Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao kỹ năng đọc, viết cho học sinh Lớp 1

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao kỹ năng đọc, viết cho học sinh Lớp 1

1. 3 b) Những mặt còn hạn chế: Vẫn còn một bộ phận học sinh chưa nắm chắc chữ cái, chữ số, nhút nhát và chưa nhớ kỹ trong cách đọc, chưa biết ghép chữ đánh vần, chưa biết đọc trơn, đọc trước quên sau; Chữ viết của học sinh phần lớn chưa đẹp, chưa biết xác định ô li, đường kẻ vì thế viết chưa đúng, chưa biết cách trình bày vở, chưa ý thức được cái đẹp, những hạn chế trong khả năng đọc, viết đã ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập của các em. Không những thế mà còn ảnh hưởng lớn đến kết quả học tập. Vì đọc, viết là phần vô cùng quan trọng trong suốt quá trình học tập của các em. Tư thế ngồi, cách cầm bút của học sinh chưa đúng. Các em ngồi còn cúi sát mặt vào vở, người cong vẹo, vai thấp, vai cao; rất nhiều học sinh cầm bút bằng 4 ngón tay, có em cầm bút bằng 5 ngón tay, có em cầm bút ngả về phía trước, cán bút vuông góc với mặt vở. Thời gian đọc, dạy viết trong các tiết học còn hạn chế. Vì các em còn phải dành thời gian cho các môn khác mà mỗi ngày thì mỗi bài tiếp nối nhau không có thời gian ôn luyện nhiều. c) Nguyên nhân học sinh rèn luyện đọc, viết chưa tốt *Từ phía giáo viên: - Chưa thật sự đầu tư tâm huyết cho công tác rèn đọc và viết cho học sinh, cũng như chưa có sự đầu tư kỹ năng viết đúng, viết đẹp cho chính bản thân mình. Để từ đó nâng cao kỹ năng rèn cho chính học sinh của mình. * Từ phía học sinh: - Chưa có ý thức cao trong việc học tập. - Đa số các em chưa nắm được kỹ thuật viết đúng, chưa nắm được về ô ly, đường kẻ. - Nhiều em chưa nắm chắc các âm, vần ( nhất là vần và từ đó sẽ không nhạy với tiếng để đọc nhanh, buộc phải đánh vần nhẩm ra tiếng đọc trơn chậm). Khả năng nhớ còn chậm với lượng bài thì nhiều và trôi qua mỗi ngày. Thời gian
2. 4 luyện đọc, viết lại không nhiều, về nhà lại chưa có sự chăm chút cho việc đọc, chưa biết tự đọc, viết. Vì thế dẫn đến các em đọc chậm, viết chậm. * Từ phía phụ huynh: - Đa số phụ huynh giao phó việc học của con cho thầy cô, chưa biết cách hướng dẫn các êm đọc, viết như thế nào cho đúng và cũng có một bộ phận không nhỏ phụ huynh chưa quan tâm nhiều đến việc học của con.
3. 5 III. GIẢI PHÁP THỰC HIỆN 1. Căn cứ thực hiện Như chúng ta đã biết rất rõ ràng và thực tế là đối với các em học sinh lớp 1 thì kỹ năng đọc, viết đóng một vai trò vô cùng quan trọng giúp các em giao tiếp cũng như đó chính là hành trang không thể thiếu đồng hành cùng các em trong các môn học còn lại cũng như những lớp học tiếp theo. Chính vì thế bản thân tôi đã căn cứ vào các mục tiêu của ngành để thực hiện. Căn cứ việc thực hiện mục tiêu, chương trình GDPT 2018; tình hình thực tiễn của địa phương, công tác giáo dục trong trường phổ thông nói chung, việc rèn đọc, rèn chữ viết cho học sinh lớp 1 nói riêng. Căn cứ theo kế hoạch giáo dục các năm học của trường TH Trà Sơn. Căn cứ theo hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học hàng năm của các cấp. Căn cứ vào tình hình thực tế của học sinh. Căn cứ Mẫu chữ viết trong trường Tiểu học theo Quyết định số 31/2002/QĐ – BGD và ĐT ngày 14/06/2002 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo. 2. Nội dung, giải pháp và cách thức thực hiện: a) Nội dung, phương pháp: *Nội dung: Từ thực tế nhiều năm công tác giảng dạy lớp 1 cho thấy, đối với học sinh lớp 1, các em vừa từ cấp học mầm non với chủ yếu hoạt động ca hát, đọc thơ, chỉ mới làm quen với chữ cái, chữ số nhưng chưa khắc sâu. Các em chưa quen và chưa được giáo viên giảng dạy chi tiết đầy đủ về chữ, về đọc, cách viết chữ, chưa quen với việc ngồi tập trung nghiêm túc từ đầu giờ đến cuối giờ cho việc học. Vì thế các em vô cùng bỡ ngỡ, lóng ngóng và gặp không ít khó khăn với các hoạt động học tập đòi hỏi sự chính xác và tập trung ở bậc tiểu học mà ở đây là lớp học đầu cấp - lớp 1. Ở bậc học mầm non với các bạn 5 tuổi, các em chỉ mới được làm quen với
4. 6 đọc và tô các chữ cái, chưa có khái niệm về âm, vần, tiếng, từ, câu; hay về chữ viết là đường kẻ, dòng kẻ, chưa nắm được cấu tạo của các nét cơ bản, cấu tạo của các chữ cái, chưa nắm được độ cao, độ rộng của từng con chữ, khoảng cách giữa các chữ ghi tiếng, cách viết các chữ thường, dấu thanh và các chữ số, chưa nắm được quy trình viết chữ cái. Hầu hết các em còn viết chữ ngược, số ngược, đọc theo kiểu học vẹt, viết theo kiểu tô theo nét có sẵn. Đã qua nhiều năm công tác giảng dạy lớp 1, bản thân tôi lại là giáo viên có kỹ năng về luyện chữ viết, vì thế tôi luôn trăn trở và tâm huyết mong muốn tìm ra những giải pháp giúp học sinh mình nâng cao chất lượng đọc, và viết. Ở đây bao gồm cả vấn đề đọc đúng, đọc nhanh, viết đúng và viết đẹp, bởi “nét chữ, nết người”. Thế nhưng qua giảng dạy tôi nhận thấy đối với các em lớp 1 việc đòi hỏi các em phải đọc tốt ngay và viết đúng đẹp ngay là rất khó. Do vậy việc trọng tâm khi muốn thực hiện điều này là phải giúp các em nắm vững kỹ năng cơ bản liên quan đến việc đọc, viết của các em. Đây chính là yêu cầu có tính quyết định trong việc nâng cao chất lượng đọc, viết chữ cho suốt quá trình học tập của học sinh. *Phương pháp: + Phương pháp trực quan + Phương pháp đàm thoại gợi mở + Phương pháp luyện tập + Phương pháp phân tích, đánh giá, tổng hợp b) Giải pháp và cách thực hiện: Các biện pháp nâng cao chất lượng đọc, rèn chữ viết cho học sinh lớp 1 không thể tiến hành riêng lẻ và cũng không phải chỉ nằm ở một số chi tiết, một số giai đoạn. Nó phải có tính hệ thống, kết hợp và liên tục; đòi hỏi người giáo viên phải vận dụng một cách linh hoạt, sáng tạo trong mỗi giờ học và suốt quá trình học tập. Và một điều tuyệt vời khi áp dụng phương pháp rèn luyện cho học sinh vừa viết vừa đọc chính là rèn luyện được khả năng tập trung cao độ, nhạy bén của các em, chúng sẽ nhận thức nhanh nhẹn hơn, phản xạ tốt hơn với mọi
5. 7 thứ xung quanh và dần hoàn thiện bản thân. * Giải pháp 1: Xây dựng môi trường học tập thân thiện, cuốn hút học sinh: Như chúng ta đã biết không gian học tập và không khí học tập là vô cùng quan trọng và tác động không nhỏ đến hứng thú học tập cũng như chất lượng học tập của học sinh, ở đây bao gồm cả đọc và viết. Bản thân tôi quan niệm trước tiên các em phải muốn đến lớp, yêu thích lớp học của mình, cảm thấy hứng thú và vui mỗi khi đến lớp. Hơn nữa trong những năm gần đây trường học luôn chú trọng đến lớp học thân thiện. Do đó đây là bước đầu tiên đập vào mắt các em học sinh, đặc biệt là học sinh lớp 1 mới từ mầm non chuyển tiếp qua. Chính vì thế là một cô giáo lớp 1, tôi rất tỉ mỉ chăm chút không gian lớp học của mình thật hài hòa, khoa học, bắt mắt và thân thiện. Không những thế không khí môi trường xung quanh lớp học cũng luôn sạch sẽ, thoáng mát. Với tâm huyết mong muốn tạo cho các em cảm xúc yêu quý lớp học, thích đến lớp học và thích được học trong không gian thân thiện đó. Vì vậy, để có lớp học xanh sạch đẹp, khoa học, trang trí thẩm mĩ có tính giáo dục cho suốt quá trình học tập. Hình 1: Lớp học thân thiện
6. 8 * Giải pháp 2: Giáo viên nắm vững kiến thức về luyện đọc, luyện viết để xây dựng nền tảng vững chắc cho học sinh về đọc, viết ngay từ đầu: Để rèn kỹ năng đọc cho học sinh chúng ta cần hướng dẫn học sinh thực hiện các yêu cầu sau: - Đọc phát âm đúng. - Đọc ngắt nghỉ hơi theo dấu câu; ngắt nghỉ hơi đúng giữa các cụm từ ở những câu dài; Đọc to rõ ràng, trôi chảy, lưu loát; Biết đọc nhấn giọng, thay đổi sắc thái giọng đọc phù hợp. Nhưng cụ thể và gần gũi nhất, thực tế nhất đối với các em học sinh lớp 1 trước tiên là sự ghi nhớ chữ cái, âm, vần – nội dung cốt lõi và là chìa khóa giúp các em đọc được những tiếng từ, câu, dài, văn bản đọc sau này một cách đúng và trôi chảy. Vì thế giáo viên cần nắm chắc kiến thức về đọc, viết đúng, viết đẹp mẫu chữ quy định để dạy học sinh, bởi học sinh Tiểu học rất hay bắt chước. Khi hướng dẫn cho các em phải cụ thể, tỉ mỉ, chuẩn kiến thức, ngôn ngữ phải rõ ràng, gần gũi dễ hiểu nhất có thể. Giáo viên cần nắm chắc về cách phát âm chữ cái, về cách viết các nét cơ bản, về đường kẻ ngang, dọc, ô ly mỗi chữ, về độ cao độ rộng các chữ, về cách nối nét các chữ. Từ đó mới giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách chuẩn nhất và dễ áp dụng vào quá trình đọc, viết hiệu quả nhất. Cụ thể: * Về đọc: Học sinh nhớ chắc các âm đơn, âm ghép, vần bằng phương pháp phát âm chuẩn theo khẩu hình miệng của cô và có hỗ trợ của thiết bị ti vi qua các bài phát âm chuẩn của giáo viên. - Đọc luôn là mục tiêu lớn nhất trong mỗi tiết Tiếng Việt, học luyện đọc từ đơn giản đến khó, từ âm, tiếng từ đên câu, đoạn, bài. - Rèn đọc thông qua nói, rèn đọc thông qua viết . - Giáo viên phải tự rèn luyện và luôn cố gắng đọc theo âm chuẩn trong quá trình dạy luyện đọc. - Phát âm chuẩn các âm cuối là n, ng, c, t . - Luôn rèn tư thế ngồi đọc đúng cho học sinh.
7. 9 * Về viết chữ: giáo viên sẽ giúp các em ghi nhớ chắc về ô ly, đường kẻ ngang, đường kẻ dọc, các nét cơ bản, và ứng với mỗi nét cơ bản đó là những nhóm chữ nào, cách viết như thế nào. Về kỹ thuật nối nét, khoảng cách dấu thanh, chữ. Vì thế ở phần này tôi rất chú tâm và luôn nhắc đi nhắc lại cho học sinh về nét, độ cao, độ rộng,... mỗi khi thực hiện hướng dẫn quy trình viết một âm hay vần hay tiếng từ. Qua mỗi lần nhắc như vậy hàng ngày học sinh tự khắc sẽ ghi nhớ và viết ngày càng đúng hơn. + Nhóm chữ nét móc: i, u, t, ư, n, m, p + Nhóm chữ nét cong: o, ô, ơ, c, x, e, ê, a, ă, â, d, đ, q + Nhóm chữ nét khuyết: l, b, h, k, g, y + Nhóm chữ nét thắt: v, r, s + Một số kỹ thuật nối chữ thường: nét móc + nét cong, nét cong + nét khuyết, nét cong + nét móc, nét cong + nét hất, nét khuyết+ nét khuyết, .. + Khoảng cách dấu thanh và chữ, dấu chữ và dấu thanh, khoảng cách giữa các tiếng. Khi dạy sang phần vần tuy không cần hướng dẫn quy trình viết từng chữ song cần thường xuyên cho học sinh nhắc lại độ cao các chữ cái, những chữ cái nào có độ cao bằng nhau, nét nối giữa các chữ cái trong một chữ ghi tiếng, khoảng cách giữa các chữ ghi tiếng (bằng một con chữ o). Với học sinh hoàn thành chậm, chỉ yêu cầu các em viết đúng cỡ chữ, thẳng hàng, ngay ngắn, đều nét, liền mạch. Đối với học sinh hoàn thành, yêu cầu ở mức độ cao hơn là phải đúng chuẩn. Nét chữ có độ mịn, mượt, không sần sùi. Chữ viết thẳng đứng, các nét chữ song song với nhau, đều nét, liền mạch, ngay ngắn và sạch đẹp. Khi dạy học sinh cỡ chữ nhỏ, tôi cũng thường xuyên luyện theo cách đó giúp các em nhớ lâu và viết đều nét, liền mạch, đúng độ cao, độ rộng các chữ cái.
8. 10 Tôi sẽ càng tỉ mỉ hơn đối với những bạn có khả năng tiếp thu nhanh để phát huy khả năng viết chữ đúng, rèn chữ đẹp cho các bạn đó. * Về cách viết chữ số: Về mẫu chữ số được viết với độ cao 4 đơn vị và hạ xuống còn 2 đơn vị. Đối với phần hướng dẫn viết, giáo viên sẽ hướng dẫn cụ thể, rõ và tỉ mỉ chậm rãi quy trình viết kết hợp lời nói và hành động, điều này sẽ giúp các em mỗi ngày khắc sâu hơn cách viết và viết đúng. Hình 2: giáo viên hướng dẫn học sinh viết
9. 11 Trong quá trình học sinh viết rất hay quên, thay đổi tư thế ngồi đúng, lúc đó tôi lại phải kiên nhẫn chỉnh sửa cho từng em và luôn nhắc toàn lớp mỗi giờ họ. Lặp đi lặp lại nhiều lần, các em cũng dần dần ngồi đúng, cầm bút đúng. Để viết dễ, chữ đẹp tôi còn hướng dẫn các em cách để vở hơi chếch bên trái, khi viết xuống những dòng dưới, các em tự đẩy vở lên trên để cánh tay luôn tì lên mặt bàn làm điểm tựa khi viết. Đọc, viết luôn là nền tảng cơ bản để các em học tốt bộ môn Tiếng Việt cũng như sẽ là cơ sở học tốt các môn khác. Vì nếu không đọc được, không viết tốt chắc chắn sẽ không thể học được Tiếng Việt và những môn học khác cũng như làm các em rất chậm ở các lớp tiếp theo. Đồng thời việc tư thế học tập và tư thế ngồi viết của các em cũng vô cùng quan trọng. Do đó tôi rất chú trọng xây dựng cho các em một nền tảng vững chắc nhất có thể. Đọc đâu chắc đó, viết đâu đúng đó. Cụ thể: a) Nghiêm khắc giáo dục học sinh tư thế cầm bút và tư thế ngồi viết, đọc đúng: Để có tình thần thoải mái phục vụ tốt cho việc đọc, viết tốt mỗi giờ học thì thái độ và tư thế không kém phần quan trọng. Nhất là vấn đề chữ viết, chắc rằng các em sẽ không thể viết tốt nếu cầm bút không đúng, ngồi viết không tư thế. Hơn thế nữa điều này còn làm ảnh hưởng đến sức khỏe học đường của các em. Việc cầm bút, ngồi viết không đúng tư thế không chỉ làm các em viết không đúng, không đẹp mà còn ảnh hưởng cả tốc độ viế, đọc của các em rất nhiều. Do đó vào mỗi giờ học tôi thường cho học sinh nhắc lại và thực hiện theo đúng quy định: “Tay phải cầm bút bằng 3 ngón tay, tay trái giữ mép vở, lưng thẳng, đầu hơi cúi, ngực không tì vào bàn”. Lặp đi lặp lại nhiều lần, các em cũng dần dần ngồi đúng, cầm bút đúng. Để viết dễ, chữ đẹp tôi còn hướng dẫn các em cách để vở hơi chếch bên trái, khi viết xuống những dòng dưới, các em tự đẩy vở lên trên để cánh tay luôn tì lên mặt bàn làm điểm tựa khi viết.
10. 12 Hình 3: Học sinh ngồi viết đúng tư thế b) Đối với phần đọc: Điều tiên quyết quyết định các em có đọc được hay không, tốc độ đọc có nhanh hay không và cũng đồng thời liên quan mật thiết qua lại đến vấn đề viết của học sinh chính là thuộc chữ cái, âm, vần Tiếng Việt. Vì thế ngày từ những ngày đầu của chương trình dạy tập nói Tiếng Việt cũng như 2 tuần 0, bản thân tôi đã vận dụng triệt để thời gian và công sức hỗ trợ các em ghi nhớ đc chữ cái. Sau đó là giảng dạy, ôn luyện và kiểm tra thường xuyên vào đầu giờ, trong giờ và cuối giờ. Để bổ trợ cho việc làm này tôi luôn có bảng chữ cái, âm vần tại lớp, các em sẽ tự giác ôn luyện mỗi ngày giúp ghi nhớ ngày càng kỹ hơn và nhanh hơn nhưng kiến thức quan trọng ban đầu này. Đồng thời khi bước vào trong bài học giáo viên sẽ song song vừa dạy vừa mở rộng thêm từ và hoàn cảnh dùng từ để giải thích sẽ góp phần giúp các em
11. 13 hiểu kỹ về từ về bài và viết đúng chính tả sau này. Đối với tôi mỗi tiết dạy Tiếng Việt tôi luôn liên hệ thực tế, gắn với hoàn cảnh ngay tại chỗ để các em dễ hiểu nhất về từ ngữ, câu mình học. Điều này rất có lợi cho các em sau này khi dùng từ viết câu, viết chính tả. Để giúp các em nắm chắc việc đọc, học đến đâu đọc chắc, nhớ chắc đến đó thì việc ghi nhớ bảng chữ cái, bảng vần sẽ là điều kiện tiên quyết bắt buộc phải đạt. Do đó mỗi ngày các em sẽ luôn được lặp lại việc ghi nhớ bảng chữ cái, bảng vần một cách chính xác qua nhiều hình thức giáo viên hướng dẫn. Bên cạnh đó tôi luôn có sự liên hệ hình ảnh với âm, vần giúp học sinh ghi nhớ âm, vần thú vị hơn, gần gũi hơn và dễ dàng hơn. *Ví dụ đối với các âm như ch – tr, bản thân sẽ liên hệ với hình ảnh giúp dễ nhớ, dễ nhận biết nhất ch liên hệ con chó, tr liên hệ cây tre). Đối với các âm ng – ngh, g – gh, .tôi cũng liên hệ hình ảnh ( đối với chữ thì các em rất khó nhớ nhưng hình ảnh thì vô cùng dễ nhớ và khắc sâu) và luật chính tả (mỗi khi viết chính tả). * Đối với phần luyện đọc bài đọc: Đây là phần khó đối với học sinh vì bài đọc quá dài nhất là đối với các em miền núi. Vì thế việc rèn cho học đọc chắc phần âm, vần chính là cơ sở để luyện đọc đạt phần bài đọc. Và vì là phần khó nên ở phần này giáo viên nên giữ bình tĩnh, kiên nhẫn và đi từ đơn giản đến khó hơn. Tôi sẽ thực hiện cho học sinh tôi đánh vần từng tiếng, sau đó ghép đọc trơn từng tiếng và đọc theo cách lặp lại sẽ giúp học sinh ghi nhớ hơn. Hơn thế nữa đối với luyện đọc giáo viên sẽ tận dụng những nguồn lực sẵn có trong lớp của mình như hướng dẫn các bạn đọc tốt chỉ bài và đọc mẫu cho cả lớp và tận dụng mọi thời gian có thể cho học sinh thực hiện đọc nhóm đôi, đọc cá nhân. c) Đối với viết: *Dạy các nét cơ bản