Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ 4-5 tuổi nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm văn học ở Trường Mầm non

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Một số biện pháp giúp trẻ 4-5 tuổi nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm văn học ở Trường Mầm non

1. 3 Xuất phát từ những vai trò cụ thể đó cho nên hoạt động dạy trẻ làm quen với đọc thơ, kể chuyện, giúp trẻ có khả năng cảm nhận tác phẩm văn học là môn học không thể thiếu trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ. Vì vậy việc nâng cao chất lượng dạy trẻ làm quen với đọc thơ, kể chuyện, giúp trẻ có khả năng cảm nhận tác phẩm văn học là vấn đề quan trọng trong đổi mới hình thức tổ chức giáo dục mầm non. Làm quen với bài thơ, câu chuyện chỉ ra mức độ, giới hạn, yêu cầu của việc cho trẻ tiếp xúc với bài thơ, câu chuyện thông qua việc đọc, kể, cảm thụ tác phẩm văn học của giáo viên. Hoạt động này nhằm dẫn dắt, hướng dẫn trẻ cảm nhận những giá trị nội dung, nghệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ở trẻ sự rung động, hứng thú đối với văn học, có ấn tượng về những cái hay cái đẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đó qua các hoạt động mang tính chất văn học góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách trẻ. Trong những bài thơ, câu chuyện thế giới mới của cuộc sống thực tại bao gồm thiên nhiên, xã hội, con người được diễn tả, biểu đạt, truyền đạt trong những hình thức đa dạng độc đáo. Văn học nói về thế giới loài vật, cỏ cây, hoa lá, mọi hiện tượng thiên nhiên, vũ trụ mà trẻ nhìn thấy được, cũng nói về những gì gần gũi trong môi trường sống của trẻ như làng quê, cánh đồng, dòng sông, phiên chợ, lớp học, khu phố, Qua tác phẩm văn học, trẻ bắt đầu nhận ra trong xã hội những mối quan hệ, những tình cảm gia đình, tình bạn, tình cô cháu, Trẻ cũng dần nhận ra có một xã hội ràng buộc con người với nhau trong lịch sử đấu tranh cách mạng, trong tình làng nghĩa xóm. Văn học có thể cần đề cập đến những lực lượng siêu nhiên như thần linh, ông bụt, cô tiên, phù thủy, quỷ sứ và cả những phép màu còn tồn đọng trong tâm thức dân tộc. Đây cũng là đối tượng miêu tả của văn học làm nên sự phong phú, hấp dẫn của đời sống tinh thần. Nhờ được nghe, tiếp xúc với một số lượng văn học, có những hiểu biết sơ đẳng về văn học, đó là khả năng mô tả cuộc sống xung quanh phong phú, hấp dẫn bằng những dạng thức khác nhau. Bước đầu trẻ sẽ nhận biết được sự khác nhau về nội dung và hình thức giữa các thể loại thơ, chuyện. Không những giúp trẻ cảm nhận được cái đặc sắc của cách diễn đạt hình tượng, nhà sư phạm còn cần giúp trẻ
2. 4 phân biệt được hình tượng nghệ thuật với hiện thực, hình thành một số khái niệm văn học như: Thơ, chuyện, nhân vật, hình ảnh , giúp trẻ trao đổi những điều đã được nghe và bộc lộ những suy nghĩ của mình về tác phẩm, nhằm phát triển đời sống tinh thần của trẻ. Tác phẩm văn học là một chỉnh thể nghệ thuật, cần giúp trẻ nhận biết các mối quan hệ biểu hiện giữa hoàn cảnh, trạng thái, tình huống và nhân vật; giữa lời kể, lời thuật, lời bạch trữ tình và ngôn ngữ nhân vật; Giữa không khí, âm sắc, giọng điệu chung của tác phẩm văn học và hành động văn học. Chưa yêu cầu trẻ phải nhớ hết mối quan hệ phức tạp và chưa đòi hỏi trẻ phân biệt quan hệ chính phụ trong truyện mà chỉ nhằm giúp trẻ nhận ra tính liên tục của cốt truyện trong các mối liên quan đến nhân vật trung tâm của tác phẩm. Khi cho trẻ làm quen với tác phẩn văn học góp phần mở rộng nhận thức, phát triển trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ, phát triển ngôn ngữ, phát triển ở trẻ hứng thú “đọc sách” kỹ năng đọc và kể truyện sáng tạo qua các tác phẩm. Đó vận dụng những kiến thức có sẵn, qua học hỏi nghiên cứu và áp dụng phương pháp vào môn văn học nhằm phát huy tích cực, chủ động phù hợp với mục đích giáo dục và trình độ nhận thức của trẻ. Văn học là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với trẻ thơ nhất là lứa tuổi mẫu giáo. Nó đem lại cho trẻ những hiểu biết đầu tiên về cuộc sống xung quanh. Văn học nuôi dưỡng và phát triển ở trẻ trí tưởng tượng, óc sáng tạo. Vì vậy việc đem tác phẩm văn học đến cho trẻ là một việc rất quan trọng và cần thiết. Đặc biệt khi dạy trẻ làm quen với những câu chuyện, bài thơ, phải dạy trẻ từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, trẻ phải thuộc chuyện, thơ, hiểu các nhân vật trong câu chuyện để từ đó giúp trẻ bộc lộ khả năng tư duy sáng tạo của mình và đọc thơ diễn cảm, kể chuyện được tốt hơn và có thể cảm thụ được tác phẩm đó một cách chính xác nhất. Khả năng kể chuyện, đọc thơ là giúp trẻ phát triển: Nhận thức - ngôn ngữ - tình cảm xã hội. Tuy nhiên khi dạy cho trẻ đọc thơ, kể chuyện đòi hỏi người giáo viên phải có những phương pháp, những suy nghĩ sáng tạo và lựa chọn những tác phẩm phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, điều kiện thực tế của trường, lớp và lứa tuổi mình đang dạy. Qua đó nhằm giúp trẻ phát triển tốt khả năng cảm thụ tác phẩm văn học trong quá trình giảng dạy cũng như việc truyền thụ những kiến thức kỹ năng cho trẻ đọc thơ, kể chuyện được tốt hơn. Trong quá trình dạy thơ, chuyện
3. 5 cho trẻ tôi thấy: Khả năng của trẻ 4 tuổi vẫn còn nhiều hạn chế, đang còn nhút nhát, rụt rè chưa mạnh dạn, giọng đọc kể nhân vật chưa lưu loát và chưa thể hiện được nhân vật trong câu chuyện. Với những vấn đề trên bản thân tôi thấy mình cần có những biện pháp cụ thể nhằm giúp trẻ phát triển tốt hơn khi dạy trẻ kể chuyện. Đó là lý do tôi chọn đề tài: Một số biện pháp giúp trẻ 4-5 tuổi nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm văn học ở trường mầm non” 2.2. Cơ sở thực tiễn: Văn học nuôi dưỡng và phát triển cho trẻ trí tưởng tượng sáng tạo nghệ thuật. Vì vậy mà việc đem các tác phẩm văn học đến với trẻ là một điều rất quan trọng và cần thiết nhất là đối với độ tuổi mẫu giáo, quá trình cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học phải là từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp để từ đó trẻ bộc lộ được khả năng cảm thụ văn học của mình. Tuy nhiên khi đưa tác phẩm văn học đến với trẻ đòi hỏi người giáo viên phải có những tư duy sáng tạo và lựa chọn những tác phẩm hay phù hợp với độ tuổi, có ý nghĩa giáo dục trẻ. Trong những năm tháng giảng dạy trên lớp bản thân tôi đã rút ra những kinh nghiệm để có những phương pháp điều chỉnh giảng dạy để phù hợp với sự phát triển của xã hội hiện đại. Và năm nay tôi được dạy lớp mẫu giáo 4 tuổi tôi nhận thấy phạm vi tiếp xúc của trẻ còn hạn chế dẫn đến sự hiểu biết của trẻ còn nghèo nàn, cuộc sống của trẻ còn nhiều điều mới lạ vì vậy việc giúp cho trẻ đọc thuộc thơ, kể lại chuyện được tốt hơn giáo viên cần cung cấp cho trẻ những nội dung kiến thức đơn giản trong trường mầm non. Ngoài ra trong các hoạt động tôi sử dụng rất nhiều hình thức khác nhau để gây hứng thú giúp trẻ nhanh chóng hiểu nội dung chuyện, nhớ chuyện, thuộc chuyện và đọc kể diễn cảm kể chuyện sáng tạo, đóng kịch. trong hoạt động này hình thức sử dụng đồ dùng trực quan rất có hiệu quả. Đồ dùng trực quan có thể là tranh ảnh, mô hình, rối que, rối bóng, trang phục, sân khấu Thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học giúp trẻ nhận thức được thế giới xung quanh, những truyền thống đạo lý tốt đẹp của dân tộc từ đó bồi dưỡng cho trẻ tính trung thực, hiền lành, chăm chỉ, lòng nhân ái, qua đó giáo dục cho trẻ yêu quê hương đất nước, yêu thiên nhiên và con người. Ngoài ra hoạt động văn học còn mang tính nghệ thuật thông qua ngữ điệu giúp trẻ cảm nhận được cái hay, cái đẹp trong tiếng mẹ đẻ, những hành vi đẹp trong cuộc sống, trẻ biết được những gì nên làm và những gì không nên làm, qua đó rèn luyện những phẩm chất đạo đức tốt đẹp ở trẻ, dần dần hình thành ở trẻ những khái niệm ban đầu về đạo đức như “ngoan - hư, tốt - xấu, thật thà - không
4. 6 thật thà” Ngoài ra văn học còn giúp phát triển trí nhớ, tư duy cho trẻ 4- 5 tuổi, giúp trẻ làm quen với cách cầm sách, mở sách, đọc sách đó là những kỹ năng cần thiết cho trẻ. Căn cứ vào khả năng phát triển của trẻ 4 tuổi, ở lứa tuổi này trẻ vẫn còn dụt dè nhút nhát, chưa mạnh dạn. Vì vậy việc đưa trẻ vào nề nếp, tạo thói quen cho trẻ rất cần thiết cho trẻ. Là một giáo viên dạy lớp 4 tuổi tôi luôn chăn trở tìm mọi cách để tìm ra mọi biện pháp tốt nhất để đưa trẻ vào nề nếp, tạo thói quen một cách nhanh nhất và có hiệu quả nhất. Trong quá trình cho trẻ tiếp xúc với các câu chuyện, bằng tài năng sư phạm cùng với nghệ thuật đọc và kể, giáo viên sẽ hướng trẻ có những ấn tượng sâu sắc về nội dung và nghệ thuật tác phẩm, gây ấn tượng đầu tiên cho trẻ về hình tượng nghệ thuật và nội dung của tác phẩm. Đồng thời qua các câu chuyện trẻ có thể cảm thụ được cái hay, cái đẹp về cuộc sống con người và môi trường xung quanh một cách gần gũi, thân thiện. Trẻ mẫu giáo 4 tuổi có nhu cầu và năng lực hoạt động nghệ thuật sáng tạo. Nếu giáo viên nắm được khả năng này của trẻ mà tìm ra những biện pháp thiết thực trong quá trình dạy trẻ thì sẽ kích thích trẻ đọc thơ, kể lại chuyện một cách sáng tạo, phát huy khả năng tự hoạt động văn học nghệ thuật và trí tưởng tượng phong phú ở trẻ. Nắm được ý nghĩa và tầm quan trọng của làm quen với tác phẩm văn học, tôi đã nhận thức được rằng mình cần phải tìm tòi đưa ra được những nội dung phương pháp và hình thức dạy đổi mới, để kích thích sự hứng thú, say mê của trẻ vào tiết học nhằm nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm văn học của trẻ đạt hiệu quả cao, góp phần phát triển tính chủ động, sáng tạo tích cực của trẻ. 2. Mục đích nghiên cứu. Là một cô giáo Mầm Non trực tiếp dạy trẻ 4-5 tuổi B2 tôi luôn có những suy nghĩ làm sao để các con có hứng thú với văn học, để cảm thụ được nét đẹp trong những tác phẩm văn học như thơ và truyện. Vì thế tôi đã dạy các con ở mọi lúc mọi nơi qua các hoạt động hàng hằng ngày, từ đó trẻ khám phá hiểu biết về mọi sự vật hiện tượng, về thế giới xung quanh trẻ, phát triển tư duy. Tôi thấy mình cần phải đi sâu tìm hiểu kỹ vấn đề này để từ đó rút ra nhiệm vụ giáo dục cho phù hợp với yêu cầu phát triển của lứa tuổi. Từ những suy nghĩ trên đây, là một giáo viên mầm non tôi đã mạnh dạn đưa đề tài “Một số biện pháp giúp trẻ 4-5 tuổi nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm văn học ở trường mầm non” làm đề tài nghiên cứu. 3. Đối tượng nghiên cứu. Nghiên cứu “Một số biện pháp giúp trẻ 4-5 tuổi nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm văn học ở trường mầm non”. 4. Đối tượng khảo sát và thực hiện: - Lớp mẫu giáo 4-5 tuổi khu mẫu giáo thôn 4 nơi tôi đang công tác. - Tổng số trẻ là 24 trẻ trong đó: Trẻ nam là: 15 trẻ. Trẻ nữ là: 9 trẻ.
5. 7 5. Phương pháp nghiên cứu: *Phương pháp dùng lời nói *Phương pháp điều tra *Phương pháp quan sát *Phương pháp động viên, khuyến khích. *Phương pháp nghiên cứu sử dụng tài liệu *Phương pháp tuyên truyền với các bậc phụ huynh. *Phương pháp tổng kết kinh nghiệm. 6. Phạm vi nghiên cứu: Từ tháng 9 năm 20022 đến tháng 4 năm học 2023 Tại lớp mẫu giáo 4-5 tuổi B2 tại khu mẫu giáo thôn 4 PHẦN II: NHỮNG BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Những nội dung lý luận liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu. Là một giáo viên chủ nhiệm lớp ngay từ đầu năm học tôi luôn quan tâm đến đặc điểm tâm sinh lý cũng như ngôn ngữ giao tiếp của từng trẻ nhằm khám phá, tìm hiểu khả năng đọc, kể và cảm thụ các tác phẩm văn học của trẻ để kịp thời có những biện pháp giáo dục và nâng cao dần cách đọc, kể chuyện cảm thụ tác phẩm theo hứng thú chứ không đọc, kể diễn cảm và cảm thụ sâu sắc về tác phẩm. Qua quá trình giảng dạy trẻ bản thân tôi thấy rất lo lắng về vấn đề này và tôi nghĩ rằng mình phải tìm tòi suy nghĩ và nghiên cứu tài liệu để tìm ra biện pháp giúp trẻ 4 tuổi nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm văn học. Như chúng ta đã biết dạy học là quá trình tương tác qua lại giữa cô giáo và trẻ, khi đó trẻ hoạt động dưới sự hướng dẫn của cô, cô có thể tìm ra, khám phá ra những tri thức mới mà bản thân còn chưa biết hoặc chưa rõ, hình thành những thói quen tư duy độc lập, sáng tạo. Phát triển toàn diện các kỹ năng sống và những phẩm chất đạo đức phù hợp với chuẩn mực xã hội Các tác phẩm văn học là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với trẻ thơ nhất là lứa tuổi mẫu giáo. Nó có vai trò quan trọng đối với sự hình thành và phát triển toàn diện nhân cách con người ngay từ thuở ấu thơ, là hành trang cho mỗi người trên suốt đường đời. Môn học làm quen với văn học có ý nghĩa và nhiệm vụ hết sức quan trọng trong việc phát triển toàn diện các mặt cho trẻ góp phần phát triển 5 mặt cho trẻ cụ thể là: “Giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mỹ, phát triển trí tuệ, phát triển thể chất, và rèn luyện lao động”. Bên cạnh đấy, môn học này còn có nhiệm vụ quan trọng là: Cung cấp cho trẻ những kiến thức, trí thức về thế giới xung quanh trẻ. Mở rộng hiểu biết và tích luỹ vốn kinh nghiệm cá nhân. Làm giàu vốn từ, phát triển ngôn ngữ giàu hình tượng,
6. 8 giàu sức biểu cảm đồng thời rèn luyện khả năng tri giác đối tượng. Giáo dục thái độ cách ứng xử cho trẻ thông qua các bài học, dạy trẻ biết yêu quê hương, đất nước, yêu thiên nhiên và con người. Văn học không chỉ góp phần làm giàu có tâm hồn, nâng cao năng lực cảm thụ cái đẹp, mà còn giúp cho trẻ phát triển trí tuệ, mở rộng sự hiểu biết và hướng tới một lối sống giàu lòng nhân ái. Nắm được tầm quan trọng của bộ môn nên trong năm học 2022-2023 được sự phân công công tác của Ban giám hiệu nhà trường tôi được nhận nhiệm vụ trực tiếp chăm sóc, giảng dạy lớp mẫu giáo 4-5 tuổi. Tôi luôn có ý thức rèn luyện, học hỏi đi sâu vào học tập, nghiên cứu kỹ chương trình giảng dạy của bộ môn “Làm quen với tác phẩm văn học cho trẻ mẫu giáo”. Vì vậy nên Tôi luôn suy nghĩ phải làm gì? làm như thế nào? Để nâng cao nghệ thuật giảng dạy giúp trẻ hứng thú học tập, tiếp thu môn học nhẹ nhàng, sâu sắc hơn điều đó đã nung nấu trong tôi ý định chọn đề tài để nghiên cứu và áp dụng thực nghiệm. Chính vì vậy trong bản sáng kiến kinh nghiệm này tôi đã chọn đề tài “Một số biện pháp giúp trẻ 4-5 tuổi nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm văn học ở trường mầm non”. 2. Khảo sát thực tế khi chưa thực hiện đề tài. 1.1. Thuận lợi. - Được chỉ đạo sát sao về chuyên môn của phòng giáo dục Huyện và sự quan tâm tạo điều kiện mọi mặt của BGH nhà trường và giáo viên được bồi dưỡng hè về nhiệm vụ năm học mới. - Bản thân nắm vững các phương pháp tổ chức hoạt động cho trẻ. - Được nhà trường cung cấp đủ tài liệu thực hiện chương trình - Có ý thức học tập chuyên môn, học hỏi trao đổi trau dồi kinh nghiệm cùng đồng nghiệp. - Phòng học được trang bị đảm bảo chuẩn. - Bên cạnh đó các bậc phụ huynh đều trẻ tuổi nên việc trao đổi kiến thức và kinh nghiệm nuôi dạy các cháu cũng dễ chia sẻ hơn phụ huynh rất nhiệt tình ủng hộ trong các đợt tuyên truyền, vận động và phối kết hợp chặt chẽ với giáo viên trong việc giáo dục trẻ. 2.2. Khó khăn: Bên cạnh những thuận lợi trên tôi cũng gặp phải một số khó khăn như sau: - Do khu trường tôi đang thi công xây dựng nên trẻ bị hạn chế các hoạt động ngoài trời và hoạt động tập thể ngoại khoá - Hạn chế về việc tình huống trẻ phát âm còn ngọng trong khi đọc, kể tác phẩm văn học.
7. 9 - Trẻ 4 tuổi do tôi phụ trách có một số trẻ phát âm chưa còn ngọng (Hiếu, Kim Anh, Tuấn Anh, Hoan. ) - Một số trẻ chưa đi qua 4 tuổi khả năng hoà nhập với các bạn còn rụt rè, nhút nhát, chưa thuộc các bài thơ, câu chuyện và các hoạt động cũng chưa được mạnh dạn, sử dụng tiếng địa phương nhiều, nói đớt, nói ngọng nói lặp, nói không đủ câu, nhiều câu nói không có nghĩa, nên rất khó khăn trong quá trình dạy trẻ. Vì thế dẫn đến các tiết học trầm, chưa sôi nổi, rời rạc trẻ chưa hoạt bát, tư duy sáng tạo của trẻ cũng yếu, phát âm chưa hết câu. - Khi dạy trẻ đóng kịch, kể chuyện sáng tạo khả năng thể hiện điệu bộ cử chỉ vào các vai của các nhân vật trong câu chuyện còn hạn chế. Trẻ chưa nhập vai khi thể hiện. Đọc các bài thơ, ca dao, hò vè trẻ chưa đọc diễn cảm và thể hiện được từng đoạn thơ, câu thơ, các bài ca dao...một cách hay hấp dẫn phù hợp với âm điệu, sắc thái của từng bài thơ, câu ca dao. - Phụ huynh phần lớn làm công nhân ở xa do đó việc quan tâm đến trẻ còn hạn chế. Dựa vào những khảo sát trên tôi đã lựa chọn một số biện pháp như sau để nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm văn học ở trường mầm non đạt kết quả cao. 2.3. Khảo sát thực tế lớp - Kết quả khảo sát chất lượng đầu năm. - Tổng số trẻ là 25 trẻ trong đó: Trẻ nam là: 16trẻ. Trẻ nữ là: 9trẻ. Kết quả khảo sát đầu năm. Thơ STT Nội dung đánh giá Trẻ đầu năm Tổng Đạt Tỷ lệ Chưa Tỷ lệ số trẻ (%) đạt (%) 1 Trẻ hứng thú nghe đọc thơ 24 10 41,7 % 14 58,3 % 2 Trẻ hiểu nội dung tác phẩm 24 10 41,7 % 14 58,3 % 3 Trẻ thuộc tác phẩm 24 12 50 % 12 50 % 4 Trẻ đọc diễn cảm 24 4 16,7 % 20 83,3 % Truyện STT Nội dung đánh giá Trẻ đầu năm Tổng Đạt Tỷ lệ Chưa Tỷ lệ (%) số trẻ (%) đạt 1 Trẻ hứng thú nghe kể 24 10 41,7 % 14 58,3 % chuyện 2 Trẻ hiểu nội dung tác phẩm 24 10 41,7 % 14 58,3 %
8. 10 3 Trẻ kể diễn cảm 24 4 16,7 % 20 83,3 % 3. Những biện pháp biện pháp chủ yếu của đề tài. Biện pháp 1: Tự học tập nghiên cứu để nâng cao năng lực nghiệp vụ. - Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch và lựa chọn sử dụng tác phẩm hay phù hợp với độ tuổi. - Biện pháp 3: Sử dụng công nghệ thông tin. - Biện pháp 4: Dạy trẻ cảm thụ văn học trong các giờ học - Biện pháp 5: Cho trẻ làm quen với văn học mọi lúc, mọi nơi. - Biện pháp 6: Tuyên truyền phối hợp với phụ huynh. 4. Những biện pháp thực hiện từng phần. 4.1. Biện pháp 1: Tự học tập nghiên cứu để nâng cao năng lực nghiệp vụ. Việc nắm vững các phương pháp và sử dụng linh hoạt sáng tạo khi cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học là rất quan trọng. Khi lên lớp giáo viên không có phương pháp dạy trẻ thì thật giống như một người mù giữa đường, không định vị được phương hướng cho đường đi. Vì vậy để nắm vững các phương pháp ngoài việc đọc trên sách tôi còn tham khảo trên mạng internet và học hỏi thêm bạn bè, đồng nghiệp để trao đổi về phương pháp, nội dung, hình thức tổ chức cho các hoạt động học. Trong giai đoạn hiện nay việc áp dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy là rất cần thiết và chiếm vai trò rất lớn, tôi đã học cách làm powerpoint, làm các hiệu ứng, làm ảnh động, học phần filmora để cắt ghép làm video cho trẻ học. Bên cạnh đó để tiết học đạt kết quả cao thì tôi thường xuyên luyện giọng đọc, tôi luôn chú ý đến giọng kể, kể diễn cảm, đúng ngữ điệu của từng nhân vật trong truyện, thể hiện nét mặt cử chỉ, điệu bộ, tư thế phù hợp với diễn biến của câu chuyện thì mới thu hút sự chú ý của trẻ. Giọng đọc, giọng kể của cô nhịp nhàng, đúng nhịp điệu sẽ giúp trẻ hiểu sâu sắc hơn về nội dung bài thơ, câu truyện và khả năng cảm thụ văn học của trẻ cũng được nâng cao. Muốn cho trẻ làm quen với một tác phẩm văn học (dù là một câu chuyện hay một bài thơ) tôi luôn dành thời gian để đọc tác phẩm nhiều lần. Ví dụ: khi dạy truyện “Cáo thỏ và gà trống” tôi đọc tác phẩm nhiều lần để biết ngữ điệu của từng nhân vật và phải biết nhấn mạnh ở các câu:“Làm sao mà tôi không khóc được, gâu gâu cáo cút mau, Ta mà ra thì chúng mày tan xác, chó đuổi mãi không được thì làm sao mà bác đuổi được, Thế mà tôi đuổi được đấy, nào đi, Cáo ở đâu ra ngay ra ngay”. Bên cạnh việc luyện giọng cần phải luyện tập tư thế, cử chỉ và nét mặt khi đọc, kể. Tư thế thoải mái tự nhiên, nét mặt cử chỉ phù hợp với nội dung tác phẩm như thế thì mới thu hút được sự chú ý của trẻ. Bản thân tôi ngoài việc đọc
9. 11 tác phẩm nhiều lần trong sách tôi còn nghe đọc, kể trên băng, đĩa các bài thơ câu chuyện mà mình định dạy. Bên cạnh đó trong giảng dạy tôi luôn lắng nghe ý kiến của giáo viên cùng lớp để rút kinh nghiệm giúp cho bài dạy được tốt hơn. Khi được ban giám hiệu nhận xét giờ học tôi đều ghi lại những lời nhận xét, góp ý của ban giám hiệu để bổ xung, hoàn thiện bài dạy của mình lần sau được tốt hơn.Ngoài ra, khi nhà trường và phòng giáo dục triển khai chuyên đề tôi đều tham gia và ghi chép đầy đủ để về xây dựng bài dạy của mình cho phù hợp và đạt hiệu quả cao.Với phương pháp tự học hỏi như trên tôi đã thiết kế được những hoạt động có nội dung, phương pháp phù hợp, thu hút được trẻ khi nghe tôi đọc thơ và kể truyện. 4.2. Biện pháp 2: Xây dựng kế hoạch và lựa chọn sử dụng tác phẩm hay phù hợp với độ tuổi. Việc xây dựng kế hoạch là nhiệm vụ thường xuyên của mỗi giáo viên căn cứ vào nhiệm vụ năm học và kế hoạch của nhà trường, của phòng đề ra, căn cứ vào thực tế của lớp và khả năng của trẻ tôi đã xây dựng kế hoạch cụ thể như sau: Tôi xây dựng kế hoạch năm, kế hoạch tháng, kế hoạch tuần, hoạt động ngoài trời, hoạt động góc, kế hoạch hoạt động ngày trong đó có hoạt động làm quen với tác phẩm văn học tôi lựa chọn và sử dụng các tác phẩm sao cho phù hợp với kế hoạch tháng đó, phù hợp với độ tuổi và khả năng của trẻ lớp mình. Giáo dục mầm non ngày nay luôn coi trọng việc dạy học là phải lấy trẻ làm trung tâm. Vì thế, vấn đề lựa chọn và sử dụng tác phẩm trong hoạt động làm quen với văn học là rất quan trọng. Ở mỗi độ tuổi khả năng tiếp cận với tác phẩm văn học là khác nhau. Do vậy tôi lựa chọn và sử dụng tác phẩm trong chương trình phù hợp với nội dung giáo dục và phù hợp với khả năng nhận thức của trẻ ở lớp mình. Đối với trẻ 4-5 tuổi tôi chọn các bài thơ có nhịp điệu vui nhộn, tươi vui và giai điệu sảng khoái, trẻ có thể kết hợp vừa đọc, vừa vận động theo vần điệu, nhịp điệu của các câu thơ. Trong cảm thụ tác phẩm văn học khi lựa chọn những câu truyện dạy trẻ 4-5 tuổi, trước hết tôi chú ý vào nhân vật, bề ngoài của nhân vật, hành động cử chỉ của nhân vật, truyện kể cần có nội dung vui nhộn hoặc có những hành động hồi hộp, kịch tính có các câu từ được lặp đi lặp lại, có ngữ điệu biểu cảm. * Cách thực hiện: Trước tiên tôi sưu tầm các bài thơ, câu chuyện có trong sách “Tuyển tập thơ ca, truyện kể, câu đố cho trẻ 4-5 tuổi” hay tôi vào mạng internet tìm kiếm các tác phẩm văn học hay phù hợp với độ tuổi. sau đó tôi đọc và lựa chọn những tác phẩm phù hợp và gần gũi với trẻ của lớp mình đưa vào kế hoạch soạn giảng.
10. 12 ví dụ: chủ đề gia đình tôi chọn truyện “người cha và các con trai”. Thơ “Em yêu nhà em”. Sau khi sưu tầm được các tác phẩm, tôi xác định mục tiêu giáo dục phù hợp với trẻ của lớp mình. Trong quá trình đàm thoại tôi luôn nghiên cứu đưa ra câu hỏi gắn gọn súc tích, dễ hiểu để trẻ có thể trả lời được qua đó phát triển vốn từ, trả lời rõ ràng, những từ khó cô chú ý giảng cho trẻ nghe vì không học trực tiếp nên giáo viên không thể lắng nghe và sửa cho trẻ. Khi dạy trẻ đọc thơ đối với bài thơ trẻ chưa biết, tôi dạy cho trẻ đọc thuộc lời bài thơ, còn đối với trẻ đã thuộc thơ rồi tôi nhờ phụ huynh mở video dạy trẻ đọc diễn cảm để thu hút sự chú ý của trẻ. Qua cách làm kế hoạch trên tôi thấy trẻ lớp tôi giảm nói ngọng, vốn từ tăng lên, nhiều trẻ thuộc bài thơ và một số trẻ kể diễn cảm được một số câu truyện ngắn. Hình ảnh 1: Bài thơ em yêu nhà em 4.3. Biện pháp 3: Sử dụng công nghệ thông tin. Để hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, dù là thơ hay truyện. Muốn đạt kết quả cao thì việc đầu tiên tôi phải chuẩn bị tốt đồ dùng dạy học, đồ dùng đẹp hấp dẫn sẽ thu hút sự chú ý của trẻ. Tình hình dịch vẫn kéo dài chưa thể tới lớp thì việc sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy lại càng quan trọng hơn nhiều. Trước đây tôi thường sử dụng tranh minh hoạ làm đồ dùng chính trong hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học. Song với hình thức đổi mới hiện nay, thời đại công nghệ thông tin nên việc sử dụng ứng dụng công nghệ thông tin vào bài giảng mang lại kết quả rất cao. Nên tôi đã sử dụng biện pháp này để đưa vào bài dạy luôn gây sự chú ý, tò mò cho trẻ, ở lứa tuổi này trẻ rất thích xem những hình ảnh động đẹp, phim hoạt hình vì vậy tôi thường đưa công nghệ thông tin vào sử dụng trong bài dạy. Đơn giản là các hình ảnh đưa lên máy sử dụng các hiệu ứng, màu sắc phù hợp cũng đã gây sự chú ý của trẻ hoặc tôi có thể chuyển các bức tranh có sẵn của bài thơ, câu chuyện thành đoạn phim hoạt hình, hay ta có thể đưa đoạn phim quay sẵn phù hợp với nội dung như thế rất thu hút và gây hưng thú hơn cho trẻ. Chẳng hạn khi dạy bài thơ “Thuyền giấy” tôi làm Powerpoint bằng cách vào mạng tìm kiếm hình ảnh minh họa phù hợp với nội dung của bài thơ, rồi sử dụng các hiệu ứng làm hình ảnh động và làm video khi trình chiếu sẽ là hình ảnh động khiến trẻ thích thú, trẻ dễ nhớ nội dung bài thơ, chăm chú lắng nghe. Ngoài ra tôi còn vào mạng doawload video bài thơ đó để trẻ nghe và trẻ cũng rất thích thú. Bằng phương pháp trên giúp trẻ lớp tôi hiểu được nội dung thơ và truyện nhẹ nhàng hơn, nhanh hơn trẻ sẽ rất nhớ các hành động và lời thoại của nhân vật. Đặc biệt trẻ rất chú ý trong hoạt động học.
11. 13 Hình ảnh 2: Bài thơ “Hoa kết trái” trình chiếu qua power point 4.4. Biện pháp 4: Dạy trẻ cảm thụ văn học trong giờ học. Muốn trẻ cảm thụ tốt các tác phẩm văn học trước hết tôi phải nắm bắt được những khả năng của trẻ lớp mình như “khả năng chú ý, khả năng tiếp thu bài của trẻ lớp mình”, trong hoạt động làm quen với tác phẩm văn học. Qua quá trình giảng dạy qua các bài video tôi khảo sát khả năng cảm thụ văn học của trẻ thông qua việc kể cho trẻ nghe một câu truyện hoặc đọc cho trẻ nghe một bài thơ, sau đó cho trẻ nói lại tên tác phẩm, tác giả, nội dung câu truyện hoặc bài thơ. Hay tôi có thể đặt hệ thống các câu hỏi gần gũi với trẻ như là: - Cô vừa kể cho các con nghe câu truyện gì? Do ai sáng tác? - Câu truyện nói về điều gì? - Trong truyện có những nhân vật nào? - Con thích nhất nhân vật nào? Vì sao? - Con thấy phần nào hay nhất? Vì sao? Qua câu trả lời của trẻ tôi có thể nắm được sự cảm nhận của trẻ đối với tác phẩm văn học như thế nào. Tôi đã phát hiện ra khả năng cảm thụ tác phẩm văn học còn chậm của nhiều trẻ trong lớp tôi như cháu “Khang, Dũng, Trung, Phúc...” Từ đó tôi đưa vào các biện pháp phù hợp hơn trong giờ dạy của mình. Sau đó tôi lựa chọn các tác phẩm có giá trị giáo dục cao đưa vào bài dạy, giúp trẻ cảm thụ được những lời hay ý đẹp trong tác phẩm. Ví dụ: Với câu truyện “Dê con nhanh trí” Tôi đã xây dựng nhân vật qua sa bàn về nội dung câu truyện làm nổi bật lên nhân vật trong truyện bằng rối ngoài ra tôi còn kết hợp nhạc đệm khi kể chuyện cho trẻ, trẻ rất hứng thú làm cho trẻ dễ nhớ nội dung câu truyện và thấy rõ nét đặc trưng của từng nhân vật. Trong tất cả những tác phẩm văn học mà tôi đưa vào kế hoạch bài dạy hàng ngày, tôi luôn cố gắng đọc tác phẩm nhiều lần và xác định chuẩn giọng đọc, giọng kể cho các câu truyện hay các bài thơ, giọng đặc trưng cho từng nhân vật, từng tình huống xảy ra trong câu truyện. Khi đọc cho trẻ nghe hay hướng dẫn trẻ đọc tôi cố gắng giúp trẻ nhận ra và nhớ được sắc thái cơ bản trong giọng kể, lời thoại, phân biệt được lời nói ngũ điệu cửa từng nhân vật. Với biện pháp này giúp trẻ lớp tôi nâng cao được khả năng cảm thụ tác phẩm văn học một cách rõ rệt. Muốn trẻ cảm thụ tốt các tác phẩm văn học trước hết tôi phải nắm bắt được những khả năng của trẻ lớp mình như “khả năng chú ý, khả năng tiếp thu bài của trẻ lớp mình”, trong hoạt động làm quen với tác phẩm văn học.