Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ tích cực tham gia hoạt động âm nhạc tại lớp Mẫu giáo 5-6 tuổi trường Mầm non Hữu Sản

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ tích cực tham gia hoạt động âm nhạc tại lớp Mẫu giáo 5-6 tuổi trường Mầm non Hữu Sản

1. Thông qua giáo dục âm nhạc giúp trẻ thích đi học, yêu trường, lớp, yêu mến bạn bè biết kính trọng người trên, yêu thiên nhiên ngoài ra giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, tai nghe và cảm xúc cho trẻ. Với tôi âm nhạc giống như một bí quyết riêng giúp tôi thu hút trẻ, tạo ấn tượng đẹp khi trẻ đến trường lớp. Chính vì vậy tôi suy nghĩ làm thế nào giúp trẻ học thật tốt môn âm nhạc, tôi đã không ngừng học tập trau rồi kiến thức và có nhiều sáng tạo, linh hoạt để tìm ra nhiều hình thức đổi mới trong phương pháp giảng dạy và tạo môi trường học tập tốt nhất cho trẻ tích cực tham gia vào hoạt động có hiệu quả. Nên tôi mạnh dạn chọn đề tài: “ Một số biện pháp giúp trẻ tích cực tham gia hoạt động âm nhạc tại lớp mẫu giáo 5-6 tuổi trường Mầm non Hữu Sản”. 5. Mục đích của biện pháp sáng kiến 5.1. Mục tiêu chung Âm nhạc là nhu cầu cuộc sống, là món ăn tinh thần không thể thiếu được đối với đời sống con người nói chung và trẻ em nói riêng, những giai điệu mượt mà vui tươi, những bài hát trong trẻo như là dòng sữa ngọt ngào nuôi dưỡng cho tâm hồn trẻ thơ. Bản thân tôi là giáo viên mầm non, là người mẹ thứ hai luôn sát cánh bên trẻ, tôi không thể đứng nhìn những đưa con xinh xắn, ngây thơ của mình phải chịu nhiều thiệt thòi như vậy, giờ đây chúng ta hãy cùng nhau tạo mọi điều kiện để những bài ca câu hát luôn luôn có và hiện hữu trong đời sống của trẻ. Bởi bản thân những bài hát lời ca đã chứa đựng nhiều cung bậc thể hiện đặc trưng tình cảm của người Việt Nam với những nội dung sâu đậm và tình yêu thương, lòng hiếu thảo sẽ góp phần quan trọng trong sự phát triển và hình thành nhân cách cho trẻ thơ sau này. 5.2. Mục tiêu cụ thể a. Giáo dục nghệ thuật, bồi dưỡng tình cảm dân tộc. Mỗi đất nước, mỗi dân tộc đều có nét văn hóa riêng, những nét văn hóa đó là những phong tục truyền thống được lưu truyền từ đời này qua đời khác. Lời ca câu hát thường là những câu vần, lời thơ gắn liền âm điệu cao thấp, các bài hát về tình yêu, quê hương đất nước... là vật báu mà bất cứ dân tộc nào cũng ra sức nâng
2. niu, giữ gìn. Dân ca, câu hò... xuất hiện từ nhân dân và ngược lại tác động đến đời sống nhân dân. Âm nhạc Việt đa dạng phong phú giúp trẻ dễ tiếp xúc, dễ thuộc, dễ hát, giúp tăng vốn từ cho trẻ, giúp trẻ hiểu thêm phong tục tập quán từng vùng miền qua các giai điệu, tiết tấu, động tác múa, trang phục Trẻ tiếp xúc và hoạt động với các bài dân ca hình thành ở trẻ tình yêu quê hương đất nước sâu đậm. b. Hình thành và phát triển nhân cách dân tộc cho trẻ. M.Gorki nhận xét: “Âm nhạc có tác động kì diệu đến tận đáy lòng, nó khám phá ra các phẩm chất cao quí của con người. Chính vì vậy, người lớn cần quan tâm đến giáo dục âm nhạc cho trẻ càng sớm càng tốt”. Âm nhạc quan trọng thì âm nhạc dân tộc càng quan trọng hơn đối với trẻ. Những cái hay, cái đẹp, những nét đặc sắc của dân tộc từ đời này sang đời khác đã làm cho các làn điệu dân ca tác động nhiều thế hệ hun đúc cho trẻ tâm hồn Việt. Giúp trẻ hình thành và phát triển nhân cách một cách toàn diện. c. Nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ. Tạo điều kiện cho trẻ có đời sống âm nhạc phong phú, nâng cao kỹ năng âm nhạc cho trẻ, hát và múa nhuần nhuyễn các bài hát ca ngợi vẻ đẹp của quê hương... * Đưa ra những giải pháp, biện pháp mới để giải quyết vấn đề: + Biện pháp 1: Tổ chức ôn luyện ở mọi lúc, mọi nơi, tạo môi trường học tập và rèn luyện. + Biện pháp 2: Âm nhạc kết hợp với các môn học (Tổ chức tiết học nhẹ nhàng, linh hoại và sinh động). + Biện pháp 3: Biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục âm nhạc. 6. Nội dung: 6.1. Thuyết minh biện pháp/ giải pháp mới hoặc cải tiến. * Biện pháp 1: Tổ chức ôn luyện ở mọi lúc, mọi nơi, tạo môi trường học tập và rèn luyện.
3. - Giờ đón trẻ: Là lúc giáo viên tạo niềm tin, không khí vui vẻ, gần gũi, giúp trẻ mạnh dạn, tự tin bước vào lớp. Trong giờ đón trẻ, giáo viên có thể mở cho trẻ nghe những bài hát vui tươi, nhẹ nhàng, lôi cuốn trẻ và phù hợp với từng chủ đề. - Giờ thể dục sáng: Trẻ có thể tập theo các bài hát theo chủ đề. Bài tập thể dục: “Trường chúng cháu là trường mầm non”, “Vui đến trường”, “Nắng sớm” từ đó tạo cho trẻ nền nếp, thói quen tập thể dục và đặc biệt là thói quen cảm thụ âm nhạc được tốt hơn. Ví dụ: Chủ đề phương tiện giao thông, tôi thường mở nhạc cho trẻ nghe bài “ Em đi qua ngã tư đường phố" sáng tác: Hoàng Văn Yến, bài hát này nhằm giáo dục trẻ khi tham gia giao thông phải tuân thủ luật lệ giao thông để tránh tai nạn xảy ra. Bài hát “Em đi chơi thuyền” sáng tác: Trần Kiết Tường, các bạn nhỏ rất vui khi được đi chơi bằng nhiều con thuyền khác nhau: Thuyền con vịt, thuyền con rồng, bài hát này có nhịp điệu sắc thái vui vẻ. - Giờ đi ngủ: Cô giáo mở cho trẻ nghe những bài hát ru êm dịu như bài “Ru con”, “Mẹ yêu con” của Nguyễn Văn Tý, và đây như là một tín hiệu giúp trẻ biết được giờ ngủ đã đến rồi và giúp trẻ đi vào giấc ngủ dễ dàng hơn. - Còn trong các hoạt động học như: Làm quen văn học, khám phá khoa học, tạo hình, làm quen với toán, hoạt động âm nhạc có tính lồng ghép tích hợp rất cần thiết và có ý nghĩa quan trọng, nó góp phần làm cho tiết dạy thêm sinh động và hiệu quả. - Giờ trả trẻ: Cho trẻ hát và nghe những bài hát “Đi học về” hay “Chào ông chào bà”... - Kết quả khi thực hiện giải pháp: Sau khi thực hiện giải pháp tổ chức ôn luyện ở mọi lúc mọi nơi, môi trường học tệp và rèn luyện qua quá trình trải ngiệm tôi thấy được hiệu quả đáng khích lệ. Trẻ ngoan lễ phép, hứng thú vui vẻ khi đến lớp, thực hiện đúng đầy đủ nội quy, rèn luyện tính tự lập... + Sản phẩm được tạo ra từ biện pháp: Trẻ đến lớp đã tự biết chào hỏi cô, bạn tạm biệt ông bà... Trẻ tự cất đồ dùng cá nhân đúng nơi quy định, trẻ được trải nghiệm theo nhóm từ đó trẻ mạnh, dạn tự, phát triển thể chất, ngôn ngữ...
4. Đa số trẻ mạnh dạn, tự tin thể hiện mình trong khi chơi, không chen lấn, xô đẩy nhau trong khi chơi luôn thể hiện sự đoàn kết. * Biện pháp 2: Âm nhạc kết hợp với các môn học (Tổ chức tiết học nhẹ nhàng, linh hoại và sinh động) * Lồng ghép âm nhạc với làm quen văn học Trong giờ làm quen văn học cô dạy trẻ cảm thụ bài thơ, câu chuyện bằng cách đọc diễn cảm, trò chuyện về nội dung... để truyền đạt tới trẻ những vẻ đẹp của quê hương, đất nước, con người. Thông qua việc dạy học bài thơ ở chủ điểm thực vật có bài thơ “Hoa kết trái” tác giả Thu Hà, cô giáo lồng ghép tích hợp bằng cách cho trẻ hát vận động các bài hát như “Màu hoa”, “Hoa kết trái” phổ nhạc, “Hoa trường em” sẽ giúp trẻ hiểu nội dung bài thơ, ý bài thơ gây hứng thú sinh động và sự chú ý của trẻ. Có nhiều bài thơ có cùng chủ đề với bài hát, mang ý nghĩa mở rộng nhận thức cho trẻ trong tiết học đó như: Thơ “Chú bộ đội hành quân trong mưa” kết hợp nghe hát bài “Màu áo chú bộ đội” của Nguyễn Văn Tý. Ngoài ra còn chọn những bài hát có đề tài như bài thơ: “Chim chích bông” của Nguyễn Viết Bính, “Mẹ và cô” của Trần Quốc Tuấn... Đây là một kinh nghiệm làm cho các tiết thơ, truyện sinh động, hấp dẫn hơn, đồng thời giúp trẻ cảm thụ nội dung của bài thơ, câu chuyện đó qua bài hát đó chứ không phải là một nội dung lồng ghép để chuyển tiếp cho hay. Ngoài ra một số bài đồng dao, thơ, truyện trong chương trình cũng được nhiều nhạc sĩ sáng tác thành nhạc và cũng từng được xoay chuyển hát như: “Gánh gánh gồng gồng”, “Chi chi chành chành”, “Rềnh rềnh ràng ràng”,...giúp trẻ tiếp thu nhanh, mau thuộc và gây hứng thú trong quá trình học của cháu. * Lồng ghép âm nhạc với khám phá khoa học - Để giúp trẻ hiểu đúng đắn về những đề tài của giờ hoạt động chung làm quen khám phá khoa học thông qua việc trò chuyện, đàm thoại, quan sát, thảo luận nhóm, trò
5. chơi,...thì việc kết hợp sử dụng âm nhạc trong giờ học góp phần tạo cho trẻ có cảm xúc với các đối tượng như bài “Khám phá về một số loại hoa” yêu cầu là trẻ nhận biết, phân biệt được một số loài hoa, so sánh, nhận xét sự giống và khác nhau, biết thưởng thức vẻ đẹp, mùi thơm, yêu quý, bảo vệ, chăm sóc...Sau đó ta cho trẻ nghe bài “Hoa trong vườn” hoặc có thể cho cháu nghe bài “Ra vườn hoa” của Văn Tấn. - Trong chủ đề nghề nghiệp như “Chú công nhân” giáo viên yêu cầu trẻ nắm được công việc, ý nghĩa của công việc đó, yêu quý người lao động, giữ gìn vệ sinh môi trường...kết hợp cho trẻ nghe bài “Cháu yêu cô chú công nhân” của Hoàng Yến. - Khi dạy đề tài “Chú bộ đội” nghe bài “Cháu thương chú bộ đội”, “Làm chú bộ đội”, “Gác trăng” của Nguyễn Trí Tân, nhằm giúp trẻ hiểu được trong đêm trung thu đó các chú bộ đội phải đứng gác giữ cho Tổ quốc được thanh bình để các em thiếu nhi được “Rước đèn trong đêm trăng”. * Lồng ghép âm nhạc với tạo hình Khi trẻ thực hành cô mở máy cho trẻ nghe nhiều bài hát có nội dung tương đối phù hợp với đề tài đó, nghe nhạc kết hợp đàm thoại như: Vẽ con gà, nghe hát bài “Con gà trống”. Xé dán thuyền buồm, hát bài “Em đi chơi thuyền”,... Ví dụ: Vẽ con gà, hát bài "Con gà trống" + Trong bài hát các con vừa hát con gà có những bộ phận gì? + Ngoài những bộ phận đó ra còn có các bộ phận nào nữa? (Cánh, đầu, đuôi...) Để trẻ có ý tưởng vẽ sáng tạo tôi thường đặt một số câu hỏi gợi mở giúp trẻ nhớ lại và tưởng tượng ra để tạo ra sản phẩm đẹp và sáng tạo hơn. Để trẻ cảm thụ âm nhạc được tốt bản thân tôi không ngừng tìm tòi các bài hát dân ca, giai điệu, trò chơi âm nhạc để tăng thêm hứng thú cho trẻ trong giờ hoạt động tạo hình. Trẻ nêu ý tưởng và thực hiện vẽ các nét kết hợp chất liệu mầu tô đẹp, sáng tạo và đặt tên cho sản phẩm.
6. Tôi thường lựa chọn xen kẽ các hoạt động với nhau sao cho cân đối giữa “Động và tĩnh”. Khi kết thúc một hoạt động chúng ta nên cho trẻ thư giãn bằng cách nghe các giai điệu hay bài tập đơn giản. Chuyển tiếp ngọt ngào, uyển chuyển giữa các hoạt động. Nếu dừng lại đột ngột, đứt quãng khi chuyển sang hoạt động kế tiếp sẽ làm cho trẻ mất tập trung, dễ xảy ra lộn xộn. Khi trẻ có nhiều kinh nghiệm âm nhạc, vận động và tự tin hơn, cho trẻ sử dụng các vật dụng như: Mũ hay trang phục và yêu cầu trẻ sáng tạo vận động cho phù hợp với trang phục đó. Các lời nhận xét cụ thể, khích lệ thích hợp sẽ tạo cho trẻ sáng tạo tích cực. Các hoạt động như: Hát, nghe nhạc, vận động sáng tạo, trò chơi,...có tác dụng rất lớn trong việc tạo sự hưng phấn, phát triển nhận thức, trí tưởng tượng, giáo dục những tình cảm xã hội lành mạnh, làm phong phú thế giới nội tâm của trẻ, hình thành phát triển tình cảm thẩm mĩ, kích thích khả năng sáng tạo của trẻ trong quá trình khám phá, tìm hiểu thế giới xung quanh. Do vậy, giáo viên mầm non cần trau dồi kiến thức, kĩ năng cảm nhận và thể hiện cái đẹp xung quanh hơn nữa, để vận dụng tổ chức tốt các hình thức cho trẻ tập hát, nghe nhạc, vận động, chơi trò chơi đóng vai, đóng kịch phù hợp, hiệu quả hơn với trẻ. + Trong hoạt động tạo hình "vẽ ngôi nhà bé" tôi mở nhạc không lời bài hát “Nhà của tôi”. Dạy trẻ đọc thơ “Cô giáo của em” lồng ghép cho trẻ hát “Cô và mẹ”... * Lồng ghép âm nhạc với việc đẩy lùi dịch corona - Trong tình hình đất nước đang có dịch corona tôi đã chuyền cảm hứng cho trẻ “Cùng chung tay bảo vệ đất nước, bảo vệ bản thân tham gia vào đẩy lùi dịch covit-19” bằng âm nhạc kết hợp hướng dẫn trẻ các biện pháp để phòng chống dịch covid-19. Cụ thể như sau: Lồng ghép giáo dục trẻ giữ gìn vệ sinh cơ thể rửa tay bằng nước sát khuẩn, đeo khẩu trang đúng cách, khoảng cách, không tụ tập nơi đông người, nơi ở, ăn chín uống sôi, ăn đầy đủ chất dinh dưỡng dạy trẻ với bản nhạc : “dân vũ rửa tay”. Lồng ghép giáo dục trẻ “ toàn dân thực hiện cách ly xã hội” thực hiện theo đường lối chủ trương của đảng và nhà nước với bài hát “Việt Nam ơi đánh bay coovit” ...
7. - Kết quả khi thực hiện biện pháp: Sau một thời gian tìm tòi, áp dụng biện pháp trên bản thân tôi thấy tự tin hơn khi hướng dẫn trẻ hoạt động vào các tiết học, hoạt động diễn ra nhẹ nhàng linh hoạt, thoải mái và hiệu quả hơn trẻ tích cực hào hứng hơn trong quá trình tiếp thu bài. Trẻ thực hiện đầy đủ các bước để giữ vệ sinh cơ thể sạch sẽ phòng chống dịch bệnh. Phát triển khả năng cảm nhận cái đẹp: Cung cấp và là giàu ấn tượng xung quanh cho trẻ, trên cơ sở đó phát triển tri giác thẩm mỹ của trẻ. Hình thành cảm xúc thẩm mĩ: Khả năng biểu đạt qua các hình thức hoạt động nghệ thuật, phát triển ở trẻ năng lực cảm xúc thẩm mĩ và hứng thú với nghệ thuật, bước đầu giáo dục thị hiếu nghệ thuật cho trẻ, phát triển khả năng sáng tạo ở trẻ. + Sản phẩm được tạo ra từ biện pháp: Giáo viên có định hướng rõ ràng trong việc xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. Trẻ phát triển đồng đều các lĩnh vực, phát huy tính tích cực của trẻ, giúp trẻ hứng thú hơn trong mọi hoạt động. Trẻ mạnh dạn tự tin, linh hoạt trong quá trình xử lý tình huống hàng ngày đồng thời giúp trẻ phát triển tốt hơn về mọi mặt. Học sinh sáng tạo ra nhiều sản phẩm đẹp theo từng chủ đề trưng bày ở góc lớp. Trẻ biết và thực hiện đầy đủ công tác bảo vệ sức khỏe: Như đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sát khuẩn Phụ huynh tạo điều kiện giúp đỡ sưu tầm nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương để phục vụ cho việc làm đồ dùng đồ chơi phục vụ cho việc dạy và học của cô và trẻ. * Biện pháp 3: Biện pháp tổ chức hoạt động giáo dục âm nhạc * Dạy trẻ hát: Chuẩn bị vào dạy trẻ tập hát, tôi sắp xếp chỗ ngồi cho trẻ sao cho mỗi trẻ đều nhìn thấy biểu hiện của cô, nghe rõ được lời ca. Những trẻ rụt rè, có âm vực hạn chế, thường hát sai...cần xếp ngồi gần cô giáo hơn.
8. Dạy hát nhằm giúp trẻ cảm thụ và thể hiện qua giọng hát, nét mặt, cử chỉ, điệu bộ. Vì vậy giáo viên lựa chọn bài hát có giai điệu vui tươi, ngộ nghĩnh, tình cảm, tha thiết, tiết tấu đơn giản có nội dung gần gũi... Hướng dẫn trẻ hát: Giới thiệu tên bài hát, tên tác giả, nội dung... Hát mẫu: Giáo viên hát chính xác, diễn cảm, thể hiện sắc thái tình cảm bài hát, giáo viên vừa hát vừa đệm đàn hoặc hát thể hiện qua nét mặt, điệu bộ minh họa, nhằm lôi cuốn trẻ vào bài hát..... - Trẻ học hát: Căn cứ vào khả năng hát của trẻ, vào bài hát cụ thể giáo viên dạy trẻ hát với các cách: + Bài hát ngắn, dễ hát: Cô hát to, chậm rõ lời, bắt giọng cho cả lớp hát theo cô từ đầu đến hết bài hát... + Bài hát dài, khó hát: Cô có thể chia bài hát thành từng câu, thành từng đoạn ngắn, dạy trẻ hát nối tiếp theo cô từng câu hoặc từng đoạn từ đầu đến hết bài hát. + Trẻ hát đúng theo giai điệu, lời cô hướng dẫn trẻ hát theo sắc thái, tình cảm của bài hát. + Để giúp trẻ thể hiện cảm xúc một cách tự nhiên và bộc lộ hết khả năng của mình, giáo viên cho trẻ hát dưới nhiều hình thức khác nhau như: Hát cả lớp, tổ, nhóm, cá nhân...( Khuyến khích trẻ vừa hát vừa thể hiện cử chỉ, động tác minh họa, vỗ tay, nhún nhảy, lắc lư theo cảm xúc của trẻ). Ngoài những bài hát trong chương trình giáo viên có thể tuyển chọn thêm các bài hát nhưng cần đảm bảo yêu cấu: Về âm viết theo quãng 5 tiết tấu đơn giản, về nội dung phù hợp với chủ đề gần gũi dễ hiểu dễ hát. * Vận động theo nhạc: - Hướng dẫn trẻ vận động theo nhạc Cho trẻ vận động theo nhạc nhằm giúp trẻ cảm nhận nhịp điệu âm nhạc và phát triển khả năng sáng tạo nghệ thuật. Có nhiều cách khuyến khích trẻ vận động theo nhạc:
9. + Hát kết hợp vỗ tay hoặc gõ đệm theo tiết tấu cùng cô Hình ảnh : Cô và trẻ cùng vận động + Vận động minh họa cùng cô giáo: Giáo viên trẻ hát kết hợp các động tác như nhún nhảy, dậm chân, vỗ cánh tay, cuộn cổ tay phù hợp vói nhịp điệu bài hát. Vì làm như vậy trẻ sẽ có kiến thức về bài hát hiểu giai điệu ca từ thông qua đó trẻ sẽ biểu hiện cảm xúc, thể hiện những động tác minh hoạ: Vỗ tay, dậm chân, nhún nhảy, và có thể có những động tác múa minh hoạ do trẻ sáng tạo ra. Làm mẫu có vai trò rất quan trọng trong quá trình dạy vận động theo nhạc. Các động tác vận động, tư thế không chỉ nghe nói mà học được. Nhất là với trẻ do tư duy trực quan hình tượng và cảm thụ của trẻ đòi hỏi giáo viên phải làm mẫu nhiều lần. Tôi luôn làm mẫu rõ ràng, đúng tính chất, phải tạo dáng có đường nét đẹp. Không yêu cầu trẻ làm được như cô, song hình mẫu đẹp làm cho trẻ khắc sâu ấn tượng và tiếp nhận một cách tích cực các động tác của bài múa, vận động minh hoạ khi làm mẫu hoặc sau khi làm mẫu cô dùng lời giải thích những yêu cầu, chi tiết về bài hát. Nếu trọng tâm là dạy hát thì trò chuyện về bài hát, giải thích cho trẻ hiểu rõ về nội dung của lời ca, thông qua đó kết hợp giáo dục nhẹ nhàng. Nếu trọng tâm là dạy múa, vận động theo nhạc thì tôi nói rõ với trẻ về những
10. chi tiết của động tác và những yêu cầu của động tác. Dùng lời để động viên khuyến khích trẻ tập hát múa, vận động theo nhạc. Khi cho trẻ thực hành nghệ thuật là lúc trẻ ca hát, múa vận động theo nhạc, chơi trò chơi âm nhạc hay sử dụng đạo cụ thì tôi luôn quan sát chú ý đến biểu hiện của từng trẻ. Qua đó phát hiện những trẻ yếu để giúp đỡ, những trẻ tốt thì bồi dưỡng nâng cao hơn. Khi thực hiện các hoạt động âm nhạc mà trọng tâm là dạy trẻ múa hát, tôi luôn chuẩn bị tốt môi trường lớp học: Sạch sẽ, thoáng mát, rộng rãi, chuẩn bị đồ dùng, dụng cụ như: đàn, ti vi, đầu đĩa, loa, trống lắc, phách tre, kèn nhựa, mũ múa, nơ tay... và nhạc không lời.
11. Hình ảnh : Trẻ vận động Di chuyển đội hình nhiều nhằm gây hứng thú cho trẻ trong giờ học. Trẻ múa hát tôi sửa sai kịp thời, động viên khích lệ trẻ. Đặc biệt chú ý đến khả năng cảm thụ âm nhạc của trẻ. Đòi hỏi tôi phải luyện kỹ năng giọng hát, diễnđạt tốt nhịp điệu của bài hát, nội dung bài hát. Từ đó truyền đạt cho trẻ nội dung bài hát chính xác hơn, giúp trẻ cảm thụ âm nhạc một cách đúng đắn và thiết thực.