Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động góc

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động góc

1. có được sánh vai với các cường quốc năm châu hay không chính là nhờ một phần lớn ở công học tập của các cháu” Hiện nay Đảng và Nhà nước ta đã khẳng định Giáo dục không chỉ là một bộ phận khăng khít của nền kinh tế mà còn là động lực hàng đầu thúc đẩy sự phát triển của xã hội. Vậy những người giáo viên ươm những mầm non cho đất nước, là người làm công tác nuôi dưỡng, chăm sóc và giáo dục trẻ cần phải làm gì để trẻ được phát triển toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần nhất là trong thời kỳ đổi mới. Là một giáo viên mầm non, tôi luôn suy nghĩ làm thế nào để việc giáo dục trẻ đạt hiệu quả cao nhất, vì đặc trưng của trẻ là “ học mà chơi – chơi mà học ” nên bên cạnh việc “học” thì việc “chơi” của trẻ và đặc biệt là chơi như thế nào cũng không kém phần quan trọng. Giáo viên cần phải biết dạy cho trẻ chơi cái gì? Chơi như thế nào để đem lại kiến thức phục vụ cho hoạt động học, phục vụ cho sự phát triển tư duy của trẻ. Thực tế cho thấy, trò chơi mà trẻ yêu thích nhất và luôn muốn được khám phá đó là hoạt động góc. Hoạt động góc là một hoạt động phản ánh lại cuộc sống thực tế, sáng tạo, độc đáo, là sự tác động qua lại giữa trẻ với môi trường sống xung quanh. Khi trẻ tham gia hoạt động góc có nghĩa là trẻ giống như đang sống cuộc sống thực, đang trải nghiệm cuộc sống mà trong tương lai trẻ sẽ trải qua và cũng từ đó giúp trẻ hiểu sâu sắc hơn về cuộc sống mà cha mẹ ông bà của trẻ đang sống và cũng qua hoạt động góc giúp trẻ thêm yêu thích về cuộc sống, các nghành nghề cũng như biết được công việc của tất cả mọi người trong cái xã hội mà trẻ đang sinh sống. Có thể nói trẻ thực sự là một chủ thể tích cực, hành động một cách tự lực, tự nguyện và tự tin. Đặc biệt thông qua hoạt động chơi giúp phát huy tính tích cực chủ động và sáng tạo của trẻ. Vì vậy góc chơi càng phong phú bao nhiêu thì càng kích thích trẻ chơi bấy nhiêu và tạo sự ham muốn được khám phá mở mang kiến thức về thế giới xung quanh trẻ bấy nhiêu. Từ những thực tế mà tôi đã thực hiện ở lớp, việc cho trẻ hoạt động góc tôi đã nhận thấy được rằng việc thực hiện hoạt động góc không phải để cho trẻ chơi không mà còn giúp trẻ phát triển toàn diện trong các lĩnh vực ngôn ngữ, thẩm mỹ, thể chất, nhận thức và tình cảm xã hội, hay nói một cách khác đây là Trang 3
2. mắc xích gắn kết hỗ trợ lẫn nhau. Chính vì nhận thực được tầm quan trọng của việc tổ chức cho trẻ tham gia các hoạt động vui chơi ở trường mầm non, đặc biệt là qua hoạt động góc tôi đã mạnh dạn tìm tòi và nghiên cứu : “Một số biện pháp giúp trẻ phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động góc ” nhằm giúp trẻ chơi tốt hơn ở hoạt động này. 1.2 Mục đích nghiên cứu. Đánh giá thực trạng và tìm ra những biện pháp giúp trẻ phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động góc, tạo điều kiện cho trẻ tham gia các hoạt động góc một cách tích cực, chủ động và phát huy khả năng tưởng tượng, sáng tạo của mình ở mỗi góc chơi. 1.3 Đối tượng nghiên cứu - Trẻ 5 - 6 tuổi, lớp Lá 2 – Trường Mầm non Hoa Mai, xã Đăk Sôr, huyện Krông Nô, tỉnh ĐăkNông. 1.4 Phương pháp nghiên cứu Căn cứ vào mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu, tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau: + Phương pháp nghiên cứu, phân tích, tổng hợp: + Phương pháp điều tra: + Phương pháp thực nghiệm sư phạm: + Phương pháp thống kê. 1.5 Giới hạn phạm vi nghiên cứu: Tìm ra các biện pháp, phương pháp nhằm giúp trẻ phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động góc. Học sinh lớp lá 2 trường Mầm Non Hoa Mai, xã Đăk Sôr, huyện Krông Nô, tỉnh Đăk Nông. Trang 4
3. 2. PHẦN NỘI DUNG 2.1. Cơ sở lý luận Mỗi chúng ta đều biết rằng mục tiêu chung của giáo dục mầm non là phát triển tất cả khả năng của trẻ, phải hình thành cho trẻ cơ sở ban đầu về nhân cách con người, làm tiền đề cho sự phát triển tốt hơn trong những giai đoạn tiếp theo. Vì thế giáo dục mầm non hiện nay đã và đang tiếp tục tìm ra những phương pháp mới để giảng dạy trong đó có nhu cầu về vui chơi hay còn gọi là hoạt động góc cũng rất quan trọng và được phân bổ như một hoạt động chính trong ngày, theo thông tư 17/2009 TT- BGDĐT ngày 25/07/2009 của BGD&ĐT về chương trình khung của Giáo dục mầm non, thì hoạt động góc là một hoạt động trong ngày của trẻ. Thông qua giờ hoạt động góc giúp trẻ rèn luyện trí nhớ, tính quan sát, kỹ năng phân biệt, so sánh, nhằm giúp trẻ khắc sâu kiến thức, trẻ hiểu thêm về nội dung bài học, phát triển trí tuệ ở trẻ một cách toàn diện. Trong những năm gần đây, việc tổ chức cho trẻ chơi hoạt động góc ngày càng được quan tâm và đầu tư hơn. Nếu như trước đây mỗi giờ chơi của trẻ chỉ được tổ chức một cách máy móc và rập khuôn, thì bây giờ theo chương trình giáo dục Mầm non mỗi giờ hoạt động góc là kết quả của sự chuẩn bị kỹ lưỡng và có sự đầu tư, đầu tư về nội dung chơi cho phù hợp với chủ đề, đầu tư về các góc chơi làm sao cho có sự liên kết với nhau nhằm tạo cho trẻ một không gian chơi thật thoải mái và đạt hiệu quả. Thông qua hoạt động góc còn giúp trẻ hiểu được nội dung của công việc thật mà trẻ chưa hề thực hiện được. Ví dụ: Như trong chơi xây dựng. Trẻ thể hiện và hiểu được xây nhà cần những nguyên vật liệu gì ?; Ai đã xây nên ngôi nhà mà trẻ đang ở ?; Chơi hoạt động góc giúp trẻ từ chỗ không biết, chưa biết rõ đến nắm được mục đích của nội dung, làm giàu vốn kinh nghiệm, tăng thêm sự hiểu biết và phát triển tri thức cho trẻ. Hoạt động góc giúp trẻ phát triển sự giao lưu qua lời nói, làm giàu vốn từ cho trẻ. Chơi hoạt động góc còn giúp trẻ thể hiện tình cảm, giáo dục nhân cách cho trẻ, tình cảm của trẻ được hình thành qua mối quan hệ tốt giữa người với người, mối Trang 5
4. quan hệ giữa con người và lao động, giữa trẻ và gia đình, tình cảm đó được thể hiện một cánh chân thành qua các trò chơi như: Gia đình, Bán hàng, Xây dựng Chơi hoạt động góc còn giúp trẻ phát triển tình cảm tập thể, là trung tâm tập hợp trẻ cùng chơi với nhau theo nhóm, thể hiện sự đoàn kết giúp đỡ lẫn nhau trong các nhóm chơi của trẻ. Thông qua giờ chơi còn giúp trẻ có lòng dũng cảm, cương quyết, có tính phấn khởi, vui mừng. Khi chơi xong trẻ tích cực học tập mang lại những giá trị tinh thần tốt cho sức khoẻ. Khi chơi trẻ được thực hiện những động tác tự nhiên với đồ dùng, đồ chơi và có ý thức giữ gìn đồ chơi ở các góc. Giờ chơi còn giúp trẻ nhận ra được cái đẹp cái xấu của nội dung trò chơi, giúp trẻ phát triển óc thầm mỹ, khuyến khích trẻ sáng tạo ra nhiều cái đẹp. Tóm lại: Khi trẻ tham gia chơi, toàn bộ các giác quan cũng như các vận động của trẻ trên cơ thể hoạt động mạnh mẽ, nhằm phân tích, phán đoán, so sánh, cụ thể hóa hay nói đúng hơn thông qua hoạt động góc giúp trẻ phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo hơn. Qua dự giờ đồng nghiệp và kết quả đạt được sau các tiết dạy tôi thấy kết quả tiết hoạt động góc chưa cao, vẫn còn rất nhiều hạn chế. Chính vì vậy để giúp trẻ chơi tốt hơn trong hoạt động này, bản thân tôi đã tìm tòi và nghiên cứu “Một số biện pháp giúp trẻ phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động góc ” nhằm mang lại hiệu quả cao, góp phần to lớn cho sự phát triển toàn diện của trẻ. 2.2. Thực trạng của vấn đề: a. Thuận lợi – Khó khăn : * Thuận lợi : - Trường Mầm non Hoa Mai nằm trên địa bàn xã Đăk Sôr, luôn được sự quan tâm của các cấp chính quyền, Phòng Giáo dục và Đào tạo, của Ban Giám hiệu nhà trường, Hội cha mẹ học sinh; - Trường lớp được nâng cấp, sửa chữa thường xuyên nên luôn khang trang, sạch đẹp, có đầy đủ trang thiết bị và đồ dùng phục vụ cho việc dạy và học; Trang 6
5. - Bản thân tôi có thời gian làm việc đã tương đối lâu năm trong nghề nên tích luỹ nhiều kinh nghiệm, luôn nhiệt tình, có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc, nắm vững chuyên môn, sớm được tiếp cận với các hoạt động giáo dục Mầm non mới, được tham gia vào các lớp bồi dưỡng, nâng cao chuyên môn của phòng, của trường tổ chức; - Học sinh được ăn ngủ, sinh hoạt cả ngày tại trường; - Có đủ đồ dùng cá nhân, đồ chơi cho trẻ tham gia các góc chơi; * Khó khăn : - Một số trẻ chưa được học qua các lớp mầm, chồi. - Phần lớn phụ huynh làm nghề buôn bán vất vả, nghề nông chưa thật sự quan tâm đến việc học của trẻ cũng như chưa nhận thức được tầm quan trọng của bậc học mầm non. - Một số trẻ trong lớp còn có tính thụ động ít giao lưu trong giờ chơi. - Đồ dùng, đồ chơi còn hạn chế chưa đa dạng phong phú - Trang thiết bị phục vụ cho các góc còn hạn chế, đơn điệu - Kệ ở các góc vẫn còn thiếu thốn nhiều. b. Kết quả khảo sát đầu năm Để phát huy được những thuận lợi, khắc phục những khó khăn và nhằm giúp trẻ phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động góc. Ngay từ đầu năm tôi đã tiến hành khảo sát trẻ trongcác giờ hoạt động. Bước đầu khảo sát kết quả trên 25 trẻ lớp lá 2 cho thấy: Đạt Chưa đạt STT Nội dung tiêu chí khảo sát SL Tỷ lệ % SL Tỷ lệ % Tính tích cực, chủ động, sáng 1 10 40% 15 60% tạo của trẻ Khả năng nhập vai và thể 2 8 32% 17 68% hiện vai chơi của mình. Khả năng phối hợp với các 3 10 40% 15 60% bạn trong nhóm chơi 4 Trẻ hứng thú 10 40% 15 60% Trang 7
6. Qua kết quả khảo sát tôi nhận thấy rằng tính tích cực, chủ động, sáng tạo của trẻ trong khi chơi cũng như khả năng nhập vai và thể hiện vai chơi của mình khả năng phối hợp với các bạn trong nhóm chơi ở lớp Lá 2 vẫn còn nhiều hạn chế. Từ những kết quả khảo sát đầu năm tôi nghĩ rằng mình cần phải có những biện pháp cụ thể hơn để giúp trẻ phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo thông qua hoạt động góc 2.3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề. * Biện pháp 1: Thỏa thuận với trẻ theo hướng gợi mở, không bắt ép - Trẻ tự lựa chọn góc chơi theo ý thích. Trò chuyện – thỏa thuận với trẻ trước mỗi giờ chơi có thể giúp trẻ biết hôm nay trong lớp có những góc chơi nào, biết được sự thay đổi các góc chơi để giúp trẻ lựa chọn góc chơi mà mình muốn được tham gia, muốn được chơi. Vậy phải thỏa thuận với trẻ như thế nào? Cô giáo nên dùng những câu hỏi gợi mở đối với trẻ. Ví dụ : hôm nay con thấy lớp mình có những góc chơi nào mới? ở vị trí nào? để trẻ xác định được vị trí của các góc chơi. Và để trò chuyện thỏa thuận với trẻ về góc chơi nào đó? Cô giáo cũng nên có những câu hỏi gợi cho trẻ suy nghĩ. Ví dụ: ở chủ đề Trường mầm non, và góc xây dựng hôm nay sẽ xây trường mầm non. Với những đồ dùng, đồ chơi đó các bác xây dựng sẽ xây nên công trình gì? Các bác sẽ xây trường mầm non như thế nào? Trong lớp chúng ta ai muốn làm bác xây dựng để xây trường mầm non nào ? Trong quá trình chơi xây dựng thì cô cần hướng dẫn trẻ xây hàng rào trước, cổng sau. Khi chơi không được nhảy qua nhảy lại hàng rào, cổng ... Nhắc nhở Bác tài xế khi lái xe chở vật liệu xây dựng bác lái xe nhớ tuân thủ luật giao thông, chạy đúng lòng đường không được chở cồng kềnh. Với những câu hỏi gợi mở như vậy ở các góc chơi khác, cô giáo có thể cho trẻ biết các góc chơi và để cho trẻ tự chọn góc chơi của mình. Bên cạnh đó, khi trẻ đã nhận góc chơi của mình, cô giáo để trẻ tự phân công công việc cho nhau để trẻ thêm phần hứng thú . * Biện pháp 2 : Thiết kế lại các góc chơi cho trẻ . Trang 8
7. Việc thiết kế môi trường chơi (các góc chơi) cho trẻ, cần tuân theo nguyên tắc sau : + Chia diện tích phòng thành các góc hoặc các khu vực chơi khác nhau. + Bố trí góc chơi yên tĩnh ở gần với nhau để tránh sự ồn ào ảnh hưởng đến góc chơi (như góc tạo hình, góc sách..) ở xa các góc ồn ào ( góc xây dựng, góc gia đình, góc bán hàng..). + Có góc cố định (góc tạo hình, gia đình, sách..), cũng có những góc di động hoặc thay đổi tuỳ theo chủ đề chính của lớp trong thời gian đó. + Có sự phân cách riêng giữa các góc chơi + Bố trí bàn ghế, đệm, gối.. phù hợp với từng góc. + Đồ chơi, học liệu để mở, vừa tầm với của trẻ. + Đặt tên góc sao cho trẻ dễ hiểu . + Sau mỗi chủ đề chúng ta cũng nên thay đổi cách bố trí và hoạt động ở các góc để tạo sự mới lạ và thu hút đối với trẻ. + Cho phép trẻ tham gia tổ chức góc chơi của mình Hình ảnh: Trẻ đang tham gia hoạt động góc * Biện pháp thứ 3: Chuẩn bị nguyên vật liệu – đồ dùng đồ chơi ở các góc chơi. - Muốn cho trẻ chơi tốt ở hoạt động góc, thì việc chuẩn bị dồ dùng, đồ chơi cho trẻ là không thể thiếu, đồ dùng càng đẹp ,càng hấp dẫn thì càng thu hút Trang 9
8. trẻ hứng thú tham gia. Vậy phải chuẩn bị những đồ dùng gì và chuẩn bị như thế nào để cho trẻ chơi? Trước tiên giáo việc cần xác định được nội dung chơi dựa trên chủ đề đang thực hiện, mỗi nội dung thì phải chuẩn bị đồ dùng đồ chơi phù hợp. * Ví dụ : Trong chủ đề nhánh “tết nguyên đán” Sau khi xây dựng kế hoạch của các góc chơi gồm có những góc chơi nào, giáo viên sẽ chuẩn bị cho trẻ những đồ dùng, đồ chơi của mỗi góc chơi cho phù hợp . + Góc Xây dựng : Xây công viên ngày tết. Chuẩn bị cho trẻ thật nhiều lắp ghép, đồ chơi xếp hình để trẻ xây hàng rào xung quanh công viên, thay vì dùng cổng cố định như trước kia giáo viên hay làm thì Tôi đã chuẩn bị thêm các khối để cho trẻ tự lắp ghép cổng ra vào theo cách thiết kế của trẻ, bên cạnh đó chuẩn bị các khối hình học bằng gỗ hoặc bằng xốp để xếp tạo thành ghế đá, đồ chơi, bàn ghế đặt ở trong khuôn viên công viên, làm nhiều hoa, đồ chơi lắp ráp để làm thành những ngôi nhà nhỏ trong công viên, có khu vui chơi dành cho trẻ.... Hình ảnh: Trẻ thể hiện sự sáng tạo ở góc xây dựng + Góc Phân vai : Siêu thị ngày tết. Trẻ đóng vai người bán hàng, bán những món hàng đặc trưng của ngày tết, Cô sẽ chuẩn bị những đồ chơi như : Bánh chưng, bánh tét, báng dày, hộp bánh các loại, các loại bánh mứt, một số đồ dùng đồ chơi của góc chơi bán hàng...... Trang 10
9. + Góc tạo hình : Cho trẻ tạo ra các sảm phẩm từ các loại hoa, lá, cỏ, cây khô để làm đồ lưu niệm thật đẹp, dể thương... Ngoài ra cho trẻ “Làm thiệp chúc tết” làm những tấm thiệp chúc tết từ các loại giấy bìa cứng và trang trí bằng các loại hoa, cỏ, cây, lá tươi có sẵn trong thiên nhiên gần gủi với trẻ. Hình ảnh: Trẻ trang trí thiệp bằng cây cỏ hoa lá có sẵn trong tự nhiên. - Những đồ dùng, đồ chơi cho trẻ chơi ngoài những đồ dùng đồ chơi có sẵn, tôi tận dụng những nguyên vật liệu phế thải có ở địa phương như: Thùng catton xốp, đĩa video cũ, giấy báo có trang bìa quảng cáo, chai nhựa, vỏ hộp sữa chua, hộp đựng cơm, vải vụn, chuỗi hạt, vỏ ốc, vỏ ngao, vỏ điệp, ống chỉ, tăm tre, khối gỗ tất cả những nguyên vật liệu cần đảm bảo an toàn về tính mạng, không gây độc hại, không sắc nhọn, không nặng nề dể đảm bảo an toàn cho trẻ khi sử dụng chúng. Ví dụ : Trong chủ đề nghề nghiệp, chủ đề nhánh nghề xây dựng ở góc học tập hay góc tạo hình chúng ta cho trẻ làm các đồ dùng nghề xây dựng bằng nguyên vật liệu mở để khích thích sự tò mò của trẻ giúp trẻ sáng tạo, trẻ biết sẽ phải làm gì với những nguyên vật liệu đó để tự mình tạo ra các sản phẩm mà mình thích. Trang 11
10. Làm đồ dùng xây dựng từ nguyên vật liệu mở. Trong chủ đề động vật: Khi chơi ở góc học tập, góc tạo hình. Từ những nguyên vật liệu mở như : Chai, lọ , lõi giấy vệ sinh, bìa cattong, hộp xê ..trẻ làm ra các con vật thật gần gũi, dể thương, an toàn đối với trẻ khi chơi. Làm các con vật từ nguyên vật liệu mở Tất cả những đồ dùng đồ chơi này chúng ta có thể cất giữ một thời gian sau đó chúng ta mang ra lại cho trẻ quan sát. Một phần là giúp trẻ thích thú với các sản phẩm, để trẻ biết được những sản phẩm của mình làm ra vẫn còn và rất Trang 12
11. đẹp. Bên cạnh đó qua việc cho trẻ xem lại các đồ dùng đồ chơi nhằm giúp trẻ nhận ra đồ dùng, đồ chơi nào mình đã làm và có gì hư hỏng trong thời gian không để cùng nhau sửa lại cho hoàn thiện và sáng tạo hơn trong lần làm lại này. Cùng nhau tạo ra sản phẩm đẹp hơn nữa. * Biện pháp thứ 4 : Nghiên cứu – xây dựng kế hoạch tổ chức Hoạt động vui chơi. Nắm được tầm quan trọng của việc tổ chức cho trẻ hoạt động góc, việc nghiên cứu – xây dựng kế hoạch để tổ chức cho trẻ tham gia vào hoạt động góc mang ý nghĩa rất quan trọng. Giúp cho giáo viên có thể định hướng các trò chơi sẽ tổ chức cho trẻ chơi, cách tổ chức, việc chuẩn bị những đồ dùng, đồ chơi phù hợp với mỗi góc chơi. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu kỹ bài, xây dựng kế hoạch còn giúp cho giáo viên chủ động, sáng tạo hơn trong việc lựa chọn nội dung chơi phù hợp với trẻ. Trước khi bắt đầu vào một chủ đề, giáo viên phải lên kế hoạch từ hoạt động học tập đến hoạt động góc sao cho phù hợp với chủ đề lớn, phù hợp chủ đề nhánh, phù hợp với đặc điểm tình hình trẻ của lớp mình. Ví dụ : Đối với chủ đề trường mầm non. Chủ đề lớn : Trường Mầm non, chủ đề nhánh Trường mầm non của bé. Giáo viên phải nghiên cứu và xây dựng kế hoạch hoạt động góc cho trẻ cụ thể : + Góc xây dựng : Xây trường mầm non Hoa Mai của bé - Vì đây là tuần đầu tiên trong năm học mới nên yêu cầu của góc chơi xây dựng có thể là : Trẻ biết được trong trường mầm non trẻ đang học có những gì và xây dựng lại, tập thỏa thuận và phân chia công việc cho nhau, yêu cầu của trò chơi có thể được nâng lên ở các tuần tiếp theo + Góc học tập hay tạo hình thì sẽ cho trẻ vẽ, tô màu trường mầm non, cô giáo và các bạn. * Biện pháp thứ 5 : Giải quyết các tình huống, mâu thuẫn khi chơi. Trong quá trình trẻ chơi, việc xảy ra nhiều tình huống, mâu thuẫn là tất yếu, vậy cô giáo phải là người khéo léo, có khi cô giáo cũng là người cùng tham gia trò chơi với trẻ. Như vậy khi có tình huống xảy ra cô giáo sẽ kịp thời giải Trang 13