Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy vận động theo nhạc cho trẻ Mẫu giáo 5 - 6 tuổi Trường Mầm non

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy vận động theo nhạc cho trẻ Mẫu giáo 5 - 6 tuổi Trường Mầm non

1. 1. PHẦN MỞ ĐẦU 1.1. Lý do chọn đề tài. Âm nhạc là nhu cầu cuộc sống, là món ăn tinh thần không thể thiếu được đối với đời sống con người. Âm nhạc là ngôn ngữ nghệ thuật chung của nhân loại. Nếu cuộc sống mà thiếu âm nhạc thì chẳng khác gì thiếu ánh sáng mặt trời. Đặc biệt đối với trẻ mầm non thì những nốt nhạc trầm bổng, những giai điệu mượt mà vui tươi, trong trẻo của các tác phẩm âm nhạc như là dòng sữa ngọt ngào nuôi dưỡng cho tâm hồn trẻ thơ, qua đó giúp trẻ phát triển toàn diện nhân cách của mình. Trẻ mầm non dễ xúc cảm, ngây thơ trong sáng nên rất dễ tiếp xúc với âm nhạc. Thế giới âm nhạc muôn màu, muôn sắc tạo điều kiện cho trẻ phát triển toàn diện: Thể chất, trí tuệ, tình cảm, đạo đức, thẩm mĩ, M. Gorki nhận xét: “Âm nhạc có tác động kì diệu đến tận đáy lòng, nó khám phá ra các phẩm chất cao quí của con người. Chính vì vậy, người lớn cần đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục âm nhạc cho trẻ càng sớm càng tốt”. Trong thực tế, trẻ mẫu giáo rất thích được vận động theo nhạc. Vận động theo nhạc giúp trẻ phát triển cảm giác, nhịp điệu, sự khéo léo, khả năng phản ứng nhanh và đúng các ấn tượng nghe được trong âm nhạc. Ngoài ra còn làm thoả mãn nhu cầu tình cảm của trẻ, trẻ được bộc lộ cảm xúc, giao tiếp với bạn bè nhưng những kỹ năng vận động của trẻ còn rất đơn điệu, chưa mang tính chất nghệ thuật do nhiều giáo viên chưa chú ý hình thành kỹ năng vận động theo nhạc cho trẻ, chưa có biện pháp thiết thực trong quá trình dạy trẻ, dẫn tới kết quả chưa đạt được so với yêu cầu. Do vậy, việc áp dụng biện pháp tiên tiến để dạy trẻ mẫu giáo vận động theo nhạc là rất cần thiết, cần được chú trọng. Nhận thức được tầm quan trọng của việc dạy trẻ vận động theo nhạc và với mong muốn nâng cao kỹ năng vận động theo nhạc cho trẻ. Từ những lý do trên tôi đã mạnh dạn đi sâu 3
2. nghiên cứu đề tài "Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy vận động theo nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi trường mầm non " nhằm góp phần nhỏ bé của mình vào việc tổ chức hoạt động âm nhạc và đặc biệt là vận động theo nhạc được tốt hơn. 1.2. Mục đích nghiên cứu. Nghiên cứu hoạt động vận động theo nhạc của trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi, tìm ra được một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy nhằm hình thành kỹ năng vận động theo nhạc cho trẻ. 1.3. Nhiệm vụ nghiên cứu Tiến hành nghiên cứu đề tài này tôi tập trung nghiên cứu những nội dung sau: + Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc tổ chức thực hiện âm nhạc. + Nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ trong các hoạt động hàng ngày ở trường mầm non. 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. a. Đối tượng nghiên cứu. - Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy vận động theo nhạc cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi. b. Phạm vi nghiên cứu. Trẻ 5 - 6 tuổi trường mầm non Tân Tiến - Thành phố Bắc Giang - Tỉnh Bắc Giang. Những kinh nghiệm trên đây được tôi nghiên cứu và áp dụng thực tế tại lớp 5 - 6 tuổi A3 lớp tôi đang chủ nhiệm. 1.5. Phương pháp nghiên cứu - Nghiên cứu qua tài liệu. + Chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mầm non. + Tài liệu bồi dưỡng hè. 4
3. + Các tạp chí tập san của Vụ giáo dục mầm non - Phương pháp quan sát. - Phương pháp đàm thoại, trao đổi trực tiếp. - Phương pháp trực quan thính giác - Phương pháp thực hành nghệ thuật 2. PHẦN NỘI DUNG 2.1. Cơ sở lý luận. Giáo dục âm nhạc là hoạt động nghệ thuật có tác dụng giáo dục thẩm mỹ ngoài ra còn giúp trẻ phát triển trí tuệ, trẻ có khả năng trải nghiệm những cảm xúc trong quá trình cảm thụ và thể hiện âm nhạc. Khi nghe nhạc trẻ cảm nhận được tính chất, tình cảm của âm nhạc ảnh hưởng những trạng thái cảm xúc có trong tác phẩm. Đồng thời âm nhạc cũng dẫn dắt trẻ đến với những hiện tượng sống động của đời sống, giúp trẻ hình thành sự liên tưởng. Nhịp điệu rắn rỏi của bản hành khúc gợi cho trẻ niềm vui hào hứng phấn khởi Ngoài ra âm nhạc còn giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, phát triển khả năng nghe và tạo cảm xúc cho trẻ. Trẻ em ở lứa tuổi mẫu giáo rất nhạy cảm đối với âm nhạc. Trẻ rất thích nghe nhạc và hứng thú tham gia vào các hoạt động có âm nhạc. Mục đích của giáo dục âm nhạc là giáo dục tình cảm đạo đức, thẩm mỹ cho trẻ. Giáo dục âm nhạc còn hình thành cho trẻ lòng yêu thiên nhiên, yêu tổ quốc, tình yêu thương con người rộng lớn. Hình thành và phát triển kĩ năng tốt trong sinh hoạt tập thể: Đó là tính tổ chức kỷ luật, tự chủ, mạnh dạn trước mọi người. Giáo dục âm nhạc còn là phương tiện nâng cao khả năng trí tuệ, giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, củng cố kiến thức trẻ qua học tập, vui chơi trong cuộc sống. Quá trình trẻ tiếp xúc và hoạt động âm nhạc như: Nghe cô hát, trẻ tự ca hát, nhảy múa, chơi trò chơi âm nhạc sẽ hình thành ở trẻ những yếu tố của một nhân cách phát triển toàn diện, hài hòa, đó là sự phát triển về thẩm mỹ, đạo đức, trí tuệ và thể lực. 5
4. 2.2. Thực trạng vấn đề. 2.2.1. Thuận lợi Được sự quan tâm của BGH nhà trường, tổ chuyên môn bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ, cùng với sự ủng hộ, giúp đỡ của các bạn đồng nghiệp. Là giáo viên tâm huyết với nghề, yêu trẻ, nhiệt tình, năng động. Không ngừng học tập nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Các đồng chí giáo viên trong tổ luôn có tinh thần đoàn kết, giúp đỡ nhau hoàn thành nhiệm vụ. Trẻ yêu thích hoạt động âm nhạc, rất thích được vận động theo nhạc. 2.2.2. Khó khăn Nhận thức của trẻ không đồng đều. Kỹ năng vận động theo nhạc của trẻ còn hạn chế. Gia đình các cháu phần lớn làm nông nghiệp, kinh tế còn eo hẹp, ít có điều kiện cho các cháu tiếp xúc với âm nhạc nhiều. Sĩ số lớp đông. Một số cháu hiếu động, một số cháu còn nhút nhát nên việc rèn kỹ nắng vận động và phát triển năng khiếu của trẻ còn khó khăn. Bên cạnh đó trang thiết bị phục vụ cho hoạt động âm nhạc còn thiếu thốn. Các dụng cụ gõ đệm chưa được phong phú, hấp dẫn trẻ vì vậy mà trẻ hoạt động âm nhạc chưa được hứng thú, chưa thực sự phát huy được năng khiếu của trẻ * Để biết được chính xác kỹ năng vận động theo nhạc của trẻ ngay từ đầu năm tôi đã làm khảo sát lớp tôi chủ nhiệm gồm 39 cháu như sau : BIỂU 1: Kết quả khảo sát đầu năm NộiS dung giáo dục Số trẻ Đạt yêu cầu Chưa đạt yêu cầu tt Số trẻ % Số trẻ % 6
5. Trẻ1 biết vận động và sử 39 15/39 38,5 24/39 61,5 dụng nhạc cụ gõ đệm. Trẻ2 có khả năng thể 39 18/39 46 21/39 54 hiện các bài múa, thể dục nhịp điệu. Trẻ3 mạnh dạn, tự tin 39 20/39 51,3 19/39 48,7 Từ bảng trên cho thấy trẻ đạt tỷ lệ rất thấp, trước thực trạng đó, với trách nhiệm là một giáo viên tôi nhận thấy cần phải có biện pháp để nâng cao kỹ năng vận động theo nhạc cho trẻ. Qua nghiên cứu tôi thấy có rất nhiều biện pháp để nâng cao kỹ năng vận động theo nhạc cho trẻ sau đây tôi xin đưa ra một số biện pháp mà bản thân đã áp dụng có hiệu quả. 2.3. Biện pháp nghiên cứu 2.3.1. Biện pháp 1: Làm mẫu chuẩn vận động theo nhạc và xây dựng các động tác vận động phù hợp. Làm mẫu là biện pháp quan trọng nhằm mục đích cho trẻ tri giác toàn vẹn (Tri giác âm nhạc và vận động trong một khối thống nhất). Với những bài hát rõ nhịp, phách, hoặc các loại hình tiết tấu. Ví dụ như bài “Cháu yêu cô chú công nhân” của nhạc sĩ Xuân Giao tôi chọn hình thức vận động theo tiết tấu chậm, bài “Cả tuần đều ngoan” của nhạc sĩ Phạm Tuyên tôi chọn hình thức vận động theo tiết tấu phối hợp. Dạy trẻ vỗ tay hoặc sử dụng đồ chơi âm nhạc gõ đệm theo bài hát cũng có nhiều cách dạy. Giáo viên cần căn cứ vào loại nhịp, cấu trúc hình tiết tấu của bài hát để chọn hình thức vỗ tay, gõ đệm và cách dạy cho phù hợp. 7
6. Dạy vỗ tay (hoặc gõ) tiết tấu chậm: Vỗ tay hoặc gõ 3 tiếng, mỗi tiếng bằng một nốt đen, rồi nghỉ bằng một tiếng(Vỗ tay hoặc gõ vào phách mạnh ở đầu ô nhịp) Ví dụ: Dạy trẻ vỗ tay theo tiết tấu chậm bài “Cháu yêu cô chú công nhân” - Vào bài cô trò chuyện cùng trẻ về một số nghề phổ biến trong xã hội - Lồng giáo dục lễ giáo. - Cô giới thiệu có một bài nói về nghề thợ xây, thợ may. Trẻ đoán tên bài hát. + Nhạc sỹ nào sáng tác bài "Cháu yêu cô chú công nhân"? - Cô nói: Để bài hát khi biểu diễn thêm vui, nhịp nhàng cô cùng các con vỗ tay theo tiết tấu chậm kết hợp với lời ca nhé. - Cả lớp cùng hát lại bài hát - Cô làm mẫu. Cách vỗ tay như sau: Chú công nhân xây nhà cao tầng. V v v nghỉ v v v (v: Vỗ tay; Nghỉ: Nghỉ không vỗ tay). - Cô giải thích cho trẻ: Các con vỗ tay 3 tiếng rồi nghỉ bằng một tiếng, cứ tiếp tục như vậy cho đến hết bài. bắt đầu vỗ vào tiếng “chú” - Cô hướng dẫn cho trẻ vỗ tay: + Đầu tiên cô cho trẻ vỗ tay kết hợp với đếm. 1 - 2 - 3 - nghỉ -1 - 2 - 3 - nghỉ 8
7. + Khi trẻ đã quen với cách vỗ theo tiết tấu chậm thì tôi cho trẻ vỗ tay kết hợp với lời ca. - Để tạo hứng thú cho trẻ và trẻ tích cực vận động theo nhạc tôi có thể linh hoạt, làm đa dạng các cách học thuộc. + Dạy cả lớp vận động theo nhạc. + Theo nhóm bạn trai, nhóm bạn gái. + Nhóm hát, nhóm vận động. (Cô nói: Các bạn trai làm các nhạc công gõ đệm theo nhịp cho các bạn gái cầm micro làm ca sĩ). + Theo tốp nhỏ. + Cá nhân. - Khi cô cho trẻ tập sử dụng một loại nhạc cụ nào đó để đệm cho bài hát, cô cần nói rõ cách gõ cho âm thanh phát ra như thế nào thì phù hợp. Ví dụ: Dạy trẻ cách sử dụng nhạc cụ là trống: Tay trái cầm trống, tay phải cầm dùi, khi gõ thì gõ vào giữa mặt trống, sau đó đưa ra gõ vào thành trống. Hoặc dạy trẻ sử dụng nhạc cụ là xắc xô thì tay phải cầm xắc xô (úp xắc xô vào trong lòng bàn tay) khi gõ thì gõ xắc xô vào lòng bàn tay trái sau đó đưa hai tay rộng ra nghỉ bằng một phách). 2.3.2. Giáo dục âm nhạc ở mọi lúc mọi nơi: Không chỉ cho trẻ vận động theo nhạc trong các giờ hoạt động học mà tôi còn tạo nhiều cơ hội và điều kiện cho trẻ được vận động theo nhạc ở mọi lúc, mọi nơi. Ví dụ: Trong giờ thể dục sáng, tôi thay đổi những động tác khô cứng theo hiệu lệnh của cô giáo bằng vận động một số bài hát phù hợp với chủ đề: Ví dụ: Chủ đề “Trường mầm non” tôi chọn bài “Trường chúng cháu là trường mầm 9
8. non” của nhạc sĩ Phạm Tuyên; Chủ đề "Thế giới động vật" tôi chọn bài "Đố bạn" của nhạc sĩ Hồng Ngọc; Chủ đề “Nghề nghiệp” tôi chọn bài “Em thích làm chú bộ đội” của nhạc sĩ Hoàng Long....Bằng việc cho trẻ vận động theo nhạc trong giờ thể dục giúp trẻ thêm hoạt bát và là cơ sở giúp trẻ vận động chính xác. Ngoài các giờ hoạt động học có nội dung trọng tâm dạy vận động theo nhạc tôi còn sử dụng vận động theo nhạc vào các hoạt động khác như: Khám phá khoa học, làm quen với toán...vừa giúp gây hứng thú cho trẻ vào giờ học, thay đổi trạng thái của trẻ trong quá trình học tập đồng thời giúp trẻ có thêm cơ hội thực hành, ôn luyện, củng cố kỹ năng vận động theo nhạc. Ví dụ: Hoạt động khám phá về một số loại hoa tôi cho trẻ hát và vận động bài "Màu hoa" của nhạc sĩ Hồng Đăng. Vận động theo nhạc trong lúc hoạt động ngoài trời: Trong khi cho trẻ hoạt động ngoài trời cũng có thể cho trẻ vận động theo nhạc nhằm tạo cho trẻ sự mềm dẻo, nhịp nhàng, làm thư giãn thần kinh, kích thích óc sáng tạo và giúp trẻ hiểu biết hơn về thế giới xung quanh.Ví dụ: Cho trẻ quan sát và đàm thoại về con vịt. Cô có thể cho trẻ đứng đội hình vòng tròn để múa hát bài “Một con vịt” của tác giả Kim Duyên. Trong giờ hoạt động góc: Tôi tổ chức cho trẻ dưới hình thức biểu diễn ở góc nghệ thuật. Một số bạn sẽ ngồi làm khán giả còn một số bạn sẽ làm nghệ sĩ lên biểu diễn. Khi lên biểu diễn các bạn sẽ chọn đạo cụ là các đồ dùng đồ chơi ở góc âm nhạc kết hợp với những động tác mà cô đã dạy để biểu diễn cho các bạn xem. Vận động theo nhạc trong thời gian chơi trò chơi sáng tạo: Có thể cho trẻ vận động theo nhạc trong khi trẻ chơi trò chơi sáng tạo. 10
9. Ví dụ: Trẻ chơi đóng kịch có kèm với biểu diễn. Hoặc có trong trò chơi phân vai cô giáo, trẻ nhập vai mình là cô giáo hay là các bạn để thể hiện hát, múa, gõ đệm, vận động minh hoạ tuỳ theo ý thích. Trong giờ hoạt động chiều tôi cũng dành thời gian rèn và dạy trẻ vận động theo nhạc. Tôi có thể cùng trẻ xây dựng một số bài múa hay động tác vận động hoặc tôi cho trẻ ôn luyện một số vận động trẻ đã được học trong các giờ học. Âm nhạc luôn xuất hiện bên trẻ từ lúc trẻ đến trường cho đến khi bố mẹ đón. Do vậy giáo viên cần tận dụng các thời điểm trong ngày để rèn luyện kỹ năng vận động theo nhạc cho phù hợp với đặc điểm tiếp nhận của trẻ. 2.3.3. Tạo môi trường âm nhạc Giáo dục âm nhạc là hoạt động nghệ thuật được trẻ mẫu giáo rất yêu thích. Đây là loại hình được xem như phương tiện để thực hiện các hoạt động giáo dục một cách hiệu quả ở trường mầm non. Do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi mẫu giáo, các cháu tuy còn nhỏ tuổi nhưng rất thích cái đẹp, mầu sắc sặc sỡ, mới lạ. Để tiến hành hoạt động âm nhạc cần tạo ra một môi trường âm nhạc là rất cần thiết. Vì vậy tôi luôn cố gắng tạo nhiều đồ dùng, đồ chơi đẹp, hấp dẫn trang trí xung quanh lớp. - Sử dụng đồ dùng điện tử hiện đại như: Đàn Oocgan, ti vi, đầu đĩa, vi tính - Tôi vẽ tranh, sưu tầm tranh ảnh từ họa báo, lịch có nội dung về hoạt động âm nhạc, nội dung bài sắp học để trang trí hoặc làm đồ dùng cho giảng dạy. - Tôi chuẩn bị đồ chơi âm nhạc, bởi vì đồ chơi là nhu cầu tự nhiên không thể thiếu đối với cuộc sống của trẻ. Đồ chơi có 2 loại chủ yếu: * Đồ chơi công nghiệp: Đàn, xắc xô, trống, kèn, mõ, trang phục * Đồ chơi tự tạo: Đồ chơi tự tạo có muôn hình muôn vẻ bởi chúng được tạo ra từ những vật sẵn có, dễ kiếm, dễ làm. Nguồn gốc của đồ chơi tự tạo là vô 11
10. tận. Làm đồ chơi tự tạo là hoạt động sáng tạo và độc đáo. Có thể dùng luôn những đồ vật thông thường trong sinh hoạt hàng ngày, sử dụng trực tiếp những vật liệu tự nhiên làm đồ chơi và bằng những vật liệu thu lượm được. Ví dụ: + Tận dụng những đoạn tre già để đẽo phách tre. + Tận dụng bìa cứng, trang trí giấy đề can để tạo thành mũ chóp chơi trò chơi. + Tận dụng các vỏ lon bia, nước ngọt để làm trống, xúc xắc. + Vỏ hộp sữa làm trống cơm. + Tận dụng vải vụn của thợ may làm hoa cài tay. + Mút xốp làm mũ múa, nơ tay..v.v Tôi xây dựng góc hoạt động âm nhạc với cách trang trí đẹp, nhiều đồ chơi đảm bảo an toàn, đa dạng về chủng loại, chất liệu. Các đồ chơi được sắp xếp sao cho gọn gàng, dễ lấy, dễ cất, có thể sử dụng vào các hoạt động khác. 12
11. 2.3.4. Giáo dục âm nhạc trong giờ học âm nhạc: Do đặc điểm của lứa tuổi mẫu giáo nên giáo dục các cháu cần tiến hành theo phương châm "Học mà chơi - chơi mà học" theo chương trình giáo dục mầm non mới. Một giờ học giáo dục âm nhạc cô xây dựng theo các cách khác nhau, mỗi giờ học chọn một phần trọng tâm chủ yếu trong một hoạt động: Trọng tâm là ca hát thì nội dung chính là tập cho các cháu hát thuộc bài hát, hát rõ lời, đúng nhạc. Nếu trọng tâm là nghe hát thì phần nghe hát phải kéo dài hơn, chủ yếu là trẻ được nghe cô hát, trẻ cảm nhận được tính chất, tình cảm của âm nhạc nên hưởng ứng cảm xúc với những trạng thái cảm xúc có trong tác phẩm. Nếu trọng tâm là biểu diễn văn nghệ thì cô tổ chức cho trẻ biểu diễn giống như một đêm văn nghệ, giúp trẻ ôn lại những bài đã học, tự tin mạnh dạn trước đông người. Dẫn dắt trẻ đến với những hiện tượng sống động của đời sống, giúp trẻ hình thành sự liên tưởng. Nếu trọng tâm là vận động theo nhạc thì cô hướng dẫn trẻ cách vận động theo bài hát để tạo cho bài hát hay hơn, trẻ hứng thú hơn. Việc dạy trẻ vận động nhịp nhàng theo nhịp điệu âm nhạc không chỉ giúp trẻ tập phối hợp các động tác đi lại vững vàng, chạy nhẹ nhàng. Tất cả những vận động của tay chân, thân mình nhờ có sự phụ hoạ âm nhạc trở nên chính xác, nhịp nhàng hơn. Vận động theo nhạc tạo cho trẻ sự hoạt bát, nhanh nhẹn, có tư thế đẹp, duyên dáng. Để thu hút vào giờ học và giúp trẻ làm quen với hoạt động âm nhạc được tốt hơn, giáo viên cần đầu tư, nghiên cứu, sáng tạo trong phương pháp dạy học: Vào đầu giờ học cô có thể trò chuyện về chủ đề, xem vật thật, tranh ảnh... có chủ đề theo nội dung bài dạy để dẫn dắt trẻ tới tác phẩm, vào bài học một cách nhẹ nhàng, tự tin không gò bó trẻ. Mọi giờ học hoạt động làm quen âm nhạc đều có phần nghe hát và trò chơi âm nhạc. Vì sự cảm thụ âm nhạc gắn bó chặt chẽ với 13