Sáng kiến kinh nghiệm Một số Biện pháp giúp trẻ 4 - 5 tuổi phát huy tính tích cực bảo vệ môi trường trong Trường Mầm non

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số Biện pháp giúp trẻ 4 - 5 tuổi phát huy tính tích cực bảo vệ môi trường trong Trường Mầm non

1. bản thân. Để làm được điều này trẻ được nhìn nhận sự việc một cách khách quan, trẻ được trải nghiệm lĩnh hội kiến thức, từ những việc làm rất nhỏ nhưng ý nghĩa lớn giúp cải thiện BVMT. 3. Thời gian, đối tượng, phạm vi nghiên cứu: - Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 9 năm 2020 đến tháng 5 năm 2021. - Đối tượng nghiên cứu: Trẻ 4-5 tuổi - Phạm vi nghiên cứu: Trẻ mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi B3 trường Mầm non Kim Sơn. Số lượng là 35 cháu tại lớp tôi phụ trách. II. NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN 1. Hiện trạng của vấn đề: Giáo dục BVMT cho trẻ mầm non là cung cấp cho trẻ những kiến thức sơ đẳng về môi trường phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ nhằm tạo ra thái độ, hành động đúng của trẻ đối với môi trường xung quanh. Việc giáo dục ý thức BVMT được hình thành và rèn luyện từ lứa tuổi mầm non giúp trẻ có những khái niệm ban đầu về môi trường sống của bản thân mình nói riêng và con người nói chung là cần thiết từ đó biết cách sống tích cực với môi trường nhằm đảm bảo sự phát triển lành mạnh của cơ thể và trí tuệ. Được sự phân công của nhà trường, năm học 2020 -2021 tôi được phân công giảng dạy lớp 4 – 5 tuổi, với tổng số trẻ là 35 cháu. Trong đó có 23 nam và 12 nữ . Việc giáo dục trẻ mầm non phát huy tính tích cực BVMT được hực hiện trong các hoạt động hằng ngày của trẻ tại lớp. Từ lúc đón, đến các hoạt động học, hoạt động chơi, ăn, ngủ... đều được giáo viên thực hiện lồng ghép việc giáo dục tính tích cực BVMT cho trẻ. Như ở lớp tôi phụ trách tôi đã thực hiện một số biện pháp giúp trẻ phát huy tính tích cực BVMT thông qua tranh ảnh, tôi đàm thoại cùng trẻ về hành động, việc làm của các bạn nhỏ về ý thức BVMT ( bỏ rác vào thùng, trồng cây...) hay tổ chức các buổi lao động dọn sân trường, giao nhiệm vụ cho từng nhóm trẻ,
2. hay giáo dục trẻ phát huy tính tích cực BVMT thông qua trò chơi nhưng đạt hiệu quả chưa cao. Trẻ chỉ nhớ được lúc đó nhưng sau thì lại quên ngay, và khi lao động trẻ làm một cách miễn cưỡng, coi đấy là nhiệm vụ của mình phải làm. Trẻ chỉ làm khi người lớn yêu cầu, chưa có tính tự giác nên tôi rất lo lắng về vấn đề tích cực BVMT của trẻ. Việc giáo dục bảo vệ môi trường trong nhà trường hiện nay đôi lúc còn mang tính lý thuyết, chưa chú trọng yếu tố thực tiễn một cách sâu sắc, nghĩa là chưa thực hiện tốt phương châm “Học đi đôi với hành; lý luận gần gũi với thực tiễn”. Xuất phát những lý do trên tôi đã chọn đề tài: “Một số Biện pháp giúp trẻ 4 - 5 tuổi phát huy tính tích cực bảo vệ môi trường trong trường mầm non” Đề tài được nghiên cứu thực hiện tại lớp 4 tuổi B3 trường Mầm non Kim Sơn nơi tôi đang công tác. 1.1. Thuận lợi: - Về cơ sở vật chất: Năm học 2020-2021, trường Mầm non Kim Sơn được công nhận trường chuẩn Quốc gia mức độ 2, trường đạt kiểm định cấp độ 3. Nhà trường được trang bị đồ dùng đồ chơi, trang thiết bị dạy học đầy đủ theo hướng hiện đại và đồng bộ, môi trường an toàn và thân thiện. Trường lớp rộng rãi, thoáng mát, có khu vệ sinh khép kín tại các nhóm lớp, có thùng đựng rác có nắp đậy tại các nhóm lớp và ngoài sân trường thuận tiện cho phụ huynh và học sinh để rác. - Về giáo viên: Bản thân tôi tốt nghiệp Đại học sư phạm mầm non, có đủ năng lực, sức khỏe để thực hiện nhiệm vụ công tác. Tôi luôn có tinh thần trách nhiệm và đầy lòng nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ. Bản thân tôi luôn tìm tòi vận dụng các phương pháp, hình thức đổi mới vào các hoạt động dạy và học nhằm thu hút trẻ tham gia tích cực.
3. - Về phụ huynh: Phụ huynh rất quan tâm đến con mình, thường xuyên đưa đón trẻ đi học chuyên cần và trao đổi tình hình sức khỏe, học tập khi ở nhà cũng như ở trường với giáo viên của lớp. - Về học sinh: Lớp tôi phụ trách có 35 cháu (trong đó số lượng trẻ nam 23 cháu, trẻ nữ 12 cháu), tất cả trẻ đều phát triển bình thường, nhanh nhẹn, hoạt bát. 1.2. Khó khăn: * Về giáo viên - Bản thân tôi khi tổ chức hoạt động cho trẻ còn cứng nhắc, chưa tân dụng được hết các tình huống để giáo dục trẻ. * Về phụ huynh Là một xã thuộc nông thôn hầu hết phụ huynh là nông dân, làm ruộng nên họ nhận thức về môi trường rất khác nhau do đó có sự chênh lệch rõ ràng về nhận thức cũng như hành vi về BVMT, dẫn đến hình thành cho trẻ các nhận thức, kĩ năng BVMT còn nhiều hạn chế, giáo dục về môi trường cho con em còn thiếu quan tâm, tỉ mỉ và chính xác. Bên cạnh đó, một số gia đình do không nắm được một cách vững vàng đặc điểm tâm, sinh lý trẻ em, do quá bận rộn với công việc hàng ngày mà không giáo dục trẻ cách giữ gìn và BVMT cho đúng . * Về học sinh - Trẻ còn nhỏ chưa có có tính tích cực về BVMT, một số trẻ còn vứt, giẫm đạp lên vỏ sữa, bim bim....và coi đó là trò chơi hấp dẫn. Hay nhiều lúc trẻ vẫn chạy một cách vô tư chưa biết nhặt rác ngay dưới chân mình để bỏ vào thùng, thậm chí còn bẻ cành cây bẻ hoa vườn trường, đi vệ sinh, rửa tay chưa biết khóa vòi nước lại.
4. Bảng 1 kết quả khảo sát thực tế trước khi thực hiện đề tài ; Nội dung tiêu chí đánh giá Kết quả TT trẻ Tổng số trẻ Đạt Tỷ lệ % Chưa đạt Tỷ lệ % Tự giác cất dọn giữ gìn, đồ 1 dùng, đồ chơi gọn gàng ngăn 35 10 29% 25 71% nắp đúng nơi quy định. Tự giác giữ gìn trật tự, vệ 2 sinh trường lớp, nhặt rác, vứt 35 11 31% 24 69% rác đúng nơi quy định. Tự giác vệ sinh cá nhân, tiết 3 kiệm nước khi sử dụng và tắt 35 10 29% 25 71% khi không sử dụng. Tỏ thái độ với những hành 4 35 12 34% 23 66% động sai đối với môi trường. Từ những thuận lợi và khó khăn trên, căn cứ vào nhu cầu và tình hình thực tế của nhà trường và lớp học, tôi đã nghiên cứu tìm ra một số các biện pháp như sau: 2. Các biện pháp thực hiện 2.1. Biện pháp 1. Cho trẻ tìm hiểu về tác dụng của việc bảo vệ môi trường. * Cho trẻ tìm hiểu về thực trạng môi trường hiện nay và ảnh hưởng của môi trường đối với đời sống con người. Đây là bịên pháp giúp trẻ có kiến thức về môi trường, về thực trạng môi trường hiện nay, ảnh hưởng của môi trường với đời sống con người, nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm môi trường? Để cung cấp lượng kiến thức này tôi đã chuẩn bị các hình ảnh, video, học liệu về môi trường. Thông qua các hoạt động đón, trả trẻ, hoạt động chiều, các kiến thức về môi trường được truyền
5. tải một cách chân thực nhất. Trẻ thấy được: môi trường xung quanh mình đang ngày một ô nhiễm. Các chất thải của các nhà máy xí nghiệp, những dòng sông trở thành những dòng sông rác, màu của nước chỉ còn là màu đen, động vật quý hiếm đang bị săn bắt nhằm mục đích phục vụ cho nhu cầu của con người... Diện tích rừng bị thu hẹp, các vụ cháy rừng liên tiếp xảy ra, động vật không còn nơi trú ngụ, những đống rác thải chất cao hơn núi, ảnh hưởng của môi trường với biến đổi khí hậu: hạn hán, lũ lụt, hành động của con người đối với môi trường... Con người đang gánh chịu những hậu quả của ô nhiễm môi trường: Bệnh tật, thiếu nguồn nước, thiếu lương thực, hạn hán, bão lụt...... Song song với việc xem các video, hình ảnh về môi trường tôi đặt các câu hỏi tư duy: Vì sao môi trường nước bị ô nhiễm? Nước ô nhiễm ảnh hưởng đến đời sống con người như thế nào?... tùy vào từng video, hình ảnh mà đối tượng hỏi trong các câu hỏi khác nhau. * Cho trẻ tìm hiểu về tác dụng của việc bảo vệ môi trường. Không chỉ cung cấp cho trẻ những kiến thức về vấn đề thực trạng môi trường hiện nay, tôi cung cấp cho trẻ những kiến thức về tác dụng của việc bảo vệ môi trường. Tôi đặt những câu hỏi cho trẻ: Nếu môi trường luôn trong lành, sạch, đẹp thì sẽ như thế nào? Môi trường bị ô nhiễm là do đâu? Muốn bảo vệ môi trường thì phải làm gì? Bảo vệ môi trường có lợi ích gì?.... Thông qua những câu hỏi gợi mở và những hình ảnh về môi trường được thường xuyên truyền tải tới trẻ, trẻ hiểu được môi trường rất quan trọng, bảo vệ môi trường giúp cho con người hạn chế được bệnh tật, không còn xảy ra bão lũ, hạn hán, thiên tai... Trẻ hiểu được bảo vệ môi trường là nhiệm vụ của tất cả mọi người. Đối với trẻ mầm non, việc bảo vệ môi trường thẻ hiện qua những hành động: không vứt rác ra lớp, sân trường, bỏ rác vào thùng, không vẽ bậy lên bàn, ghế, tường,... thường xuyên dọn vệ sinh: lau
6. lá cho cây, không dẫm, ngắt hoa, nhắc nhở các bạn phải có ý thức giữ gìn vệ sinh trường, lớp...... 2.2. Biện pháp 2: Lồng nghép giáo dục BVMT thông qua các hoạt động trong ngày. * Lựa chọn nội dung lồng ghép giáo dục BVMT vào các hoạt động. Đối với lớp tôi, tôi đã xây dựng kế hoạch giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho trẻ lồng ghép các hoạt động có chủ đích, hoạt động vui chơi, sinh hoạt dựa vào tình hình của lớp, khả năng thực tế của trẻ. Lựa chọn để đưa vào kế hoạch những nội dung lồng ghép đa dạng, phong phú: phân loại rác, để rác đúng nơi quy định, chăm sóc cây xanh , lựa chọn những nguyên vật liệu gần gũi với thiên nhiên, những nguyên vật liệu đã qua sử dụng: Các đồ dùng cũ, các loại chai nhựa,.... có thể tạo được sản phẩm đáp ứng được yêu cầu "học bằng chơi, chơi mà học" cho trẻ, đảm bảo hiệu quả đạt được của đề tài luôn ở mức cao nhất. Thông qua việc lựa chọn, tôi nhận thấy rằng chúng ta có thế sử dụng kiến thức về BVMT vào các hoạt động, tùy theo từng chủ đề và hoạt động khác nhau mà lồng ghép BVMT khác nhau. Qua đó tạo điều kiện để trẻ được trải nghiệm những vốn sống của bản thân. * Lồng ghép giáo dục BVMT qua tổ chức thực hiện các hoạt động. Việc lồng ghép giáo dục BVMT luôn được tôi thực hiện một cách khéo léo, linh hoạt, luôn đổi mới đan xen vào hoạt động mà không làm mất đi kiến thức nội dung cơ bản của mỗi tiết dạy, luôn tạo không khí vui tươi, gần gũi, thân thiện giữa cô với trẻ, giữa trẻ với môi trường. Mỗi một hoạt động có nội dung lồng ghép giáo dục bảo vệ môi trường cần phải giúp cho trẻ hiểu được một số vấn đề cơ bản: Vì sao cô lựa chọn sử dụng các nguyên vật liệu này trong giờ học? Để rác đúng nơi quy định để làm gì?.... Hơn nữa phải cho trẻ hiểu được việc bảo vệ môi trường không
7. phải là việc của riêng người lớn mà còn chính là nhiệm vụ của trẻ, từ những hành động thường ngày: Tiết kiệm nước, bỏ rác vào thùng, chăm sóc cây xanh, không hái hoa, bẻ cành, yêu quý động vật.... * Sáng tác, sưu tầm các bài hát, thơ ca, hò vè, tranh truyện, trò chơi về giáo dục bảo vệ môi trường Tôi luôn sưu tầm, tự sáng tác các bài thơ, câu chuyện, bài hát, trò chơi, hò vè có nội dung về giáo dục BVMT đưa vào các tiết học, các hoạt động mọi lúc mọi nơi. Mục đích cung cấp cho trẻ kiển thức, kĩ năng, thấy được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc BVMT. * Các bài thơ, bài vè - Các bài thơ: Bác quét rác, cô dạy, không vứt rác ra đường, nghe lời cô giáo, bé quét nhà . Bài thơ: “ BÁC QUÉT RÁC ” Keng ! Keng ! Keng ! Vội cùng mẹ em Tiếng keng rất quen Đến bên xe rác Của bác quét rác Mẹ cùng với bác Đó là bác nhắc Chất rác lên xe. Tất cả mọi nhà Xe rác đầy ghê Mang hết rác ra Bác còng lưng đẩy Cho bác đi đổ. Và em nhìn thấy Tối nào cũng nhớ Bác đẫm mồ hôi Hễ nghe tiếng keng Nhưng bác vẫn cười Vì đường phố sạch. Hoàng Thị Dân
8. - Các bài vè: Vè môi trường, vè xanh – sạch – đẹp, . Bài vè: “ XANH - SẠCH – ĐẸP” Ve vẻ vè ve Bảo vệ môi trường Ta đọc bài vè Quanh năm xanh - sạch Nhiều cây, nhiều hoa Sân trường tôi đây Cây ra hoa đỏ Là trường, là lớp Cây ra hoa vàng. Lớp học thân thương Cây xanh tươi tốt Tôi học hằng ngày Bóng mát quanh năm Không có rác bẩn Sân trường xanh – sạch Đẹp ơi là đẹp. (Tự sáng tác) - Các câu đố: Thùng rác, nước thải, nghề lao công, vật liệu tái sinh, túi bóng Quanh năm đứng ở vệ đường Các bạn qua lại hãy thương cho cùng Là cái gì? (Thùng rác) - Các câu chuyện: Khỉ con ăn chuối, chuyện trong vườn, tiếng kêu cứu của rừng xanh, vịt con lông vàng . Qua các câu chuyện tôi giáo dục trẻ biết giữ gìn vệ sinh, bỏ rác đúng nơi quy định, trồng nhiều cây xanh, yêu cây xanh để môi thường thêm trong lành và sạch đẹp. - Các bài hát: Em yêu cây xanh, lí cây xanh, tưới cây, em đi trồng cây .
9. Qua các bài hát giáo dục trẻ trồng nhiều cây xanh để cho bóng mát, chăm sóc cây, tưới nước cho cây, không bẻ cành ngắt lá. - Trò chơi: Ngôi nhà xanh nhỏ a. Mục đích Giúp trẻ hiểu được hoạt động trồng cây, từ đó yêu quý và biết chăm sóc cây xanh. b. Chuẩn bị Một chậu đất nhỏ, một chậu thuỷ tinh hoặc lọ thuỷ tinh to có thể úp lên trên chậu đất, một ít hạt. c. Tiến hành - Ngâm hạt vào nước ấm vài ba tiếng rồi vớt ra, - Gieo hạt vào chậu đất, tưới nước cho đất ẩm - Úp chậu thuỷ tinh (hoặc lọ) lên chậu đất. - Đặt chậu ở nơi có ánh nắng mặt trời - Hằng ngày cho trẻ quan sát, theo dõi sự thay đổi của chậu đất (hạt nảy mầm, mọc lên tạo thành ngôi nhà xanh nhỏ rất đẹp. 2.3. Biện pháp 3: Tổ chức hoạt động chuyên đề về giáo dục bảo vệ môi trường. * Xây dựng các tiết dạy chuyên đề qua ý tưởng của trẻ về môi trường Dựa vào kế hoạch, nội dung các hoạt động năm học 2020-2021 và tình hình thực tế của lớp tôi phụ trách, tôi đã mạnh dạn xây dựng kế hoạch, giáo án chuyên đề về môi trường trên nền tảng ý tưởng trẻ. Khuyến khích trẻ nêu những ý tưởng của mình về các hoạt động bằng nhiều cách, ví dụ: Cho trẻ xem video về thực trạng môi trường hiện nay và hỏi trẻ thích điều gì nhất? Hoặc cho trẻ chơi một số trò chơi để kích thích trẻ nói... từ đó giáo viên sẽ
10. chọn lọc và thực hiện xây dựng tiết dạy. Các tiết dạy cần xác định được các yêu cầu đạt được của chuyên đề: tầm quan trọng của môi trường? Trẻ hiểu được mục đích của hành động giữ gìn, bảo vệ môi trường? Trẻ biết được bảo vệ môi trường cần phải làm những việc gì phù hợp với lứa tuổi? Ví dụ: Với đề tài Bảo vệ nguồn nước trẻ biết được nước có vai trò rất quan trọng trong việc duy trì sự sống của con người và các loài động vật thực vật, nước quan trọng đối với đời sống hàng ngày, lợi ích của nước. Cần đi sâu hơn trong việc trẻ nắm được thực trạng của ô nhiễm nguồn nước và thực trạng sử dụng nguồn nước để từ đó trẻ rút ra được bảo vệ nguồn nước cần làm gì? Hay với đề tài: Phân loại rác trẻ cần biết được khái niệm đơn giản nhất về rác vô cơ, rác hữu cơ? Tác dụng, lợi ích, tác hại của từng loại? Trẻ sẽ rút ra được bài học cho bản thân và biết phân loại rác hữu cơ và rác vô cơ....... Sau khi xác định được mục đích yêu cầu của đề tài dựa trên ý tưởng của trẻ, tôi từng bước xác định nội dung, phương pháp cho phù hợp. Chuẩn bị các đồ dùng, học liệu để tiến hành thực hiện. * Cô cùng trẻ chuẩn bị nguyên vật liệu, đồ dùng đã qua sử dụng xây dựng môi trường. Khi thực hiện chuyên đề về bảo vệ môi trường, môi trường lớp cần phải phù hợp. Trẻ học ở mọi lúc mọi nơi, học qua thực tiễn, qua tranh ảnh, đó là lý do tôi và trẻ đã sưu tầm một số hình ảnh bảo vệ môi trường phù hợp với trẻ mầm non đặt tại các góc: Ví dụ với hình ảnh hãy sử dụng nguyên liệu thân thiện với môi trường tôi đặt ở góc tạo hình, với hình ảnh hãy để rác đúng nơi quy định tôi đặt tại nơi để thùng rác, với hình ảnh khóa nước sau khi sử dụng tôi đặt tại phòng vệ sinh nơi gần bồn nước.... 2.4. Biện pháp 4: Thường xuyên tổ chức các hoạt động trải nghiệm về bảo vệ môi trường
11. * Thường xuyên tổ chức hoạt động trải nghiệm thực tế cho trẻ. Dựa vào đặc điểm của lớp tôi phụ trách, hàng ngày, tôi cùng trẻ hóa thân vào các bác nông dân tưới nước cho hạt và cùng nhau quan sát sự nảy mầm của hạt. Đối với con vật nuôi, cây xanh cho trẻ tìm hiểu về đặc điểm, giá trị, vẻ đẹp của con vật, cây, hoa, lá.... Nói về sự sinh trưởng của cây xanh, cô cùng trẻ tham gia hoạt động thực tế: “Gieo hạt”. Cô cho trẻ xem về quá trình phát triển, thay đổi của đối tượng: Hạt - nảy mầm - cây có chồi - lá non - lá xanh thẫm, to hơn, sau đó trẻ được xem cả quá trình lao động chăm sóc cây trồng. Tùy theo điều kiện tôi chọn những thí nghiệm làm cho trẻ xem và sau đó trò chuyện với trẻ: Điều gì xảy ra nếu không có nước? Phải làm những công việc gì để bảo vệ nguồn nước? Chúng ta làm gì để góp phần tiết kiệm nước? Chính hoạt động trải nghiệm này sẽ mang lại cho trẻ sự hứng thú khi hàng ngày được chăm sóc và tham gia các hoạt động như các bác nông dân thực thụ. Từ đó, trẻ biết trân trọng cây xanh và bảo mệ môi trường. Những tình huống trong các hoạt động mà trẻ trải nghiệm cũng hình thành cho trẻ ý thức về bảo vệ môi trường. Ví dụ: Thông qua tranh, ảnh, băng, đĩa trẻ được nhìn thấy những hành vi phá hoại môi trường và những ảnh hưởng khi môi trường bị ô nhiễm như: Phá hoại cây xanh, vứt rác bừa bãi, săn bắn động vật Từ đây trẻ có cái nhìn đúng, sai về hành vi bảo vệ môi trường sống. Qua những hình ảnh trên máy chiếu, cho trẻ xem những vùng, miền thiếu nước, cây cối thiếu nước, đất đai thiếu nước hoặc nguồn nước bị ô nhiễm hay hình ảnh lãng phí nước sẽ tác động đến cảm xúc của trẻ. Khi được xem và tìm hiểu về nước, các bé đã xây dựng được ý thức tiết kiệm và hình thành thói quen tắt nước khi không sử dụng. Có thể nói rằng, các hoạt động trải nghiệm có tác động rất lớn tới việc phát huy tính tích cực bảo vệ môi trường của trẻ.