Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24-36 tháng

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 24-36 tháng

1. Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng hình thức đa dạng độc đáo. Văn học nĩi về thế giới lồi vật, cỏ cây, hoa lá, mọi hiện tượng thiên nhiên, vũ trụ mà trẻ nhìn thấy được, cũng nĩi về những gì gần gũi trong mơi trường sống của trẻ như làng quê, cánh đồng, dịng sơng, phiên chợ, lớp học, khu phố, Qua tác phẩm văn học, trẻ bắt đầu nhận ra trong xã hội những mối quan hệ, những tình cảm gia đình, tình bạn, tình cơ cháu, Trẻ cũng dần nhận ra cĩ một xã hội ràng buộc con người với nhau trong lịch sử đấu tranh cách mạng, trong tình làng nghĩa xĩm. Văn học cĩ thể cần đề cập đến những lực lượng siêu nhiên như thần linh, ơng bụt, cơ tiên, phù thủy, quỷ sứ và cả những phép màu cịn tồn đọng trong tâm thức dân tộc. Đây cũng là đối tượng miêu tả của văn học làm nên sự phong phú, hấp dẫn của đời sống tinh thần. Nhờ được nghe, tiếp xúc với một số lượng văn học, cĩ những hiểu biết sơ đẳng về văn học, đĩ là khả năng mơ tả cuộc sống xung quanh phong phú, hấp dẫn bằng những dạng thức khác nhau. Bước đầu trẻ sẽ nhận biết được sự khác nhau về nội dung và hình thức giữa các thể loại thơ, chuyện. Khơng những giúp trẻ cảm nhận được cái đặc sắc của cách diễn đạt hình tượng, nhà sư phạm cịn cần giúp trẻ phân biệt được hình tượng nghệ thuật với hiện thực, hình thành một số khái niệm văn học như: Thơ, chuyện, nhân vật, hình ảnh , giúp trẻ trao đổi những điều đã được nghe và bộc lộ những suy nghĩ của mình về tác phẩm, nhằm phát triển đời sống tinh thần của trẻ. Để thực hiện tốt mục tiêu của xã hội và mục đích của Đảng ta là: “Dân giàu nước mạnh, xã hội cơng bằng dân chủ văn minh” thì trước hết nhiệm vụ của giáo dục phải đào tạo ra được những con người mới xã hội chủ nghĩa và con người đĩ phải được phát triển tồn diện. Chính vì nhiệm vụ nặng nề được đặt ra cho ngành giáo dục mà sự nghiệp giáo dục của những năm gần đây đã được quan tâm và chú trọng hơn. Đặc biệt là giáo dục mầm non là hệ thống đầu tiên của giáo dục quốc dân, nĩ là nền tảng đầu tiên trong suốt quá trình giáo dục đào tạo con người mới xã hội chủ nghĩa. Để thực hiện tốt những mục tiêu cơ bản của mình thì ngành học mầm non phải khơng ngừng đổi mới và phát triển về mọi mặt: số lượng và chất lượng, cơ sở vật chất cũng như nội dung chăm sĩc - giáo dục trẻ. Như chúng ta đã biết, giáo dục là một trong những nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Muốn thực hiện được nhiệm vụ to lớn này thì gia đình là sợi dây tình yêu, chăm sĩc và kích thích đầu tiên của trẻ, cha mẹ là những người thầy đầu tiên và quan trọng nhất. Mỗi nhà giáo dục, mỗi một cơ giáo, người mẹ thứ hai của trẻ, thì phải làm sao hình thành cho các cháu bước đầu cĩ một đức tính tốt để sau này trẻ trở thành người cơng dân tốt. Là một giáo viên mầm non được phân cơng phụ trách trẻ ở độ tuổi 24 – 36 tháng, ở tuổi này trẻ cịn rất bé nhưng đặc điểm sinh lý trẻ phát triển rất mạnh. 2/19
2. Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng Vì vậy trẻ dễ bị tổn thương về tâm lý, tơi thấy việc giáo dục đưa các cháu vào nề nếp và phát triển ngơn ngữ cho trẻ để tham gia mọi hoạt động trong ngày của trẻ là một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong suốt quá trình của các cháu. Vì trẻ chưa tách rời bố mẹ, gia đình... nên khi mới nhập lớp, nhập trường trẻ thường cĩ thái độ sợ hãi, mọi thứ đều lạ lẫm, tránh né bạn, khơng chấp nhận sự giúp đỡ của các cơ giáo, thậm chí cịn la khĩc, khơng ăn khơng ngủ, hoặc khơng tham gia vào mọi hoạt động cĩ thể trẻ dường như khơng hồ nhập vào tập thể Vậy làm thế nào để nhanh chĩng đưa trẻ vào nề nếp thĩi quen ngay từ những ngày đầu, và cĩ thể hướng dẫn trẻ phát triển ngon ngữ tốt những ngày mà trẻ khơng muốn rời xa mẹ... đến với cơ giáo và các bạn. Ngày nay chúng ta khơng chỉ đào tạo những con người cĩ trí thức cĩ khoa học, cĩ tình yêu thiên nhiên, yêu tổ quốc, yêu lao động mà cịn tạo nên những con người biết yêu nghệ thuật, yêu cái đẹp giàu ước mơ và sáng tạo. Những phẩm chất ấy con người phải được hình thành từ lứa tuổi mầm non, lứa tuổi hứa hẹn bao điều tốt đẹp trong tương lai. Trong những năm gần đây bậc mầm non đang tiến hành đổi mới, chương trình giáo dục trẻ mầm non trong đĩ đặc biệt coi trọng việc tổ chức các hoạt động phù hợp sự phát triển của từng cá nhân trẻ, khuyến khích trẻ hoạt động một cách chủ động tích cực, hồn nhiên vui tươi, đồng thời tạo điều kiện cho giáo viên phát huy khả năng sáng tạo trong việc lựa chọn và tổ chức các hoạt động chăm sĩc, giáo dục trẻ một cách linh hoạt, thực hiện phương châm “ Học mà chơi- Chơi mà học” Đáp ứng mục tiêu phát triển của trẻ một cách tồn diện về mọi mặt. Ngơn ngữ là phương tiện giữ gìn bảo tồn, truyền đạt và phát triển những kinh nghiệm lịch sử và phát triển xã hội của lồi người. Như Bác Hồ đã dạy: “Tiếng nĩi là thứ của cải vơ cùng lâu đời và vơ cùng quý báu của dân tộc, chúng ta phải giữ gìn nĩ, quý trọng nĩ”. Trẻ em sinh ra đầu tiên là những cơ thể sinh học, nhờ cĩ ngơn ngữ là phương tiện giao lưu bằng hoạt động tích cực của mình dưới sự giáo dục và dạy học của người lớn trẻ em dần chiếm lĩnh được những kinh nghiệm lịch sử - xã hội của lồi người và biến nĩ thành cái riêng của mình. Trẻ em lĩnh hội ngơn ngữ sớm sẽ trở thành những chủ thể cĩ ý thức, lĩnh hội kinh nghiệm của lồi người xây dựng xã hội ngày càng phát triển hơn. Ngơn ngữ giúp trẻ tìm hiểu, khám phá và nhận thức về mơi trường xung quanh, thơng qua cử chỉ và lời nĩi của người lớn trẻ làm quen với các sự vật, hiện tượng cĩ trong mơi trường xung quanh, trẻ hiểu những đặc điểm, tính chất, cơng dụng của các sự vật cùng với từ tương ứng với nĩ. Nhờ cĩ ngơn ngữ trẻ nhận biết ngày càng nhiều các sự vật, hiện tượng mà trẻ được tiếp xúc trong cuộc sống hàng ngày. 2. Cơ sở thực tiễn: Trong thời buổi kinh tế thị trường hiện nay, mọi người đều lo làm ăn, kiếm sống, thời gian các bậc cha mẹ trị chuyện với con trẻ để trẻ phát triển ngơn ngữ, phát triển vốn từ cịn ít. Do vậy vốn từ của trẻ em ngày nay phát triển cịn hạn chế, khả năng giao tiếp cịn ít, chủ yếu trẻ được tiếp xúc và phát triển vốn từ 3/19
3. Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng qua tivi, phim ảnh chưa được sự chỉ bảo, uốn nắn của người lớn.Việc phát triển ngơn ngữ cho trẻ là vơ cùng quan trọng và cần thiết vì ở lứa tuổi nhà trẻ, trẻ cịn non nớt, vụng về, cần được chăm sĩc kỹ lưỡng về mọi mặt: cả tinh thần lẫn thể chất, nhất là trẻ đang trong giai đoạn bi bơ tập nĩi. Cơ giáo là người chịu trách nhiệm hướng dẫn bảo ban chỉ bảo cho trẻ mọi điều và việc quan trọng hơn cả là người giáo viên phải chú ý và quan tâm đến trẻ hơn xem trẻ cĩ nĩi đúng ngữ pháp khơng, nĩi đã đủ câu chưa, đã trịn âm chữ khi phát âm ra chưa? Khơng những vậy, giáo viên cịn dạy cho trẻ thêm những vốn kiến thức hết sức sơ khai. Những chào hỏi lễ phép tưởng như đơn giản nhưng cũng khơng kém phần khĩ khăn vất vả ở đây. Giai đoạn trẻ 24 - 36 tháng là giai đoạn khởi điểm của việc hình thành và phát triển nhân cách trẻ, các mặt phát triển của trẻ hồ quyện vào nhau, ảnh hưởng lẫn nhau, khơng tách bạch rõ nét. Trẻ hồn tồn cịn non nớt, nhạy cảm với tác động bên ngồi, đồng thời cũng là lúc trẻ phát triển rất nhanh về mọi mặt. trẻ rất dễ bị tổn thương về tâm lý. Bởi thế muốn rèn luyện ngơn ngữ mạch lạc và cách phát âm, ngay từ những ngày đầu trẻ mới vào lớp cơ giáo phải làm sao để trẻ cảm nhận được nguồn hạnh phúc, thấy mình được chấp nhận, được an tồn, được yêu mến và là thành viên trong cộng đồng mà trẻ đang hồ nhập. Quan hệ của cơ với trẻ giàu cảm xúc thân thiết, yêu thương như quan hệ mẹ con. Vậy hoạt động lao động sư phạm của cơ giáo mầm non địi hỏi phải rất linh hoạt, nhạy bén, kịp thời, phải cĩ sự sáng tạo để phát hiện và đáp ứng những nhu cầu phát triển của trẻ. Hoạt động sư phạm của cơ giáo mầm non cĩ định hướng, cĩ mục đích để giáo dục, phát triển trẻ. Tác động sư phạm của cơ giáo phải luơn thay đổi, phù hợp với nhu cầu phát triển của trẻ cĩ cảm tình, cĩ hứng thú. Vì thế nghệ thuật chủ yếu của cơ thể hiện ở chỗ biết hồ nhập vào thế giới trẻ, biết quên mình là người lớn để thực sự là người bạn của trẻ. Biết tơn trọng và đồng cảm với trẻ tạo nên khơng khí cởi mở, lơi cuốn, thu hút trẻ, như thế trẻ dễ nghe theo sự hướng dẫn của cơ, biết vâng lời cơ một cách thoải mái, vui vẻ. Từ đĩ giúp trẻ những hiểu biết nhất định, tạo cho trẻ cĩ đầy đủ điều kiện về thể lực, kiến thức đồng thời hình thành và phát triển nhân cách tốt cho trẻ, tạo tiền đề cho trẻ vững vàng và tự tin hơn.Muốn thực hiện những mục tiêu trên thì vấn đề rèn luyện nề nếp thĩi quen ban đầu cho trẻ mầm non phải được chú trọng thường xuyên liên tục và khơng ngừng được đổi mới. Đặc biệt là đội ngũ giáo viên phải thường xuyên bồi dưỡng, nâng cao trình độ nghiệp vụ chuyên mơn thường xuyên được tiếp thu đầy đủ các chuyên đề, tiếp cận với cái mới một cách kịp thời để thực hiện việc chăm sĩc - giáo dục trẻ, đặc biệt là rèn luyện nề nếp thĩi quen ban đầu cho trẻ đạt kết quả cao. Văn học nuơi dưỡng và phát triển cho trẻ trí tưởng tượng sáng tạo nghệ thuật. Vì vậy mà việc đem các tác phẩm văn học đến với trẻ là một điều rất quan trọng và cần thiết nhất là đối với độ tuổi nhà trẻ, quá trình cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học phải là từ dễ đến khĩ, từ đơn giản đến phức tạp để từ đĩ trẻ 4/19
4. Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng bộc lộ được khả năng phát triển ngơn ngữ trong bộ mơn văn học văn học của mình. Tuy nhiên khi đưa tác phẩm văn học đến với trẻ địi hỏi người giáo viên phải cĩ những suy nghĩ sáng tạo và lựa chọn những tác phẩm hay phù hợp với độ tuổi, cĩ ý nghĩa giáo dục trẻ. Trong những năm tháng dạy trẻ. Phạm vi tiếp xúc của trẻ cịn hạn chế do tình hình dịch kéo dài khơng đến lớp học trực tiếp dẫn đến sự hiểu biết của trẻ cịn nghèo nàn, cuộc sống của trẻ cịn nhiều điều mới lạ mà việc giúp cho trẻ chưa cĩ cơ hội phát triển ngơn ngữ một cách tốt và rõ ràng nhất. Ngồi ra trong các video hoạt động tơi sử dụng rất nhiều hình thức khác nhau để gây hứng thú giúp trẻ nhanh chĩng hiểu nội dung chuyện, nhớ chuyện. Trong hoạt động này hình thức sử dụng đồ dùng trực quan rất cĩ hiệu quả. Đồ dùng trực quan cĩ thể là tranh ảnh, mơ hình, rối que, rối bĩng, trang phục, sân khấu Thơng qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học giúp trẻ nhận thức được thế giới xung quanh, những truyền thống đạo lý tốt đẹp của dân tộc từ đĩ bồi dưỡng cho trẻ tính trung thực, hiền lành, chăm chỉ, lịng nhân ái, qua đĩ giáo dục cho trẻ yêu quê hương đất nước, yêu thiên nhiên và con người. Ngồi ra hoạt động văn học cịn mang tính nghệ thuật thơng qua ngữ điệu giúp trẻ cẩm nhận được cái hay, cái đẹp trong tiếng mẹ đẻ, những hành vi đẹp trong cuộc sống, trẻ biết được những gì nên làm và những gì khơng nên làm, qua đĩ rèn luyện những phẩm chất đạo đức tốt đẹp ở trẻ, dần dần hình thành ở trẻ những khái niệm ban đầu về đạo đức như “ngoan - hư, tốt - xấu, thật thà - khơng thật thà” Ngồi ra văn học cịn giúp phát triển trí nhớ, tư duy cho trẻ nhà trẻ, giúp trẻ làm quen với cách cầm sách, mở sách, đọc sách đĩ là những kỹ năng cần thiết cho trẻ. Căn cứ vào khả năng phát triển của trẻ tuổi, ở lứa tuổi này trẻ vẫn cịn dụt dè nhút nhát, chưa mạnh dạn. Vì vậy việc đưa trẻ vào nề nếp, tạo thĩi quen cho trẻ rất cần thiết cho trẻ. Là một giáo viên dạy lớp nhà trẻ tơi luơn chăn trở tìm mọi cách để tìm ra mọi biện pháp tốt nhất trẻ cĩ thể phát triển ngơn ngữ cĩ hiệu quả nhất. Trong quá trình cho trẻ tiếp xúc với các câu chuyện, bằng tài năng sư phạm cùng với nghệ thuật đọc và kể, giáo viên sẽ hướng trẻ vào những vẽ đẹp nội dung và nghệ thuật tác phẩm, gây ấn tượng đầu tiên cho trẻ về hình tượng nghệ thuật và nội dung của tác phẩm. Đồng thời qua các câu chuyện trẻ cĩ thể cảm thụ được cái hay, cái đẹp về cuộc sống con người và mơi trường xung quanh một cách gần gũi, thân thiện. Về gĩc độ phát triển ngơn ngữ ban đầu đối với trẻ ở độ tuổi 24 - 36 tháng, nếu cứ thực hiện theo phương pháp cũ mà trước kia đã thực hiện thì sẽ khơng đưa lại hiệu quả cao hơn, tính chủ động tích cực sẽ khơng phát huy được khả 5/19
5. Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng năng sáng tạo, đồng thời kết quả về mặt trí tuệ của trẻ sẽ thấp, trẻ sẽ phát triển một cách thụ động. Vì vậy chỉ cĩ đổi mới hình thức tổ chức cho trẻ thì mới tạo ra được mơi trường hoạt động tốt và tạo ra những cơ hội tốt cho trẻ phát huy khả năng chủ động, sáng tạo một cách triệt để. Trẻ mầm non nĩi chung và trẻ nhà trẻ nĩi riêng đặc biệt là trẻ 24 - 36 tháng tuổi. Nếu cơ tạo điều kiện cho trẻ được hoạt động dưới nhiều hình thức, thơng qua mọi hoạt động hàng ngày được nĩi ở mọi lúc, mọi nơi... thì việc rèn luyện phát triển ngơn ngữ cho trẻ sẽ được thuần thục hơn, kết quả sẽ đạt cao hơn. + Trẻ được làm quen với các sự vật hiện tượng ở xung quanh. + Trẻ phát âm chuẩn các vốn từ về các sự vật hiện tượng ở xung quanh trẻ. + Trẻ được làm quen và hình thành những khả năng tư duy, tưởng tượng mà hàng ngày cơ giáo và cha mẹ vẫn thường cho trẻ thấy qua các gĩc chơi của lớp, qua mảng chủ điểm, qua các giờ học và qua các tranh ảnh mà trẻ được tiếp xúc. Để việc cảm thụ và nĩi chính xác vốn từ khi trẻ phát âm sao cho tốt nhất thì cơ giáo phải là người củng cố lại cách phát âm cũng như cung cấp thêm vốn từ cũng như hiểu biết để trẻ cĩ đủ kiến thức học và phát âm cho chuẩn, cho đúng. II. Mục đích nghiên cứu đề tài. Nhằm tìm ra một số biện pháp, hình thức để phát triển ngơn ngữ ban đầu cho trẻ một cách nhẹ nhàng, trẻ được thoải mái, tự nhiên giao tiếp khơng gị bĩ để việc rèn luyện nề nếp thĩi quen cho trẻ đạt được kết quả tốt nhất. Là một cơ giáo Mầm Non trực tiếp dạy trẻ 24- 36 tháng tơi luơn cĩ những suy nghĩ trăn trở làm sao để dạy các con phát âm chuẩn, chính xác đúng Tiếng Việt. Vì thế tơi đã dạy các con thơng qua các hoạt động khác nhau và dạy các con ở mọi lúc mọi nơi qua các hoạt động hàng ngày, từ đĩ trẻ khám phá hiểu biết về mọi sự vật hiện tượng, về thế giới xung quanh trẻ, phát triển tư duy. Tơi thấy mình cần phải đi sâu tìm hiểu kỹ vấn đề này để từ đĩ rút ra nhiệm vụ giáo dục cho phù hợp với yêu cầu phát triển của lứa tuổi. Chính vì vậy nên tơi đã chọn đề tài: “Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng” làm đề tài nghiên cứu. III. Đối tượng nghiên cứu. Nghiên cứu “Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng ” IV.Đối tượng khảo sát thực nghiệm: - Tại lớp nhà trẻ khu mẫu giáo thơn 4 nơi tơi đang cơng tác. - Tổng số trẻ là 14 trẻ trong đĩ: Trẻ nam là: 9 trẻ. Trẻ nữ là: 5 trẻ. V. Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp điều tra. Phương pháp thống kê tốn học . Phương pháp dùng lời nĩi. Phương pháp làm mẫu. Phương pháp động viên,khuyến khích. Phương pháp quan sát - Phương pháp thực hành. 6/19
6. Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng VI. Phạm vi nghiên cứu : Một năm học từ tháng 9 năm 2021 đến tháng 4 năm 2022. Tại lớp nhà trẻ D1 thơn 4 nơi tơi đang cơng tác. PHẦN II: NHỮNG BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ I. Cơ sở lý luận giải quyết vấn đề. Là một giáo viên chủ nhiệm lớp ngay từ đầu năm học tơi luơn quan tâm đến đặc điểm tâm sinh lý cũng như ngơn ngữ giao tiếp của từng trẻ nhằm khám phá, tìm hiểu khả năng giao tiếp bằng ngơn ngữ để kịp thời cĩ những biện pháp giáo dục và nâng cao dần ngơn ngữ cho trẻ. Khi tiếp xúc với trẻ tơi nhận thấy rằng ngơn ngữ của trẻ cịn nhiều hạn chế về câu từ, về cách phát âm. Khi trẻ nĩi hầu hết tồn bớt âm trong các từ, giao tiếp khơng đủ câu cho nên nhiều khi giáo viên khơng hiểu trẻ đang nĩi về cái gì? Cũng cĩ một số trẻ cịn hạn chế khi nĩi, trẻ chỉ biết chỉ tay vào những thứ mình cần khi cơ hỏi. Đây cũng là một trong những nguyên nhân của việc ngơn ngữ của trẻ cịn nghèo nàn. Qua quá trình tiếp xúc với trẻ bản thân tơi thấy rất lo lắng về vấn đề này và tơi nghĩ rằng mình phải tìm tịi suy nghĩ và nghiên cứu tài liệu để tìm ra biện pháp phát triển ngơn ngữ giao tiếp cho trẻ một cách cĩ hiệu quả nhất để cĩ thể giúp trẻ tự tin hơn khi giao tiếp với mọi người. Văn học là bộ mơn rất quan trọng đối với trẻ mầm non, là phương tiện phát triển ngơn ngữ, đủ vốn từ để nĩi năng lưu lốt, diễn đạt gãy gọn, biết sử dụng từ đúng lúc, đúng chỗ, khơng những thế văn học cịn giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, ĩc quan sát, khả năng tư duy độc lập trong suy nghĩ và hình thành phát triển nhân cách con người. Thơng qua nội dung bài thơ, câu chuyện nhằm giáo dục trẻ biết yêu quý người hiền lành, biết ơn và kính yêu ơng bà, bố mẹ, anh chị, bạn bè, biết nhường nhịn em nhỏ và các hiện tượng xung quanh trong cuộc sống con người. Xuất phát từ những vai trị cụ thể đĩ cho nên hoạt động phát triển ngơn ngữ cho trẻ là mơn học khơng thể thiếu trong chương trình chăm sĩc giáo dục trẻ, đặc biệt với lứa tuổi nhà trẻ thì nĩ cịn đĩng vai trị quan trọng hơn nữa. Vì vậy việc phát triển ngơn ngữ cho trẻ là vấn đề quan trọng trong đổi mới hình thức tổ chức giáo dục mầm non. Làm quen với bài thơ, câu chuyện chỉ ra mức độ, giới hạn, yêu cầu của việc cho trẻ tiếp xúc với bài thơ, câu chuyện thơng qua việc đọc, kể của giáo viên. Hoạt động này nhằm dẫn dắt, hướng dẫn trẻ cĩ thêm những vĩn từ kích thích trí tofmof và phát triển ngơn ngữ cho trẻ, khơi gợi ở trẻ sự rung động, hứng thú đối với văn học, cĩ ấn tượng về những cái hay cái đẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đĩ qua các hoạt động mang tính chất văn học gĩp phần hình thành và phát triển tồn diện nhân cách trẻ. Trong những bài thơ, câu chuyƯn thế giới mới của cuộc sống thực tại bao gồm thiên nhiên, xã hội, con người được diễn tả, biểu đạt, truyền đạt trong những hình thức đa dạng độc đáo. Văn học nĩi về thế giới lồi vật, cỏ cây, hoa lá, mọi hiện tượng thiên nhiên, vũ trụ mà trẻ nhìn thấy được, cũng nĩi về những gì gần gũi trong mơi trường sống của trẻ như làng quê, cánh đồng, dịng sơng, 7/19
7. Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng phiên chợ, lớp học, khu phố, Qua tác phẩm văn học, trẻ bắt đầu nhận ra những từ ngữ và những câu mới lạ trong cuộc sống mà trẻ chưa được nghe Trẻ cũng dần nhận ra cĩ một xã hội ràng buộc con người với nhau trong lịch sử đấu tranh cách mạng, trong tình làng nghĩa xĩm. Văn học cĩ thể cần đề cập đến những lực lượng siêu nhiên như thần linh, ơng bụt, cơ tiên, phù thủy, quỷ sứ và cả những phép màu cịn tồn đọng trong tâm thức dân tộc. Đây cũng là đối tượng miêu tả của văn học làm nên sự phong phú, hấp dẫn của đời sống tinh thần. Nhờ được nghe, tiếp xúc với một số lượng văn học, cĩ những hiểu biết sơ đẳng về văn học, đĩ là khả năng mơ tả cuộc sống xung quanh phong phú, hấp dẫn bằng những dạng thức khác nhau. Khơng những giúp trẻ cảm nhận được cái đặc sắc của cách diễn đạt hình tượng, nhà sư phạm cịn cần giúp trẻ phân biệt được hình tượng nghệ thuật với hiện thực, hình thành một số khái niệm văn học như: Thơ, chuyện, nhân vật, hình ảnh , giúp trẻ trao đổi những điều đã được nghe và bộc lộ những suy nghĩ của mình về tác phẩm, nhằm phát triển đời sống tinh thần của trẻ. Tác phẩm văn học là một chỉnh thể nghệ thuật, cần giúp trẻ nhận biết các mối quan hệ biểu hiện giữa hồn cảnh, trạng thái, tình huống và nhân vật; giữa lời kể, lời thuật, lời bạch trữ tình và ngơn ngữ nhân vật; Giữa khơng khí, âm sắc, giọng điệu chung của tác phẩm văn học và hành động văn học. Chưa yêu cầu trẻ phải nhớ hết mối quan hệ phức tạp và chưa địi hỏi trẻ phân biệt quan hệ chính phụ trong truyện mà chỉ nhằm giúp trẻ nhận ra tính liên tục của cốt truyện trong các mối liên quan đến nhân vật trung tâm của tác phẩm. Khi cho trẻ làm quen với tác phẩn văn học gĩp phần mở rộng nhận thức, phát triển trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ, phát triển ngơn ngữ, phát triển ở trẻ hứng thú “đọc sách” kỹ năng đọc và kể tác phẩm. Đĩ vận dụng những kiến thức cĩ sẵn, qua học hỏi nghiên cứu và áp dụng phương pháp vào mơn văn học nhằm phát huy tích cực, chủ động phù hợp với mục đích giáo dục và trình độ nhận thức của trẻ. Tơi và các bạn đồng nghiệp luơn trăn trở: Khơng biết làm sao làm cách nào để trẻ phát triển ngơn ngữ một cách tồn diện .Đĩ cũng chính là lý do vì sao tơi quyết định lựa chọn đề tài này để nghiên cứu và áp dụng thực nghiệm.. Chính vì vậy trong bản sáng kiến kinh nghiệm này tơi đã chọn đề tài: “Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24 – 36 tháng tuổi ”. II. Khảo sát thực tế khi chưa thực hiện đề tài. 1. Thuận lợi: - Luơn được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của BGH nhà trường. - Trường, lớp được đầu tư đầy đủ trang bị điện tử như đầu đĩa, tivi, máy chiếu, máy tính, loa .giúp giáo viên dễ dàng hơn trong việc thu nhận thơng tin và truyền tải kiến thức, thuận lợi cho việc nâng cao trình độ chuyên mơn cũng như phương pháp giảng dạy, kỹ năng bản thân. - Trẻ đều rất ngoan ngỗn, thích hoạt động vui chơi. 8/19
8. Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng - Giáo viên trong lớp cĩ tinh thần đồn kết, cĩ sự phối hợp nhau trong cơng tác giảng dạy đặc biệt là chú ý phát triển vốn từ cho trẻ. - Phụ huynh rất nhiệt tình ủng hộ trong các đợt tuyên truyền, vận động và phối kết hợp chặt chẽ với giáo viên trong việc giáo dục trẻ cũng như việc rèn các kỹ năng giúp trẻ phát âm chính xác hơn. 2. Khĩ khăn: Bên cạnh những thuận lợi trên tơi cũng gặp phải một số khĩ khăn như sau: - Do tình hình dịch kéo dài nên cơ và trị phải học qua video mà khơng thể trực tiếp trên lớp. - Do dịch nên cơ cũng chỉ cĩ thể khảo sát trẻ qua các video gửi bài trên nhĩm lớp. - Hạn chế về việc tình huống trẻ phát âm cịn ngọng trong khi đọc, kể tác phẩm văn học. - Trẻ 24-36 tháng tuổi do tơi phụ trách cĩ một số trẻ phát âm chưa cịn ngọng (Bảo,Như, Ánh .. ) - Bản thân là một giáo viên trẻ nên kinh nghiệm chăm sĩc giáo dục các cháu cịn nhiều hạn chế. - Hình ảnh làm video cịn chưa phong phú thu hút sự chú ý của trẻ. - Trẻ tuy cùng lứa tuổi nhưng cĩ trẻ mới bắt đầu đi học nên nhận thức của trẻ cĩ khác nhau. - Phụ huynh phần lớn làm cơng nhân ở xa do đĩ việc quan tâm đến trẻ cịn hạn chế. - Bản thân chưa cĩ nhiều kinh nghiệm trong việc tổ chức hoạt động nhận biết tập nĩi cho trẻ 24 – 36 tháng. Dựa vào những khảo sát trên tơi đã lựa chọn một số biện pháp như sau để phát triển ngơn ngữ một cách tồn diện. 3. Khảo sát thực tế ở lớp. - Kết quả khảo sát chất lượng đầu năm. - Tổng số trẻ là 14 trẻ trong đĩ: Trẻ nam là: 9 trẻ. Trẻ nữ là: 5 trẻ. Kết quả khảo sát đầu năm tại lớp. Tháng 9/ 2021 TT Các kĩ năng khảo sát Tốt Khá TB 1 Trẻ hiểu nội dung truyện ngắn: trả lời 3 3 8 được các câu hỏi về tên truyện, tên và 21,4 % 21,4 % 57,2 hành động của các nhân vật % 2 Trẻ phát âm rõ tiếng. 0 4 10 0% 28,6% 71,4% 9/19
9. Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng 3 Trẻ đọc được bài thơ, ca dao, đồng dao 0 4 10 với sự giúp đỡ của cơ giáo 0% 28,6% 71,4% 4 Trẻ nĩi được câu đơn, câu cĩ 5 – 7 0 3 11 tiếng, cĩ các từ thơng dụng chỉ sự vật, 0% 21,4% 78,6% hoạt động,đặc điểm quen thuộc 5 Trẻ biết sử dụng lời nĩi vào các mục 0 3 11 đích khác nhau. 0% 21,4% 78,6% III. Những biện pháp thực hiện. 1. Biện pháp 1: Tạo tình huống để thu hút trẻ vào hoạt động. 2. Biện pháp 2: Làm đồ dùng sáng tạo và sử dụng CNTT vào hoạt động nhận biết hợp lý, hiệu quả. 3. Biện pháp 3: Sưu tầm một số bài thơ, trị chơi kết hợp với các bài đồng dao đẻ đưa vào hoạt động nhận biết . 4. Biện pháp 4: Kết hợp với phụ huynh. IV. Những biện pháp thực hiện từng phần. 1. Biện pháp 1: Tạo tình huống để thu hút trẻ vào hoạt động. Với trẻ 24 – 36 tháng tuổi khả năng tập trung chú ý chưa cao. Các con chỉ cĩ thể tập trung được ít phút vậy nên việc tạo hứng thú duy trì được sự chú ý cũng như giúp trẻ tích cực tham gia vào các hoạt động cùng cơ là vơ cùng quan trọng Việc nắm vững các phương pháp và sử dụng linh hoạt sáng tạo khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là rất quan trọng. Khi lên lớp giáo viên khơng cĩ phương pháp dạy trẻ thì thật giống như một người mù giữa đường, khơng định vị được phương hướng cho đường đi. Vì vậy để nắm vững các phương pháp ngồi việc đọc trên sách tơi cịn tham khảo trên mạng internet và học hỏi thêm bạn bè, đồng nghiệp để trao đổi về phương pháp, nội dung, hình thức tổ chức cho các hoạt động học. Trong giai đoạn hiện nay việc áp dụng cơng nghệ thơng tin vào giảng dạy là rất cần thiết đặc biệt dịch vẫn đang tràn lan chưa thể tới lớp thì CNTT lại chiếm vai trị rất lớn, tơi đã học cách làm powerpoint, làm các hiệu ứng, làm ảnh động, học phần mềm fimola để cắt ghép làm video cho trẻ học. Bên cạnh đĩ để tiết học đạt kết quả cao thì tơi thường xuyên luyện giọng đọc, tơi luơn chú ý đến giọng kể, kể diễn cảm, đúng ngữ điệu của từng nhân vật trong truyện, thể hiện nét mặt cử chỉ, điệu bộ, tư thế phù hợp với diễn biến của câu truyện thì mới thu hút sự chú ý của trẻ. Giọng đọc, giọng kể của cơ nhịp nhàng, đúng nhịp điệu sẽ giúp trẻ hiểu sâu sắc hơn về nội dung bài thơ, câu truyện và khả năng cảm thụ văn học của trẻ cũng được nâng cao. Những buổi sơ khai về quá trình học của trẻ cũng gian nan khơng kém: trẻ chưa cĩ nếp, chưa cĩ thĩi quen ngồi vào chỗ để học. Cũng nhờ tình thương và thời gian các cơ cũng đã tạo cho trẻ nếp học, nếp chơi cũng như nếp ăn ngủ, 10/19
10. Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng đúng giờ. Do đĩ mà giáo viên phải cĩ nhiệm vụ hướng dẫn cũng như dạy bảo trẻ thêm nhiều điều và trao đổi với phụ huynh để cĩ biện pháp chủ đạo nhằm bồi dưỡng thêm kiến thức cho trẻ thơng qua quá trình dạy và học làm quen các hoạt động trong lứa tuổi nhà trẻ nhất là hoạt động nhận biết. Với trẻ mầm non nĩi chung và trẻ lứa tuổi nhà trẻ nĩi riêng thì nhận thức và phát âm đúng từ ngữ là việc khĩ khăn vì bản thân trẻ cịn nĩi ngọng chưa chuẩn chính cơ là người củng cố, uốn nắn trẻ nĩi đúng, nĩi chuẩn , nĩi đủ câu để trẻ phát triển được ngơn ngữ cũng như tư duy một cách tốt nhất. Chính vì vậy mà phải cho trẻ cĩ nhiều cơ hội được quan sát ,được thoả mãn trí tị mị, lịng ham muốn khám phá thế giới thơng qua các gìơ trẻ được hoạt động với đồ vật nhất là trẻ lứa tuổi nhà trẻ hoạt động với đồ vật là chủ đạo trong suốt quá trình học ở mầm non . Tơi luơn suy nghĩ tạo ra ở quanh trẻ một mơi trường với nhiều hình ảnh bắt mắt nhất là ở các gĩc chơi của trẻ ( trang trí lớp phù hợp với từng chủ điểm ) và gợi mở đối với trẻ. Đối với bộ mơn hoạt động nhận biết tơi tận dụng hầu hết các khơng gian trong gĩc chơi, bởi trẻ hồn tồn cĩ thể lĩnh hội được kiến thức của bộ mơn thơng qua các hoạt động khác tại các gĩc hoạt động. Nhất là cĩ kế hoạch đề xuất để tìm biện pháp sao cho tốt nhất trong quá trình dạy cũng như hoạt động với đồ vật của trẻ : Khơng chỉ tạo điều kiện cho trẻ tiếp thu, lĩnh hội kiến thức trong các video giờ học mà ngay cả khi tổ chức các hoạt động gĩc thơng qua video tơi cũng cố gắng tạo điều kiện cho trẻ khám phá hoặc củng cố lại những kiến thức đã học. - Ví dụ: * Gĩc búp bê Chuẩn bị: - Búp bê, bát, thìa, cốc nhựa,giường búp bê - Ti vi, tủ lạnh, bếp ga,quạt điện một số vật dụng trong gia đình - Chăn, gối,mũ, giày búp bê, tủ quần áo, tủ đựng giày dép. - Các mĩn ăn Cách chơi: Cho trẻ chơi - Cho trẻ tìm và kể tên một số vật dụng dùng trong gia đình - Cho trẻ kể tên một số đồ dùng của em búp bê . * Gĩc hoạt động với đồ vật Các cháu chơi xâu hoa , gọi tên được loại hoa và màu sắc của loại hoa mà trẻ đang chơi .Cơ cĩ thể hỏi trẻ: + Con đang xâu gì? + Con đang xâu hoa màu gì? + Con xâu như thế nào Hay cũng ở gĩc hoạt động với đồ vật, ở chủ điểm: “ Giao thơng” những chiếc ơ tơ đã đục sẵn lỗ và những chiếc ơ tơ, máy bay chưa cĩ bánh xe tơi đã chho trẻ lấy dây xâu qua những lỗ đĩ và tơi sẽ hỏi trẻ + Thế Anh ơi, con xâu gì vậy?( Con đang xâu ơ tơ ạ) + Con xâu ơ tơ bằng gì đấy? ( Con xâu bằng dây ạ) + Thế cịn bạn Phú, con đang xâu gì vậy? ( Con đang xâu máy bay ạ) 11/19
11. Một số biện pháp phát triển ngơn ngữ cho trẻ 24- 36 tháng + Khi chơi xong thì chúng mình phải làm gì? ( Phải cất đồ chơi vào nơi quy định ạ) Qua giờ chơi cơ khơng những dạy trẻ kỹ năng sống mà cịn dạy trẻ nghe , hiểu, giao tiếp cùng nhau giúp trẻ nhận biết và phát triển vốn từ tích cực nhất. * Gĩc sách truyện: Tơi đã trang trí rất nhiều các bức tranh, làm các nhân vật bằng rối tạo cho trẻ hứng thú khi chơi ở gĩc này,giúp trẻ nhanh thuộc thơ và thuộc truyện Ví dụ chủ đề: “Mẹ và những người thân yêu của bé”Tơi cĩ câu chuyện: “ Cháu chào ơng ạ”, Cơ cho trẻ kể chuyện theo tranh và đặt ra một số câu hỏi giúp trẻ nhớ nội dung truyện và phát triển ngơn ngữ. + Gà con gặp ơng , Gà con chào ơng như thế nào? + Ơng trả lời Gà con ra sao? +Bạn Chim gặp ơng bạn chim cĩ chào ơng khơng? + Bạn Chim chào ơng như thế nào? + Cĩc vàng chào ơng như thế nào? + Ơng trả lời thế nào? * Gĩc âm nhạc: Trẻ được tiếp xúc với nhiều đồ vật ( Trống , xắc xơ, phách tre, đàn và nhiều vật liệu) trẻ được học những giai điệu vui tươi kết với các hoạt động vận động theo bài hát một cách nhịp nhàng. Để làm được như vậy đĩ là nhờ sự hiểu biết , nhận thức, vốn từ, kỹ năng nhất là sự giao tiếp bằng ngơn ngữ của trẻ được tích lũy và lĩnh hội phát triển tính nghệ thuận giúp trẻ yêu âm nhạc. Qua những giờ học hát, vận động theo nhạc trẻ đã biết sử dụng hình ảnh đẹp của bài hát. Trẻ ở lứa tuổi 24 – 36 tháng đang bắt đầu học nĩi, bộ máy phát âm chưa hồn chỉnh, vì vậy trẻ thường nĩi khơng đủ từ, nĩi ngọng, nĩi lắp. Cho nên ngồi việc giúp trẻ nhận biết tập nĩi ở các gĩc mà trong hoạt động dạy cơ phải chuẩn bị một hệ thống câu hỏi rõ ràng, ngắn gọn. Ví dụ hoạt động nhận biết Đề Tài : Con gà trống, vịt – chim Bước 1: Gây hứng thú giới thiệu bài: (Cơ đã sử dùng hình thức xem phim ) Tận dụng nhạc của của bài “ chim bay ” cơ và trẻ cùng xem phim về các con vật sẽ định học để trẻ củng cố lại kiến thức về các con vật dẫn dắt vào chủ điểm “ Những con vật đáng yêu ” cũng như vào nội dung bài dạy chính. Bước 2: Giúp trẻ cảm nhận và nắm được nội dung thơng qua câu đố , hình ảnh bằng các hình thức + Với con vịt : + Với con gà : Cơ đố câu đố: Cơ dùng câu đố : Con gì mào đỏ Con gì cĩ cánh Gáy ị ĩ o Mà lại biết bơi Từ sáng tinh mơ Ngày xuống ao chơi Gọi người thức dậy? 12/19