Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn GDCD 6 tại trường THCS Bồng Lai

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn GDCD 6 tại trường THCS Bồng Lai

1. PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ Trong xu thế đổi mới dạy học – giáo dục hiện nay, đổi mới phương pháp dạy học là một nhiệm vụ quan trọng. Một trong những tư tưởng đổi mới GD&ĐT hiện nay là luôn phấn đấu để đạt tới một nền giáo dục tiên tiến nhằm tạo ra con người năng động, sáng tạo có năng lực để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và đáp ứng được nhu cầu của một xã hội mới. Giáo dục công dân là môn học trực tiếp góp phần hình thành nhân cách của học sinh, làm thức dậy và nuôi dưỡng ý thức công dân trong các em một cách thiết thực, gần gũi. Môn học chỉ ra cho các em thấy được những phẩm chất đạo đức, trách nhiệm công dân cốt yếu nhất mà còn giúp các em tự điều chỉnh những hành vi nếp sống của các em. Chính vì vậy, môn Giáo dục công dân nếu được dạy dỗ tốt sẽ tạo những cơ hội rất tốt để khắc vào tâm não các em những nguyên tắc về lối sống và cách sống sao cho có hiếu, có trung, có nghĩa, có lễ, có tín đối với cha mẹ ông bà, đối với anh em, bạn bè, vv giữ các em khỏi bị cuốn hút vào vòng xoay đầy cám dỗ của lối sống thực dụng đang có nguy cơ tràn lan trong thế hệ trẻ hiện nay. Việc dạy học môn giáo dục công dân không chỉ đơn giản là truyền thụ tri thức, mà phải tổ chức vận dụng các phương pháp trong quá trình giảng dạy. Qua hoạt động hình thành cho các em tình cảm, niềm tin đạo đức, pháp luật và đặc biệt là hình thành hành vi, thói quen đạo đức, ý thức pháp luật ở mỗi học sinh. Vì vậy, cần tránh lối dạy thiên về lý thuyết khô khan, xa rời thực tế mà phải từ việc khai thác những chất liệu thực tiễn của cuộc sống để học sinh dễ hiểu, có thể tiếp thu và vận dụng vào cuộc sống thường ngày. Giáo viên cần sử dụng linh hoạt và kết hợp các phương pháp dạy học. Bằng các tư liệu thực tế được tích tụ, giáo viên cần khéo léo, tế nhị dẫn dắt các em, đặt các em vào các tình huống đầy gay cấn thuộc phạm trù đạo đức và phạm trù pháp luật mà bài học vừa đặt ra, hướng dẫn các em tự huy động mọi trữ lượng sống, mọi nguồn tri thức từ các môn học, bài học để lý giải một cách thoả đáng các tình huống ấy. Làm được như vậy là ta đã trao được chìa khoá cho các em tự giải mã các tình huống đạo đức, 3
2. pháp luật mà các em gặp thường ngày trong cuộc sống. Phấn đấu giờ học giáo dục công dân thực sự là giờ học đầy ý nghĩa về đạo đức lối sống, phẩm hạnh với không khí tiết học làm sao thoải mái cởi mở, thân tình, gần gũi. Dạy bằng kiến thức và dạy cả bằng tấm gương sống của chính mình. Xuất phát từ những yêu cầu đó, trong quá trình giảng dạy của mình, bản thân tôi đã rút ra “Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn GDCD 6 tại trường THCS Bồng Lai”. 4
3. PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Thực trạng công tác dạy - học và tính cấp thiết a. Thuận lợi - Được sự quan tâm của phòng giáo dục, thường xuyên tổ chức chuyên đề các cấp để giáo viên có cơ hội học hỏi thêm các phương pháp dạy học môn GDCD. - Được sự quan tâm, khích lệ, giúp đỡ của ban giám hiệu nhà trường, giáo viên trong trường và đặc biệt là các thầy, cô trong tổ khoa học –xã hội nhiệt tình dự giờ thăm lớp, đóng góp ý kiến, rút kinh nghiệm cho bản thân tôi sau mỗi tiết giảng. - Nhà trường có cơ sở vật chất tốt phục vụ việc đổi mới phương pháp dạy học: bảng tương tác, thiết bị nghe nhìn - Học sinh được trang bị đầy đủ sách giáo khoa, dụng cụ học tập. Học sinh một số lớp nhiệt tình, hăng hái tham gia các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và nhiều lớp nổi trội trong việc sáng tạo các ý tưởng trong các giờ học. b. Khó khăn Thực tế việc dạy học môn GDCD ở trường trung học cơ sở hiện nay vẫn còn gặp nhiều khó khăn như sau: - Một số bài, nội dung kiến thức chung chung, khiến các em học sinh khó hình dung và tiếp thu kiến thức. - Vẫn có nhiều học sinh có tư tưởng xem GDCD là môn học phụ nên không có hứng thú, không chú tâm tới môn học. Ngoài kiến thức chuyên môn, để thực hiện được giáo án điện tử, giáo viên cần phải trang bị được cho mình những kiến thức căn bản về tin học, sử dụng thành thạo phần mềm Power Point, biết khai thác tài liệu phục vụ giảng dạy từ nhiều nguồn khác nhau như sưu tầm trên Internet, từ các đĩa phim tài liệu Công việc này đòi hỏi giáo viên phải có niềm đam mê thật sự với công việc, sự sáng tạo, sự nhạy bén, tính thẩm mỹ để săn tìm tư liệu từ nhiều nguồn. Trong khi trình 5
4. độ sử dụng máy vi tính, sử dụng các phần mềm tiện ích và khai thác thông tin từ mạng Internet của giáo viên còn hạn chế thì đây cũng là một trở ngại không nhỏ đến việc dạy học bằng giáo án điện tử. c. Tính cấp thiết Bảng 1: Kết quả khảo sát lần 1 - Lớp 6B, lớp 6C Năm học 2022 - 2023 Lớp Sĩ Giỏi Khá Đạt Chưa đạt số SL % SL % SL % SL % 6B 47 3 6,4% 16 34% 24 51,1% 4 8,5% 6C 48 4 8,3% 17 35,4% 23 48% 4 8,3% Qua kết quả bảng 1, chúng ta thấy rằng chất lượng bài kiểm tra khảo sát lần 1 của HS chưa được cao. Tỉ lệ bài kiểm tra của các em đạt loại giỏi còn thấp (dưới 9%), trong khi đó tỉ lệ bài kiểm tra của học sinh xếp loại chưa đạt vẫn còn cao (trên 8%). Mà yêu cầu tối thiểu của bộ môn cần đạt được là ở mức trung bình trở lên. Môn GDCD có vai trò quan trọng trong việc hình thành đạo đức, nhân cách cho HS mà vẫn còn tình trạng như vậy là không đảm bảo. Hội nhập kinh tế ngoài những mặt tích cực nó còn làm phát sinh những vấn đề mà chúng ta cần quan tâm như bản sắc văn hóa bị mai một, một bộ phận thanh niên có dấu hiệu sa sút về đạo đức, nhu cầu phát triển cá nhân bị lệch lạc, thiếu ý thức tự chủ dễ bị lôi cuốn vào những tệ nạn xã hội. Vì vậy, phải nâng cao hiệu quả giảng dạy của môn GDCD để uốn nắn đạo đức cho HS là nhiệm vụ quan trọng, cấp bách. Xuất phát từ thực tiễn đó, bản thân tôi là người giáo viên dạy GDCD, tôi luôn băn khoăn, trăn trở là làm thế nào để nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn vừa khơi gợi hứng thú môn học cho các em. Để làm được điều này, tôi đã mạnh dạn đổi mới phương pháp dạy học trong từng bài giảng. Kết quả thu được xin được chia sẻ tại:“Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học môn GDCD 6 tại trường THCS Bồng Lai”. 6
5. 2. Biện pháp nâng cao chất lượng giảng dạy Trong báo cáo giải pháp nâng cao chất lượng của mình ngoài những phương pháp dạy học truyền thống, tôi đã áp dụng một số biện pháp sau: a. Biện pháp 1: Khởi động bằng âm nhạc b. Biện pháp 2: Sân khấu hóa c. Biện pháp 3: Nêu gương d. Biện pháp 4: Thảo luận nhóm e. Biện pháp 5: Trò chơi 3. Thực nghiệm sư phạm a. Mô tả cách thức thực hiện: Biện pháp 1: Khởi động bằng âm nhạc Đa số học sinh ít hứng thú với môn GDCD vì nó rất khô khan với những khái niệm trừu tượng, hàn lâm, những kiến thức về pháp luật. Nếu lồng ghép một phần âm nhạc vào tiết học sẽ giúp học sinh quan sát nhanh, gây sự chú ý, lôi cuốn, tạo không khí học tập cho lớp học, làm cho học sinh có hứng thú vào bài học. Âm nhạc thường được tôi áp dụng vào phần khởi động bài với mục đích tạo tâm lý thoải mái, gây hứng thú cho HS ngay từ phần khởi động. * Chuẩn bị: - GV chuẩn bị bài hát, bản nhạc, tranh ảnh có liên quan đến nội dung bài học. - Chuẩn bị thiết bị: Máy tính, máy chiếu, loa - HS chuẩn bị trước một số bài hát có liên quan đến nội dung bài học. * Cách tiến hành: Giáo viên cho học sinh lắng nghe bài hát (xem video) có nội dung liên quan đến nội dung bài học. Sau đó, thực hiện các nhiệm vụ học tập theo yêu cầu của giáo viên. Ví dụ 1: Khi dạy bài 2: “Yêu thương con người”, ở phần khởi động, tôi cho HS nghe bài hát “Thương lắm miền Trung ơi” của nhạc sĩ Hoài Duy. Sau khi nghe bài hát, GV hỏi HS: 7
6. Câu 1: Sau khi xem và nghe xong bài hát thương lắm miền Trung ơi kết hợp với hình ảnh trong sách giáo khoa trang 9 gợi cho các em nhớ đến sự việc nào đã xảy ra ở nước ta? Câu 2: Trước những khó khăn đó của đồng bào miền Trung, Nhà nước và nhân dân ta đã có những việc làm nào giúp đỡ đồng bào miền Trung? Câu 3: Bản thân chúng ta là những người dân Việt Nam sống trên cùng một đất nước trước những hành động nhân đạo đó của Nhà nước và nhân dân ta các em có cảm xúc và suy nghĩ gì? Từ đó, giáo viên dẫn dắt vào bài học. Ví dụ 2: Khi dạy bài 8: “Tiết kiệm”, phần khởi động, tôi sẽ mở nhạc và sẽ mời bạn lớp trưởng của lớp đứng dạy bắt nhịp cho cả lớp hát bài “Đội em làm kế hoạch nhỏ” để tạo không khí vui tươi phấn khởi mở đầu bài học. Sau đó GV đặt câu hỏi cho HS: Câu hỏi: Bài hát chúng ta vừa nghe nói đến phong trào nào của các bạn thiếu niên? HS: Làm kế hoạch nhỏ. GV: Phong trào “Kế hoạch nhỏ” có ý nghĩa giáo dục sâu sắc tinh thần tiết kiệm, giữ gìn vệ sinh môi trường, gây quỹ phục vụ các hoạt động Đội và phong trào thanh thiếu nhi ở các cấp; giúp đỡ học sinh, thiếu nhi nghèo vượt khó vươn lên trong học tập, sinh hoạt và các hoạt động xã hội. Vậy là người học sinh - là những đội viên tiêu biểu của Đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh chúng ta cần 8
7. phải hiểu tiết kiệm là gì, tiết kiệm được biểu hiện thông qua những hành động, việc làm như thế nào, thì bài học ngày hôm nay cô giáo và các em sẽ cùng nhau tìm hiểu vấn đề đó. Biện pháp 2: Sân khấu hóa Đây là một trong những phương pháp gây hứng thú cho HS. Thực hiện phương pháp sân khấu hóa là tổ chức cho HS thực hành, “làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định. Đây là phương pháp nhằm giúp HS suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các em vừa thực hiện hoặc quan sát được. Việc “diễn” không phải là phần chính của phương pháp này mà điều quan trọng là sự thảo luận sau phần diễn ấy. * Chuẩn bị : - Tình huống đóng vai, có chủ đề sát với nội dung bài học. (GV cung cấp cho HS ở phần dặn dò của tiết trước hoặc nêu nội dung tình huống để HS tự xây dựng tình huống đóng vai). - Phân công: Có thể cho HS lớp, cho nhóm hoặc cho đội.. - HS tự phân vai (có thể để HS tình nguyện nhận vai). * Cách tiến hành - Chọn HS (lớp, nhóm hoặc đội): Làm người điều khiển: + Giới thiệu chủ đề của tiểu phẩm . + Giới thiệu các vai diễn (lần lượt xếp hàng ngang cúi chào khán giả). + Tuyên bố tiểu phẩm được đóng vai của chúng em xin phép được bắt đầu. - Người dẫn truyện đọc tình huống hay câu chuyện phải to rõ mới gây hứng thú cho người nghe. - Các vai diễn phải nhập vai có hóa trang đơn giản, thu hút sự chú ý của người xem. - GV: Nhận xét: + Tiểu phẩm đóng vai, cách thể hiện của các vai diễn. + Ngợi khen cách diễn xuất tốt nhập vai. + Động viên các vai diễn còn lúng túng chưa nhập vai. 9
8. Ví dụ 1: Khi dạy bài 2: “Yêu thương con người”, tôi cho HS đóng vai ở phần luyện tập, tiểu phẩm mang tên: Bạn cùng lớp. Ở phần luyện tập này, tôi đã đưa tình huống số 2 ở bài tập 3 phần luyện tập mời học sinh cụ thể hóa tình huống này bằng một tiểu phẩm ngắn sinh động trên lớp bằng cách hướng dẫn HS thảo luận chuẩn bị lời thoại ngay trên lớp. Trong tình huống này, có 5 nhân vật: - Lớp trưởng: 1 bạn HS - Những bạn đồng ý đi thăm gia đình bạn Hoa cùng lớp: 2 bạn học sinh. - Những bạn không đồng ý đi thăm gia đình bạn Hoa cùng lớp: 2 bạn học sinh. Tình huống: Gia đình bạn Hoa rất khó khăn, mẹ bạn bị bệnh hiểm nghèo. Lớp em tổ chức đi thăm, tặng quà, động viên Hoa nhưng một số bạn không muốn tham gia. Lớp trưởng: Các bạn ơi, mình nghe nói mẹ bạn Hoa bị ốm đấy, chiều tan học lớp mình đến thăm Hoa nhé. Học sinh: Ôi zời, tớ không đi đâu, tớ còn phải làm bài tập về nhà, đi làm gì mất thời gian. Học sinh: Sao bạn lại nói như vậy, Hoa là bạn cùng lớp với mình, nhà bạn ý đang gặp khó khăn mẹ bạn đang bị ốm chắc bạn ý sẽ buồn lắm với cả sắp tới thi học kỳ rồi chúng mình phải đến động viên và giúp đỡ Hoa chứ. Học sinh: Thôi tớ không đi đâu, tớ về học bài đây! Hình 1: Học sinh đóng vai tiểu phẩm “Bạn cùng lớp” 10
9. GV nhận xét tình huống cũng như vai diễn của các bạn. Từ đó đặt câu hỏi: Theo em, em đồng tình với ý kiến của bạn nào và không đồng ý với ý kiến của bạn nào? Vì sao? HS: Trả lời: Em đồng tình với ý kiến của bạn lớp trưởng và các bạn đồng ý đến thăm gia đình bạn Hoa vì thể hiện sự chia sẻ động viên giúp đỡ của các bạn trong lớp đối với Hoa. Còn không đồng tình với ý kiến của những bạn không đồng ý đi thăm gia đình bạn hoa vì sợ mất thời gian. GV: Vậy nếu là em trong tình huống đó em sẽ khuyên những bạn không đồng ý đi thăm gia đình bạn Hoa như thế nào, từ đó em rút ra bài học gì cho bản thân? HS: Em sẽ khuyên bạn là đi thăm gia đình Hoa vì đó thể hiện quan tâm, giúp đỡ, chia sẻ khó khăn đối với các bạn cùng lớp. Ví dụ 2: Khi dạy bài 8: “Tiết kiệm”, trong phần khám phá tìm hiểu nội dung tiết kiệm và biểu hiện của tiết kiệm, tôi cho HS đóng vai câu chuyện về gia đình bạn Hải. Tiểu phẩm này gồm 3 vai diễn: Bạn Hải, mẹ bạn Hải, và người dẫn chuyện. Sau khi tiểu phẩm diễn xong giáo viên nhận xét, đánh giá các vai diễn và sử dụng thêm phương pháp đàm thoại, vấn đáp để rút ra khái niệm thế nào là tiết kiệm, sử dụng các câu hỏi: Câu 1: Gia đình bạn Hải đang gặp khó khăn gì? Câu 2: Trước khó khăn đó của gia đình Hải đã có hành động nào? Câu 3: Em có suy nghĩ gì về hành động của bạn Hải? - HS: Hải biết sử dụng một cách hợp lí của cải, vật chất. - GV: Đó là biểu hiện của tiết kiệm. Vậy theo em tiết kiệm là gì? - HS: Đưa ra khái niệm. - GV: Nhận xét và kết luận. Biện pháp 3: Nêu gương Nêu gương là phương pháp sử dụng những điển hình, những tấm gương cụ thể sinh động trong cuộc sống để kích thích tính tích cực, tự giác của học sinh. 11
10. Trong giáo dục, tấm gương được sử dụng như một phương tiện khiến chuẩn mực đạo đức trở nên trực quan, cụ thể, có sức thuyết phục hơn. Giáo viên khi sử dụng biện pháp nêu gương trong dạy học môn GDCD có thể tiến hành theo các bước sau: - Bước 1: Chuẩn bị Giáo viên cần lựa chọn những tấm gương phù hợp với nội dung bài học, đặc điểm đời sống, khả năng kinh nghiệm của học sinh, Các tấm gương có thể lấy từ cá nhân trong cộng đồng, trên các phương tiện báo, đài, ti vi Tuy nhiên tấm gương cần mang tính chất tiêu biểu, gần gũi với cuộc sống hằng ngày. - Bước 2: Nêu gương Bằng việc kết hợp các phương pháp như đàm thoại, vấn đáp, trực quan GV giúp học sinh ý thức được những tấm gương đó là tốt vì sao tốt hay chưa tốt vì sao chưa tốt. Trên cơ sở đó các em sẽ rút ra kết luận là cần “bắt chước” gương tốt hay tránh xa gương xấu. - Bước 3: Tổng kết Sau khi nêu gương GV yêu cầu HS rút ra bài học từ tấm gương đã nêu. Từ đó, học sinh nhận thấy mình cần phải làm gì để trở thành những điển hình sáng trong xã hội, tránh những việc làm không tốt gây hậu quả xấu cho xã hội. Ví dụ 1: Khi dạy bài 5: “Tự lập” GV đưa ra tấm gương về “Nguyễn Ái Quốc”. Qua tấm gương của Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước với hai bàn tay trắng chúng ta rút ra bài học: Với một ý chí kiên định, dũng cảm và sáng suốt, dám nghĩ dám làm sẽ mang đến cho ta những điều bất ngờ, có khi là cả sự thành công. Hình 3: Tấm gương “Nguyễn Ái Quốc” 12
11. Ví dụ 2: Khi dạy bài 3: “Siêng năng, kiên trì”, bài học rút ra từ tấm gương thầy Nguyễn Ngọc Kí là: dù ở bất kể ở tình huống nào, hoàn cảnh khó khăn nào cùng cần phải lạc quan, chăm chỉ, cố gắng thích nghi, kiên trì học tập để trở thành người có ích cho xã hội. Hình 3: Tấm gương thầy giáo “Nguyễn Ngọc Kí ” Ví dụ 3: Khi dạy bài 2: “Yêu thương con người” GV cho HS xem một đoạn video ngắn về tấm gương của bạn Nguyễn Văn Thịnh học sinh lớp 9D, Trường THCS Bồng Lai về hành trình giúp đỡ bạn Nguyễn Thế Anh đến trường. Sau khi xem xong, GV đặt câu hỏi cho HS “Vậy em có nhận xét gì về việc làm của bạn Thịnh? Từ đó em rút ra bài học gì cho bản thân?” Hình 4: Tấm gương em “Nguyễn Văn Thịnh” (Đó là chúng ta phải biết đồng cảm, quan tâm và giúp đỡ những bạn gặp khó khăn. Hành động của bạn Thịnh không chỉ là biểu hiện của một tình bạn đẹp mà còn thể hiện tấm lòng nhân ái, tấm lòng yêu thương con người.) 13