Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ hở hàm ếch phát triển ngôn ngữ tốt

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ hở hàm ếch phát triển ngôn ngữ tốt

1. 1. MỞ ĐẦU: 1.1. Lý do chọn đề tài: Trẻ em là niềm hạnh phúc của mỗi gia đình, là tương lai của đất nước, chính vì vậy nên mục tiêu chung của nghành học Mầm non là chăm sóc – giáo dục trẻ theo nhiều hình thức nhằm giúp trẻ phát triển một cách toàn diện nhất, một trong những nội dung hết sức quan trọng đó là: Phát triển ngôn ngữ cho trẻ, ngôn ngữ có vai trò vô cùng quan trong trong việc chiếm lĩnh kho tàng kiến thức của nhân loại, ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp cơ bản của con người, là nhân tố quan trọng trong sự phát triển của trẻ, thế nhưng ngôn ngữ không phải là bẩm sinh mà nó được hình thành và phát triển trong quá trình trẻ sống và giao lưu với những người xung quanh nhưng đó là đối với những trẻ phát triển bình thường còn đối với những trẻ khiếm khuyết về môi như bị sứt môi hở hàm ếch thì khó khăn hơn. Từ trước đến nay khi trẻ bị dị tật về sức môi, hở hàm ếch thì các bậc phụ huynh chỉ nghĩ đến việc phẩu thuật và tạo hình thẫm mỹ cho trẻ mà ít có phụ huynh nào có kiến thức về việc chỉnh ngữ âm cho trẻ, chính vì vậy mà trong năm học vừa qua, lớp tôi chủ nhiệm có một cháu bị sức môi, hở hàm ếch mà bố mẹ cháu là nông dân nên cũng không quan tâm đến việc chỉnh ngữ âm cho bé nên khả năng ngôn ngữ của bé phát triển chưa được tốt lắm, nên tôi đã chọn đề tài này làm bài viết sáng kiến kinh nghiệm cho mình. 1.2. Mục đích nghiên cứu + Nhằm giúp trẻ phát triển khả năng nghe, hiểu lời nói và trả lời câu hỏi một cách có lôgic, có trình tự, chính xác: khả năng nghe tốt giúp trẻ hiểu được vấn đề mà người khác đang truyền đạt, phát triển khả năng nghe và nói là hết sức quan trọng, để nói được tốt trẻ cần phải được luyện nghe tốt, luyện nghe cho trẻ được thực hiện qua các hoạt động khác nhau nhất là thông qua các trò chơi mà đặc biệt là trò chơi dân gian. Để luyện khả năng nghe hiếu cho trẻ thì chúng ta có thể yêu cầu trẻ thực hiện lại nhiệm vụ mà chúng ta vừa giao cho trẻ làm bằng lời nói. Thông qua những hoạt động trong ngày chúng ta nên khuyến khích trẻ sử dụng các câu hỏi và nói lên những suy nghĩ, những hiểu biết của mình về thế giới xung quanh và đó cũng là một hoạt động giúp trẻ phát triển khả năng nghe hiểu lời nói. Trang 3
2. Khi trẻ đã nghe và hiểu được lời nói thì trẻ sẽ dể dàng trả lời câu hỏi một cách có lôgic và chính xác. + Giúp trẻ mạnh dạn, tự tin trước đông người: khi ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt trẻ sẽ dám chia sẽ, dám thể hiện cảm xúc, ý kiến, bày tỏ rõ ràng thái độ của mình với người khác, trẻ diễn đạt điều cần nói một cách rõ ràng, mạch lạc, không e ngại. + Làm phong phú vốn từ cho trẻ: thông qua việc trò chuyện với bạn với cô hằng ngày sẽ làm cho vốn từ của trẻ được phong phú hơn và trẻ có một số vốn từ nhất định để giao tiếp với mọi người xung quanh. + Gíao dục lòng nhân ái, tình cảm yêu thương của trẻ đối với các bạn khuyết tật: Giáo dục cho trẻ biết quan tâm, yêu thương giúp đỡ các bạn khuyết tật, không phân biệt, kỳ thị đối với các bạn khuyết tật. 1.3. Đối tượng nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu trẻ 4 - 5 tuổi. 1.4. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp dùng lời - Phương pháp trực quan - Phương pháp thực hành - Phương pháp phân tích - Phương pháp thử nghiệm - phương pháp quan sát 1.5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu Trẻ em là người chủ tương lai của đất nước. Quan tâm đến trẻ em là một trong những mối quan tâm hàng đầu của mỗi quốc gia, bởi: “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”, tương lai của mỗi dân tộc phụ thuộc vào sự quan tâm, chăm sóc thế hệ trẻ, để trẻ phát triển toàn diện xứng đáng là chủ nhân tương lai của đất nước thì sự quan tâm, chăm sóc của cộng đồng nói chung và của cô giáo nói riêng đóng vai trò quan trọng vì sự phát triển của trẻ. Đảng và nhà nước ta luôn khẳng định tất cả trẻ em trong đó có cả trẻ em khuyết đều được hưởng nền giáo dục tốt nhất, Trang 4
3. trong đó việc phát triển ngôn ngữ có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển toàn diện cho trẻ. Trẻ hở hàm ếch là trẻ có khiếm khuyết về môi vì vậy khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ có một số hạn chế nhất định, chính vì vậy trẻ cần được chăm sóc và giáo dục một cách hợp lí để trẻ có thể phát triển bình thường như bao trẻ khác. Trang 5
4. 2. NỘI DUNG 2.1. Cơ sở lý luận của vấn đề Ở lứa tuổi mẫu giáo việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ là vô cùng quan trọng, trong đó cô giáo là người thúc đẩy quá trình phát triển ngôn ngữ của trẻ một cách tích cực nhất, trên bước đường phát triển ngôn ngữ của trẻ, cô giáo là người phát hiện, hình thành những kỹ năng ngôn ngữ của trẻ và cô quan sát, đánh giá khả năng ngôn ngữ của từng trẻ, có những trẻ khả năng ngôn ngữ phát triển tốt nhưng cũng có những trẻ khả năng ngôn ngữ còn yếu vì một số khiếm khuyết như sứt môi, hở hàm ếch Nhưng theo tinh thần của Bộ Giáo Dục Và Đào Tạo Thì tất cả trẻ em kể cả trẻ khuyết tật đều được hưởng nền giáo dục tốt nhất, nên chúng ta cũng đã từng bước xây dựng và thực hiện chính sách giúp trẻ khuyết tật hòa nhập với cộng đồng. Ngôn ngữ có vai trò vô cùng quan trọng, ngôn ngữ được coi là một phương tiện tinh tế trong hệ thống xây dựng môi trường sư phạm có định hướng, bởi trong ngôn ngữ nói không chỉ chứa đựng thông tin mà còn chức đựng cả ý nghĩa tình cảm mà con người muốn gởi gắm, sự phát triển ngôn ngữ của trẻ phụ thuộc vào tính tích cực của cô giáo trong quá trình chăm sóc, giáo dục trẻ, cô luôn phải quan tâm đến việc trẻ nói như thế nào, có biết giao tiếp không, có biết tìm đúng từ để thể hiện nhu cầu mong muốn, suy nghĩ của mình không? Bản thân là một giáo viên Mầm Non với tấm lòng yêu nghề, mến trẻ, tận tụy với nghề tôi luôn mong muốn đóng góp một phần công sức của mình để hạn chế những khiếm khuyết cho trẻ, để trẻ có thể phát triển một cách toàn diện, vững bước vào đời, hòa nhập tốt với cộng đồng và là người con có ích cho xã hội. 2.2. Thực trạng của vấn đề a. Thuận lợi - Trường Mầm Non Họa Mi là Trường Mầm Non đầu tiên của huyện được công nhận trường mầm non đạt chuẩn quốc gia mức độ II nên được cấp trên quan tâm đầu tư về cơ sở vật chất đầy đủ, khang trang. Trang 6
5. Năm học 2016 – 2017 trường có 21 nhóm lớp với đội ngũ giáo viên đều có trình độ chuẩn và trên chuẩn về chuyên môn. Ban Giám Hiệu nhà trường nhiệt tình, năng nổ, có năng lực quản lý tốt. - Năm học này, tôi được nhà trường phân công phụ trách lớp chồi 2, độ tuổi 4-5 tuổi ,với tổng số trẻ là 35 cháu , trong đó 19 nam và 16 nữ. 1 cháu dân tộc và có một cháu bị sứt môi đó là cháu : Lê Khánh Ly, các cháu đều khỏe mạnh đủ điều kiện để tham gia vào các hoạt động của lớp. - Lãnh đạo phòng và Ban Giám Hiệu Nhà Trường luôn quan tâm đến công tác chăm sóc nươi dưỡng cháu, nhất là với những cháu khuyết tật. - Nhà trường luôn cung cấp đầy đủ các đồ dùng cần thiết để phục vụ cho công tác chăm sóc, giáo dục cháu. - Được sự tin tưởng, ủng hộ của các bậc phụ huynh. b. Khó khăn: - Phụ huynh của cháu bị sứt môi là nông dân nên chưa quan tâm đến việc phát triển ngôn ngữ cho cháu. - Từ khi ra trường đến nay, đây là trường hợp đầu tiên do tôi chủ nhiệm nên còn nhiều bỡ ngỡ trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ. - Chưa có những lớp tập huấn về chăm sóc, giáo dục cho trẻ khuyết tật. 2.3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề * Biện pháp 1: Tự học tập để bồi dưỡng kiến thức về phát triển ngôn ngữ cho trẻ. - Để có biện pháp giúp trẻ sứt môi, hở hàm ếch phát triển ngôn ngữ tốt thì cô giáo phải có kiến thức chuẩn xác về phát triển ngôn ngữ cho trẻ chính vì vậy nên tôt luôn tự học hỏi qua sách, báo, mạng và qua trao đổi kinh nghiệm với đồng nghiệp để nâng cao kiến thức của bản thân, từ đó rút ra được những phương pháp, biện pháp phù hợp với trẻ của lớp mình nhằm vận dụng vào công tác nuôi dưỡng, chăm sóc trẻ để đạt được kết quả tốt nhất. Ngoài việc luôn bồi dưỡng kiến thúc, trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho bản thân thì tôi không ngừng phấn đấu để hoàn thiện về nhân cách đạo đức, luôn Trang 7
6. là tấm gương sáng cho mọi trẻ noi theo, luôn nêu cao tinh thần chủ động, sáng tạo trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ. * Biện pháp 2: Sưu tầm các bài thơ, bài hát, câu chuyện mà đặc biệt là các bài ca dao, đồng giao, các trò chơi dân gian: Sưu tầm các bài thơ, các bài hát, các câu chuyện, bài đồng giao, ca dao, các trò chơi dân gian được lựa chọn phải phù hợp với lứa tuổi, phù hợp với mục đích phát triển ngôn ngữ và khả năng ngôn ngữ của trẻ. + Ví dụ như các bài đồng giao: - Bịt mắt bắt dê - Chi chi chành chành - Dung dăng dung dẻ - Nu na nu nống - Tập tầm vông - Kéo cưa lừa xẻ .. Khi lồng các bài thơ, bài hát, câu chuyện, các bài đồng giao, ca dao, các trò chơi dân gian vào trong các hoạt động dạy học, hoạt động chơi phù hợp sẽ giúp trẻ dể dàng phát triển ngôn ngữ mà không phải chịu sự gò bó nào. * Biện pháp 3: Giáo dục trẻ phát triển ngôn ngữ thông qua môn văn học: Với biện pháp này tôi cho trẻ kể chuyện sáng tạo theo tranh, chơi trò chơi đóng kịch, khi trẻ kể chuyện sáng tạo theo tranh, trẻ không cần phải kể đúng cốt truyện giống cô, mà trẻ tái hiện lại một cách mạch lạc, diễn cảm tác phẩm văn học mà trẻ đã được nghe, trẻ có thể kể sáng tạo theo ý thích của mình, diễn đạt bằng ngôn ngữ của bản thân, khi trẻ lên kể chuyện cô nên đặt một vài câu hỏi để trẻ trả lời tạo cho trẻ cảm giác tự tin, nhanh nhẹn hứng thú khi tham gia vào hoạt động. Trang 8
7. (Bé kể chuyện sáng tạo theo tranh) Với trò chơi đóng kịch là một phương pháp tốt để phát triển ngôn ngữ đối thoại cho trẻ, nội dung kịch được chuyển thể từ tác phẩm văn học mà trẻ được làm quen, khi trẻ đóng vai thành các nhân vật trong truyện trẻ sẽ cố gắng sử dụng đúng ngữ điệu, tính cách nhân vật mà trẻ đóng giúp cho ngon ngữ của trẻ mang sắc thái biếu cảm rõ nét, với biện pháp này tôi cho trẻ tự chọn vai mà mình thích rồi nhập vai chơi một cách thoải mái, trẻ nói chuyện với bạn, tự phân vai cho nhau, trao đổi với nhau trong khi chơi, trẻ bắt chước theo các cử chỉ điệu bộ của các nhân vật mà trẻ sẽ đóng vai giúp cho ngôn ngữ của trẻ thêm phong phú Khi đóng kịch trẻ được trò chuyện với nhau trong khi thể hiện vai của mình giúp cho ngôn ngữ của trẻ được phát triển một cách tự nhiên nhất. Trang 9
8. (Hình bé đang đóng kịch) * Biện pháp 4: Giáo dục trẻ phát triển ngôn ngữ thông qua các hoạt động trong ngày. Một ngày ở trường mầm non trẻ được tham gia vào nhiều hoạt động khác nhau như: Hoạt động chơi, hoạt động học, giao tiếp, lao động Tất cả các hoạt động đó đều tạo ra những khả năng to lớn để làm phong phú thêm ngôn ngữ cho trẻ. Ngôn ngữ xuất hiện nhằm thỏa mãn nhu cầu giao tiếp và nhận thức thông qua lao động, học tập , giao tiếp hằng ngày của trẻ trong trường mầm non, và các hoạt động đó đều cần đến ngôn ngữ để trao đổi, chia sẽ, nhờ vậy nên vốn từ của trẻ được tăng lên, trẻ sẽ nói đứng ngữ pháp, diễn đạt sao cho mạch lạc. Ví dụ 1: Trong giờ hoạt động ngoài trời tôi cho trẻ kể về những hiện tượng, những sự vật mà bé quan sát được, trẻ phải kể bằng ngôn ngữ của mình nên phải Trang 10
9. lựa chọn, sắp xếp từ ngữ cần diễn đạt một cách trình tự để cho người nghe có thể hiều được. Ví dụ 2: Trẻ đang trao đổi với nhau ở hoạt động góc, trẻ làm bác sĩ khám bệnh cho bệnh nhân, thông qua giao tiếp giữa hai nhân vật giúp cho vốn từ của trẻ được phát triển một cách tự nhiên. (Bé làm Bác Sĩ khám bệnh cho các bạn) * Biện pháp 5: tạo môi trường thân thiện cho trẻ tự tin phát huy hết khả năng của bản thân Tôi luôn tạo mọi điều kiện tốt nhất để bé được chơi, học tập cùng với các bạn, không để trẻ khác phân biệt, kỳ thị đối với bé. Tôi và các bạn trong lớp luôn tạo cho bé cảm giác bình đẳng, xóa bỏ sự cách biệt mặc cảm, xa lánh để trẻ có trách nhiệm hơn với nhau, bé luôn được tham gia vào các hoạt động của lớp và được cô giáo và bạn động viên, khuyến khích kịp thời. Tôi thường xuyên trò chuyện với bé để bé hình thành các từ, các khái niệm, các kí hiệu tượng trưng của sự vật hiện tượng. Ban đầu các biểu tượng này rời rạc, sau này có liên hệ chặt chẽ với nhau. Qua trò chuyện với bé tôi thường cần giúp bé Trang 11
10. nhận biết, phân biệt và cho bé gọi tên những người thân trong gia đình, các đồ dùng trong gia đình,... Các nghề trong xã hội qua tên gọi, trang phục, dụng cụ làm việc và sản phẩm của mỗi nghề. Tôi thường xuyên cho trẻ gọi tên các sự vật, hiện tượng ở mọi lúc, mọi nơi nhằm khắc sâu vốn từ đó trong đầu trẻ, để khi nhìn thấy sự vật hiện tượng đó trẻ sẽ biết được nó được gọi là cái gì?... Tôi luôn dạy trẻ cách giao tiếp một cách cởi mở, tự tin. Khi trò chuyện cùng bé tôi nêu những câu hỏi để phát triển vốn từ như: + Đây là cái gì? Con gì? Qủa gì? Hoa gì? + Có màu gì? + Kêu như thế nào? + Dùng để làm gì? - Nếu là quả thì đặt câu hỏi đàm thoại: + Vỏ nhẵn hay sần sùi? + vì sao con biết? + Vị chua hay ngọt?... Một môi trường giáo dục tốt sẽ giúp trẻ phát triển nhân cách tốt đồng thời giúp trẻ phát triển về tiềm năng và các tố chất của bản thân. Hơn nữa đối với những trẻ khuyết tật rất nhạy cảm với mọi tác động bên ngoài, bản thân tôi luôn ý thức được điều đó nên tôi luôn chăm sóc, giáo dục và giúp đỡ cháu ở mọi lúc, mọi nơi, tôi luôn thường xuyên trò chuyện, âu yếm, vỗ về trẻ, tạo cho trẻ tâm thế thoải mái, vui vẻ, tạo môi trường thân thiện cho trẻ được hòa nhập cùng bạn bè, luôn có bạn cùng chơi với trẻ, giúp trẻ mạnh dạn, tự tin bộc lộ cảm xúc, trao đổi với bạn và thích đến trường. Trang 12
11. (Hình ảnh bé chơi chi chi chành chành cùng các bạn) * Biện pháp 6: Phát triển ngôn ngữ thông qua trò chơi dân gian Trẻ em Việt Nam từ thời xa xưa, bên cạnh những trò chơi do người lớn nghĩ ra để cho trẻ chơi, bản thân trẻ đã tự đáp ứng nhu cầu chơi của mình bằng cách đã tạo ra nhiều cách chơi dựa trên cơ sở bắt chước những hoạt động của người lớn, hướng dẫn cho nhau cách chơi, truyền cho nhau từ thế hệ này sang thế hệ khác, từ vùng này sang vùng khác, nhờ có trò chơi dân gian được lưu truyền đến ngày hôm nay. Trò chơi dân gian xưa được xem là một hình thức giáo dục đơn giản, giúp hình thành nhân cách cũng như phát triển thể chất cho trẻ, nó thường được thể hiện là các hành vi bắt chước của trẻ nhỏ từ các hoạt động của người lớn hay sự truyền dạy của người lớn cho trẻ nhỏ, cứ thế các trò chơi dân gian được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác như một di sản văn hóa dân tộc, trò chơi dân gian có nhiều thể loại phù hợp với các sở thích, cá tính khác nhau của nhiều đối tượng Trang 13