Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ Mẫu giáo 5 -6 tuổi ở Trường Mầm non

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ Mẫu giáo 5 -6 tuổi ở Trường Mầm non

1. Thông qua việc nghiên cứu, khảo sát thực trạng, lựa chọn một số phương pháp, hình thức để lồng ghép trò chơi dân gian vào bài học, các chủ đề và các thời điểm chơi trong ngày sao cho phù hợp giúp trẻ lĩnh hội kiến thức một cách nhẹ nhàng. Đưa trò chơi dân gian đến với trẻ giúp trẻ tự tin trong giao tiếp, có kỹ năng ứng xử trong cuộc sống, tạo không khí vui tươi, cởi mở, thân thiện trong trường học. Góp phần thực hiện tốt mục tiêu “Xây dựng trường học thân thiện - Học sinh thanh lịch”. Giúp trẻ phát triển toàn diện về chân – thiện – mỹ. Ngoài ra còn phát triển ở trẻ tình yêu quê hương đất nước, các bản sắc văn hóa của dân tộc 3. Thời gian, đối tượng, phạm vi nghiên cứu. 3.1. Thời gian nghiên cứu. - Tháng 9/2024: Khảo sát thực tế tìm hiểu nguyên nhân. - Từ tháng 9/2024 đến tháng 3/2025: Củng cố và thực hiện cho các năm tiếp theo. - Tháng 10/2024 đến tháng 3/2025: Áp dụng các giải pháp. - Tháng 4/2025: Hoàn thành văn bản, in và nộp sáng kiến kinh nghệm. 3.2. Đối tượng nghiên cứu. Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ mẫu giáo 5 -6 tuổi ở trường mầm non. 3.3. Phạm vi nghiên cứu. - Lớp mẫu giáo lớn 5 - 6 tuổi A2 Trường mầm non nơi tôi đang công tác. PHẦN II. NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN. 1. Hiện trạng vấn đề. Trò chơi dân gian là một trong những di sản quý giá của dân tộc, nó được kết tinh qua quá trình lao động và sinh hoạt của con người Việt Nam. Và đặc biệt đối với trẻ em trò chơi dân gian mang lại nhiều điều thú vị và bổ ích giúp trẻ thỏa mãn nhu cầu vui chơi, giải trí. Ngày nay có nhiều trò chơi hiện đại đã được đưa vào đời sống của trẻ, cũng
2. không thể phủ nhận những lợi ích mà trò chơi hiện địa mang lại. Chúng ta cần cân bằng giữa trò chơi hiện đại và trò chơi dân gian. Với đăc thù trẻ mầm non là các hoạt động chủ đạo của trẻ đều đặt dưới dạng trò chơi để dễ tiếp thu kiến thức và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ.khi tham gia trò chơi trẻ được đối đáp, nhảy múa, ca hát qua đó vốn từ của trẻ được phát triển phong phú hơn. Trò chơi dân gian giúp trẻ hình thành nhân cách văn hóa, mang bản sắc dân tộc Việt Nam. Năm học 2024 - 2025 tôi được nhà trường phân công giảng dạy lớp 5 tuổi A2. Trong quá trình trực tiếp dạy trẻ hàng ngày tôi nhận thấy có những thuận lợi và khó khăn như sau: * Thuận lợi. Trong những năm gần đây được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, đặc biệt là sự quan tâm sát sao của Phòng giáo dục và đào tạo cũng như lãnh đạo địa phương đã tổ chức cho trẻ mầm non tham gia cuộc thi “Bé với trò chơi dân gian”. Nhà trường đã phối kết hợp với cha mẹ học sinh đầu tư mua sắm trang thiết bị đầy đủ để trẻ được vui chơi. Bản thân luôn rất thích các trò chơi dân gian và sưu tầm được nhiều trò chơi dân gian đặc sắc phù hợp với trẻ mầm non. Trẻ vô cùng thích thú khi chơi trò chơi dân gian. Hàng năm giáo viên được tham gia các lớp bồi dưỡng chuyên đề có lồng ghép các trò chơi dân gian vào giờ học. Từ đó tôi tích lũy được kinh nghiệm trong việc tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ. * Khó khăn. Trường nằm ở xã thuộc địa bàn miền núi của huyện Ba Vì có điều kiện phát triển kinh tế xã hội và đời sống của nhân dân còn khó khăn. Là địa bàn xã cách trung tâm huyện đến hơn 30 km, giao thông đi lại trong xã còn khó khăn, trình độ dân trí nói chung còn thấp. Khả năng chú ý có chủ định của trẻ còn kém, trẻ dễ dàng nhập cuộc nhưng cũng dễ dàng từ bỏ cuôc chơi.
3. Trong lớp còn một số trẻ rụt rè, nhút nhát, thiếu tự tin và không thích tham gia vào các hoạt động tập thể. Một số phụ huynh nhận thức về giáo dục mầm non còn sai lệch, chưa trú trọng tới việc học và chơi của trẻ khi ở trường mầm non. Chính vì một số lý do đó mà việc tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ còn nhiều hạn chế và chưa có hiệu quả cao. * Số liệu điều tra trước khi thực hiện. Vào đầu năm học, tôi đã tiến hành khảo sát trẻ trên lớp để nắm bắt tình hình, có kế hoạch giáo dục phù hợp cho trẻ 5 tuổi A2 và được thể hiện qua bảng khảo sát sau: Kết quả thực trạng Các kỹ năng Tổng số trẻ Đạt Không đạt trong lớp SL % SL % Trẻ yêu thích trò chơi dân gian 27 11 40,74% 16 59,26% Trẻ hiểu biết về trò chơi dân gian 27 12 44,4% 15 55,6% Trẻ mạnh dạn tự tin khi tham gia 27 9 33,3% 18 66,7% trò chơi Trẻ thể hiện tinh thần đoàn kết khi 27 10 37% 17 63% chơi Biết tự tổ chức chơi 27 12 44,4% 15 55,6% 2. Giải pháp thực hiện sáng kiến để giải quyết vấn đề. Qua bảng khảo sát trên tôi thấy tỉ lệ trẻ chưa có kỹ năng hiểu biết, chơi trò chơi dân gian chưa cao. Tôi đã tìm tòi và thực hiện một số biện pháp thực hiện đề tài này như sau.
4. 2.1. Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch hướng dẫn trẻ chơi trò chơi dân gian Kế hoạch giáo dục của lớp đã được lên dự kiến từ đầu năm học với 35 tuần và bám theo chương trình Khung của Bộ Giáo dục và Đào tạo về yêu cầu kiến thức, kỹ năng cần đạt của từng lứa tuổi. Từ các chủ đề - sự kiện đã được xây dựng thành phiên chế và được Ban giám hiệu phê duyệt, tôi suy nghĩ tìm tòi ra các trò chơi phù hợp với sự kiện đó cụ thể như sau: STT Thời gian Tên trò chơi 1 Tháng 9 Chơi lù lù; chơi âm chơi u; nu na nu nống; tập tầm vông; giấu vật tìm vật 2 Tháng 10 Vật tay; kéo co; vật ngón tay cái; vào vòng ra vòng; nhắm mắt bắt chộp 3 Tháng 11 Dung dăng dung dẻ; chiếm nhà (chiếm đồn) 4 Tháng 12 Dệt vải; kéo cưa lừa xẻ 5 Tháng 1 Gieo hạt; trồng nụ trồng hoa; giã chày một, gánh lúa qua cầu... 6 Tháng 2 Ném còn; mèo đuổi chuột; bắt bướm; bắt cua bỏ giỏ; thả đỉa ba ba 7 Tháng 3 Ô tô và chim sẻ; thuyền về bến 8 Tháng 4 Lộn cầu vồng 9 Tháng 5 Nhảy dây; cướp cờ Qua việc lựa chọn, sắp xếp một cách khoa học về kế hoạch tổ chức chơi các trò chơi dân gian cho trẻ theo từng tháng, tôi nhận thấy rất thuận lợi cho việc tổ chức các trò chơi
5. dân gian. Vừa có thể gây hứng thú cho trẻ trong các hoạt động học vừa giúp trẻ được vui vẻ, thoải mái và tự tin khi tham gia chơi. 2.2: Biện pháp 2: Đảm bảo các nguyên tắc khi cho trẻ chơi trò chơi dân gian - Nguyên tắc 1: Trẻ nắm được tên trò chơi, cách chơi và luật chơi + Tên trò chơi có tác dụng gây hứng thú cho trẻ khi chơi: Vì vậy phải đảm bảo tất cả trẻ nắm được tên trò chơi. + Mỗi trò chơi phải có luật chơi, vì vậy trẻ phải nắm chắc luật chơi thì mới tham gia được. - Nguyên tắc 2: Đảm bảo phát huy tính tích cực, sáng tạo và khuyến khích tất cả trẻ tham gia trò chơi. Một ưu thế của trò chơi dân gian là đa số các trò chơi không giới hạn người tham gia chơi. Vì vậy tôi luôn động viên, khuyến khích trẻ tham gia chơi, càng đông càng vui. Ví dụ: Trò chơi “bịt mắt bắt dê”, mỗi khi có người vào thêm, vòng tròn chỉ rộng ra một chút chứ không thay đổi. Hay trò chơi “rồng rắn lên mây” hàng chỉ dài thêm chứ không thay đổi và tất cả mọi người đều được chơi, được chạy như nhau. Những trò chơi như “thả đỉa ba ba”, “chi chi chành chành”, “nhảy dây” cũng đều như vậy. trong khi chơi tất cả các trẻ đều bình đẳng như nhau. Nếu trẻ nào chơi không đúng luật, chen lấn thì sẽ bị các bạn khác phê bình, loại trừ bằng cách không cho chơi một lượt chơi. Qua đó tinh thần tập thể và tính kỷ luật của trẻ được nâng cao lên rất nhiều. - Nguyên tắc 3: Đảm bảo tổ chức chơi trò chơi tự nhiên, không gò ép. Khi tổ chức chơi các trò chơi tôi thường giúp các cháu tham gia trò chơi một cách tự nhiên không gò ép. Trẻ chơi một cách vui vẻ, thoải mái. Nếu trẻ không muốn tham gia thì tôi sẽ tìm hiểu nguyên nhân để tìm cách giải quyết. Nếu trẻ mệt thì sẽ cho trẻ nghỉ, còn nếu trẻ không chơi do còn nhút nhát thì tôi sẽ động viên, khuyến khích và tham gia chơi cùng trẻ. Ngoài ra khi tổ chức cho trẻ chơi chúng ta cần thay đổi luân phiên các trò chơi để tránh sự nhàm chán cho trẻ.
6. - Nguyên tắc 4: Giáo viên luôn là người bạn chơi của trẻ Trong quá trình tổ chức chơi trò chơi giáo viên phải là người bạn lớn cùng chơi với trẻ, luôn gần gũi, động viên, cởi mở, tạo không khí vui tươi hào hứng bằng dáng vẻ hài hước, dí dỏm, hấp dẫn, gây tiếng cười, làm cho trẻ cảm thấy thoải mái, sảng khoái khi chơi. Qua đó trẻ sẽ mạnh dạn, tự tin hơn, sẵn sàng bày tỏ nguyện vọng của mình với cô giáo và tự khẳng định bản thân mình trong tập thể. Những trò chơi mới giáo viên nên đóng vai trò người chơi chính để cầm trò. Khi trẻ đã biết chơi thành thạo thì cô lại đóng vai phụ để chơi cùng trẻ. Khi tổ chức cho trẻ chơi trò chơi dân gian cần thực hiện theo các bước sau: + Bước 1: Giới thiệu trò chơi ( Giới thiệu trực tiếp hoặc gián tiếp) + Bước 2: Giải thích, đàm thoại về nội dung, hành động chơi và luật chơi. + Bước 3: Phân vai chơi ( Khuyến khích trẻ tự phân vai chơi) + Bước 4: Quá trình chơi – cô đóng vai chơi cùng trẻ, theo dõi, động viên, nhắc nhở trẻ chơi đúng luật. + Bước 5: Nhận xét sau khi chơi. Hình ảnh 1: các bé chơi nu na nu nống (phụ lục 1) 2.3. Biện pháp 3: Chuẩn bị đồ dùng đồ chơi và thuộc lời đồng dao trước khi tổ chức chơi. Đồ dùng, đồ chơi của trò chơi dân gian rất phong phú và mang đặc thù riêng biệt, mỗi trò chơi cần một loại đồ dùng khác nhau. Mỗi trò chơi cần một hoặc nhiều loại đồ chơi tương ứng mà thiếu nó thì trò chơi không thể tiến hành được. Ví dụ: trò chơi “ô ăn quan” thì phải chuẩn bị sỏi và sơ đồ của trò chơi, trò chơi “kéo co” thì không thể thiếu dây kéo. Hay trò chơi “bịt mắt bắt dê” cũng không thể chơi được nếu thiếu đồ để bịt mắt chính vì vậy trước khi tổ chức cho trẻ chơi một trò chơi dân gian nào đó, giáo viên phải tìm hiểu kỹ về cách chơi, luật chơi và đồ dùng cần chuẩn bị khi chơi.
7. Dạy trẻ đọc thuộc lời đồng dao: Khi chơi các trò chơi dân gian, nội dung của các trò chơi thường có các câu hát hoặc các bài đồng dao vui tươi, nhí nhảnh. Mặc dù không phải bài đồng dao nào cũng mang lại ý nghĩa cho trẻ. Song bài nào cũng phù hợp với tư duy và suy nghĩ của trẻ. Ví dụ: trò chơi “rồng rắn lên mây” Rồng rắn lên mây Hỏi thăm thầy thuốc Có cây núc nắc.. Có nhà hay không. Rồng rắn lên mây là trò chơi gắn với đồng dao, nhằm rèn luyện sự nhanh nhẹn, khéo léo, phát huy tinh thần đoàn kết, tôn trong kỷ luật và khả năng đối đáp. Trò chơi chỉ có thể tổ chức khi trẻ thuộc lời bài đồng dao. Chính vì vậy tôi thường cho trẻ làm quen với lời bài đồng dao của các trò chơi dân gian khi hướng dẫn trẻ chơi vào các thời điểm trong ngày của trẻ như: Hoạt động chiều, hoạt động ngoài trời khi trẻ đã thuộc lời đồng dao tôi tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi tương ứng với lời bài đồng dao đó. Vì thế trẻ chơi rất hứng thú và tích cực tham gia vào trò chơi. Hình ảnh 2: trẻ chơi rồng rắn lên mây(phụ lục 1) 2.4. Biện pháp 4: Lồng ghép các trò chơi dân gian vào các hoạt động. Khi tổ chức dạy các hoạt động học cho trẻ. Tôi thường lồng ghép các trò chơi dân gian vào bài học nhằm gây hứng thú cho trẻ và để nội dung bài học không bị khô khan. Từ đó chất lượng giờ học được nâng lên. Mỗi bài dạy tôi sẽ chọn một trò chơi phù hợp và đảm bảo tính logic với bài học. - Đối với hoạt động làm quen với toán: Giáo viên có thể lựa chọn các trò chơi dân gian sao cho phù hợp với nội dung của từng bài dạy và có sự hòa quyện, logic, gây được hứng thú cho trẻ. Ví dụ: Khi cho trẻ học đề tài “Chia 7 đối tượng thành 2 phần”. Tôi cho trẻ chơi trò chơi “Tập tầm vông”, trẻ đọc bài đồng dao sau đó chia nhóm đồ vật có số lượng 7 thành 2 phần vào hai tay theo yêu cầu của cô. Ví dụ: Hãy chia sao cho một tay có số lượng là 4
8. vậy một tay còn lại có số lượng là bao nhiêu? Hay bài “Xác định phía phải, phía trái của đối tượng” (có sự định hướng) thì sẽ cho trẻ chơi trò chơi “Giữ trứng gà”. - Với hoạt động khám phá khoa học và hoạt động làm quen văn học Ở hai hoạt động này thì giáo viên phải chọn trò chơi nhắm phát triển nhận thức và ngôn ngữ cho trẻ. Các trò chơi như: “Giã chày một”, “Rồng rắn lên mây”, “Dệt vải” Khi lựa chọn các trò chơi cần đáp ứng được các tiêu chí như phát triển nhận thức, phát triển ngôn ngữ cho trẻ, cung cấp cho trẻ các kỹ năng như: Hoạt động theo nhóm, kỹ năng sử dụng đồ dùng đồ chơi, rèn luyện trí nhớ, khả năng tư duy cho trẻ Ví dụ: Những câu hát ngược có tính chất đánh lừa nhận thức, thử thách sự năng động của trí tuệ, khiến trẻ muốn hiểu đúng sự vật thì phải chuyển ngược lại. Non cao đầy nước Trên trời lắm cỏ Đáy biển đầy mây Người thì có mỏ Hay trò chơi “nu na nu nống” Nu na nu nống Con ong nằm ngoài Cái trống nằm trong Củ khoai chấm mật - Đối với hoạt động âm nhạc: Giáo viên lựa chọn các trò chơi có lời ca và giai điệu để giúp trẻ ôn luyện về khả năng âm nhạc. Ví dụ: Trò chơi “Hát ống” + Chuẩn bị: 2 ống tre hoặc đồ vật tương tự dài 15 – 20cm, một đầu ống được bịt lại, sau đó nối 2 ống với nhau bằng một sợi dây dài, mỏng. + Cách chơi: Mỗi đầu ống là một số trẻ. Một bên hát và một bên nghe. Đây là hình thức chơi hát đối hoặc trò chơi gọi điện thoại.
9. Hay cho trẻ chơi các trò chơi để luyện giọng hát và tai nghe như trò chơi “Tập tầm vông”, “Dệt vải” - Đối với hoạt động giáo dục thể chất: Ở hoạt động này nên chọn các trò chơi vận động nhằm rèn luyện cho trẻ có thân thể khỏe mạnh, hoạt bát và năng động. Nhiều trò chơi đòi hỏi trẻ phải mạnh mẽ và nhanh chân, nhanh mắt, nhanh miệng. Trẻ phải có sức khỏe mới có thể vui chơi và ngược lại vui chơi giúp cho trẻ khỏe mạnh, năng động. Các trò chơi dân gian được lựa chọn để trẻ chơi trong hoạt động giáo dục thể chất là: Rồng rắn lên mây, kéo co, lộn cầu vồng, đi cầu đi quán, dung dăng dung dẻ - Đối với hoạt động góc: Giờ hoạt động góc trẻ được chơi ở các góc trong lớp và trẻ được tự chọn góc chơi mà trẻ thích Trò chơi dân gian được lựa chọn để trẻ chơi khi hoạt động góc là những trò chơi theo nhóm nhỏ và chơi trong không gian hẹp: ô ăn quan, chuyền the, kéo cưa lừa xẻ, nu na nu nống trò chơi được chọn phải phù hợp với chủ đề đang thực hiện hoặc phù hợp với nội dung đề tài trẻ đang học. Ví dụ: Với chủ đề nghề nghiệp thì cho trẻ chơi trò chơi “kéo cưa lừa xẻ” hoặc khi ôn số lượng thì có thể chơi trò chơi “ô ăn quan” Hình ảnh 3: Trẻ chơi “ô ăn quan” (phụ lục 1) - Đối với hoạt động chiều: Nội dung của hoạt động chiều là ôn bài cũ hoặc làm quen với bài mới, ngoài ra trẻ được chơi một số trò chơi theo ý thích. Vì vậy giáo viên nên chuẩn bị một số trò chơi để trẻ được vui chơi, thư giãn trước khi ra về. Trò chơi dân gian tổ chức vào hoạt động chiều chủ yếu diễn ra trong lớp nên tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi tĩnh nhằm phát triển nhận thức cho trẻ như trò chơi: ô ăn quan,
10. tập tầm vông, vấn đáp, đếm sao tùy theo chủ đề đang thực hiện để giáo viên chọn trò chơi cho phù hợp. Hình ảnh 4: Trẻ chơi tập tầm vông (phụ lục 1) 2.5. Biện pháp 5: Phối hợp giữa nhà trường và gia đình Để thực hiện tốt các trò chơi dân gian cho trẻ, sự kết hợp giữa phụ huynh là điều rất cần thiết. Vì thế hàng ngày tôi thường thông báo với phụ huynh về chương trình học tập và vui chơi ở lớp của trẻ để phụ huynh có thể dạy thêm cho trẻ các bài ca dao, đồng dao, trong các trò chơi dân gian. Công tác phối hợp giữa phụ huynh và nhà trường là một vấn đề quan trọng, nó góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ. Do đó tôi đưa vào buổi họp phụ huynh đầu năm, giúp phụ huynh hiểu được tầm quan trọng của việc tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ, từ đó có thể đưa ra các biện pháp cụ thể. Mỗi khi học bài thơ, ca dao, đồng dao nào tôi đều ghi nội dung đó ở góc tuyên truyền, nhắc nhở phụ huynh theo dõi và về nhà kiểm tra trẻ qua các nội dung trẻ đã học. Hàng ngày giờ đón trả trẻ tôi thường trao đổi với phụ huynh về tình hình sức khỏe của trẻ khi tham gia các trò chơi cũng như trao đổi với phụ huynh về sự nhanh nhẹn, khéo léo của trẻ trong các trò chơi. Khuyến khích phụ huynh đến tham gia chơi trò chơi dân gian cùng các con ở trường mầm non. Vận động phụ huynh ủng hộ những nguyên vật liệu dễ tìm có trong gia đình để tạo đồ chơi cho trẻ, hoặc có thể cùng cô tạo những đồ chơi mới lạ, thu hút sự chú ý của trẻ, đưa chất lượng vui chơi ngày càng cao hơn. 3. Kết quả sau khi áp dụng giải pháp sáng kiến tại đơn vị. Sau khi áp dụng các biện pháp trên vào thực tế giảng dạy ở lớp tôi đã thu được một số kết quả như sau: * Đối với trẻ: Trẻ yêu thích các trò chơi dân gian, đã có sự hiểu biết về trò chơi dân gian và các phong tục truyền thống của dân tộc. Biết tự tổ chức các trò chơi dân gian với bạn cùng lớp. Qua việc thường xuyên tham gia vào các trò chơi dân gian nhận thức và thể
11. lực của trẻ đã được nâng lên. Trẻ nhanh nhẹn, năng động, tự tin tham gia vào các hoạt động của tập thể, hồn nhiên trong giao tiếp với mọi người xung quanh. Trẻ thêm gắn bó, nâng cao tinh thần đoàn kết và ý thức tập thể của trẻ. Bảng so sánh tỷ lệ trẻ đầu năm và cuối năm học (Tổng số: 27 trẻ) Sau một thời gian áp dụng các biện pháp đưa trò chơi dân gian vào các hoạt động học hàng ngày của trẻ tại lớp 5-6 tuổi A2 và đã thu được kết quả sau: TT Các kỹ năng khảo Kết quả sát Đầu năm Cuối năm Đạt Chưa đạt Đạt Chưa đạt SL % SL % SL % SL % 1 Trẻ yêu thích trò 11 40,74% 16 59,26% 27 100% 0 0% chơi dân gian 2 Trẻ hiểu biết về trò 12 44,4% 15 55,6% 26 95% 1 3,7% chơi dân gian 3 Trẻ mạnh dạn tự 9 33,3% 18 66,7% 27 100% 0 0% tin khi tham gia trò chơi 4 Trẻ thể hiện tinh 10 37% 17 63% 27 100% 0 0% thần đoàn kết khi chơi 5 Biết tự tổ chức chơi 12 44,4% 15 55,6% 26 95% 1 3,7%