng giống dê mẹ. Nhưng cáo vẫn bị dê con phát hiện và đuổi cáo đi. + Hoạt động góc : - Dạy trẻ kể theo trí giác: Không ngừng phát triển ngôn ngữ độc thoại nên cho trẻ nói đúng ngữ pháp tư thể tác phong khi trẻ nói và phát triển các cơ quan cảm giác. Bởi vì trẻ quan sát tốt mới miêu tả tốt. Mục đích nhằm phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ phát triển tư duy lô gíc, khả năng quan sát, trẻ tập trung vào đồ chơi. - Chuẩn bị: Chọn đồ dùng, đồ chơi phải đẹp hấp dẫn về hình thức để làm cho trẻ hứng thú, rung động khi kể. Chọn đồ chơi, vật thật có thể như: Gương, lược, khăn, chén ly, cốc, gia súc, gia cầm, thực vật ..., chọn tranh nên chọn tranh có màu sắc tươi sáng bố cục rõ ràng, tổ chức cho trẻ làm quen với tranh hoặc vật thật xác định màu sắc đặc điểm, cách chơi, cách sử dụng. Ví dụ: Búp bê của cô là người anh nhé, còn của con là gì? Người anh có nhà to, ruộng vườn, còn em có gì? Khi trẻ kể chúng chúng tôi thường nhắc trẻ phải đứng quay mặt về phía các bạn, giọng kể phải rõ ràng, tốc độ hợp lý nếu trẻ kể sai hay ngọng cô để trẻ kể song rồi sửa. - Dạy trẻ kể chuyện theo trí nhớ: - Mục đích: Phát triển ngôn ngữ mạch lạc, ghi rõ mẫu cần luyện. Chọn đề tài phù hợp với nhận thức và kinh nghiệm của mình. Ví dụ: Ngày mai là ngày cuối tuần các con ở nhà làm gì? Các con chú ý những việc đã làm hoặc đi chơi như thế nào? Kể lại cho cô nghe. Chúng chúng tôi chọn hình thức cả lớp tham gia sau đó cho cá nhân trẻ kể. - Dạy trẻ kể chuyện sáng tạo: Yêu cầu trẻ kể mạch lạc, lô gíc, các câu nói phải đúng ngữ pháp, thể hiện rõ ràng về ngôn ngữ có thể kể bằng mô hình, hay bằng tranh, có thể hình thức cô kể một đoạn, rồi yêu cầu trẻ kể tiếp, tổ chức nhiều hình thức sinh động phát huy trí tưởng tượng của trẻ. + Thông qua tuyên truyền với phụ huynh:
8. Tuyên truyền đưới hình thức, bảng tuyên truyền đẹp, thay đổi nội dung và hình thức phù hợp với chủ đề. Ví dụ: Chủ đề: Thế giới thực vật, tết và mùa xuân, bảng tuyên truyền có những hình ảnh về tết và mùa xuân, câu thơ, câu chuyện, bài hát, đồng dao...có tổ chức giao lưu giữa lớp với phụ huynh. Tuyên truyền bằng truyền thanh, đài phát thanh có nội dung theo chủ đề, những câu chuyện hấp dẫn vào giờ đón, trả trẻ để các cháu và phụ huynh được nghe. Tuyên truyền góc chơi đặc biệt góc học tập, thường thay đổi tranh ảnh để lôi cuốn trẻ, giáo viên tích cực giao lưu với phụ huynh vào giờ đón và trả trẻ trao đổi về trẻ trong khi kể chuyện đọc truyện trò truyện giúp cho trẻ phát triển ngôn ngữ mạch lạc . 3. Khả năng áp dụng của giải pháp: Giúp trẻ có kỹ năng thực hiện thành thạo về giao tiếp mạch lạc, tự tin...và tạo sự tích cực của trẻ đối với việc phát triển ngôn ngữ. Củng cố và làm khắc sâu hơn cho trẻ về việc phát triển sự tự tin thông qua hình thức kể chuyện, thực hành trải nghiệm. Thực hiện được khả năng đóng vai của bản thân thông qua các câu chuyện thuộc lĩnh vực phát triển ngôn ngữ. 4. Hiệu quả, lợi ích thu được do áp dụng giải pháp: Sau một thời gian thực hiện các biện pháp, giải pháp thử nghiệm tại các lớp 4-5 tuổi, chúng chúng tôi rất vui mừng vì đạt được kết quả cao. Kết quả khảo sát Stt Tiêu chí Trước khi áp dụng đề tài Sau khi áp dụng đề tài Đạt Tỉ lệ Chưa đạt Tỉ lệ Đạt Tỉ lệ Chưa đạt Tỉ lệ Trẻ % Trẻ % Trẻ % Trẻ % 1 Trẻ đọc tên các câu chuyện. 35/95 36,8 60/95 63,2 91/95 95,7 4/95 4,3
9. 2 Trẻ kể diễn cảm các câu 20/95 21 75/95 79 80/95 84,2 15/95 15,8 chuyện. 3 Trẻ trả lời lưu loát các câu 30/95 31,5 65/95 68,5 80/95 84,2 15/95 15,8 hỏi đàm thoại. 4 Hứng thú tham gia phát triển 40/95 42,1 55/95 57,9 92/95 96,8 3/95 3,2 ngôn ngữ khi kể chuyện. * Đối với trẻ: Những biện pháp trên đã có tính khả thi sau thời gian áp dụng tại lớp 4-5 tuổi. Chất lượng cho trẻ làm quen với phương pháp phát triển ngôn ngữ của trẻ thông qua bộ môn văn học thể loại truyện kể được nâng lên rõ rệt, nhìn vào bảng khảo sát ta thấy trẻ có khả năng ghi nhớ các tác phẩm văn học có trong chương trình cao, trẻ biết thể hiện tác phẩm một cách tự tin như trả lời câu hỏi lưu loát, biết kể lại chuyện, đóng vai các nhân vật trong câu chuyện, thể hiện đúng nhịp điệu của bài thơ, hứng thú tham gia hoạt động phát triển ngôn ngữ của trẻ thông qua bộ môn văn học thể loại truyện kể. * Đối với giáo viên: Đã có nhiều kinh nghiệm cho bản thân, giúp cô sáng tạo, chủ động trong việc giảng dạy. * Đối với phụ huynh: 100% phụ huynh ủng hộ cho trẻ tham gia làm đồ dùng đồ chơi cho các cháu như: tranh ảnh, sách báo, truyện theo chủ đề, truyện sáng tạo, khâu rối tay giống vải, góp phần phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ, trẻ hứng thú khi học môn văn học thể loại truyện kể . 5. Những người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến lần đầu: Không 6. Các thông tin cần được bảo mật: Không 7. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: * Đồ dùng, đồ chơi:
10. Tận dụng các nguyên liệu vật liệu có sẵn ở địa phương như; sách báo, lịch cũ, ống lon, chai nhựa, xốp, vải vụn, cành cây khô, quần áo cũ nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Từ những quần áo, vải vụn, ống giấy,chúng chúng tôi hướng dẫn trẻ làm ra những con rối thật xinh xắn từ câu truyện cổ tích trẻ học được, sáng tạo ra những nhân vật trẻ thích. Khi kể chuyện chúng chúng tôi dùng những tranh ảnh sáng tác màu sắc đẹp để gây hứng thu cho trẻ nghe , xem để trẻ biết cách sử dụng và giữ gìn đồ chơi . * Phối hợp với phụ huynh: Trao đổi và vận động phụ huynh cố gắng dành thời gian để tâm sự với trẻ và lắng nghe trẻ nói, khi trò chuyện với trẻ phải nói rõ ràng mạch lạc, tốc độ vừa phải để trẻ nghe cho rõ, cha mẹ người thân phải cố gắng phát âm đúng cho trẻ bắt chước. - Khuyến khích phụ huynh cung cấp kinh nghiệm sống cho trẻ. Tránh không nói tiếng địa phương, cần tránh cho trẻ nghe những hình thái ngôn ngữ không chính xác. 8. Tài liệu kèm: Không III. Cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền Tôi cam đoan những nội dung trong báo cáo. Nếu có gian dối hoặc không đúng sự thật trong báo cáo, xin chịu hoàn toàn trách nhiệm theo quy định của pháp luật. Người viết báo cáo (Ký và ghi rõ họ tên) Lâm Thị Bích Hạnh
11. XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. ............................................................................................................................................. .............................................................................................................................................