Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh Lớp 1

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh Lớp 1

1. quan tâm nhiều tới việc rèn cho trẻ không sai về lỗi trình bày, thì phần chính tả Âm vần chú trọng tới rèn kỹ năng về việc viết đúng phụ âm đầu, thanh điệu và vần. Mặc dù, đa số học sinh thuộc phương ngữ Bắc Bộ ít sai lỗi chính tả về thanh điệu tuy nhiên vẫn còn có một số trường hợp còn mắc phải. Vì vậy, trong phần này, tôi vẫn đưa ra một số bài tập để giúp các em rèn kỹ năng viết đúng chính tả một cách triệt để nhất. 3.2.1. Sử dụng hệ thống bài tập điền từ để sửa lỗi phụ âm đầu 3.2.2. Sử dụng hệ thống bài tập điền từ để sửa lỗi phần vần 3.3. Biện pháp 3: Tổ chức đa dạng các hình thức học tập tạo hứng thú cho học sinh Qua trò chơi, học sinh vừa củng cố kiến thức vừa được mở rộng thêm vốn từ ngữ, hiểu và nắm được nghĩa của các từ, đồng thời rèn cho học sinh khả năng hợp tác khi tham gia trò chơi. 3.3.1. Trò chơi áp dụng cho dạng bài chính tả sửa lỗi phụ âm đầu Trò chơi: Nhanh tay, nhanh mắt Trò chơi: Điền vào chỗ trống Trò chơi: Tìm nhà cho chữ 3.3.2. Trò chơi áp dụng cho dạng bài chính tả sửa lỗi phần vần 3.4. Biện pháp 4: Thực hiện nghiêm túc việc nhận xét, chấm chữa bài cho học sinh. Để giúp HS viết đúng chính tả ngoài các biện pháp đã nêu trên thì việc thực hiện tốt việc chấm, chữa, nhận xét bài cho học sinh sau khi viết xong là vô cùng quan trọng. Việc học sinh tự sửa lỗi sai của mình hoặc của bạn cũng chính là một cách giúp học sinh nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả. 3.5. Biện pháp 5: Tăng cường khen thưởng, động viên sự tiến bộ của học sinh Song song với các biện pháp trên, tôi thường dùng biện pháp tổ chức cho học sinh: “Thi viết đúng, viết đẹp” các từ khó ở đầu giờ học, các em rèn viết trong bảng con, giáo viên nhận xét thưởng sao thi đua theo từng tổ, khen thưởng động viên khích lệ tinh thần học tập của học sinh. Đối với học sinh không sai lỗi trong các vở học, trình bày sạch sẽ, tôi thường khuyến khích, khen thưởng các em bằng những phần thưởng nhỏ như: cục tẩy, nhãn tên, stickco giáo viên tuyên dương trước lớp để các bạn noi gương. 4. Khả năng áp dụng của biện pháp: Sáng kiến kinh nghiệm đã được áp dụng ở lớp 1B Trường tiểu học Khánh Thượng và đạt hiệu quả cao, sáng kiến có thể nhân rộng và áp dụng ở các lớp trong các trường tiểu học. 5. Những thông tin cần được bảo mật: không có Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1
2. 6. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Đó là sự ủng hộ của nhà trường và về các trang thiết bị dạy học như tivi, máy tính, cũng như sự phối hợp giữa phụ huynh và giáo viên lớp 1B. 7. Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả: Sau thời gian thực hiện “Một số bện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho HS lớp 1” cho thấy qua áp dụng sáng kiến kinh nghiệm vào thực hiện trong lớp từ tháng 19/2022 đến tháng 3 năm 2023 kết quả đạt được như sau: - Học sinh khi viết chính tả đã đẹp hơn và không còn mắc những lỗi sai phụ âm đầu, thanh hay các vần nữa. Học sinh viết chữ đẹp và cẩn thận hơn rất nhiều. - Trong giờ học chính tả, sự kết hợp của cô giáo và học sinh rất nhịp nhàng, các em tiếp thu bài tốt, không khí học tập sôi nổi, thực sự tiết học trở thành “học mà vui, vui mà học”. Các em rất hào hứng trong những tiết học. Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật. Khánh Thượng, ngày 27 tháng 3 năm 2023 Người nộp đơn (Ký và ghi rõ họ tên) Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1
3. 1 A. PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Việt Nam luôn coi giáo dục là “Quốc sách hàng đầu” giáo dục có vị trí, vai trò vô cùng quan trọng đối với xã hội. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản toàn diện giáo dục cũng chỉ rõ rằng: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội”. Để con người có khả năng đáp ứng được yêu cầu về sự phát triển kinh tế xã hội, chúng ta nhất thiết phải bắt đầu từ bậc Tiểu học bởi đây là nền móng cơ bản cho toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân. Bắt đầu giai đoạn học tập, các em cần phải được học chữ bởi chữ viết có vai trò rất quan trọng đối với con người. Viết là một trong bốn kỹ năng (nghe, nói, đọc, viết) được thể hiện rõ ràng nhất trong môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học. Giúp học sinh phát triển năng lực sử dụng ngôn ngữ ở dạng thức viết trong hoạt động giao tiếp. Ngay từ lớp 1 học sinh đã cần phải viết đúng chính tả cũng như phát âm đúng. Học sinh phải nhận biết các con chữ để ghép các âm, vần, tiếng, từ với nhau. Bên cạnh đó, việc rèn chính tả cho học sinh càng được chú trọng hơn vì các em tiếp tục được hoàn thiện năng lực nói tiếng phổ thông. Trẻ có biết chữ mới có phương tiện để học Tiếng Việt và các môn Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội khác. Muốn đọc thông, viết thạo học sinh phải được học chính tả. Cách rèn chính tả có tính chất công cụ và có một vị trí quan trọng trong giai đoạn học tập đầu tiên của trẻ em. Việc rèn kĩ năng viết đúng chính tả đang là vấn đề quan tâm của rất nhiều người. Xong kết quả học sinh viết chính tả chưa đáp ứng được yêu cầu kỹ năng hình thành giao tiếp. Một số học sinh còn nói ngọng, viết sai chính tả, mắc nhiều lỗi chính tả thông thường gây hiểu nhầm cho người cùng giao tiếp. Các em thường đổ lỗi là do vùng miền, thói quen hay bẩm sinh. Tuy nhiên, trong thực tế cũng một phần lỗi do các nhà sư phạm, nhiều giáo viên vẫn chưa vận dụng nhuần nhuyễn việc hình hành kỹ năng viết đúng chính tả cho học sinh, quá trình dạy học còn mang nặng lối truyền thống, thầy giảng học sinh nghe mà không có sự tác động qua lại giữa thầy và trò. Do đó, hiệu quả dạy học chưa cao, học sinh bị hạn chế trong việc thích ứng với vốn từ phong phú của tiếng Việt mà lẽ ra các em có thể sử dụng chính xác cả nói, viết, hiểu rõ nghĩa, đồng thời thấy được cái hay cái đẹp của tiếng mẹ đẻ. Qua nghiên cứu tôi thấy, chương trình giáo dục phổ thông 2018 đề cao việc phát triển năng lực, phẩm chất của học sinh Tiểu học (lấy học sinh làm trung tâm), từ đó học sinh được thực hành nhiều hơn. Để khắc phục tình trạng trên và đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp viết đúng chính tả, tôi nhận thấy cần xây dựng các biện pháp nhằm nâng cao kỹ Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1
4. 2 năng viết đúng chính tả cho học sinh. Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1”. 2. Mục đích nghiên cứu - Tìm hiểu thực trạng việc rèn kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1. - Xây dựng các biện pháp cụ thể giúp giáo viên lớp 1 rèn đúng chính tả cho học sinh. - Nghiên cứu áp dụng các biện pháp mới giúp học sinh lớp 1 viết đúng chính tả. 3. Đối tượng nghiên cứu - Các biện pháp nhằm nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1B, trường Tiểu học Khánh Thượng do tôi làm chủ nhiệm lớp. 4. Thời gian nghiên cứu Từ tháng 9/2022 đến tháng 10/2022: Nghiên cứu cơ sở lí luận và tìm hiểu thực trạng. Từ tháng 10/2022 đến hết tháng 2/2023: Tiến hành thực nghiệm tại nhóm lớp và lập đề cương sáng kiến. Tháng 3/2022: Đánh giá kết quả thực hiện và trình bày hoàn thiện sáng kiến. 5. Phạm vi nghiên cứu - Địa bàn nghiên cứu: HS lớp 1B - Trường Tiểu học Khánh Thượng. 6. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 6.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: - Phân tích tổng hợp các tài liệu. - Phân loại các tài liệu. - Phương pháp so sánh. 6.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: - Phương pháp điều tra. - Phương pháp đàm thoại. - Phương pháp thực nghiệm. 6.3. Phương pháp hỗ trợ: - Phương pháp thống kê toán học. Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1
5. 3 B: NỘI DUNG 1. Cơ sở lí luận 1.1. Một số khái niệm cơ bản 1.1.1. Chính tả Chính tả là quy ước mà xã hội đặt ra đối với chữ viết để người sử dụng biết viết đúng. Một số quy định về chữ viết tiếng Việt như quy định đánh dấu phụ, dấu thanh, quy tắc viết hoa tên riêng, quy tắc dùng dấu nối, quy tắc về việc sử dụng phụ âm đầu, vần và thanh điệu là những vấn đề chính tả mà người sử dụng ngôn ngữ hay mắc phải. 1.1.2. Kỹ năng chính tả Kỹ năng viết chính tả là khả năng vận dụng tri thức và hiểu biết sẵn có vào hoạt động chính tả. Trong chính tả có hai kỹ năng viết cần thiết và cơ bản nhất mà học sinh cần rèn luyện là kỹ năng viết đúng và kỹ năng viết đẹp. Kỹ năng viết đúng: Đúng về cách viết từ ngữ, âm tiết, lối viết hoa, Tất cả đều phải theo quy tắc. Chữ viết có thể chưa hợp lí nhưng khi viết theo đúng chính tả thì người cầm bút không được tự ý viết khác đi (tức là không thể có sáng tạo cá nhân). Kỹ năng viết đẹp: Chữ viết đẹp, đúng kích cỡ, thẳng hàng, không bị lên dốc, xuống đèo. Để có kỹ năng này cần đến quá trình rèn luyện lâu dài khiến đôi bàn tay trở nên mềm mại và nét chữ trở nên phóng khoáng. Đôi khi năng khiếu cũng rất quan trọng để có kỹ năng viết đẹp. 1.2. Cơ sở khoa học của việc rèn kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1 1.2.1. Cơ sở ngôn ngữ học Tiếng Việt là một ngôn ngữ thuộc loại hình đơn lập – âm tiết tính. Trong hệ thống các đơn vị ngữ âm tiếng Việt, âm tiết có vị trí đặc biệt quan trọng. Âm tiết biểu hiện tập trung nhất, đầy đủ nhất những đặc điểm của tiếng Việt về mặt ngữ âm. Đồng thời, âm tiết là đơn vị cơ bản trên bình diện biểu hiện của hệ thống các đơn vị ngữ pháp và hệ thống các đơn vị từ vựng – ngữ nghĩa tiếng Việt. Âm tiết tiếng Việt có thể trực tiếp mang nghĩa và có kích thước giới hạn trùng với kích thước giới hạn của các đơn vị từ vựng và ngữ pháp: hình vị, từ, câu, Ở Tiểu học, âm tiết còn được gọi là tiếng, đơn vị quen thuộc với các em học sinh. Như vậy, chính tả tiếng Việt về cơ bản là chính tả âm tiết. Viết đúng chính tả tiếng Việt chủ yếu là biết viết đúng các tổ hợp chữ cái ghi âm tiết. Do đó việc lựa chọn chữ âm – tiết làm đơn vị để dạy trong quá trình dạy tiếng Việt nói chung, dạy các bài tập Tiếng Việt nói riêng, cần được coi là vấn đề hiển nhiên và rõ ràng. Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1
6. 4 Chữ Quốc ngữ được xây dựng trên cơ sở của bộ chữ cái La tinh gồm 26 kí hiệu cơ bản. Mỗi kí hiệu biểu hiện một âm vị tương ứng trong ngôn ngữ. Vì thế, chữ viết tiếng Việt là một chữ được ghi âm tương đối hợp lí. Ở cấp độ âm tiết, nói chung có sự đối ứng một - một giữa âm và chữ “phát âm thế nào thì viết thế ấy”. Đối với người Việt Nam, có một số lượng lớn âm tiết mà ai cũng có thể viết đúng chính tả dễ dàng. Như vậy, về cơ bản, chính tả tiếng Việt là chính tả ngữ âm giữa cách đọc và cách viết thống nhất với nhau. Trong tiết bài tập hay tập chép hoặc nghe - viết, học sinh sẽ xác định được cách viết đúng (đúng chính tả) bằng việc tiếp nhận chính xác âm thanh. Chính tả tiếng Việt là chính tả ngữ âm nhưng trong thực tế muốn viết đúng chính tả, việc nắm nghĩa của từ rất quan trọng. Hiểu nghĩa từ là một trong những cơ sở giúp người học viết đúng chính tả. Vì vậy, việc đặt một hình thức ngữ âm nào đó trong từ (mỗi từ gắn với một nghĩa xác định) sẽ giúp học sinh dễ dàng viết đúng chính tả. 1.2.2. Cơ sở tâm lí học Viết chữ và viết đúng không chỉ là những vận động cơ bắp mà còn là những thao tác trí óc của người viết. Kỹ năng chính tả bao gồm các cử động phối hợp thuần thục của ngón tay, bàn tay, cổ tay, cánh tay để sử dụng bút thực hiện đúng các chữ, đảm bảo sự khác biệt và tốc độ viết chữ nhanh. Mức độ thông thạo của chính tả thể hiện ở việc viết đúng các chữ cái ở mọi vị trí cần thiết của chúng, phụ thuộc vào hoạt động cơ bắp và thần kinh của cơ thể trực tiếp tham gia hoạt động viết. Học sinh Tiểu học thường có trí nhớ chủ định và không chủ định đang phát triển. Ở lứa tuổi của học sinh lớp 1 ghi nhớ không chủ định giữ vai trò quan trọng, các em thường học thuộc bài một cách máy móc theo tài liệu (đúng từng câu, từng chữ). Sự chú ý vẫn còn gắn với một động cơ ngắn, chẳng hạn: siêng phát biểu để được cô khen, để được bố mẹ thưởng Sự chú ý của các em còn chưa bền vững do quá trình ức chế còn yếu. Vì vậy, các em không thể tập trung chú ý lâu vào công việc mà dễ bị phân tán. Sự chú ý tốt nhất của học sinh lớp 1 chỉ kéo dài trong thời gian ngắn. Vì thế trong quá trình dạy học Tiếng Việt nói chung và quá trình rèn viết đúng chính tả nói riêng, giáo viên cần đa dạng hoá các phương pháp và các hình thức tổ chức dạy học nhằm duy trì sự chú ý và hứng thú học tập của học sinh. Ngoài ra, xét về mặt sinh lý, trạng thái chú ý của các em học sinh bị quy định ở chỗ trên bán cầu đại não xuất hiện một trung tâm kích thích hưng phấn của các tế bào thần kinh. Đặc biệt trong hoạt động học tập, việc tạo ra các hưng phấn đó cho học sinh là điều kiện đảm bảo cho giảng dạy. Trạng thái chú ý được xuất hiện và được duy trì nhờ hứng thú của học sinh đối với công việc học tập. Xuất phát từ đặc điểm đó, trong tiết bài tập Tiếng Việt hay tiết tập chép và Nghe - viết, cần sử dụng các phương thức thích hợp có tác dụng khiêu gợi và Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1
7. 5 kích thích sự chú ý, tích cực hoá hoạt động tư duy của học sinh, làm cho các em ý thức được ý nghĩa thực tiễn của chính tả trong các hoạt động giao tiếp bằng ngôn ngữ viết. Những yêu cầu của kỹ năng chính tả được học sinh tiếp nhận và tự giác rèn luyện để ứng dụng có hiệu quả trong thực tiễn. 2. Cơ sở thực tiễn của rèn kĩ năng viết đúng chính tả lớp 1 2.1. Thực trạng viết sai lỗi chính tả của học sinh lớp 1 Hiện nay việc viết sai chính tả là một hiện tượng phổ biến không chỉ đối với học sinh Tiểu học mà ngay cả học sinh Trung học cơ sở và Trung học phổ thông cũng mắc phải. Dường như càng lên lớp cao thì ý thức viết đúng chính tả mất dần đi không còn coi trọng về viết đúng hay viết đẹp nữa. Trong những bài tập Tiếng Viêt, giáo viên thường thực hiện quá trình dạy học một cách cứng nhắc, làm sao cho hết giờ là hết bài, những kỹ năng viết đúng chính tả mà học sinh cần được củng cố vẫn chưa được coi trọng, cũng không xác định rõ mức độ cần đạt được qua từng lớp. Vì vậy đã gây cho học sinh nhiều thiệt thòi trong việc hoàn thiện năng lực và thói quen viết đúng chính tả. Một đặc trưng trong nhận thức của học sinh Tiểu học đó là chưa có sự tập trung, sự chú ý trong khi học. Vì vậy trong lớp các em hay làm việc riêng, nói chuyện riêng, giáo viên rất khó kiểm soát hết tất cả các em. Khi giáo viên đọc các em không chú ý dẫn đến viết sai chính tả. Mỗi học sinh có một đặc điểm khác nhau nên mỗi em cũng mắc các lỗi chính tả khác nhau. Ở lứa tuổi này bộ máy phát âm chưa hoàn chỉnh, do đó nhiều em còn nói “ngọng”, nói “nghịu” (lớp 1) nên dẫn đến việc ghi âm không chính xác. Mà học sinh Tiểu học thường nói sao thì viết vậy hay “viết như nói”, “viết như nghe”. Ở nước ta có ba vùng phương ngữ lớn, mỗi vùng có cách phát âm mang màu sắc địa phương và phát âm một số từ lệch chuẩn dẫn đến viết sai chính tả theo vùng. Do đó phải tập cho học sinh phát âm đúng, phát âm phù hợp với chuẩn phát âm đã được thừa nhận trong ngôn ngữ hay nói cách khác là đúng chính âm. Bên cạnh đó, việc rèn luyện kỹ năng viết đúng chính tả có đạt được theo đặc điểm chính tả tiếng Việt hay không còn bị chi phối bởi đặc điểm nhận thức của học sinh. Nhiều học sinh viết sai chính tả do các em không phân tích được cấu tạo của chữ viết, không hiểu được nghĩa của các từ cần viết, không hiểu nội dung của văn bản cần viết, không nắm được ý của từng câu, từng vế câu. Kết quả khảo sát thực trạng học sinh viết chính tả đầu HK2 năm học 2022 - 2023 ở lớp 1B - lớp tôi chủ nhiệm như sau: Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1
8. 6 Dạng Chính tả đoạn - bài Chính tả âm – vần bài Tổng số Học sinh viết Học sinh viết Học sinh Học sinh học sinh: đúng sai viết đúng viết sai 34 SL % SL % SL % SL % Đầu HK2 20 58,8% 14 41,2% 19 55,9% 15 44,1% 2.2. Nguyên nhân viết sai lỗi chính tả của học sinh lớp 1 Đối với người giáo viên Tiểu học phải biết được nguyên nhân viết sai lỗi chính tả của học sinh để đề ra các biện pháp thích hợp sửa lỗi chính tả cho học sinh nhằm góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và thực hiện mục tiêu của giáo dục Tiểu học. Bởi chỉ trên cơ sở học sinh viết đúng mới hiểu đúng và cảm thụ đúng các bài văn, bài thơ trong chương trình. Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy giáo viên và học sinh có những điểm hạn chế ảnh hưởng không nhỏ tới chất lượng dạy – học các bài tập Tiếng Việt. Cụ thể như sau: Về phía giáo viên: - Giáo viên kì vọng quá nhiều vào học sinh, nghĩa là giáo viên luôn có suy nghĩ rằng học sinh của mình đã hiểu bài và chắc chắn các em sẽ viết bài đúng và cẩn thận. Tuy nhiên trên thực tế thì ngược lại. - Nhận thức của giáo viên về việc rèn luyện kỹ năng viết cho học sinh còn hạn chế. - Giáo viên chủ quan luôn nghĩ rằng cách tổ chức học tập của mình gây sự hứng thú cho học sinh và đạt hiệu quả cao. - Giáo viên chưa nghiêm túc chấm, chữa và sửa lỗi cho từng HS dẫn đến HS lần sau viết bài vẫn mắc lại lỗi sai như những lần trước. - Giáo viên chưa tổ chức cho học sinh khai thác hệ thống bài tập Tiếng Việt (đặc biệt là dạng bài tập Tiếng Việt phân biệt nhằm nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh) mà chỉ chú trọng vào phần bài viết. Về phía học sinh: Qua quá trình khảo sát và thực nghiệm ở lớp 1, tôi nhận thấy như sau: Thứ nhất, những bài tập chép hay nghe - viết, học sinh viết cẩu thả, chữ xấu, bẩn, thường tập trung ở các học sinh hiếu động. Ở lứa tuổi này, các em vẫn còn ham chơi, chưa có ý thức tầm quan trọng của kĩ năng viết đúng chính tả trong thực tiễn. Hơn nữa, khả năng tập trung của các em còn hạn chế, bản tính lại hiếu động, chưa quen với hoạt động học tập liên tục trên lớp, nên với các bài Nghe - viết, các em không tập trung chú ý, nghe không rõ dẫn tới viết sai chính Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1
9. 7 tả, hoặc do tốc độ viết của các em còn chậm, khi giáo viên đọc nhóm từ tiếp theo, các em vội viết ngoáy cho nhanh, dẫn tới việc chữ xấu, bẩn. Thứ hai, các em còn thường mắc các lỗi chính tả do còn nhiều hạn chế về ngôn ngữ, chưa nắm vững cấu tạo chữ viết tiếng Việt, chưa nắm vững nghĩa của từ, đồng thời, học sinh còn chịu ảnh hưởng của cách phát âm theo tiếng địa phương nơi mình cư trú nên dễ bị lẫn lộn các âm, vần và thanh trong khi viết. Thứ ba, một số học sinh còn hạn chế về việc sử dụng các quy tắc, viết chính tả trong tiếng Việt và một số từ, chữ viết bất quy tắc gây cho các em khó khăn trong quá trình viết. Nguyên nhân này có thể bắt nguồn từ việc trong quá trình học, khi giáo viên giảng giải về các quy tắc chính tả, các em không chú ý, hoặc từ bản thân giáo viên đã không cung cấp cho các em hoặc giải thích một cách qua loa, sơ sài, khiến học sinh không hiểu được vấn đề. Ngoài những nguyên nhân xuất phát từ giáo viên và học sinh như trên thì còn có một số nguyên nhân khác có liên quan đến thực trạng rèn luyện kỹ năng viết đúng chính tả của học sinh Tiểu học như: Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho việc dạy học của một số nhà trường còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu của từng bài học. Tiếng Việt chúng ta là tiếng nói thống nhất nhưng lại có nhiều phương ngữ. Mỗi vùng lại có một cách phát âm riêng nên dù chương trình và sách giáo khoa đã cố gắng cung cấp các bài tập lựa chọn xong vẫn không thể hiện cụ thể được các trường hợp chính tả đa dạng của từng phương ngữ. 3. Các biện pháp đã tiến hành 3.1. Biện pháp 1: Rèn phát âm chuẩn cho học sinh Do học sinh lớp 1 mới học đọc, học viết nên việc phát âm còn gặp một số vấn đề. Từ việc phát âm sai, dẫn đến việc các con viết sai chính tả, hiểu sai nghĩa của từ ngữ. Vì vậy, giáo viên cần đưa ra các giải pháp cụ thể để giúp học sinh khắc phục lỗi phát âm. Trước tiên, giáo viên cần hướng dẫn học sinh biết cách quan sát chữ ghi mặt âm thanh, lời nói của người khác và của bản thân mình để điều chỉnh việc đọc, nói cho tốt. Tiếp theo, giáo viên cần nắm chắc các biện pháp chữa lỗi phát âm bao gồm biện pháp luyện theo mẫu, biện pháp cấu âm và biện pháp luyện âm đúng qua âm trung gian. Tuỳ thuộc âm thanh sai lạc, tùy thuộc vào học sinh mà giáo viên lựa chọn biện pháp thích hợp. 3.1.2. Chữa lỗi phát âm bằng biện pháp luyện theo mẫu Bằng phát âm mẫu của mình giáo viên đưa ra trước học sinh cách phát âm chuẩn, các từ cần luyện, yêu cầu học sinh phát âm theo. 3.1.2. Chữa lỗi phát âm bằng biện pháp cấu âm Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1
10. 8 Giáo viên mô tả cấu âm của một âm nào đó rồi hướng dẫn học sinh phát âm theo. Với phụ âm cần mô tả vị trí của lưỡi, phương thức cấu âm. Tôi đã tiến hành sửa từng âm: - Sai phát âm /p/ pờ thành /b/ bờ: Để luyện đọc đúng /p/, tôi đã hướng dẫn học sinh bậm hai môi lại và bật hơi qua môi mạnh hơn để phát âm. Khi phát âm /b/ thì đọc nhẹ hơn, không cần bật hơi. - Sai phát âm /n/ nờ - /l/ lờ lẫn lộn: Học sinh hay phát âm lẫn giữa l/n, ch/tr, d/gi và phần lớn các em không ý thức được mình đang phát âm âm nào. Để chữa lỗi phát âm cho học sinh, tôi hướng dẫn học sinh khi phát âm âm /l/ thì đưa lưỡi lên phía bên trên lợi của hàm trên, còn khi phát âm /n/ thì đưa đầu lưỡi vào mặt trong của hàm răng... 3.1.3. Biện pháp chữa lỗi bằng âm trung gian Là biện pháp chuyển từ âm sai về âm đúng qua âm trung gian. Biện pháp này thường được dùng để chữa từ thanh nặng về thanh hỏi, thanh sắc về thanh ngã. Để chữa lỗi này cho học sinh, tôi đã làm công việc tạo mẫu luyện cho trẻ phát âm riêng từng thanh hỏi, ngã. Phát âm các tiếng có thanh hỏi ngã cần qua các bước sau đây: - Đầu tiên ghép các tiếng có cùng thanh, cùng vần với tên gọi thanh. Ví dụ: hỏi: sỏi, thỏi, gỏi. ngã: bã, đã, giã, mã. - Tiếp theo ghép các tiếng cùng thanh, cùng loại âm tiết với tên gọi thanh. Ví dụ: hỏi: thảo, phải, kẻo. (âm tiết nửa mở) ngã: ngõ, khẽ, cũ. (âm tiết mở). - Cuối cùng ghép bất kỳ âm đầu các vần với các thanh. 3.1.4. Tập hát để giúp học sinh phát âm đúng một vài thanh Chẳng hạn, âm vực của thanh huyền thấp hơn thanh sắc (hoặc thanh không) nên tập hát thanh sắc (hoặc thanh không) thành thanh huyền rất thuận lợi. Ví dụ: Cho học sinh đọc đúng thanh huyền bằng cách tập cho các em câu hát ''Bé bé bằng bông, hai má hồng hồng''. Tóm lại, để giúp học sinh khắc phục được lỗi viết sai chính tả, việc đầu tiên người giáo viên cần làm, đó là rèn cho học sinh cách phát âm chuẩn. Dần dần, thói quen đó hình thành kĩ năng. Và khi học sinh phát âm đúng thì việc viết đúng chính tả sẽ không còn quá khó khăn. 3.2. Biện pháp 2: Sử dụng linh hoạt hệ thống bài tập nhằm nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1
11. 9 Bên cạnh việc rèn phát âm chuẩn, giáo viên cần sử dụng linh hoạt hệ thống bài tập để giúp cho học sinh nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả. Cụ thể trong phần này, tôi đưa ra một hệ thống bài tập mà giáo viên có thể sử dụng trong phần chính tả âm - vần để rèn kỹ năng viết đúng chính tả cho học sinh. Tuy nhiên, việc vận dụng và giải quyết các bài tập này đều bắt nguồn từ việc sử dụng ba phương pháp mà tôi đã đề cập ở trên. Trong phần viết đoạn bài, tôi quan tâm nhiều tới việc rèn cho trẻ không sai về lỗi trình bày, thì phần chính tả Âm vần chú trọng tới rèn kỹ năng về việc viết đúng phụ âm đầu, thanh điệu và vần. Mặc dù, đa số học sinh thuộc phương ngữ Bắc Bộ ít sai lỗi chính tả về thanh điệu tuy nhiên vẫn còn có một số trường hợp còn mắc phải. Vì vậy, trong phần này, tôi vẫn đưa ra một số bài tập để giúp các em rèn kỹ năng viết đúng chính tả một cách triệt để nhất. Bài tập là bài cho học sinh làm để tập những điều đã được học, đồng thời hình thành các tri thức mới. Bài tập rèn viết đúng chính tả cũng vậy, chúng có nhiệm vụ: một mặt giúp học sinh luyện tập thành thạo các kỹ năng, biết quy trình thực hiện kỹ năngviết đúng chính tả, mặt khác giúp nhận biết cơ sở khoa học của các kỹ năng, kỹ xảo chính tả. Do yêu cầu về tri thức tiếng Việt và ngôn ngữ ở bậc Tiểu học còn đơn giản, học sinh chưa phải đáp ứng nhu cầu nắm được bản chất, nắm được các tri thức lí thuyết hàn lâm về tiếng Việt và ngôn ngữ, các em mới chỉ cần nhận biết dần những tri thức chính tả qua các giờ thực hành luyện tập, qua một loạt thao tác để tạo ra cách viết chữ đúng đó là những thao tác như: điền âm, vần, tiếng đúng vào chổ trống để tạo ra từ có nghĩa, lựa chọn những từ điền vào chỗ trống, tìm từ có phụ âm, vần, tiếng theo yêu cầu , bài tập rèn viết đúng chính tả lựa chọn những hiện tượng chính tả để qua đó cung cấp tri thức chính tả và được trình bày dưới nhiều hình thức bài tập. Mỗi phần chính tả Âm vần đều đã cung cấp một vài bài tập, được tiến hành trong thời gian còn lại của tiết học, nhiệm vụ của giáo viên và học sinh là giải quyết các bài tập này để rèn kỹ năng chính tả. Tuy nhiên, đây là các bài tập mà người biên soạn SGK đề xuất, có thể chưa phù hợp với tình hình cụ thể tại lớp học, các bài tập lựa chọn cũng chỉ mới đề cập tới một vài vấn đề chính tả đặc trưng của các vùng miền khác nhau, còn trong một vùng phương ngữ vẫn có những lỗi chính tả khác nhau ở những cá nhân khác nhau. Vì thế, tôi khái quát các bài tập thành một hệ thống, với những đối tượng cụ thể, giáo viên có thể sử dụng các dạng bài này để xây dựng các trò chơi, phiếu bài tập, các bài tập bổ sung hoặc thay thế các bài trong SGK để phù hợp hơn với thực trạng học sinh viết sai chính tả trong lớp. Những bài tập này đều có thể được giải quyết bằng các phương pháp mà tôi đã đề xuất, việc phân tách như hiện có trong sáng kiến chỉ nhằm mục đích làm rõ Một số biện pháp nâng cao kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh lớp 1